Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

दृष्ट्वा चाप्सरसं पुण्यामुर्वशीं कमलाननाम् । संत्रस्तो विस्मितश्चाभूदिन्द्रो राजश्रिया वृतः

Transliteration

dṛṣṭvā cāpsarasaṃ puṇyāmurvaśīṃ kamalānanām | saṃtrasto vismitaścābhūdindro rājaśriyā vṛtaḥ

Translation

കമലമുഖിയായ പുണ്യ അപ്സരസ്സായ ഉർവശിയെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജശ്രീയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ദ്രനും ഭയത്താൽ വിറച്ചു, വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി।

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier of main verb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), धातु: दृश्, अर्थे: ‘दृष्ट्वा’ = having seen

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अप्सरसम्: the apsaras (celestial nymph)
• अप्सरसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• पुण्याम्: holy, virtuous
• पुण्याम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying अप्सरसम्/उर्वशीम्)

• उर्वशीम्: Urvaśī
• उर्वशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उर्वशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; अप्सरसम् इत्यस्य विशेषनाम

• कमलाननाम्: lotus-faced
• कमलाननाम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कमल + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कमलस्य आननम् इव यस्याः) / उपमानपूर्वक-विशेषण

• संत्रस्तः: frightened
• संत्रस्तः: Karta (Subject-complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संत्रस्त (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle) ‘संत्रस्’ भावः

• विस्मितः: astonished
• विस्मितः: Karta (Subject-complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्मित (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अभूत्: became, was
• अभूत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• राजश्रिया: by royal splendor
• राजश्रिया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: राज + श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः श्रीः)

• वृतः: surrounded, adorned
• वृतः: Karta (Subject-complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृत (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) √वृ (to cover/encircle)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-mandala (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (implied by nearby address in the passage)

Visual Art Cues

Scene: Indra, radiant with royal insignia and attendants, beholds Urvaśī—lotus-faced and luminous—his posture shifting from confident majesty to startled awe.

Characters & Entities

• Urvaśī
• Indra
• Apsaras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly authority and splendor do not prevent inner trembling when confronted with divine or extraordinary manifestations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.