Adhyaya 194

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तच्छ्रुत्वानान्तदेवेन विश्वरूपमुदाहृतम् । देवराजस्तथा देवाः परं विस्मयमागताः

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അനന്തദേവൻ വിശ്വരൂപം പ്രസ്താവിച്ചതുകേട്ട് ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും പരമ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 2

दृष्ट्वा चाप्सरसं पुण्यामुर्वशीं कमलाननाम् । संत्रस्तो विस्मितश्चाभूदिन्द्रो राजश्रिया वृतः

കമലമുഖിയായ പുണ്യ അപ്സരസ്സായ ഉർവശിയെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജശ്രീയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ദ്രനും ഭയത്താൽ വിറച്ചു, വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 3

न किंचिदुत्तरं वाक्यमुक्तवाञ्जोषमास्थितः । इति वृत्तान्तभूतं हि नारायणविचेष्टितम्

അവൻ മറുപടിയായി ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞില്ല; മൗനം പാലിച്ചു. ഇതെല്ലാം നാരായണന്റെ ദിവ്യ ലീലാവിചേഷ്ടയുടെ വൃത്താന്തമായിത്തീർന്നു.

Verse 4

भृगोः खात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीः श्रुत्वा तु वै नृप । वैश्वरूपं परं रूपं विस्मिताचिन्तयत्तदा

ഹേ നൃപാ! ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രി ഖ്യാതിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ലക്ഷ്മി, ആ പരമ വൈശ്വരൂപത്തെക്കുറിച്ചു കേട്ട് വിസ്മയിച്ച് അപ്പോൾ ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചു.

Verse 5

केनोपायेन स स्यान्मे भर्ता नारायणः प्रभुः । व्रतेन तपसा वापि दानेन नियमेन च

‘ഏത് ഉപായത്താൽ ആ പ്രഭു നാരായണൻ എനിക്ക് ഭർത്താവാകും—വ്രതത്തിലൂടെയോ, തപസ്സിലൂടെയോ, ദാനത്തിലൂടെയോ, അല്ലെങ്കിൽ നിയമാനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെയോ?’

Verse 6

वृद्धानां सेवनेनाथ देवताराधनेन वा । इति चिन्तापरां कन्यां सती ज्ञात्वा युधिष्ठिर

‘അല്ലെങ്കിൽ വൃദ്ധരുടെ സേവനത്തിലൂടെയോ, ദേവതാരാധനത്തിലൂടെയോ?’—ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, ഇങ്ങനെ ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയ ആ കന്യയെ സതി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 7

प्राह प्राप्तो मया भर्ता शङ्करस्तपसा किल । प्रजापतिश्च गायत्र्या ह्यन्याभिरभिवाञ्छिताः

അവൾ പറഞ്ഞു—നിശ്ചയമായി ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ശങ്കരനെ ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ചു; ഗായത്രിയിലൂടെ പ്രജാപതിയും പ്രാപ്യനാകുന്നു—അതുപോലെ മറ്റു സാധനങ്ങളാൽ മറ്റു അഭീഷ്ടഫലങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 8

तपसैव हि ते प्राप्यस्तस्मात्तच्चर सुव्रते । तपस्त्वं हि महच्चोग्रं सर्ववाञ्छितदायकम्

അവൻ തപസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രാപ്യൻ; അതിനാൽ, ഹേ സുവ്രതേ, അതേ ആചരിക്ക. തപസ് മഹത്തും ഉഗ്രവും; അത് സർവ അഭീഷ്ടങ്ങളും നൽകുന്നു।

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच । सागरान्तं समासाद्य लक्ष्मीः परपुरंजय । चचार विपुलं कालं तपः परमदुश्चरम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പരപുരഞ്ജയ! സമുദ്രാന്തം പ്രാപിച്ച് ലക്ഷ്മി ദീർഘകാലം അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 10

स्थाणुवत्संस्थिता साभूद्दिव्यं वर्षसहस्रकम् । तत इन्द्रादयो देवाः शङ्खचक्रगदाधराः

അവൾ ആയിരം ദിവ്യവർഷം തൂണുപോലെ അചലമായി നിന്നു. തുടർന്ന് ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരികളായ ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ (അവിടെ) എത്തി।

Verse 11

भूत्वा जग्मुस्तदर्थं ते सा तु पृष्टवती सुरान् । विश्वरूपं वैष्णवं यत्तद्दर्शयत माचिरम्

അവർ ആ കാര്യമനുസരിച്ച് (ആ രൂപം ധരിച്ചു) അവിടെ എത്തി. എന്നാൽ അവൾ ദേവന്മാരോട് ചോദിച്ചു—“വൈകാതെ ആ വൈഷ്ണവ വിശ്വരൂപം എനിക്ക് കാണിക്കൂ.”

Verse 12

विलक्षा व्रीडिता देवा गत्वा नारायणं तदा । अब्रुवन् वैश्वरूपं नो शक्ता दर्शयितुं वयम्

കുഴങ്ങിയും ലജ്ജിച്ചും ദേവന്മാർ അപ്പോൾ നാരായണന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു— “വൈശ്വരൂപം കാണിക്കുവാൻ ഞങ്ങൾക്കു കഴിവില്ല.”

Verse 13

ततो यथेष्टं ते जग्मुः स च विष्णुरचिन्तयत् । उग्ररूपा स्थिता देवी देहं दहति भार्गवी

പിന്നീട് അവർ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ പിരിഞ്ഞുപോയി. വിഷ്ണു ചിന്തിച്ചു— “ഉഗ്രരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഭാര്ഗവീ ദേവി തപസ്സിന്റെ താപത്തിൽ സ്വന്തം ദേഹം തന്നെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 14

तां तस्मात्तत्र गत्वाहं वरं दत्त्वा तु वाञ्छितम् । पुनस्तपः करिष्यामि दर्शयिष्यामि वा पुनः । वैष्णवं विश्वरूपं यद्दुर्दश्यं देवदानवैः

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അവിടെ ചെന്നു അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം നൽകി, പിന്നെ വീണ്ടും തപസ്സു ചെയ്ത്, ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും പോലും ദുർദർശമായ ആ വൈഷ്ണവ വിശ്വരൂപം വീണ്ടും കാണിച്ചുതരാം.

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच । ततो गत्वा हृषीकेशः सागरान्तस्थितां श्रियम् । प्राह तुष्टोऽस्मि ते देवि वरं वृणु यथेप्सितम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— തുടർന്ന് ഹൃഷീകേശൻ സമുദ്രതീരത്ത് വസിച്ചിരുന്ന ശ്രീദേവിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു— “ദേവി, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്; നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.”

Verse 16

श्रीरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव प्रपन्नाया जनार्दन । तदा दर्शय यद्दृष्टमप्सरोभिस्तवानघ

ശ്രീ പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവാ, ഹേ ജനാർദന! ശരണാഗതയായ എന്നിൽ നീ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഹേ നിർമലനേ, അപ്സരസ്സുകൾ കണ്ട ആ രൂപം എനിക്ക് കാണിച്ചുതരിക.”

Verse 17

विश्वरूपमनन्तं च भूतभावन केशव । गन्धमादनमासाद्य कृतं यच्च तपस्त्वया

ഹേ കേശവാ, ഭൂതഭാവനാ! നിന്റെ വിശ്വരൂപവും അനന്തരൂപവും എനിക്ക് ദർശിപ്പിക്കണമേ—ഗന്ധമാദനം പ്രാപിച്ച് നീ ചെയ്ത തപസ്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ ദർശനം।

Verse 18

तद्वदस्व विभो विष्णो न मिथ्या यदि केशव । श्रद्दधामि न चैवाहं रूपस्यास्य कथंचन

അതുകൊണ്ട് ഹേ സർവ്വവ്യാപി വിഷ്ണോ, ഹേ കേശവാ—ഇത് മിഥ്യയല്ലെങ്കിൽ എനിക്ക് പറയണമേ. എനിക്ക് ശ്രദ്ധയുണ്ട്; എങ്കിലും ഈ രൂപത്തെ എങ്ങനെയും ശരിയായി ഗ്രഹിക്കാനാവുന്നില്ല।

Verse 19

बहुभिर्यक्षरक्षोभिर्मायाचारिप्रचारिभिः । छन्दिता मम जानद्भिर्भावमन्तर्गतं हरौ

അനവധി യക്ഷരാക്ഷസർ—മായാചാരത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് വഞ്ചന പ്രചരിപ്പിച്ച്—എന്നെ വഞ്ചിച്ചു; എങ്കിലും എന്റെ അന്തർഭാവം ഹരിയിലേയ്ക്ക് തന്നെ നിശ്ചലമാണെന്ന് അവർ നന്നായി അറിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 20

भूत्वा विष्णुस्वरूपास्ते चक्रिणश्च चतुर्भुजाः । सुव्रीडिता गताः सर्वे विश्वरूपो सहायतः

അവർ വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി—ചക്രധാരികളും ചതുര്ഭുജരുമായി—മഹാ ലജ്ജയോടെ എല്ലാവരും പിന്മാറി പോയി; വിശ്വരൂപനായ പ്രഭു സഹായിയും രക്ഷകനുമായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 21

मार्कण्डेय उवाच । नारायणोऽथ भगवाञ्छङ्खचक्रगदाभृतम् । तया तथोक्तस्तद्रूपं मुक्त्वा वै सुरपूजितम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ഭഗവാൻ നാരായണൻ, അവൾ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവന്മാർ പൂജിക്കുന്ന ആ രൂപം വിട്ടുകളഞ്ഞു।

Verse 22

रूपं परं यथोक्तं वै विश्वरूपमदर्शयत् । दर्शयित्वा वचः प्राह पञ्चरात्रविधानतः

അവൻ ആവശ്യപ്പെട്ടതുപോലെ പരമരൂപമായ വിശ്വരൂപം ദർശിപ്പിച്ചു. അത് കാണിച്ച ശേഷം പാഞ്ചരാത്രവിധാനപ്രകാരം വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 23

योऽर्चयिष्यति मां नित्यं स पूज्यः स च पूजितः । धनधान्यसमायुक्तः सर्वभोगसमन्वितः

എന്നെ നിത്യമായി ആരാധിക്കുന്നവൻ പൂജ്യനാകുന്നു; അവൻ പൂജിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും. ധനധാന്യസമൃദ്ധനായി എല്ലാ യുക്തമായ ഭോഗസൗഖ്യങ്ങളും അനുഭവിക്കും.

Verse 24

मूलं हि सर्वधर्माणां ब्रह्मचर्यं परं तपः । तेनाहं तत्र स्थास्यामि मूलश्रीपतिसंज्ञितः

ബ്രഹ്മചര്യമാണ് എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളുടെയും മൂലം; അതുതന്നെ പരമ തപസ്സാണ്. അതിനാൽ ഞാൻ അവിടെ ‘മൂലശ്രീപതി’ എന്ന നാമത്തിൽ അധിവസിക്കും.

Verse 25

मूलश्रीः प्रोच्यते ब्राह्मी ब्रह्मचर्यस्वरूपिणी । सर्वयोगमयी पुण्या सर्वपापहरी शुभा

‘മൂലശ്രീ’യെ ‘ബ്രാഹ്മീ’ എന്നു പറയുന്നു—അവൾ ബ്രഹ്മചര്യസ്വരൂപിണിയാണ്. അവൾ സർവയോഗമയി, പുണ്യവതി, ശുഭകരി, സർവപാപഹാരിണി.

Verse 26

पतिस्तस्याः प्रभुरहं वरदः प्राणिनां प्रिये । रेवाजले नरः स्नात्वा योऽर्चयेन्मां यतव्रतः

പ്രിയേ! ഞാൻ അവളുടെ പതിയും പ്രഭുവും ആകുന്നു; ജീവികൾക്ക് വരം നല്കുന്നവൻ. രേവാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് നിയന്ത്രിത വ്രതത്തോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്ന പുരുഷൻ—

Verse 27

मूलश्रीपतिनामानं वाञ्छिते प्राप्नुयात्फलम् । दानानि तत्र यो दद्यान्महादानानि च प्रिये

‘മൂലശ്രീപതി’ എന്ന നാമസ്മരണയാൽ അഭീഷ്ടഫലം ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ ആരെങ്കിലും ദാനം നൽകുകയാണെങ്കിൽ, പ്രിയേ, അവൻ മഹാദാനങ്ങളും ചെയ്യുന്നു.

Verse 28

सहस्रगुणितं पुण्यमन्यस्थानादवाप्यते । दृष्टं त्वया तत्र देशे सम्यक्चैवावधारितम् । तदर्चित्वा परान् कामानाप्स्यसि त्वं न संशयः

മറ്റിടങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യത്തേക്കാൾ അവിടെ ലഭിക്കുന്നത് സഹസ്രഗുണം വർധിക്കുന്നു. നീ ആ ദേശം കണ്ടു ശരിയായി ഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവിടെ അവനെ അർച്ചിച്ചാൽ പരമാഭിലാഷങ്ങൾ നേടും—സംശയമില്ല.

Verse 29

वरं वृणीष्व देवेशि वाञ्छितं दुर्लभं सुरैः । दुर्गसंसारकान्तारपतितैः परमेश्वरि

ഹേ ദേവേശി, ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ അഭീഷ്ടവരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഹേ പരമേശ്വരി, ദുർഘടമായ സംസാരകാന്താരത്തിൽ പതിച്ചവർക്കായി (താരകകൃപ നൽകുക).

Verse 30

श्रीरुवाच । नारायण जगद्धातर्नारायण जगत्पते । नारायण परब्रह्म नारायणपरायण

ശ്രീ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരായണ, ജഗദ്ധാതാവേ; ഹേ നാരായണ, ജഗത്പതേ; ഹേ നാരായണ, പരബ്രഹ്മമേ—നാരായണനേ ഞാൻ പരമാശ്രയമാക്കുന്നു.

Verse 31

प्रसीद पाहि मां भक्त्या सम्यक्सर्गे नियोजय । प्रियो ह्यसि प्रियाहं ते यथा स्यां तत्तथा कुरु

പ്രസാദിക്കണമേ; ഭക്തിയാൽ എന്നെ കാത്തുകൊള്ളുകയും സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമത്തിൽ എന്നെ യഥോചിതമായി നിയോഗിക്കുകയും ചെയ്യണമേ. നീ എനിക്ക് പ്രിയൻ, ഞാനും നിനക്ക് പ്രിയ—അതുകൊണ്ട് ഞാൻ യഥാവിധം ആയിരിക്കുവാൻ ക്രമീകരിക്കണമേ.

Verse 32

गृहं धर्मार्थकामानां कारणं देव संमतम् । तदास्थायाश्रमं पुण्यं मां श्रेयसि नियोजय

ഹേ ദേവാ! ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ധർമ്മാർഥകാമങ്ങളുടെ കാരണമെന്നു ദേവസമ്മതമാണ്. അതുകൊണ്ട് ആ പുണ്യാശ്രമം സ്ഥാപിച്ച് എന്നെ പരമശ്രേയസ്സിലേക്കു നിയോഗിക്കണമേ.

Verse 33

नारायण उवाच । नारायणगिरा देवि विज्ञप्तोऽस्मि यतस्त्वया । नारायणगिरिर्नाम तेन मेऽत्र भविष्यति

നാരായണൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവീ! നീ ‘നാരായണ’ നാമോച്ചാരത്തോടെ എന്നോടു അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ഇവിടെ എന്റെ നാമധേയമായ ‘നാരായണഗിരി’ എന്ന പുണ്യപർവ്വതം ഉണ്ടാകും.

Verse 34

नारायणस्मृतौ याति दुरितं जन्मकोटिजम् । यस्माद्गिरति तस्माच्च गिरिरित्येव शब्दितम्

നാരായണസ്മരണയാൽ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ സഞ്ചിതമായ പാപം നശിക്കുന്നു. ഇത് ആ ദുരിതത്തെ ‘ഗിരതി’—അഥവാ ഗ്രസിക്കുന്നു—എന്നതിനാൽ ‘ഗിരി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 35

तस्मात्सर्वाश्रयो देवि गिरिः पर्वतराङ्भवेत् । सुरासुरमनुष्याणां यथाहमपि चाश्रयः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവീ! ഈ ഗിരി എല്ലാവർക്കും ആശ്രയമായി പർവ്വതരാജനാകും—ദേവാസുരമനുഷ്യർക്കെല്ലാം ഞാൻ ആശ്രയമായിരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 36

य एतत्पूजयिष्यन्ति मण्डलस्थं परं मम । नारायणगिरिर्नाम देवरूपं शुभेक्षणे

ഹേ ശുഭേക്ഷണേ! ഈ പുണ്യമണ്ഡലത്തിൽ സ്ഥിതമായ എന്റെ പരമരൂപത്തെ ആരെല്ലാം പൂജിക്കുമോ, അവർ ‘നാരായണഗിരി’ എന്ന ദേവരൂപ തീർത്ഥത്തെയേ ആരാധിക്കും.

Verse 37

ते दिव्यज्ञानसम्पन्ना दिव्यदेहविचेष्टिताः । दिव्यं लोकमवाप्स्यन्ति दिव्यभोगसमन्विताः

അവർ ദിവ്യജ്ഞാനസമ്പന്നരായി, ദിവ്യദേഹത്തിന്റെ ശക്തി-സാമർത്ഥ്യങ്ങളോടെ യുക്തരായി, ദിവ്യഭോഗങ്ങളോടുകൂടി ദിവ്യലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 38

मार्कण्डेय उवाच । तयोरेवं संवदतोर्देवा इन्द्रपुरोगमाः । समागता वनोद्देशं सागरान्ते महर्षयः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവർ ഇരുവരും ഇങ്ങനെ സംവദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇന്ദ്രനെ മുൻപാക്കി ദേവഗണം, ഹേ മഹർഷിമാരേ, സമുദ്രതീരത്തിലെ വനപ്രദേശത്തേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 39

ततो भृगुं देवराजो नारायणविचिन्तितम् । वव्रे ज्ञात्वा तु तत्कन्यां धर्मात्मा स ददौ च ताम्

അപ്പോൾ ദേവരാജൻ, നാരായണൻ മനസ്സിൽ അംഗീകരിച്ച ഭൃഗുവിനെ വരനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. അത് അറിഞ്ഞ ആ ധർമ്മാത്മാവ് തന്റെ പുത്രിയെ അവനു വിവാഹാർത്ഥം നൽകി।

Verse 40

धर्मोऽपि विधिवद्वत्स विवाहं समकारयत् । देवदेवस्य राजर्षे देवतार्थे समाहितः

ധർമ്മനും, ഹേ വത്സാ, വിധിപ്രകാരം വിവാഹം നടത്തിച്ചു—ഹേ രാജർഷേ—ദേവതകളുടെ ലക്ഷ്യത്തിലും ദേവദേവന്റെ കാര്യത്തിലും മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി।

Verse 41

युधिष्ठिर उवाच । धर्मो विवाहमकरोद्विधिवद्यत्त्वयोदितम् । को विधिस्तत्र का दत्ता दक्षिणा भृगुणापि च

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മൻ വിധിപ്രകാരം വിവാഹം നടത്തി എന്നു നിങ്ങൾ പറഞ്ഞു. അവിടെ ഏതു വിധിയായിരുന്നു? ഭൃഗുവും ഏതു ദക്ഷിണ നൽകി?

Verse 42

विवाहयज्ञे समभूत्स्रुक्स्रुवग्रहणे च कः । ऋत्विजः के सदस्याश्च तस्यासन् द्विजसत्तम

ആ വിവാഹയജ്ഞത്തിൽ സ്രുക്ക്–സ്രുവം കൈകൊള്ളുന്ന കര്‍മ്മം ആര് നിർവഹിച്ചു? അവിടെ ഋത്വിജന്മാർ ആരായിരുന്നു, പണ്ഡിതസഭാസദന്മാർ ആരായിരുന്നു, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ?

Verse 43

किं तस्यावभृथं त्वासीत्तत्सर्वं वद विस्तरात् । त्वद्वाक्यामृतपानेन तृप्तिर्मम न विद्यते

ആ യാഗത്തിന്റെ അവഭൃഥസ്നാനം എങ്ങനെയായിരുന്നു? എല്ലാം വിശദമായി പറയുക. നിങ്ങളുടെ വാക്യാമൃതം പാനം ചെയ്തിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.

Verse 44

मार्कण्डेय उवाच । नारायणविवाहस्य यज्ञस्य च युधिष्ठिर । तपसस्तस्य देवस्य सम्यगाचरणस्य च

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! നാരായണന്റെ വിവാഹവും ആ യജ്ഞവും സംബന്ധിച്ചും, ആ ദിവ്യന്റെ തപസ്സും നിർമലമായ ആചരണവും സംബന്ധിച്ചും (കേൾക്കുക).

Verse 45

वक्तुं समर्थो न गुणान्ब्रह्मापि परमेश्वरः । तथाप्युद्देशतो वच्मि शृणु भूत्वा समाहितः

അതിന്റെയെല്ലാ ഗുണങ്ങളും പൂർണ്ണമായി പറയാൻ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിനും കഴിയില്ല. എങ്കിലും ഞാൻ സംക്ഷേപമായി സൂചനയായി പറയുന്നു; സമാഹിതചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക.

Verse 46

ब्रह्मा सप्तर्षयस्तत्र स्रुक्स्रुवग्रहणे रताः । अग्नीञ्जुहुविरे राजन्वेदिर्धात्री ससागरा

അവിടെ ബ്രഹ്മാവും സപ്തർഷികളും സ്രുക്ക്–സ്രുവം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ നിരതരായിരുന്നു. ഹേ രാജാവേ! അവർ അഗ്നികളിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു; സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമിയേ വേദിയായി നിന്നു.

Verse 47

ददुः समुद्रा रत्नानि ब्रह्मर्षिभ्यो नृपोत्तम । धनदोऽपि ददौ वित्तं सर्वब्राह्मणवाञ्छितम्

ഹേ നൃപോത്തമാ! സമുദ്രങ്ങൾ ബ്രഹ്മർഷികൾക്ക് രത്നങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു; ധനദനായ കുബേരനും ബ്രാഹ്മണർ ആഗ്രഹിച്ച സമസ്ത ധനവും നൽകി।

Verse 48

विश्वकर्माऽपि देवानां ब्रह्मर्षीणां परंतप । वेश्मानि सुविचित्राणि सर्वरत्नमयानि च

ഹേ പരന്തപാ! വിശ്വകർമ്മാവും ദേവന്മാർക്കും ബ്രഹ്മർഷികൾക്കും അതിവിസ്മയകരമായ, സർവരത്നമയമായ ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു।

Verse 49

कृत्वा प्रदर्शयामास देवेन्द्राय यशस्विने । शतक्रतुस्ततो विप्रान्कापिष्ठलपुरोगमान्

അങ്ങനെ ചെയ്തു അദ്ദേഹം യശസ്വിയായ ദേവേന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രനോട് അത് പ്രദർശിപ്പിച്ചു; തുടർന്ന് ശതക്രതു ഇന്ദ്രൻ കാപിഷ്ഠലൻ മുൻപന്തിയിലുള്ള വിപ്രന്മാർക്ക് അത് കാണിച്ചു।

Verse 50

शौनकादींश्च पप्रच्छ बष्कलाञ्छागलानपि । आत्रेयानपि राजेन्द्र वृणुध्वमभिवाञ्छितम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അദ്ദേഹം ശൗനകാദികളെയും ബഷ്കലരെയും ഛാഗലരെയും ആത്രേയരെയും ചോദിച്ചു—“നിങ്ങൾ അഭിവാഞ്ഛിക്കുന്നതു തിരഞ്ഞെടുക്കുക” എന്ന്।

Verse 51

दृष्ट्वा ते चित्ररत्नानि प्राहुः सर्वेश्वरेश्वरम् । देवानां च ऋषीणां च सङ्गमोऽयं सुपुण्यकृत्

ആ വിചിത്ര രത്നങ്ങൾ കണ്ട അവർ സർവേശ്വരേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു—“ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ഈ സംഗമം പരമ പുണ്യപ്രദമാണ്।”

Verse 52

अस्मिन्पुण्ये सुरेशान वस्तुं वाञ्छामहे सदा । शतक्रतुः प्राह पुनर्वासो वात्र भविष्यति । सत्यधर्मरता यूयं यावत्कालं भविष्यथ

ഹേ ദേവേശാ! ഈ പുണ്യസ്ഥാനത്തിൽ ഞങ്ങൾ സദാ വസിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ശതക്രതു വീണ്ടും പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ സത്യധർമ്മങ്ങളിൽ നിഷ്ഠരായിരിക്കുന്നതോളം ഇവിടെ നിങ്ങൾക്ക് പുനഃപുനർവാസം ഉണ്ടാകും.

Verse 53

मार्कण्डेय उवाच । पृष्टं यद्राजशार्दूल के मखे होत्रिणोऽभवन् । तत्प्रोच्यमानमधुना शृणु भूत्वा समाहितः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജശാർദൂലാ! ആ യാഗത്തിൽ ആരായിരുന്നു ഹോതൃ ഋത്വിജന്മാർ എന്ന് നീ ചോദിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ അതു പറയുന്നു; ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക.

Verse 54

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य चाभवन् । औद्गात्रमत्र्यङ्गिरसौ मरीचिश्च चकार ह

ആ യാഗസഭയിൽ സനത്കുമാരൻ മുതലായവർ അംഗങ്ങളായിരുന്നു. ഉദ്ഗാതൃകർമ്മം അത്രിയും അങ്കിരസും നിർവഹിച്ചു; മരീചിയും അതിൽ പങ്കെടുത്തു.

Verse 55

हौत्रं धर्मवसिष्ठौ च ब्रह्मत्वं सनको मुनिः । षट्त्रिंशद्ग्रामसाहस्रं प्रादात्तेभ्यः शतक्रतुः

ഹോതൃകർമ്മം ധർമ്മനും വസിഷ്ഠനും നിർവഹിച്ചു; ബ്രഹ്മത്വ (മുഖ്യ യാഗപരിപാലകൻ) പദം മുനി സനകൻ വഹിച്ചു. ശതക്രതു അവർക്കു മുപ്പത്താറായിരം ഗ്രാമങ്ങൾ ദാനമായി നൽകി.

Verse 56

लक्ष्मीर्भर्त्रा च संयुक्ताभवत्तत्कृतवान्प्रभुः । ब्रह्मणो जुह्वतो वह्निं यावद्देशस्थितैः सुरैः

ആ കർമംകൊണ്ട് പ്രഭു ഈ സിദ്ധി വരുത്തി—ലക്ഷ്മി തന്റെ ഭർത്താവിനോടു ചേർന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, ദേശദേശങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ദേവന്മാർ ആ പവിത്ര അഗ്നിക്ക് സാക്ഷികളായി.

Verse 57

दृष्टं ललाटं देशोऽसौ ललाट इति संज्ञितः । स देशः श्रीपतेः क्षेत्रपुण्यं देवर्षिसेवितम्

ആ പ്രദേശം ലലാടംപോലെ ദർശിതമായതിനാൽ ‘ലലാട’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി. ആ ഭൂമി ശ്രീപതിയുടെ പുണ്യക്ഷേത്രം; ദേവരും ഋഷികളും സേവിക്കുന്നതു.

Verse 58

सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं दिव्यसिद्धिसमन्वितम् । ब्राह्मणानां ततः पङ्क्तिं निवेशयितुमुद्यता

അവിടെ എല്ലാം അത്ഭുതമയവും ദിവ്യവും ദിവ്യസിദ്ധികളാൽ സമന്വിതവുമായിരുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണരെ പംക്തികളായി ഇരുത്താൻ അവർ തയ്യാറായി।

Verse 59

लक्ष्मीः श्रीपतिनामानमाह देवं वचस्तदा श्रीरुवाच । य एते ब्राह्मणाः शिष्या भृग्वादीनां यतव्रताः

അപ്പോൾ ലക്ഷ്മി ‘ശ്രീപതി’ എന്ന ദേവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“ഇവിടെ ഉള്ള ഈ ബ്രാഹ്മണർ ഭൃഗു മുതലായ ഋഷികളുടെ ശിഷ്യർ; യതവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരർ.”

Verse 60

तान्निवेशयितुमिच्छामि त्वत्प्रसादादधोक्षज । मरीच्यादयः सुरेन्द्रेण स्थापिता गरुडध्वज

ഹേ അധോക്ഷജാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ അവരെ ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ ഗരുഡധ്വജാ! മരീചി മുതലായ ഋഷികൾ സുരേന്ദ്രനാൽ തത്തത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതരായിരുന്നു।

Verse 61

नैष्ठिकव्रतिनो विप्रा बहवोऽत्र यतव्रताः । प्राजापत्ये व्रते ब्राह्मे केचिदत्र व्यवस्थिताः । तानहं स्थापयिष्यामि त्वत्प्रसादादधोक्षज

ഇവിടെ അനേകം വിപ്രർ നൈഷ്ഠികവ്രതികളും സംയമത്തിൽ സ്ഥിരരുമാണ്. ചിലർ പ്രാജാപത്യവ്രതത്തിൽ, ചിലർ ബ്രാഹ്മവ്രതത്തിൽ സ്ഥാപിതർ. ഹേ അധോക്ഷജാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ അവരെ യഥാവിധി ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കും।

Verse 62

मार्कण्डेय उवाच । ततः कौतूहलधरो भगवान्वृषभध्वजः । पप्रच्छ व्रतिनः सर्वान्वृत्तिभेदे व्यवस्थितान्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കൗതുകം നിറഞ്ഞ ഭഗവാൻ വൃഷഭധ്വജൻ, വ്യത്യസ്ത ജീവിതവൃത്തികളിലും ആചാരങ്ങളിലും നിലകൊണ്ടിരുന്ന എല്ലാ വ്രതധാരികളോടും ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 63

नारदोऽपि महादेवमुपेत्य च सतीपतिम् । प्राह कृष्णाजिनधरो नैष्ठिका ब्राह्मणा ह्यमी

നാരദനും സതീപതി മഹാദേവനെ സമീപിച്ച്, കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഇവർ ബ്രാഹ്മണർ നിശ്ചയമായും നൈഷ്ഠികർ; ജീവിതവ്രതത്തിൽ ദൃഢർ।”

Verse 64

अमी कार्याः सुवस्त्रेण छन्नगुह्या द्विजोत्तमाः । प्राजापत्याश्चतुर्विंशसहस्राणि नरेश्वर

ഈ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർക്ക് നല്ല വസ്ത്രം നൽകണം; ഗുഹ്യാംഗങ്ങൾ യഥാവിധി മറയ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കണം. പ്രാജാപത്യ ശാസനം അനുസരിക്കുന്നവർ ഇരുപത്തിനാലായിരം, ഹേ നരേശ്വരാ।

Verse 65

ब्रह्मचर्यव्रतस्थानां व्रतब्रह्मविचारिणाम् । द्वादशैषां सहस्राणि सन्ति वै वृषभध्वज

കൂടാതെ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, വ്രതധർമ്മവും ബ്രഹ്മതത്ത്വവും ധ്യാനിക്കുന്നവർ പന്ത്രണ്ടായിരം, ഹേ വൃഷഭധ്വജാ।

Verse 66

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवा देवर्षयोऽपि च । साधु साध्वित्यमन्यन्त नोचुः केचन किंचन

നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും “സാധു, സാധു” എന്നു സമ്മതിച്ചു; ആരും യാതൊരു എതിർപ്പും പറഞ്ഞില്ല।

Verse 67

समाह्वयत्ततो लक्ष्मीस्तान् विप्रान् भक्तिसंयुता । उवाच चरणान्गृह्य प्रसादः क्रियतां मयि

അപ്പോൾ ഭക്തിസമ്പന്നയായ ലക്ഷ്മി ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു വരുത്തി, അവരുടെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് പറഞ്ഞു— “എന്നിൽ പ്രസാദം ചെയ്യുക; എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം।”

Verse 68

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वेश्मनामत्र संस्थितिः । विश्वकर्मकृतानां तु तेषु तिष्ठन्तु वोऽखिलाः

ഇവിടെ മുപ്പത്താറായിരം ഭവനങ്ങളിൽ താമസസൗകര്യമുണ്ട്. വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച ആ വീടുകളിൽ നിങ്ങളെല്ലാവരും പാർക്കുക।”

Verse 69

ते तथेति प्रतिज्ञाय स्थिताः संप्रीतमानसाः । धनधान्यसमृद्धाश्च वाञ्छितप्राप्तिलक्षणाः । सर्वकामसमृद्धाश्च ह्यनारम्भेषु कर्मणाम्

അവർ “തഥേതി” എന്നു സമ്മതിച്ച് സന്തോഷഹൃദയത്തോടെ അവിടെ പാർത്തു. ധനധാന്യസമൃദ്ധരായി, ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിച്ചതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളോടെ, കഠിനശ്രമം തുടങ്ങാതെയും സർവകാമനകളിലും പരിപൂർണ്ണരായി।

Verse 70

इति संस्थाप्य तान् विप्रान् सा स्थिता पर्यपालयत् । चतुर्धा तु स्थितो विष्णुः श्रिया देव्याः प्रिये रतः

ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സ്ഥാപിച്ച് അവൾ അവിടെ തന്നെ നിന്നു അവരെ പരിപാലിച്ചു. വിഷ്ണുവും ദേവീ ശ്രീയുടെ പ്രിയ സാന്നിധ്യത്തിൽ രമിച്ച് നാലുവിധ രൂപത്തിൽ അവിടെ വസിച്ചു।

Verse 71

एवं वैवाहिकमखे निवृत्ते ऋषयस्तु तम् । ऊचुश्चावभृथस्नानं कुत्र कुर्मो जनार्दन

ഇങ്ങനെ വിവാഹയാഗം സമാപിച്ചപ്പോൾ ഋഷിമാർ ജനാർദനനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ജനാർദന, അവഭൃതസ്നാനം ഞങ്ങൾ എവിടെ ചെയ്യണം?”

Verse 72

इति श्रुत्वा तु वचनं श्रीपतिः पादपङ्कजात् । मुमोच जाह्नवीतोयं रेवामध्यगमं शुचि

ആ വചനം കേട്ട് ശ്രീപതി തന്റെ പാദപങ്കജത്തിൽ നിന്ന് പരിശുദ്ധ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) ജലം വിടുവിച്ചു; ആ നിർമലധാര രേവയുടെ മദ്ധ്യത്തിലേക്ക് ഒഴുകി ചേർന്നു।

Verse 73

हरेः पादोदकं दृष्ट्वा निःसृतं मुनयस्तु ते । विस्मिताः समपद्यन्त जानन्तस्तस्य गौरवम्

ഹരിയുടെ പാദോദകം പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നത് കണ്ട ആ മുനിമാർ അതിന്റെ മഹിമ അറിഞ്ഞ് അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി നിശ്ചലരായി।

Verse 74

रुद्रेण सहिताः सर्वे देवता ऋषयस्तथा । संकथा विस्मिताश्चक्रुर्विधुन्वन्तः शिरांसि च

രുദ്രനോടുകൂടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും അത്ഭുതത്തോടെ തമ്മിൽ തമ്മിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി; വിസ്മയത്തിൽ തലകൾ കുലുക്കി।

Verse 75

ऋषय ऊचुः । ब्रूहि शम्भो किमत्रायं अकस्माद्वारिसम्भवः । विष्णोः पादाम्बुजोत्थश्च सम्मोहकरणः परः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ശംഭോ, ഇവിടെ പെട്ടെന്ന് ഈ ജലം എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു? കൂടാതെ ഇത് വിഷ്ണുവിന്റെ പാദപങ്കജത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ പുറപ്പെട്ടത്, എല്ലാവരെയും അത്ഭുതത്തിലും പവിത്രമായ മോഹത്തിലും ആഴ്ത്തുന്നതെങ്ങനെ?

Verse 76

ईश्वर उवाच । पादोदकमिदं विष्णोरहं जानामि वै सुराः । दशाश्वमेधावभृथैः स्नानमत्रातिरिच्यते

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഇത് തീർച്ചയായും വിഷ്ണുവിന്റെ പാദോദകമാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ അവഭൃതസ്നാനഫലത്തേക്കാളും മേലാണ്।

Verse 77

युष्माभिः श्रीपतिः पूज्यः स्नानं चावभृथं कुतः । भविष्यतीति तेनाशु इदं वोऽर्थे विनिर्मितम्

നിങ്ങൾ ശ്രീപതിയെ പൂജിക്കേണ്ടവരാണ്; അപ്പോൾ വേറെയൊരു അവഭൃഥ-സ്നാനം എന്തിന്? ഇത് ആവശ്യമായിരിക്കും എന്ന് അറിഞ്ഞ്, നിങ്ങളുടെ ഹിതാർത്ഥം അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ ഇതിനെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 78

स्नात्वात्र त्रिदशेशाना यत्फलं सम्प्रपद्यते । वक्तुं न केनचिद्याति ततः किमुत्तरं वचः

ഹേ ദേവാധിപന്മാരേ! ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ആരാലും യഥാർത്ഥമായി പറയാൻ കഴിയില്ല; അത് വാക്കിന് അതീതമെങ്കിൽ പിന്നെ എന്ത് പറയാൻ?

Verse 79

मार्कण्डेय उवाच । एवमुक्त्वा तु ते सर्वे स्नानं कृत्वा यथागतम् । जग्मुर्देवा महेशानपुरोगा भरतर्षभ

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവർ എല്ലാവരും സ്നാനം ചെയ്ത്, വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി; ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! മഹേശാനൻ (ശിവൻ) മുൻപിൽ നയിച്ചുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 80

ब्राह्मणाश्च ततः सर्वे स्ववेश्मान्येव भेजिरे । देवतीर्थे महाराज सर्वपापप्रणाशने

അതിനുശേഷം എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും, ഹേ മഹാരാജാ, തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങി—സകലപാപനാശകമായ ദേവതീർത്ഥത്തിൽ (സ്നാനം/ദർശനം ചെയ്ത്)।

Verse 194

अध्याय

അധ്യായം. (പാഠ-ശീർഷകം)