Adhyaya 18

Verse 1

सूत उवाच । अथाहं संप्रवक्ष्यामि सर्वधर्मोत्तमोत्तमम् । उमामहेश्वरं नाम व्रतं सर्वार्थसिद्धिदम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും ഉത്തമോത്തമമായ ‘ഉമാമഹേശ്വര’ എന്ന വ്രതം വിശദീകരിക്കുന്നു; അത് സർവാർത്ഥസിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്.

Verse 2

आनर्त्त संभवः कश्चिन्नाम्ना वेदरथो द्विजः । कलत्रपुत्रसंपन्नो विद्वानुत्तमवंशजः

ആനർത്തദേശത്തിൽ ജനിച്ച ‘വേദരഥ’ എന്നൊരു ദ്വിജൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ഭാര്യാ-പുത്രസമ്പന്നൻ, പണ്ഡിതൻ, ഉത്തമവംശജനുമായിരുന്നു.

Verse 3

तस्यैवं वर्तमानस्य ब्राह्मणस्य गृहाश्रमे । बभूव शारदानाम कन्या कमललोचना

ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ, കമലലോചനയായ ‘ശാരദാ’ എന്നൊരു പുത്രി ജനിച്ചു.

Verse 4

तां रूपलक्षणोपेतां बालां द्वादशहायनाम् । ययाचे पद्मनाभाख्यो मृतदारश्च स द्विजः

രൂപലക്ഷണസമ്പന്നയായ പന്ത്രണ്ടുവയസ്സുള്ള ആ ബാലികയെ, ഭാര്യ മരിച്ച പത്മനാഭനാമ ദ്വിജൻ വിവാഹാർത്ഥം യാചിച്ചു।

Verse 5

महाधनस्य शांतस्य सदा राजसखस्य च । याञ्चाभंगभयात्तस्य तां कन्यां प्रददौ पिता

അവൻ മഹാധനികനും ശാന്തസ്വഭാവിയും എന്നും രാജസഖാവുമായിരുന്നു; അവന്റെ അപേക്ഷ നിഷേധിച്ചാൽ അപകീർത്തിയെന്ന ഭയത്തിൽ കന്യയുടെ പിതാവ് അവളെ അവനു നൽകി।

Verse 6

मध्यंदिने कृतोद्वाहः स विप्रः श्वशुरालये । संध्यामुपासितुं सायं सरस्तटमुपाययौ

ശ്വശുരഗൃഹത്തിൽ മധ്യാഹ്നത്തിൽ വിവാഹം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ആ ദ്വിജൻ സന്ധ്യോപാസനയ്ക്കായി വൈകുന്നേരം തടാകത്തീരത്തേക്ക് പോയി।

Verse 7

उपास्य संध्यां विधिवत्प्रत्यागच्छत्तमोवृते । मार्गे दष्टो भुजंगेन ममार निजकर्मणा

വിധിപൂർവ്വം സന്ധ്യോപാസന നടത്തി ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ മടങ്ങിവരുന്ന വഴിയിൽ സർപ്പദംശനം സംഭവിച്ചു; സ്വകർമ്മഫലത്താൽ അവൻ മരിച്ചു।

Verse 8

तस्मिन्मृते कृतोद्वाहे सहसा तस्य बांधवाः । चुक्रुशुः शोकसंतप्तौ श्वशुरावस्य कन्यका

വിവാഹം ഇപ്പൊഴേ കഴിഞ്ഞിരിക്കെ അവൻ പെട്ടെന്ന് മരിച്ചു; അപ്പോൾ അവന്റെ ബന്ധുക്കൾ ശോകത്തിൽ കത്തിയുണർന്ന് നിലവിളിച്ചു, ശ്വശുരനും നവവധുവും ദുഃഖാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധരായി।

Verse 9

निर्हृत्य तं बंधुजना जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम् । शारदा प्राप्तवैधव्या पितुरेवालये स्थिता

അവനെ (അന്ത്യേഷ്ടിക്കായി) കൊണ്ടുപോയ ശേഷം ബന്ധുക്കൾ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങി. വൈധവ്യം പ്രാപിച്ച ശാരദ പിതൃഗൃഹത്തിൽ തന്നെയിരുന്നു.

Verse 10

भूताच्छादनभोज्येन भर्त्रा विरहिता सती । निनाय कतिचिन्मासान्सा बाला पितृमंदिरे

വസ്ത്രവും ആഹാരവും നൽകിയ ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ആ സതി ബാലിക പിതൃഗൃഹത്തിൽ ചില മാസങ്ങൾ കഴിച്ചു.

Verse 11

एकदा नैध्रुवो नाम कश्चिद्वृद्धतरो मुनिः । अन्धः शिष्यकरग्राही तन्मंदिरमुपाययौ

ഒരു ദിവസം നൈധ്രുവൻ എന്ന അതിവൃദ്ധ മുനി—അന്ധനായി ശിഷ്യന്റെ കൈ പിടിച്ച്—ആ വീട്ടിലേക്കു വന്നു.

Verse 12

तस्मिन्वृद्धे गृहं प्राप्ते क्वापि यातेषु बंधुषु । साक्षादिवात्मनो दैवं सा बाला समुपागमत्

ആ വൃദ്ധ മുനി വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ ബന്ധുക്കൾ എവിടെയോ പോയിരുന്നതിനാൽ, ആ ബാലിക അവനെ പ്രത്യക്ഷമായി സ്വന്തം ദൈവവിധിയെന്നപോലെ കരുതി സമീപിച്ചു.

Verse 13

स्वागतं ते महाभाग पीठेस्मिन्नुपविश्यताम् । नमस्ते मुनिनाथाय प्रियं ते करवाणि किम्

‘മഹാഭാഗനേ, സ്വാഗതം! ദയവായി ഈ പീഠത്തിൽ ഇരിക്കണം. മുനിനാഥാ, നമസ്കാരം—അങ്ങയ്ക്ക് പ്രിയമാകുന്നതായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?’

Verse 14

इत्युक्त्वा भक्तिमास्थाय कृत्वा पादावनेजनम् । वीजयित्वा परिश्रांतं तं मुनिं पर्यतोषयत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭക്തിയെ ആശ്രയിച്ച് മുനിയുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി. പിന്നെ ക്ഷീണിച്ച മുനിയെ വീശി, തന്റെ സേവയാൽ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 15

श्रांतं पीठे समावेश्य कृत्वाभ्यंगं स्वपाणिना । कृतस्नानं च विधिवत्कृतदेवार्चनं मुनिम्

ക്ഷീണിച്ച മുനിയെ പീഠത്തിൽ ഇരുത്തി അവൾ സ്വന്തം കൈകളാൽ അഭ്യംഗം ചെയ്തു. തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്യിച്ച് നിയമാനുസൃതമായി ദേവാരാധനയും നടത്തിച്ചു.

Verse 16

सुखासनोपविष्टं तं धूपमाल्यानुलेपनैः । अर्चयित्वा वरान्नेन भोजयामास सादरम्

അദ്ദേഹം സുഖാസനത്തിൽ ഇരുന്നപ്പോൾ അവൾ ധൂപം, മാല, സുഗന്ധലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് അർച്ചിച്ചു. തുടർന്ന് ആദരത്തോടെ ഉത്തമ ആഹാരം നൽകി ഭോജിപ്പിച്ചു.

Verse 17

भुक्त्वा च सम्यक्छनकैस्तृप्तश्चानंदनिर्भरः । चकारांधमुनिस्तस्यै सुप्रीतः परमाशिषम्

മന്ദമായി യഥാവിധി ഭോജനം ചെയ്ത് അന്ധമുനി തൃപ്തനായി ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. അത്യന്തം പ്രസന്നനായി അവൾക്ക് പരമാശീർവാദം നൽകി.

Verse 18

विहृत्य भर्त्रा सहसा च तेन लब्ध्वा सुतं सर्वगुणैर्वरिष्ठम् । कीर्तिं च लोके महतीमवाप्य प्रसादयोग्या भव देवतानाम्

വേഗത്തിൽ നീ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം സുഖമായി വിഹരിക്കും; സർവ്വഗുണങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരു പുത്രനെ ലഭിക്കും. ലോകത്തിൽ മഹത്തായ കീർത്തി നേടി, ദേവതകളുടെ പ്രസാദത്തിന് യോഗ്യയാകുക.

Verse 19

इत्यभिव्याहृतं तेन मुनिना गतचक्षुषा । निशम्य विस्मिता बाला प्रत्युवाच कृतांजलिः

കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ട ആ മുനി ഉച്ചരിച്ച വാക്കുകൾ കേട്ട് യുവതി വിസ്മയിച്ച് കൈകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 20

ब्रह्मंस्त्वद्वचनं सत्यं कदाचिन्न मृषा भवेत् । तदेतन्मंदभाग्यायाः कथमेतत्फलिष्यति

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, നിങ്ങളുടെ വചനം സത്യമത്രേ; അത് ഒരിക്കലും അസത്യമാകില്ല. എങ്കിലും എന്നെപ്പോലൊരു മന്ദഭാഗ്യവതിക്ക് ഇത് എങ്ങനെ ഫലിക്കും?

Verse 21

शिलाग्र्यामिव सद्वृष्टिः शुनक्यामिव सत्क्रिया । विफला मंदभाग्यायामाशीर्ब्रह्मविदामपि

പാറശിഖരത്തിൽ പെയ്യുന്ന നല്ല മഴ വ്യർത്ഥമാകുന്നതുപോലെ, അയോഗ്യനോട് ചെയ്ത സത്ക്രിയ ഫലിക്കാത്തതുപോലെ—മന്ദഭാഗ്യവതിക്ക് ബ്രഹ്മവിദരുടെ ആശീർവാദവും ഫലഹീനമാകുന്നു।

Verse 22

सैषाहं विधवा ब्रह्मन्दुष्कर्मफलभागिनी । त्वदाशीर्वचनस्यास्य कथं यास्यामि पात्रताम्

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഞാൻ വിധവയാണ്, ദുഷ്കർമഫലത്തിന്റെ ഭാഗിനി. നിങ്ങളുടെ ഈ ആശീർവചനത്തിന് ഞാൻ എങ്ങനെ പാത്രത നേടും?

Verse 23

मुनिरुवाच । त्वामनालक्ष्य यत्प्रोक्तमंधेनापि मयाऽधुना । तदेतत्साधयिष्यामि कुरु मच्छासनं शुभे

മുനി പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭേ, അന്ധനായിട്ടും നിന്നെ തിരിച്ചറിയാതെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞ വാക്ക് ഞാൻ തീർച്ചയായും സഫലമാക്കും. എന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കൂ।

Verse 24

उमामहेश्वरं नाम व्रतं यदि चरिष्यसि । तेन व्रतानुभावेन सद्यः श्रेयोऽनुभोक्ष्यसे

നീ ‘ഉമാ–മഹേശ്വര’ എന്ന വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, ആ വ്രതത്തിന്റെ മഹിമയാൽ നീ ഉടൻ തന്നെ പരമ ശ്രേയസ്സും മംഗളവും അനുഭവിക്കും।

Verse 25

शारदोवाच । त्वयोपदिष्टं यत्नेन चरिष्याम्यपि दुश्चरम् । तद्व्रतं ब्रूहि मे ब्रह्मन्विधानं वद विस्तरात्

ശാരദൻ പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചതിനെ ഞാൻ പരിശ്രമത്തോടെ, അത് ദുഷ്കരമായാലും, അനുഷ്ഠിക്കും। ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ആ വ്രതം എനിക്ക് പറയുകയും അതിന്റെ വിധി വിശദമായി വിവരിക്കുകയും ചെയ്യുക।

Verse 26

मुनिरुवाच । चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा शुक्लपक्षे शुभे दिने । व्रतारंभं प्रकुर्वीत यथावद्गुर्वनुज्ञया

മുനി പറഞ്ഞു: ചൈത്രത്തിലോ മാർഗശീർഷത്തിലോ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ശുഭദിനത്തിൽ, ഗുരുവിന്റെ അനുവാദം നേടി യഥാവിധി വ്രതാരംഭം ചെയ്യണം।

Verse 27

अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुभयोरपि पर्वणोः । संकल्पं विधिवत्कृत्वा प्रातःस्नानं समाचरेत्

അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും—ഈ രണ്ടു പർവതിഥികളിലും—വിധിപൂർവ്വം സങ്കൽപം ചെയ്ത് പ്രഭാതസ്നാനം അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 28

सन्तर्प्य पितृदेवादीन्गत्वा स्वभवनं प्रति । मंडपं रचयेद्दिव्यं वितानाद्यैरलंकृतम्

പിതൃകളെയും ദേവതാദികളെയും തർപ്പണത്തോടെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, വിതാനാദി അലങ്കാരങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ദിവ്യ മണ്ടപം നിർമ്മിക്കണം।

Verse 29

फलपल्लवपुष्पाद्यैस्तोरणैश्च समन्वितम् । पंचवर्णैश्च तन्मध्ये रजोभिः पद्ममुद्धरेत्

ഫലങ്ങൾ, কোমള പല്ലവങ്ങൾ, പുഷ്പാദികൾ എന്നിവകൊണ്ടുള്ള തോരണങ്ങളാൽ പൂജാസ്ഥലം അലങ്കരിക്കണം; നടുവിൽ പഞ്ചവർണ്ണ രജസ്സുകൊണ്ട് പദ്മരൂപം വരയ്ക്കണം.

Verse 30

चतुर्दशदलैर्बाह्ये द्वाविंशद्भिस्तदंतरे । तदंतरं षोडशभिरष्टभिश्च तदंतरे

ബാഹ്യവലയത്തിൽ പതിനാലു ദളങ്ങൾ; അതിന്റെ ഉള്ളിൽ ഇരുപത്തിരണ്ട്; അതിന്റെ ഉള്ളിൽ പതിനാറ്; പിന്നെയും ഉള്ളിൽ എട്ട് ദളങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം.

Verse 31

एवं पद्मं समुद्धत्य पंचवर्णैर्मनोरमम् । चतुरस्रं ततः कुर्यादंतर्वर्तुलमुत्तमम्

ഇങ്ങനെ പഞ്ചവർണ്ണങ്ങളാൽ മനോഹരമായ പദ്മം വരച്ച്, തുടർന്ന് ചതുരശ്രമായ ആവരണം ഒരുക്കണം; അതിന്റെ ഉള്ളിൽ ഉത്തമമായ വൃത്തം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 32

व्रीहितंडुलराशिं च तन्मध्ये च सकूर्चकम् । कूर्चोपरि सुसंस्थाप्य कलशं वारिपूरितम्

അതിന്റെ നടുവിൽ വ്രീഹി-തണ്ഡുലങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം വെച്ച്, അതിൽ കൂർചം (ദർഭഗുച്ചം) സ്ഥാപിക്കണം; കൂർചത്തിന്മേൽ ജലപൂർണ്ണ കലശം ഉറപ്പായി വെക്കണം.

Verse 33

कलशोपरि विन्यस्य वस्त्रं वर्णसमन्वितम् । तस्योपरिष्टात्सौवर्ण्यौ प्रतिमे शिवयोः शुभे । निधाय पूजयेद्भक्त्या यथाविभवविस्तरम्

കലശത്തിന്മേൽ വർണ്ണസമന്വിത വസ്ത്രം വെച്ച്; അതിന്മേൽ ശിവനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശുഭ സഹധർമ്മിണിയുമായ ദേവിയുടെ സ്വർണ്ണപ്രതിമകൾ സ്ഥാപിച്ച്; തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് വിപുലമായി ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം.

Verse 34

पंचामृतैस्तु संस्नाप्य तथा शुद्धोदकेन च । रुद्रैकादशकं जप्त्वा पंचाक्षरशताष्टकम्

പഞ്ചാമൃതങ്ങളാൽ ദേവതയ്ക്ക് സ്നാനം കഴിപ്പിച്ച് ശുദ്ധജലത്താൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, രുദ്രം പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ജപിച്ച്, തുടർന്ന് പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രം നൂറ്റെട്ട് പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം।

Verse 35

अभिमंत्र्य पुनः स्थाप्य पीठं मध्ये तथार्चयेत् । स्वयं शुद्धासनासीनो धौतशुक्लांबरः सुधीः

മന്ത്രം ചൊല്ലി അഭിമന്ത്രിച്ച് പീഠം വീണ്ടും മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം। പൂജകൻ സ്വയം ശുദ്ധാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, കഴുകിയ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചു വിവേകത്തോടെ ആരാധിക്കണം।

Verse 36

पीठमामंत्र्य मंत्रेण प्राणायामान्समाचरेत् । संकल्पं प्रवदेत्तत्र शिवाग्रे विहितांजलिः

മന്ത്രം ചൊല്ലി പീഠത്തെ ആമന്ത്രിച്ച് പ്രാണായാമം അനുഷ്ഠിക്കണം। തുടർന്ന് ശിവസന്നിധിയിൽ കൈകൂപ്പി സംकल्पം പ്രസ്താവിക്കണം।

Verse 37

यानि पापानि घोराणि जन्मांतरशतेषु मे । तेषां सर्वविनाशाय शिवपूजां समारभे

എന്റെ നൂറുനൂറു ജന്മാന്തരങ്ങളിൽ സഞ്ചിതമായ ഭീകരപാപങ്ങൾ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി നശിക്കേണ്ടതിനായി ഞാൻ ശിവപൂജ ആരംഭിക്കുന്നു।

Verse 38

सौभाग्यविजयारोग्यधर्मैश्वर्याभिवृद्धये । स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं करिष्ये शिवपूजनम्

സൗഭാഗ്യം, വിജയം, ആരോഗ്യ്യം, ധർമ്മം, ഐശ്വര്യം എന്നിവയുടെ വർദ്ധനയ്ക്കും, സ്വർഗ്ഗവും അപവർഗ്ഗവും (മോക്ഷവും) സിദ്ധിക്കുവാനും ഞാൻ ശിവപൂജ ചെയ്യും।

Verse 39

इति संकल्पमुच्चार्य यथावत्सुसमाहितः । अंगन्यासं ततः कृत्वा ध्यायेदीशं च पार्वतीम्

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം സങ്കൽപം ഉച്ചരിച്ച് പൂർണ്ണ ഏകാഗ്രതയോടെ ആദ്യം അങ്കന്യാസം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് ഭഗവാൻ ഈശൻ (ശിവൻ)യും ദേവി പാർവതിയും ധ്യാനിക്കണം.

Verse 40

कुंदेंदुधवलाकारं नागाभरणभूषितम् । वरदाभयहस्तं च बिभ्राणं परशुं मृगम्

കുന്ദപുഷ്പവും ചന്ദ്രനും പോലെ ധവളരൂപനായും, നാഗാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായും—ഒരു കൈയിൽ വരദാനം, മറ്റൊരു കൈയിൽ അഭയം, കൂടാതെ പരശുവും മൃഗവും ധരിച്ച പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 41

सूर्यकोटिप्रतीकाशं जगदानंदकारणम् । जाह्नवीजलसंपर्काद्दीर्घपिंगजटाधरम्

കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായ, ലോകാനന്ദത്തിന്റെ കാരണനായ—ജാഹ്നവി (ഗംഗ) ജലസ്പർശംകൊണ്ട് പവിത്രമായ ദീർഘ പിംഗള ജടകൾ ധരിച്ച പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 42

उरगेंद्रफणोद्भूतमहामुकुटमंडितम् । शीतांशुखंडविलसत्कोटीरांगदभूषणम्

നാഗരാജന്റെ ഫണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച മഹാമുകുടം ധരിച്ച്, ശീതാംശു (ചന്ദ്രൻ) ഖണ്ഡംപോലെ തിളങ്ങുന്ന കിരീടവും അങ്കദങ്ങളും അണിഞ്ഞ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 43

उन्मीलद्भालनयनं तथा सूर्येंदुलोचनम् । नीलकंठं चतुर्बाहुं गजेंद्राजिनवाससम्

ഭാലനേത്രം ഉന്മീലിക്കുന്നവൻ, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നേത്രങ്ങളായുള്ളവൻ; നീലകണ്ഠൻ, ചതുര്ബാഹു, ഗജേന്ദ്രചർമ്മം വസ്ത്രമായി ധരിച്ച പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 44

रत्नसिंहासनारूढं नागाभरणभूषितम् । देवीं च दिव्यवसनां बालसूर्यायुतद्युतिम्

രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ആരൂഢനായി, നാഗാഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതനായ (ദേവനെയും) അവന്റെ സമീപത്ത് ദിവ്യവസ്ത്രധാരിണിയായ ദേവിയെയും ദർശിച്ചു—അവൾ പതിനായിരം ഉദയ ബാലസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമതിയായിരുന്നു.

Verse 45

बालवेषां च तन्वंगीं बालशीतांशुशेखराम् । पाशांकुशवराभीतिं बिभ्रतीं च चतुर्भुजाम्

ദേവി ബാലവേഷധാരിണി, സുകുമാരമായ തന്വംഗി, കോമള ചന്ദ്രകല ശിരോഭൂഷണമായി ധരിച്ചവൾ; ചതുര്ഭുജയായി പാശവും അങ്കുശവും വഹിച്ച് വരദവും അഭയവും മুদ্রയായി കാണിച്ചു.

Verse 46

प्रसादसुमुखीमंबां लीलारसविहारिणीम् । लसत्कुरबकाशोकपुन्नागनवचंपकैः

പ്രസാദസുമുഖിയായ അംബാ—ദിവ്യ ലീലാരസത്തിൽ വിഹരിക്കുന്നവൾ—കുരബക, അശോക, പുന്നാഗ, നവ ചമ്പക പുഷ്പങ്ങൾക്കിടയിൽ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു.

Verse 47

कृतावतंसामुत्फुल्लमल्लिकोत्कलितालकाम् । कांचीकलापपर्यस्तजघनाभोगशालिनीम्

പുഷ്പാവതംസം ധരിച്ചു, പൂർണ്ണവികസിത മല്ലിക (മുല്ല) പുഷ്പങ്ങളാൽ അലകങ്ങൾ കോർത്തവൾ; കാഞ്ചീകലാപത്തിന്റെ ചരടുകൾ അവളുടെ പുഷ്ട നിതംബഭാഗത്ത് പതിഞ്ഞ് ശോഭിച്ചു.

Verse 48

उदारकिंकिणीश्रेणीनूपुराढ्यपदद्वयाम् । गंडमंडलसंसक्तरत्नकुंडलशोभिताम्

അവളുടെ ഇരുപാദങ്ങളും ഉദാര കിങ്കിണീശ്രേണികളും നൂപുരങ്ങളും ധരിച്ച് സമൃദ്ധമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; കവിള്മണ്ഡലത്തോട് ചേർന്ന രത്നകുണ്ഡലങ്ങൾ അവളുടെ ശോഭയെ കൂടുതൽ വർധിപ്പിച്ചു.

Verse 49

बिंबाधरानुरक्तांशुलसद्दशन कुड्मलाम् । महार्हरत्नग्रेवेयतारहारविराजिताम्

ബിംബഫലത്തെപ്പോലെ ദീപ്തമായ അധരങ്ങളുള്ളവളും, മുകുളത്തെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന ദന്തശോഭയുള്ളവളും, അമൂല്യ രത്നഗ്രീവേയവും താരകസമ രത്നഹാരവും ധരിച്ച് വിരാജിക്കുന്ന ദേവിയെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 50

नवमाणिक्यरुचिरकंकणांगदमुद्रिकाम् । रक्तांशुकपरीधानां रत्नमाल्यानुलेपनाम्

പുതിയ മാണിക്യത്തിന്റെ കാന്തിയോടെ തിളങ്ങുന്ന കങ്കണങ്ങളും അങ്കദങ്ങളും മുദ്രികകളും ധരിച്ചവളും, ചുവന്ന വസ്ത്രം അണിഞ്ഞവളും, രത്നമാലകളും സുഗന്ധാനുലേപനവും കൊണ്ട് അലങ്കൃതയായ ദേവിയെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 51

उद्यत्पीनकुचद्वंद्वनिंदितांभोजकुड्मलाम् । लीलालोलासितापांगीं भक्तानुग्रहदायिनीम्

ഉന്നതവും പുഷ്ടവുമായ കുചദ്വയത്താൽ താമരമുകുളത്തിന്റെ ശോഭയെ പോലും മങ്ങാക്കുന്നവളും, ലീലയിൽ ചലിക്കുന്ന മൃദുല അപാംഗദൃഷ്ടിയുള്ളവളും, ഭക്താനുഗ്രഹദായിനിയായ ദേവിയെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 52

एवं ध्यात्वा तु हृत्पद्मे जगतः पितरौ शिवौ । जप्त्वा तदात्मकं मंत्रं तदंते बहिरर्चयेत्

ഇങ്ങനെ ഹൃദയപദ്മത്തിൽ ജഗത്തിന്റെ പിതാമാതാക്കളായ ശിവനും ശിവയും ധ്യാനിച്ച്, അവരുടേതായ സ്വരൂപമന്ത്രം ജപിച്ച്, അവസാനം ബാഹ്യാരാധന നടത്തണം।

Verse 53

आवाह्य प्रतिमायुग्मे कल्पयेदासनादिकम् । अर्घ्यं च दद्याच्छिवयोर्मंत्रेणानेन मंत्रवित्

ജോടി പ്രതിമകളിൽ അവരെ ആവാഹനം ചെയ്ത്, ആസനം മുതലായ ഉപചാരങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം; മന്ത്രവിദൻ ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ശിവ-ശിവയ്ക്കു അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 54

नमस्ते पार्वतीनाथ त्रैलोक्यवरदर्षभ । त्र्यंबकेश महादेव गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

ഹേ പാർവതീനാഥാ! ത്രൈലോക്യത്തിന് വരം നല്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ വൃഷഭസ്വരൂപാ! ഹേ ത്ര്യംബകേശ മഹാദേവാ, ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ; നമസ്കാരം।

Verse 55

नमस्ते देवदेवेशि प्रपन्नभयहारिणि । अंबिके वरदे देवि गृहाणार्घ्यं शिवप्रिये

ഹേ ദേവദേവേശീ! ശരണം പ്രാപിച്ചവരുടെ ഭയം ഹരിക്കുന്ന ദേവീ! ഹേ അംബികേ, വരദായിനീ ദേവീ, ഹേ ശിവപ്രിയേ—ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 56

इति त्रिवारमुच्चार्य दद्यादर्घ्यं समाहितः । गन्धपुष्पाक्षतान्सम्यग्धूपदीपान्प्रकल्पयेत्

ഇങ്ങനെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിച്ച്, ഏകാഗ്രചിത്തനായി അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം, ധൂപം, ദീപം എന്നിവ യഥാവിധി ഒരുക്കണം।

Verse 57

नैवेद्यं पायसान्नेन घृताक्तं परिकल्पयेत् । जुहुयान्मूलमंत्रेण हविरष्टोत्तरं शतम्

നെയ്യ് ചേർത്ത പായസാന്നം നൈവേദ്യമായി ഒരുക്കണം; പിന്നെ മൂലമന്ത്രത്തോടെ ഹവിയെ നൂറ്റെട്ടു പ്രാവശ്യം ആഹുതി ചെയ്യണം।

Verse 58

तत उद्वास्य नैवेद्यं धूपनीराजनादिकम् । कृत्वा निवेद्य तांबूलं नमस्कुर्यात्समाहितः

അതിനുശേഷം ഉദ്വാസനം നടത്തി, നൈവേദ്യവും ധൂപ-നീരാജനാദികളും പൂർത്തിയാക്കി, താംബൂലം നിവേദിച്ച്, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ നമസ്കരിക്കണം।

Verse 59

अथाभ्यर्च्योपचारेण भोजयेद्विप्रदंपती

അനന്തരം യഥോചിത ഉപചാരങ്ങളാൽ അവരെ വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികൾക്ക് ഭോജനം നൽകണം।

Verse 60

एवं सायंतनीं पूजां कृत्वा विप्रानुमोदितः । भुंजीत वाग्यतो रात्रौ हविष्यं क्षीरभावितम्

ഇങ്ങനെ സായാഹ്നപൂജ ചെയ്തു ബ്രാഹ്മണരുടെ അനുമോദനം നേടി, രാത്രിയിൽ വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച് പാലിൽ തയ്യാറാക്കിയ ഹവിഷ്യാഹാരം ഭുജിക്കണം।

Verse 61

एवं संवत्सरं कुर्याद्व्रतं पक्षद्वये बुधः । ततः संवत्सरे पूर्णे व्रतोद्यापनमाचरेत्

ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിമാൻ ഇരുപക്ഷങ്ങളിലും പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; തുടർന്ന് വർഷം പൂർത്തിയായാൽ വ്രതോദ്യാപനം നടത്തണം।

Verse 62

शतरुद्राभिजप्तेन स्नापयेत्प्रतिमे जलैः । आगमोक्तेन मन्त्रेण संपूज्य गिरिजाशिवौ

ശതരുദ്രജപംകൊണ്ട് പവിത്രീകരിച്ച ജലത്തോടെ പ്രതിമകൾക്ക് സ്നാനം നടത്തുകയും, ആഗമോക്ത മന്ത്രത്തോടെ ഗിരിജാ-ശിവന്മാരെ സമ്യക്പൂജ ചെയ്യുകയും വേണം।

Verse 63

सवस्त्रं ससुवर्ण च कलशं प्रति मान्वितम् । दत्त्वाचार्याय महते सदाचाररताय च । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या यथाशक्त्याभिपूज्य च

വസ്ത്രവും സ്വർണ്ണവും സഹിതം, പ്രതിമയോടുകൂടിയ കലശം സദാചാരനിഷ്ഠനായ മഹാചാര്യന് ദാനം നൽകി; തുടർന്ന് യഥാശക്തി ആദരിച്ചു ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ഭോജനം നൽകണം।

Verse 64

दद्याच्च दक्षिणां तेभ्यो गोहिरण्यांबरादिकम् । भुंजीत तदनुज्ञातः सहेष्टजनबंधुभिः

അവർക്കു ദക്ഷിണ നൽകണം—ഗോ, സ്വർണം, വസ്ത്രം മുതലായവ. പിന്നെ അവരുടെ അനുമതി നേടി, ഇഷ്ടജനങ്ങളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി ഭോജനം കഴിക്കണം.

Verse 65

एवं यः कुरुते भक्त्या व्रतं त्रैलोक्यविश्रुतम् । त्रिःसप्तकुलमुद्धृत्य भुक्त्वा भोगान्यथेप्सि तान्

ഭക്തിയോടെ ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ ഈ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ, തന്റെ വംശത്തിലെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഏഴ് തലമുറകളെ ഉയർത്തി, ഇഷ്ടഭോഗങ്ങളും അനുഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 66

इन्द्रादिलोकपालानां स्थानेषु रमते धुवम् । ब्रह्मलोके च रमते विष्णुलोके च शाश्वते

അവൻ നിശ്ചയമായും ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകരുടെ ലോകങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മലോകത്തിലും ശാശ്വതമായ വിഷ്ണുലോകത്തിലും കൂടി രമിക്കുന്നു.

Verse 67

शिवलोकमथ प्राप्य तत्र कल्पशतं पुनः । भुक्त्वा भोगान्सुविपुलाञ्छिवमेव प्रपद्यते

പിന്നീട് ശിവലോകം പ്രാപിച്ച്, അവിടെ നൂറു കല്പങ്ങൾ അതിവിപുലമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം ശിവനെയേ പരമശരണമായി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 68

महाव्रतमिदं प्रोक्तं त्वमपि श्रद्धया चर । अत्यंतदुर्लभं वापि लप्स्यसे च मनोरथम्

ഈ മഹാവ്രതം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; നീയും ശ്രദ്ധയോടെ ഇത് ആചരിക്കൂ. അത്യന്തം ദുർലഭമായതും നീ പ്രാപിക്കും; മനോരഥവും സഫലമാകും.

Verse 69

इत्यादिष्टा मुनींद्रेण सा बाला मुदिता भृशम् । प्रत्यग्रहीत्सुविश्रब्धा तद्वाक्यं सुमनोहरम्

മുനീന്ദ്രന്റെ ഉപദേശത്താൽ ആ ബാലിക അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു. പൂർണ്ണവിശ്വാസത്തോടും ശാന്തചിത്തത്തോടും കൂടി അവന്റെ മനോഹരവചനങ്ങൾ അവൾ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 70

अथ तस्याः समायाताः पितृमातृ सहोदराः । तं मुनिं सुखमासीनं ददृशुः कृतभोजनम्

പിന്നീട് അവളുടെ പിതാവും മാതാവും സഹോദരങ്ങളും അവിടെ എത്തി. ഭോജനം കഴിച്ചു കഴിഞ്ഞ് സുഖമായി ഇരിക്കുന്ന ആ മുനിയെ അവർ കണ്ടു.

Verse 71

सहसागत्य ते सर्वे नमश्चक्रुर्महात्मने । प्रसीद नः प्रसीदेति गृणतः पर्यपूज यन्

അവർ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ വന്ന് മഹാത്മ മുനിയെ നമസ്കരിച്ചു. ‘ഞങ്ങളോടു പ്രസന്നനാകണമേ, പ്രസന്നനാകണമേ’ എന്നു പാടിക്കൊണ്ട് ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു.

Verse 72

श्रुत्वा च ते तया साध्व्या पूजितं परमं मुनिम् । अनुग्रहवतं तस्यै श्रुत्वा हर्षं परं ययुः

ആ സാദ്വി പരമ മുനിയെ പൂജിച്ചതും, മുനി അവൾക്കു അനുഗ്രഹം കാട്ടിയതും അവർ കേട്ടു. അത് കേട്ട് അവർ പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 73

ते कृतांजलयः सर्वे तमूचुर्मुनि पुंगवम्

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും കയ്യുകൂപ്പി ആ മുനിപുംഗവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 74

अद्य धन्या वयं सर्वे तवागमनमात्रतः । पावितं नः कुलं सर्वं गृहं च सफलीकृतम्

ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ ആഗമനമാത്രത്താൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ധന്യരായി. ഞങ്ങളുടെ സമസ്ത കുലവും പവിത്രമായി; നമ്മുടെ ഗൃഹവും സഫലവും കൃതാർത്ഥവും ആയി.

Verse 75

इयं च शारदा नाम कन्या वैधव्यमागता । केनापि कर्मयोगेन दुर्विलंघ्येन भूयसा

‘ശാരദാ’ എന്ന പേരുള്ള ഈ കന്യക, അത്യന്തം പ്രബലവും അതിക്രമിക്കാൻ ദുഷ്കരവുമായ ഒരു കർമയോഗം മൂലം വൈധവ്യത്തിലേക്ക് പതിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 76

सैषाद्य तव पादाब्जं प्रपन्ना शरणं सती । इमां समुद्धरासह्यात्सुघोराद्दुःख सागरात्

അതുകൊണ്ട് ഇന്ന് അവൾ സതീഭാവത്തോടെ നിങ്ങളുടെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ദയചെയ്ത് അവളെ ഈ അസഹ്യവും അതിഘോരവുമായ ദുഃഖസാഗരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 77

त्वयापि तावदत्रैव स्थातव्यं नो गृहांतिके । अस्मद्गृहमठेऽप्यस्मिन्स्नानपूजाजपोचिते

നിങ്ങളും കുറച്ചുകാലം ഇവിടെ തന്നേ, നമ്മുടെ ഗൃഹത്തിനടുത്ത് താമസിക്കണം—സ്നാനം, പൂജ, ജപം എന്നിവയ്ക്ക് യോജ്യമായ നമ്മുടെ ഈ ഗൃഹാശ്രമത്തിൽ.

Verse 78

एषा बालापि भगवन्कुर्वंती त्वत्पदार्चनम् । व्रतं त्वत्सन्निधावेव चरिष्यति महामुने

ഹേ ഭഗവൻ, ഈ ബാലികയും നിങ്ങളുടെ പാദാരാധന ചെയ്യുന്നു; ഹേ മഹാമുനേ, അവൾ തന്റെ വ്രതം നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ തന്നേ അനുഷ്ഠിക്കും.

Verse 79

यावत्समाप्तिमायाति व्रतमस्यास्त्वदंतिके । उषित्वा तावदत्रैव कृतार्थान्कुरु नो गुरो

ഹേ ഗുരുദേവാ! അവളുടെ വ്രതം നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ തന്നെ സമാപിക്കുന്നതുവരെ നിങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നെ വസിച്ച്, ഉപദേശവും അനുഗ്രഹവും നൽകി ഞങ്ങളെ കൃതാർത്ഥരാക്കണമേ।

Verse 80

एवमभ्यर्थितः सर्वैस्तस्या भ्रातृजनादिभिः । तथेति स मुनिश्रेष्ठस्तत्रोवास मठे शुभे

അവളുടെ സഹോദരന്മാരും മറ്റു ബന്ധുക്കളും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു, ആ ശുഭ മഠത്തിൽ തന്നെ അവിടെ വസിച്ചു।

Verse 81

सापि तेनोपदिष्टेन मार्गेण गिरिजाशिवौ । अर्चयंती व्रतं सम्यक्चचार विमला सती

അവളും—വിമല സതി—അവൻ ഉപദേശിച്ച മാർഗ്ഗപ്രകാരം ഗിരിജാദേവിയെയും ശിവനെയും യഥാവിധി ആരാധിച്ചു, ആ വ്രതം സമ്യകമായി അനുഷ്ഠിച്ചു।