Adhyaya 37

Verse 1

व्यास उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रत्यूचुः पवनात्मजम् । अधुना सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാവരും പവനപുത്രനോട് പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ ജന്മം സഫലമായി; ഞങ്ങളുടെ ജീവിതവും സത്യത്തിൽ സുജീവിതമായി.”

Verse 2

अद्य नो मोढलोकानां धन्यो धर्मश्च वै गृहाः । धन्या च सकला पृथ्वी यज्ञधर्मा ह्यनेकशः

ഇന്ന് ഞങ്ങൾ മോഢജനങ്ങൾക്ക് ധർമ്മം ധന്യമാണ്; ഞങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങളും ധന്യമാണ്. യജ്ഞധർമ്മങ്ങൾ പലവിധമായി നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ സമസ്ത ഭൂമിയും ധന്യമാണ്.

Verse 3

नमः श्रीराम भक्ताय अक्षविध्वंसनाय च । नमो रक्षःपुरीदाहकारिणे वज्रधारिणे

ശ്രീരാമഭക്തനേ നമസ്കാരം, അക്ഷനെ നശിപ്പിച്ചവനേ നമസ്കാരം. രാക്ഷസപുരി ദഹിപ്പിച്ചവനേ, വജ്രസമ പരാക്രമധാരിയേ നമസ്കാരം.

Verse 4

जानकीहृदयत्राणकारिणे करुणात्मने । सीताविरह तप्तस्य श्रीरामस्य प्रियाय च

ജാനകിയുടെ ഹൃദയത്തിന് അഭയം നൽകിയ കരുണാമൂർത്തിക്കു നമസ്കാരം; സീതാവിരഹത്തിൽ ദഹിച്ച ശ്രീരാമന്റെ പ്രിയനുമേ നമസ്കാരം।

Verse 5

नमोऽस्तु ते महावीर रक्षास्मान्मज्जतः क्षितौ । नमो ब्राह्मणदेवाय वायुपुत्राय ते नमः

ഹേ മഹാവീരാ, നിനക്കു നമസ്കാരം—ഞങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ മുങ്ങുമ്പോൾ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ. ബ്രാഹ്മണദേവാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ വായുപുത്രാ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 6

नमोऽस्तु राम भक्ताय गोब्राह्मणहिताय च । नमोस्तु रुद्ररूपाय कृष्णवक्त्राय ते तमः

രാമഭക്തനും ഗോ-ബ്രാഹ്മണഹിതൈഷിയുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം. രുദ്രരൂപാ, കൃഷ്ണമുഖാ—നിനക്കു നമസ്കാരം, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 7

अंजनीसूनवे नित्यं सर्वव्याधिहराय च । नागयज्ञोपवीताय प्रबलाय नमोऽस्तु ते

അഞ്ജനീസുതാ, നിനക്കു നിത്യം നമസ്കാരം; നീ സർവ്വവ്യാധികളും ഹരിക്കുന്നവൻ. നാഗത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിച്ച പ്രബലനേ, നമസ്കാരം।

Verse 8

स्वयं समुद्रतीर्णाय सेतुबंधनकारिणे

സ്വയം സമുദ്രം കടന്ന്, സേതുബന്ധനം നടത്തിച്ചവനു നമസ്കാരം।

Verse 9

व्यास उवाच । स्तोत्रेणैवामुना तुष्टो वायुपुत्रोऽब्रवीद्वचः । शृणुध्वं हि वरं विप्रा यद्वो मनसि रोचते

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഈ സ്തോത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സന്തുഷ്ടനായ വായുപുത്രൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹേ വിപ്രന്മാരേ, കേൾക്കുവിൻ; നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിന് ഇഷ്ടമായ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുവിൻ।”

Verse 10

विप्रा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि देवेश रामाज्ञापालक प्रभो । स्वरूपं दर्शयस्वाद्य लंकायां यत्कृतं हरे

വിപ്രന്മാർ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ, ഹേ പ്രഭോ, രാമാജ്ഞ പാലിച്ചവനേ! നീ പ്രസന്നനായാൽ, ലങ്കയിൽ ഹരിയുടെ കൃത്യം സിദ്ധമായ ആ സ്വരൂപം ഇന്നുതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് ദർശിപ്പിക്കണമേ।”

Verse 11

तथा विध्वंसवाद्य त्वं राजानं पापकारिणम् । दुष्टं कुमारपालं हि आमं चैव न संशयः

“അതുപോലെ ഇന്നുതന്നെ പാപം ചെയ്യുന്ന ആ രാജാവിനെ—ദുഷ്ടനായ കുമാരപാലനെ—അവന്റെ കൂട്ടാളികളോടുകൂടി നശിപ്പിക്കണമേ; ഇതിൽ സംശയമില്ല।”

Verse 12

वृत्तिलोपफलं सद्यः प्राप्नुयात्त्वं तथा कुरु । प्रतीत्यर्थं महाबाहो किं विलंबं वदस्व नः

“അവൻ ദുഷ്ടജീവിക നശിച്ചതിന്റെ ഫലം ഉടൻ പ്രാപിക്കട്ടെ—അങ്ങനെ ചെയ്യുക. ഹേ മഹാബാഹോ, ഉറപ്പിനായി വൈകുന്നത് എന്തിന്? ഇപ്പോൾ തന്നെ പറഞ്ഞും കാണിച്ചും തരുക।”

Verse 13

त्वयि चित्तेन दत्तेन स राजा पुण्यभाग्भवेत् । प्रत्यये दर्शिते वीर शासनं पालयिष्यति

“അവന്റെ ചിത്തം നിനക്കു സമർപ്പിതമായാൽ ആ രാജാവ് പുണ്യഭാഗിയായിത്തീരും. ഹേ വീരാ, ഉറപ്പുള്ള തെളിവ് കാണിച്ചാൽ അവൻ ധർമ്മശാസനം പാലിക്കും।”

Verse 14

त्रयीधर्म्मः पृथिव्यां तु विस्तारं प्रापयिष्यति । धर्मधीर महावीर स्वरूपं दर्शयस्व नः

അപ്പോൾ ത്രിവേദാധിഷ്ഠിതമായ ധർമ്മം ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചു വളരും. ഹേ ധർമ്മധീരാ, ഹേ മഹാവീരാ—ഞങ്ങൾക്ക് നിന്റെ സത്യസ്വരൂപം ദർശിപ്പിക്കണമേ.

Verse 15

हनुमानुवाच । मत्स्वरूपं महाकायं न चक्षुर्विषयं कलौ । तेजोराशिमयं दिव्यमिति जानंतु वाडवाः

ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ സ്വരൂപം മഹാകായമാണ്; കലിയുഗത്തിൽ അത് സാധാരണ ദൃഷ്ടിക്ക് വിഷയമല്ല. ജ്ഞാനികൾ അതിനെ ദിവ്യമായ തേജോരാശിമയമെന്നു അറിയട്ടെ.

Verse 16

तथापि परया भक्त्या प्रसन्नोऽहं स्तवादिभिः । वसनांतरितं रूपं दर्शयिष्यामि पश्यत

എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ പരമഭക്തിയും സ്തുതികളും കൊണ്ട് ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. വസ്ത്രങ്ങളാൽ മറച്ച ഒരു രൂപം ഞാൻ നിങ്ങളെ കാണിക്കും—കാണുവിൻ!

Verse 17

एवमुक्तास्तदा विप्राः सर्वकार्यसमुत्सुकाः । महारूपं महाकायं महापुच्छसमाकुलम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സകലകാര്യസിദ്ധിക്കായി ഉത്സുകരായ വിപ്രന്മാർ ഒരു മഹാരൂപം കണ്ടു—മഹാകായം, മഹാപുച്ഛം നിറഞ്ഞത്.

Verse 18

दृष्ट्वा दिव्यस्वरूपं तं हनुमंतं जहर्षिरे । कथंचिद्धैर्यमालंब्य विप्राः प्रोचुः शनैः शनैः

ആ ദിവ്യസ്വരൂപമുള്ള ഹനുമാനെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ ആനന്ദത്തിൽ ആഹ്ലാദിച്ചു. പിന്നെ എങ്ങനെയോ ധൈര്യം പിടിച്ചു, വിപ്രന്മാർ പതുക്കെ പതുക്കെ മൃദുവായി സംസാരിച്ചു.

Verse 19

यथोक्तं तु पुराणेषु तत्तथैव हि दृश्यते । उवाच स हि तान्सर्वांश्चक्षुः प्रच्छाद्य संस्थितान्

പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണിത് ഇവിടെ ദൃശ്യമാകുന്നത്. തുടർന്ന് കണ്ണുകൾ മറച്ച് അവിടെ നിന്നിരുന്ന എല്ലാവരോടും അവൻ സംസാരിച്ചു.

Verse 20

फलानीमानि गृह्णीध्वं भक्षणार्थमृषीश्वराः । एभिस्तु भक्षितैर्विप्रा ह्यतितृप्तिर्भविष्यति

ഹേ ഋഷീശ്വരന്മാരേ! ഭക്ഷണത്തിനായി ഈ ഫലങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുവിൻ. ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഇവ ഭക്ഷിച്ചാൽ നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും അത്യന്തം തൃപ്തരാകും.

Verse 21

धर्मारण्यं विना वाद्य क्षुधा वः शाम्यति धुवम्

ധർമാരണ്യം വിട്ടുപോകാതെ തന്നെ—നിശ്ചയമായി—നിങ്ങളുടെ വിശപ്പ് ശമിക്കും.

Verse 22

व्यास उवाच । क्षुधाक्रांतैस्तदा विप्रैः कृतं वै फलभक्षणम् । अमृतप्राशनमिव तृप्तिस्तेषामजायत

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ വിശപ്പാൽ പീഡിതരായ വിപ്രന്മാർ ഫലങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. അവർക്ക് അമൃതപാനം ചെയ്തതുപോലെ തൃപ്തി ജനിച്ചു.

Verse 23

न तृषा नैव क्षुच्चैव विप्राः संक्लिष्टमानसाः । अभवन्सहसा राजन्विस्मयाविष्टचेतसः

മനം ക്ലേശിതമായിരുന്ന വിപ്രന്മാർക്ക് ഇനി ദാഹവും ഇല്ല, വിശപ്പും ഇല്ല; ഹേ രാജാവേ! അവർ പെട്ടെന്ന് വിസ്മയത്തിൽ ലീനരായി.

Verse 24

ततः प्राहांजनीपुत्रः संप्राप्ते हि कलौ द्विजाः । नागमिष्याम्यहं तत्र मुक्त्वा रामेश्वरं शिवम्

അപ്പോൾ അഞ്ജനീപുത്രൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! കലിയുഗം വന്നാൽ ഞാൻ അവിടെ പോകുകയില്ല; രാമേശ്വരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ശിവനെ വിട്ട് ഞാൻ ഗമിക്കുകയില്ല।”

Verse 25

अभिज्ञानं मया दत्तं गृहीत्वा तत्र गच्छत । तथ्यमेतत्प्रतीयेत तस्य राज्ञो न संशयः

“ഞാൻ നൽകിയ തിരിച്ചറിയൽ-ചിഹ്നം കൈക്കൊണ്ട് അവിടെ പോകുവിൻ. അപ്പോൾ ആ രാജാവ് ഈ സത്യം അംഗീകരിക്കും— സംശയമില്ല।”

Verse 26

इत्युक्त्वा बाहुमुद्धृत्य भुजयोरुभयोरपि । पृथग्रोमाणि संगृह्य चकार पुटिकाद्वयम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ കൈ ഉയർത്തി, ഇരുകൈകളിൽ നിന്നുമുള്ള രോമങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് ശേഖരിച്ച് രണ്ട് ചെറിയ പൊതികൾ ഉണ്ടാക്കി।

Verse 27

भूर्जपत्रेण संवेष्ट्य ते अदाद्विप्रकक्षयोः । वामे तु वामकक्षोत्थां दक्षिणोत्थां तु दक्षिणे

അവയെ ഭൂർജപത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ഋഷിമാരുടെ കക്ഷസ്ഥലങ്ങളിൽ നൽകി— ഇടത്തേതു ഇടത്തും, വലത്തേതു വലത്തും വെച്ചു।

Verse 28

कामदां रामभक्तस्य अन्येषां क्षयकारिणीम् । उवाच च यदा राजा ब्रूते चिह्नं प्रदीयताम्

അവൻ പറഞ്ഞു— “ഇത് രാമഭക്തനു ആഗ്രഹസിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്; മറ്റുള്ളവർക്ക് നാശകാരിണി. രാജാവ് ‘ചിഹ്നം നൽകുക’ എന്നു പറയുമ്പോൾ, ആ അടയാളം സമർപ്പിക്കണം।”

Verse 29

तदा प्रदीयतां शीघ्रं वामकक्षोद्भवा पुटी । अथवा तस्य राज्ञस्तु द्वारे तु पुटिकां क्षिप

അപ്പോൾ ഉടൻ ഇടത് കക്ഷത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ആ ചെറിയ പുടിക കൈമാറുക; അല്ലെങ്കിൽ ആ രാജാവിന്റെ വാതിലിൽ തന്നേ ആ പുടിക എറിഞ്ഞുകളയുക।

Verse 30

ज्वालयति च तत्सैन्यं गृहं कोशं तथैव च । महिष्यः पुत्रकाः सर्वं ज्वलमानं भविष्यति

അത് ആ സൈന്യത്തെയും വീടുകളെയും നിധിശാലയെയും ദഹിപ്പിക്കും; മഹിഷിമാരും പുത്രന്മാരും—എല്ലാം ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും।

Verse 31

यदा तु वृत्तिं ग्रामांश्च वणिजानां बलिं तथा । पूर्वं स्थितं तु यत्किंचित्तत्तद्दास्यति वाडवाः

എന്നാൽ (രാജാവ്) ജീവികാഭൃത്യം, ഗ്രാമങ്ങൾ, കൂടാതെ വ്യാപാരികളിൽ നിന്നുള്ള പതിവ് ബലി-നികുതി നൽകുമ്പോൾ, മുമ്പ് നിശ്ചയിച്ചിരുന്നതെന്തോ അതേ, ഹേ വാഡവരേ, കൃത്യമായി നൽകും।

Verse 32

लिखित्वा निश्चयं कृत्वाप्यथ दद्यात्स पूर्ववत् । करसंपुटकं कृत्वा प्रणमेच्च यदा नृपः

എഴുതി, തീരുമാനം ദൃഢമാക്കി, അവൻ മുൻപുപോലെ തന്നേ നൽകണം; പിന്നെ രാജാവ് കൈകൾ കൂപ്പി ഭക്തിയോടെ പ്രണമിക്കുമ്പോൾ…

Verse 33

संप्राप्य च पुरा वृत्तिं रामदत्तां द्विजोत्तमाः । ततो दक्षिणकक्षास्थकेशानां पुटिका त्वियम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, മുമ്പ് രാമൻ നൽകിയ ജീവികാവൃത്തി ലഭിച്ച ശേഷം, അറിയുക—ഈ പുടിക വലത് കക്ഷത്തിലെ രോമങ്ങളുടേതാണ്।

Verse 34

प्रक्षिप्यतां तदा सैन्यं पुरावच्च भविष्यति । गृहाणि च तथा कोशः पुत्रपौत्रादयस्तथा

അപ്പോൾ അതിനെ അവിടെ നിക്ഷേപിക്കട്ടെ; സൈന്യം മുൻപുപോലെ തന്നെ പുനഃസ്ഥാപിതമാകും. അതുപോലെ വീടുകളും നിധിശാലയും, പുത്ര‑പൗത്രാദികളും വീണ്ടും പഴയ നിലയിലാകും.

Verse 35

वह्निना मुच्यमानास्ते दृश्यंते तत्क्षणादिति । श्रुत्वाऽमृतमयं वाक्यं हनुमंतोदितं परम्

“അവർ അഗ്നിയിൽ നിന്ന് മോചിതരായി ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നേ ദൃശ്യമാകുന്നു!”—ഹനുമാൻ ഉച്ചരിച്ച ആ പരമമായ അമൃതമയ വാക്ക് ശ്രവിച്ച്…

Verse 36

अलभन्त मुदं विप्रा ननृतुः प्रजगुर्भृशम् । जयं चोदैरयन्केऽपि प्रहसन्ति परस्परम्

വിപ്രന്മാർക്ക് മഹാനന്ദം ലഭിച്ചു; അവർ നൃത്തം ചെയ്തു ഉച്ചത്തിൽ പാടി. ചിലർ ‘ജയം!’ എന്നു വിളിച്ചു, പരസ്പരം ചിരിച്ചു.

Verse 37

पुलकांकितसर्वाङ्गाः स्तुवन्ति च मुहुर्मुहुः । पुच्छं तस्य च संगृह्य चुचुंबुः केचिदुत्सुकाः

അവരുടെ സർവ്വാംഗവും രോമാഞ്ചം കൊണ്ടു നിറഞ്ഞു; അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു. ചില ഉത്സുകർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാൽ പിടിച്ച് ചുംബിച്ചു.

Verse 39

ततः प्रोवाच हनुमांस्त्रिरात्रं स्थीयतामिह । रामतीर्थस्य च फलं यथा प्राप्स्यथ वाडवाः

അപ്പോൾ ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വാഡവരേ! ഇവിടെ മൂന്നു രാത്രികൾ താമസിക്കുവിൻ; അങ്ങനെ നിങ്ങൾ രാമതീർത്ഥത്തിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കും.”

Verse 40

तथेत्युक्त्वाथ ते विप्रा ब्रह्मयज्ञं प्रचक्रिरे । ब्रह्मघोषेण महता तद्वनं बधिरं कृतम्

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ബ്രാഹ്മണർ അപ്പോൾ ബ്രഹ്മയജ്ഞം ആരംഭിച്ചു. മഹത്തായ വേദഘോഷം കൊണ്ട് ആ വനമൊട്ടാകെ പവിത്രനാദത്തിൽ നിറഞ്ഞു—ബധിരമായതുപോലെ തോന്നി.

Verse 41

स्थित्वा त्रिरात्रं ते विप्रा गमने कृतबुद्धयः । रात्रौ हनुमतोऽग्रे त इदमूचुः सुभक्तितः

മൂന്നു രാത്രികൾ താമസിച്ച ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണർ പുറപ്പെടാൻ തീരുമാനിച്ചു. പിന്നെ രാത്രിയിൽ ഹനുമാന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, ആഴമുള്ള ഭക്തിയോടെ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 42

ब्राह्मणा ऊचुः । वयं प्रातर्गमिष्यामो धर्मारण्यं सुनिर्मलम् । न विस्मार्या वयं तात क्षम्यतां क्षम्यतामिति

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—“പ്രഭാതത്തിൽ ഞങ്ങൾ അത്യന്തം നിർമ്മലമായ ധർമ്മാരണ്യത്തിലേക്ക് പോകും. പ്രിയ താതാ, ഞങ്ങളെ മറക്കരുതേ; ക്ഷമിക്കണമേ, ക്ഷമിക്കണമേ.”

Verse 43

ततो वायुसुतो राजन्पर्वतान्महतीं शिलाम् । बृहतीं च चतुःशालां दशयोजनमायतीम्

അപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, വായുപുത്രൻ പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് ഒരു മഹാശില കൊണ്ടുവന്നു—വിസ്തൃതമായത്, നാലു വശവും സമമായത്, പത്തു യോജന നീളമുള്ളത്.

Verse 44

आस्तीर्य प्राह तान्विप्राञ्छिलायां द्विजसत्तमाः । रक्ष्यमाणा मया विप्राः शयीध्वं विगतज्वराः

അവൻ ആ ശില വിരിച്ചു, ശിലയിൽ ഇരുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രന്മാരേ, എന്റെ രക്ഷയിൽ നിർഭയമായി ശയിക്കുവിൻ; ജ്വരവും ഭയവും അകന്നുപോകട്ടെ.”

Verse 45

इति श्रुत्वा ततः सर्वे निद्रामापुः सुखप्रदाम् । एवं ते कृतकृत्यास्तु भूत्वा सुप्ता निशामुखे

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാവരും സുഖം നൽകുന്ന നിദ്രയിൽ ലയിച്ചു. കൃതകൃത്യരായി അവർ രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഉറങ്ങി.

Verse 46

कृपालुः स च रुद्रात्मा रामशासनपालकः । रक्षणार्थं हि विप्राणामतिष्ठच्च धरातले

അവൻ കരുണാമയൻ, രുദ്രസ്വഭാവൻ, രാമശാസനത്തിന്റെ പാലകൻ. ബ്രാഹ്മണരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി ഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 47

व्यास उवाच । अर्द्धरात्रे तु संप्राप्ते सर्वे निद्रामुपागताः । तातं संप्रार्थयामास कृतानुग्रहको भवान्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—അർദ്ധരാത്രി എത്തിയപ്പോൾ എല്ലാവരും നിദ്രയിൽ ആഴ്ന്നു. അപ്പോൾ അവൻ പിതാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു—“നീങ്ങൾ ഇതിനകം അനുഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.”

Verse 48

समीरण द्विजानेतान्स्थानं स्वं प्रापयस्व भोः । ततो निद्राभिभूतांस्तान्वायुपुत्रप्रणोदितः

“ഹേ സമീരണാ (വായു), ഈ ദ്വിജന്മാരെ അവരുടെ സ്വസ്ഥാനത്ത് എത്തിക്കണമേ.” തുടർന്ന് നിദ്രാവശരായ അവർ വായുപുത്രന്റെ പ്രേരണയാൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടു.

Verse 49

समुद्धृत्य शिलां तां तु पिता पुत्रेण भारत । विशिष्टो यापयामास स्वस्थानं द्विजसत्तमान्

ഹേ ഭാരതാ, ആ ശില ഉയർത്തി പിതാവ് പുത്രന്റെ സഹായത്തോടെ വിശേഷ ശക്തിയാൽ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ അവരുടെ സ്വസ്ഥാനത്ത് എത്തിച്ചു.

Verse 50

षड्भिर्मासैश्च यः पन्था अतिक्रांतो द्विजातिभिः । त्रिभिरेव मुहूर्त्तैस्तु धर्मारण्यमवाप्तवान्

ദ്വിജർ സാധാരണയായി ആറുമാസംകൊണ്ട് കടക്കുന്ന പാത, അവൻ മാത്രം മൂന്നു മുഹൂർത്തങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ധർമാരണ്യത്തെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 51

भ्रममाणां शिलां ज्ञात्वा विप्र एको द्विजाग्रतः । वात्स्यगोत्रसमुत्पन्नो लोकान्संगीतवान्कलम्

ചുറ്റിത്തിരിയുന്ന ശിലയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ദ്വിജന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനായ വാത്സ്യഗോത്രജന ബ്രാഹ്മണൻ മധുരഗാനത്തോടെ ജനങ്ങളെ മയക്കി।

Verse 52

गीतानि गायनोक्तानि श्रुत्वा विस्मयमाययुः । प्रभाते सुप्रसन्ने तु उदतिष्ठन्परस्परम्

ഗായകൻ പാടിയ ആ ഗാനങ്ങൾ കേട്ട് അവർ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി; പിന്നെ ശുഭവും പ്രസന്നവുമായ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് പരസ്പരം സംസാരിച്ചു।

Verse 53

ऊचुस्ते विस्मिताः सर्वे स्वप्नोऽयं वाथ विभ्रमः । ससंभ्रमाः समुत्थाय ददृशुः सत्यमंदिरम्

അവർ എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഇത് സ്വപ്നമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ മായയോ?” പിന്നെ വ്യാകുലമായി എഴുന്നേറ്റ് സത്യമന്ദിരം ദർശിച്ചു।

Verse 54

अंतर्बुद्ध्या समालोक्य प्रभावो वायुजस्य च । श्रुत्वा वेदध्वनिं विप्राः परं हर्षमुपागताः

അന്തര്ബുദ്ധിയാൽ വായുപുത്രന്റെ മഹിമയെ അവലോകനം ചെയ്ത്, വേദധ്വനി കേട്ട്, ആ ബ്രാഹ്മണർ പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 55

ग्रामीणाश्च ततो लोका दृष्ट्वा तु महतीं शिलाम् । अद्भुतं मेनिरे सर्वे किमिदं किमिदं त्विति

അപ്പോൾ ഗ്രാമവാസികൾ ആ മഹാശില കണ്ടു എല്ലാവരും അതിനെ അത്ഭുതമായി കരുതി. അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും—“ഇത് എന്ത്, ഇത് എന്ത്?” എന്നു ചോദിച്ചു.

Verse 56

गृहेगृहे हि ते लोकाः प्रवदंति तथाद्भुतम् । ब्राह्मणैः पूर्यमाणा सा शिला च महती शुभा

ജനങ്ങൾ വീട്ടുവീട്ടിൽ ആ അത്ഭുതത്തെക്കുറിച്ചുതന്നെ പറഞ്ഞു നടന്നു. ആ മഹത്തായ ശുഭശില ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ നിറഞ്ഞുകൂടി.

Verse 57

अशुभा वा शुभा वापि न जानीमो वयं किल । संवदंते ततो लोकाः परस्परमिदं वचः

ജനങ്ങൾ തമ്മിൽ തമ്മിൽ—“ഇത് അശുഭമാണോ ശുഭമാണോ, ഞങ്ങൾക്കു സത്യത്തിൽ അറിയില്ല” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 58

व्यास उवाच । ततो द्विजानां ते पुत्राः पौत्राश्चैव समागताः । ऊचुस्ते दिष्ट्या भो विप्रा आगताः पथिका द्विजाः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ ദ്വിജന്മാരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും കൂടി വന്നു പറഞ്ഞു—“ദൈവാനുഗ്രഹം കൊണ്ടു, ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഹേ പഥിക ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു!”

Verse 59

ते तु संतुष्टमनसा सन्मुखाः प्रययुर्मुदा । प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां परिरंभणकं तथा

പിന്നീട് അവർ സന്തുഷ്ടഹൃദയത്തോടെ ആനന്ദത്തോടെ മുഖാമുഖമായി അടുത്തുവന്നു—എഴുന്നേറ്റ് സ്വീകരിച്ചു, നമസ്കരിച്ചു, അതുപോലെ ആലിംഗനവും ചെയ്തു.

Verse 60

आघ्राणकादींश्च कृत्वा यथायोग्यं प्रपूज्य च । सर्वं विस्तार्य कथितं शीघ्रमागममात्मनः

ആഘ്രാണാദി വിധികൾ യഥായോഗ്യം നിർവഹിച്ചു, യഥാവിധി പൂജയും നടത്തി; എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞ ശേഷം അവൻ शीഘ്രം തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 61

ततः संपूज्य तत्सर्वान्गंधतांबूलकुंकुमैः । शांतिपाठं पठंतस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः

അനന്തരം ഗന്ധം, താംബൂലം, കുങ്കുമം എന്നിവകൊണ്ട് എല്ലാവരെയും സമ്യകമായി ആദരിച്ചു; ശാന്തിപാഠം പാരായണം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഹർഷത്തോടെ അവർ തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു പോയി।

Verse 63

आश्चर्यं परमं प्रापुः किमेतत्स्थानमुत्तमम् । अयं तु दक्षिण द्वारे शांतिपाठोऽत्र पठ्यते

അവർ പരമ വിസ്മയത്തിലായി—“ഇത് എന്തൊരു ഉത്തമസ്ഥലം? പിന്നെ ഇവിടെ തെക്കൻ കവാടത്തിൽ ശാന്തിപാഠം എന്തുകൊണ്ട് പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു?”

Verse 64

गृहा रम्याः प्रदृश्यंते शचीपतिगृहोपमाः । प्रासादाः कुलमातॄणां दृश्यंते चाग्निशोभनाः

രമ്യമായ ഗൃഹങ്ങൾ ദൃശ്യമാവാൻ തുടങ്ങി; അവ ശചീപതി (ഇന്ദ്രൻ)ന്റെ ഭവനത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്നതായിരുന്നു. കുലമാതൃകളുടെ പ്രാസാദങ്ങളും കണ്ടു—പവിത്ര അഗ്നിപോലെ ദീപ്തിമാനമായി।

Verse 65

एवं ब्रुवत्सु विप्रेषु महाशक्तिप्रपूजने । आगतो ब्राह्मणोऽपश्यत्तत्र विप्रकदंबकम्

വിപ്രർ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോഴും മഹാശക്തിയുടെ മഹാപൂജയിൽ നിരതരായിരിക്കുമ്പോഴും, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അവിടെ എത്തി; അവിടെ കൂടിയിരുന്ന വിപ്രസമൂഹത്തെ അവൻ കണ്ടു।

Verse 66

हर्षितो भावितस्तत्र यत्र विप्राः सभासदः । उवाव दिष्ट्या भो विप्रा ह्यागताः पथिका द्विजाः

സഭയിൽ ഇരുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ആനന്ദത്തിലും ഭാവവിവശതയിലും മുങ്ങി. അവൻ പറഞ്ഞു—“ദിഷ്ടി, ഹേ വിപ്രന്മാരേ! നിങ്ങൾ പഥിക ദ്വിജന്മാർ ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 67

प्रत्युत्तस्थुस्ततो विप्राः पूजां गृहीत्वा समागताः । प्रत्युत्थानाभिवादौ चाकुर्वंस्ते च परस्परम्

അപ്പോൾ വിപ്രന്മാർ എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു, പൂജാസാമഗ്രികൾ കൈയിൽ എടുത്ത് മുന്നോട്ട് വന്നു, പരസ്പരം ആദരത്തോടെ എഴുന്നേൽപ്പും അഭിവാദ്യവും ആചരിച്ചു.

Verse 68

ब्रूतेऽन्यो मम यत्नेन कार्यं नियतमेव हि । अन्यो ब्रूते महाभाग मयेदं कृतमित्युत

ഒരാൾ പറഞ്ഞു—“എന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ് ഈ കാര്യം തീർച്ചയായും ക്രമത്തിലായത്.” മറ്റൊരാൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാഭാഗാ! ഇത് ഞാൻ ചെയ്തതുതന്നെ.”

Verse 69

पथिकानां वचः श्रुत्वा हर्षपूर्णा द्विजोत्तमाः । शांतिपाठं पठन्तस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः

പഥികരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദ്വിജോത്തമർ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. ശാന്തിപാഠം ജപിച്ചുകൊണ്ട് അവർ സന്തോഷത്തോടെ തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് പോയി.

Verse 70

विमृश्य मिलिताः प्रातर्ज्योतिर्विद्भिः प्रतिष्ठिताः । ब्राह्मे मूहूर्ते चोत्थाय कान्यकुब्जं गता द्विजाः

ആലോചിച്ച് അവർ പ്രഭാതത്തിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടി, മുഹൂർത്തജ്ഞരുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തോടെ ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ആ ദ്വിജന്മാർ കാന്യകുബ്ജത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 71

दोलाभिर्वाहिताः केचित्केचिदश्वै रथैस्तथा । केचित्तु शिबिकारूढा नानावाहनगाश्च ते

ചിലർ ദോലകളിൽ വഹിച്ചു കൊണ്ടുപോയി; ചിലർ കുതിരകളിലും രഥങ്ങളിലുമായി വന്നു. ചിലർ ശിബികയിൽ ആരൂഢരായി—നാനാവിധ വാഹനങ്ങളിൽ അവർ നീങ്ങി.

Verse 72

तत्पुरं तु समासाद्य गंगायाः शोभने तटे । अकुर्वन्वसतिं वीराः स्नानदानादिकर्म्म च

ആ നഗരത്തിലെത്തി ഗംഗയുടെ ശോഭന തീരത്ത് ആ വീരന്മാർ താമസസ്ഥലം ഒരുക്കി, സ്നാനം, ദാനം മുതലായ കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 73

चरेण केनचिद्दृष्टाः कथिता नृपसन्निधौ । अश्वाश्च बहुशो दोला रथाश्च बहुशो वृषाः

ഒരു ചാരൻ അവരെ കണ്ടു രാജസന്നിധിയിൽ അറിയിച്ചു—അനവധി കുതിരകൾ, അനവധി ദോലകൾ, അനവധി രഥങ്ങൾ, കൂടാതെ അനവധി വൃഷഭങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 74

विप्राणामिह दृश्यंते धर्मारण्यनिवासिनाम् । नूनं ते च समायाता नृपेणोक्तं ममाग्रतः

ഇവിടെ ധർമാരണ്യനിവാസികളായ ബ്രാഹ്മണരെ കാണുന്നു. തീർച്ചയായും അവർ എത്തിയിരിക്കുന്നു—രാജാവ് എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ.

Verse 75

अभिज्ञापय मे पूर्वं प्रेषिताः कपिसंनिधौ

മുമ്പ് കപിസന്നിധിയിലേക്കു അയച്ചവരെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് ആദ്യം അറിയിക്കൂ; അവരുടെ വാർത്ത യഥാവിധി പറയൂ.