Adhyaya 171

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथितं ब्राह्मणं द्रष्टुं शूले क्षिप्तं तपोधनैः । नारायणसमीपे तु गताः सर्वे महर्षयः

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ശൂലത്തിൽ എറിഞ്ഞിട്ടിരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണനെക്കുറിച്ചുള്ള വാർത്ത കേട്ട്, തപോധനരായ മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും അവനെ ദർശിക്കാനായി നാരായണന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി।

Verse 2

नारदो देवलो रैभ्यो यमः शातातपोऽङ्गिराः । वसिष्ठो जमदग्निश्च याज्ञवल्क्यो बृहस्पतिः

നാരദൻ, ദേവലൻ, റൈഭ്യൻ, യമൻ, ശാതാതപൻ, അങ്ഗിരസ്; വസിഷ്ഠൻ, ജമദഗ്നി, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, ബൃഹസ്പതി—

Verse 3

कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽरुणिर्मुनिः । वालखिल्यादयोऽन्ये च सर्वेऽप्यृषिगणान्वयाः

കശ്യപൻ, അത്രി, ഭരദ്വാജൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, മുനി അരുണി; വാലഖില്യാദികളായ മറ്റുള്ളവരും—ഇവരെല്ലാം ഋഷിഗണങ്ങളുടെ വംശപരമ്പരയും സമുച്ചയവും ആയിരുന്നു.

Verse 4

ददृशुः शूलमारूढं माण्डव्यमृषिपुंगवाः । प्रोचुर्नारायणं विप्रं किं कुर्मस्तव चेप्सितम्

ഋഷിശ്രേഷ്ഠർ മാണ്ഡവ്യനെ ശൂലത്തിൽ ആരൂഢനായതായി കണ്ടു. തുടർന്ന് അവർ ബ്രാഹ്മണനായ നാരായണനോട്—“ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം? നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത് എന്ത്?” എന്നു ചോദിച്ചു.

Verse 5

सर्वे ते तत्र सांनिध्यान्माण्डव्यस्य महात्मनः । संभ्रान्ता आगता ऊचुः किं मृतः किं नु जीवति

അവർ എല്ലാവരും മഹാത്മാവായ മാണ്ഡവ്യന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആശങ്കയോടെ എത്തി പറഞ്ഞു—“അദ്ദേഹം മരിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇനിയും ജീവിക്കുന്നോ?”

Verse 6

अवस्थां तस्य ते दृष्ट्वा विषादमगमन्परम् । असहित्वा तु तद्दुःखं सर्वे ते मनसा द्विजाः

അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസ്ഥ കണ്ട അവർ അത്യന്തം വിഷാദത്തിലായി. ആ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ ആ ദ്വിജ ഋഷിമാർ എല്ലാവരും ഉള്ളിൽ വിറച്ചു കലങ്ങി.

Verse 7

पृच्छयतां यदि मन्येत राजानं भस्मसात्कुरु । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वाक्यं नारायणोऽब्रवीत्

ചോദ്യംചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ പറഞ്ഞു—“നിനക്കു യുക്തമെന്നു തോന്നിയാൽ രാജാവിനെ ഭസ്മമാക്കുക.” അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നാരായണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 8

मयि जीवति मद्भ्राता ह्यवस्थामीदृशीं गतः । धिग्जीवितं च मे किंतु तपसो विद्यते फलम्

ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ എന്റെ സഹോദരൻ ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥയിൽ പതിച്ചു! എന്റെ ജീവിതം ധിക്കാരാർഹം; എങ്കിലും തപസ്സിന്റെ ഫലം നിശ്ചയം ഫലിക്കും.

Verse 9

दृष्ट्वा शूलस्थितं ज्येष्ठं मन्मनो नु विदीर्यते । परं किं तु करिष्यामि येन राष्ट्रं सराजकम्

ശൂലത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ ജ്യേഷ്ഠനെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് പിളരുന്നു. എന്നാൽ രാജാവോടുകൂടിയ രാജ്യത്തെ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും?

Verse 10

भस्मसाच्च करोम्यद्य भवद्भिः क्षम्यतामिह । एवमुक्त्वा गृहीत्वासौ करस्थमभिमन्त्रयेत्

ഇന്നുതന്നെ അവനെ ഭസ്മമാക്കും—ഇവിടെ നിങ്ങൾ എന്നെ ക്ഷമിക്കണം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതെടുത്തു മന്ത്രം ചൊല്ലി അഭിമന്ത്രിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 11

क्रोधेन पश्यते यावत्तावद्धुंकारकोऽभवत् । तेन हुङ्कारशब्देन ऋषयो विस्मितास्तदा

കോപത്തോടെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ ഭീകരമായ ‘ഹുംകാര’ം ഉച്ചരിക്കുന്നവനായി; ആ ‘ഹുംകാര’ ശബ്ദത്തിൽ അന്ന് ഋഷിമാർ വിസ്മയിച്ചു.

Verse 12

माण्डव्यस्य समीपे तु ह्यपृच्छंस्ते द्विजोत्तमाः । निवारयसि किं विप्र शापं नृपजिघांसनम्

മാണ്ടവ്യന്റെ സമീപത്ത് ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ചോദിച്ചു—ഹേ വിപ്രാ, രാജാവിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശാപത്തെ നീ എന്തുകൊണ്ട് തടയുന്നു?

Verse 13

अपापस्य तु येनेह कृतमस्य जिघांसनम् । ऋषीणां वचनं श्रुत्वा कृच्छ्रान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

“ഈ പാപമില്ലാത്തവനെ കൊല്ലാൻ ഇവിടെ ആരാണ് ശ്രമിച്ചത്?” ഋഷികളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മാണ്ഡവ്യ മുനി വേദനയോടെ പ്രയാസത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 14

अभिवन्दामि वो मूर्ध्ना स्वागतं ऋषयः सदा । अर्घ्यसन्मानपूजार्हाः सर्वेऽत्रोपविशन्तु ते

മാണ്ഡവ്യൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ശിരസാ നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു. ഹേ ഋഷിമാരേ, സ്വാഗതം. നിങ്ങൾ അർഘ്യവും സന്മാനവും പൂജയും അർഹിക്കുന്നവർ; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇവിടെ ഇരിക്കുവിൻ.”

Verse 15

निविष्टैकाग्रमनसा सर्वान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഇരുന്ന മാണ്ഡവ്യ മുനി എല്ലാവരോടും സംസാരിച്ചു.

Verse 16

प्राप्तं दुःखं मया घोरं पूर्वजन्मार्जितं फलम् । मा विषादं कुरुध्वं भोः कृतं पापं तु भुज्यते

എനിക്ക് ലഭിച്ച ഈ ഭയങ്കര ദുഃഖം മുൻജന്മത്തിൽ സമ്പാദിച്ച കർമ്മഫലമാണ്. ഹേ പൂജ്യരേ, വിഷാദിക്കരുത്; ചെയ്ത പാപം ഫലമായി അനുഭവിക്കേണ്ടതുതന്നെ.

Verse 17

ऋषय ऊचुः । केन कर्मविपाकेन इह जात्यन्तरं व्रजेत् । दानधर्मफलेनैव केन स्वर्गं च गच्छति

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—“ഏത് കർമ്മവിപാകത്താൽ ജീവൻ ഇവിടെ മറ്റൊരു ജന്മത്തിലേക്ക് പോകുന്നു? ദാനവും ധർമ്മവും ഏതു ഫലത്താൽ സ്വർഗ്ഗത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു?”

Verse 18

माण्डव्य उवाच । अदत्तदाना जायन्ते परभाग्योपजीविनः । न स्नानं न जपो होमो नातिथ्यं न सुरार्चनम्

മാണ്ടവ്യൻ പറഞ്ഞു—ദാനം ചെയ്യാത്തവർ മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാഗ്യത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജനിക്കുന്നു. അവർ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്യില്ല, ജപം ചെയ്യില്ല, ഹോമം ചെയ്യില്ല; അതിഥിസത്കാരവും ദേവാരാധനയും ഇല്ല.

Verse 19

न पर्वणि पितृश्राद्धं न दानं द्विजसत्तमाः । व्रजन्ति नरके घोरे यान्ति ते त्वन्त्यजां गतिम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ! പർവ്വദിനങ്ങളിൽ പിതൃശ്രാദ്ധം ചെയ്യാതെയും ദാനം നൽകാതെയും ഇരിക്കുന്നവർ ഭീകര നരകത്തിലേക്ക് വീഴും; ഒടുവിൽ അന്ത്യജഗതിയെ പ്രാപിക്കും.

Verse 20

पुनर्दरिद्राः पुनरेव पापाः पापप्रभावान्नरके वसन्ति । तेनैव संसरिणि मर्त्यलोके जीवादिभूते कृमयः पतङ्गाः

അവർ വീണ്ടും ദരിദ്രരാകുന്നു, വീണ്ടും പാപികളാകുന്നു. പാപത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നരകത്തിൽ വസിക്കുന്നു; അതേ കാരണത്താൽ ഈ സഞ്ചാരമയ മർത്ത്യലോകത്തിൽ പുഴുക്കളും കീടങ്ങളും പറ്റങ്ങുകളും പോലെയുള്ള താഴ്ന്ന യോനികളിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 21

ये स्नानशीला द्विजदेवभक्ता जितेन्द्रिया जीवदयानुशीलाः । ते देवलोकेषु वसन्ति हृष्टा ये धर्मशीला जितमानरोषाः

സ്നാനനിഷ്ഠരായും ദ്വിജ-ദേവഭക്തരായും ഇന്ദ്രിയജയികളായും ജീവദയ അഭ്യസിക്കുന്നവരായും ഉള്ളവർ—ധർമ്മനിഷ്ഠരും മാനം-ക്രോധം ജയിച്ചവരുമായ അവർ സന്തോഷത്തോടെ ദേവലോകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 22

विद्याविनीता न परोपतापिनः स्वदारतुष्टाः परदारवर्जिताः । तेषां न लोके भयमस्ति किंचित्स्वभावशुद्धा गतकल्मषा हि ते

വിദ്യയാൽ വിനീതരായും മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കാത്തവരായും സ്വദാരത്തിൽ തൃപ്തരായും പരദാരവിരതരായും ഉള്ളവർക്ക് ലോകത്തിൽ എവിടെയും ഭയം ഇല്ല; കാരണം അവരുടെ സ്വഭാവം ശുദ്ധവും പാപകല്മഷങ്ങൾ നീങ്ങിയതുമാണ്.

Verse 23

ऋषय ऊचुः । पूर्वजन्मनि विप्रेन्द्र किं त्वया दुष्कृतं कृतम् । येन कष्टमिदं प्राप्तं सन्धानं शूलगर्हितम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, പൂർവ്വജന്മത്തിൽ അങ്ങ് എന്ത് പാപമാണ് ചെയ്തത്? ഏതു കർമ്മഫലമായാണ് അങ്ങേക്ക് ശൂലത്തിൽ കയറേണ്ടിവന്ന ഈ കഷ്ടപ്പാട് വന്നുചേർന്നത്?

Verse 24

शूलस्थं त्वां समालक्ष्य ह्यागताः सर्व एव हि । जीवन्तं त्वां प्रपश्याम त्वन्तरन्नवतारयन् । रुजासंतापजं दुःखं सोढ्वापि त्वमवेदनः

ശൂലത്തിൽ കിടക്കുന്ന അങ്ങയെ കണ്ട് ഞങ്ങളെല്ലാവരും ഇവിടെ എത്തിയതാണ്. ശൂലം തറച്ചിട്ടും അങ്ങ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത് ഞങ്ങൾ കാണുന്നു. വേദനയും ദുഃഖവും സഹിച്ചിട്ടും അങ്ങ് നിർവ്വികാരനായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 25

माण्डव्य उवाच । स्वयमेव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । सुकृतं दुष्कृतं पूर्वे नान्ये भुञ्जन्ति कर्हिचित्

മാണ്ഡവ്യൻ പറഞ്ഞു: സ്വയം ചെയ്ത കർമ്മഫലം അവനവൻ തന്നെ അനുഭവിക്കണം. മുൻപ് ചെയ്ത പുണ്യമായാലും പാപമായാലും മറ്റൊരാളും അത് അനുഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 26

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमुपगच्छति

ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കൾക്കിടയിൽ നിന്ന് കിാവ് തൻ്റെ അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ, മുൻപ് ചെയ്ത കർമ്മം കർത്താവിനെ തേടിയെത്തുന്നു.

Verse 27

न माता न पिता भ्राता न भार्या न सुताः सुहृत् । न कस्य कर्मणां लेपः स्वयमेवोपभुज्यते

അമ്മയോ അച്ഛനോ സഹോദരനോ ഭാര്യയോ മക്കളോ സുഹൃത്തോ ആരും കർമ്മഫലം പങ്കിടില്ല. അവനവൻ തന്നെ അത് അനുഭവിക്കണം.

Verse 28

श्रूयतां मम वाक्यं च भवद्भिः पृच्छितो ह्यहम् । पूर्वे वयसि भो विप्रा मलस्नानकृतक्षणः

ഹേ ബ്രാഹ്മണരേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, എന്തെന്നാൽ നിങ്ങൾ എന്നോട് ചോദിച്ചുവല്ലോ. എന്റെ പൂർവ്വകാലത്ത്, ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ...

Verse 29

अज्ञानाद्बालभावेन यूका कण्टेऽधिरोपिता । तैलाभ्यक्तशिरोगात्रे मया यूका घृता न हि

അജ്ഞതയും കുട്ടിക്കളിയും കാരണം, ഞാൻ ഒരു പേനിനെ കഴുത്തിൽ വെച്ചു. എന്റെ തലയിലും ശരീരത്തിലും എണ്ണ തേച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, ഞാൻ ആ പേനിനെ കൊന്നില്ല.

Verse 30

कङ्कतीं रोप्य केशेषु सासा कण्टेऽधिरोपिता । तेषु पापं कृतं सद्यः फलमेतन्ममाभवत्

മുടിയിൽ ചീപ്പ് വെച്ച്, ആ പേനിനെ കഴുത്തിൽ വെച്ചു. ആ പ്രവൃത്തിയിൽ ചെയ്ത പാപത്തിന്റെ ഫലം ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 31

किंचित्कालं क्षपित्वाहं प्राप्स्ये मोक्षं निरामयम् । भवन्तस्त्विह सन्तापं मां कुरुध्वं महर्षयः

കുറച്ചു സമയം കഴിഞ്ഞ്, ഞാൻ രോഗരഹിതമായ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. ഹേ മഹർഷിമാരേ, നിങ്ങൾ ഇവിടെ എനിക്ക് ദുഃഖം നൽകരുത്.

Verse 32

इमामवस्थां भुक्त्वाहं कंचिच्छपे न चोच्चरे । अहनि कतिचिच्छूले क्षपयिष्यामि किल्बिषम्

ഈ അവസ്ഥ അനുഭവിച്ച്, ഞാൻ ആരെയും ശപിക്കുകയോ കഠിനമായി സംസാരിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല. ശൂലത്തിൽ കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ എന്റെ പാപം ഇല്ലാതാക്കും.

Verse 33

प्राक्तनं कर्म भुञ्जामि यन्मया संचितं द्विजाः । क्षन्तव्यमस्य राज्ञोऽथ कोपश्चैव विसर्ज्यताम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ തന്നേ സമ്പാദിച്ച പൂർവകർമ്മഫലമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ രാജാവിനെ ക്ഷമിക്കയും കോപം ഉപേക്ഷിക്കയും ചെയ്യുക.

Verse 34

श्रुत्वा तु तस्य तद्वाक्यं माण्डव्यस्य महर्षयः । प्रहर्षमतुलं लब्ध्वा साधु साध्वित्यपूजयन्

മാണ്ടവ്യന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹർഷിമാർ അളവറ്റ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു ‘സാധു! സാധു!’ എന്നു വിളിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു.

Verse 35

नारायण उवाच । इदं जलं मन्त्रपूतं कस्मिन्स्थाने क्षिपाम्यहम् । येन राजा भवेद्भस्म सराष्ट्रः सपुरोहितः

നാരായണൻ പറഞ്ഞു—ഈ ജലം മന്ത്രപൂതമാണ്; രാജാവ് രാജ്യത്തോടും രാജപുരോഹിതനോടും കൂടി ഭസ്മമാകേണ്ടതിന് ഞാൻ ഇത് ഏത് സ്ഥലത്ത് ഒഴിക്കണം?

Verse 36

माण्डव्य उवाच । इदं जलं च रक्षस्व कालकूटविषोपमम् । समुद्रे क्षिपयिष्यामि देवकार्यं समुत्थितम्

മാണ്ടവ്യൻ പറഞ്ഞു—ഈ ജലം കാത്തുസൂക്ഷിക്കൂ; ഇതിന്റെ ശക്തി കാലകൂടവിഷത്തോട് സമം. ദൈവകാര്യമാണ് ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ഞാൻ ഇത് സമുദ്രത്തിൽ ഒഴിക്കും.

Verse 37

अथ ते मुनयः सर्वे माण्डव्यं प्रणिपत्य च । आमन्त्रयित्वा हर्षाच्च कश्यपाद्या गृहान्ययुः

അപ്പോൾ ആ മുനിമാർ എല്ലാവരും മാണ്ടവ്യനെ നമസ്കരിച്ചു, ആനന്ദത്തോടെ അനുമതി വാങ്ങി, കശ്യപാദികൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 38

गच्छमानास्तु ते चोक्ताः पञ्चमेऽहनि तापसाः । आगन्तव्यं भवद्भिश्च मत्सकाशं प्रतिज्ञया

പുറപ്പെടുന്ന ആ തപസ്വികളോടു പറഞ്ഞു— “അഞ്ചാം ദിവസം നിങ്ങളുടെ പ്രതിജ്ഞപ്രകാരം എന്റെ അടുക്കൽ നിർബന്ധമായി വരണം.”

Verse 39

तथेति ते प्रतिज्ञाय नारदाद्या अदर्शनम् । गतेषु विप्रमुख्येषु शाण्डिली च तपोधना

“അങ്ങനെ തന്നേ,” എന്നു പറഞ്ഞു അവർ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; തുടർന്ന് നാരദാദികൾ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്നു അദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്തു. ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ പോയശേഷം തപോധനയായ ശാണ്ഡിലി അവിടെ തന്നെ നിന്നു.

Verse 40

द्वितीयेऽह्नि समायाता न तु बुद्ध्वाथ तं ऋषिम् । भर्तारं शिरसा धार्य रात्रौ पर्यटते स्म सा

രണ്ടാം ദിവസം അവൾ എത്തി; എന്നാൽ ആ ഋഷിയെ കണ്ടെത്താനായില്ല. ഭർത്താവിനെ തലയിൽ ധരിച്ചു അവൾ രാത്രിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 41

न दृष्टः शूलके विप्रो भराक्रान्त्या युधिष्ठिर । स्खलिता तस्य जानुभ्यां शूलस्थस्य पतिव्रता

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! ഭാരത്തിന്റെ അമർച്ചകൊണ്ട് ശൂലത്തിൽ ഇരുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ അവൾ കണ്ടില്ല; ശൂലസ്ഥനായ ഭർത്താവിന്റെ മുട്ടുകളിലിടിച്ച് ആ പതിവ്രത വീണുപോയി.

Verse 42

सर्वाङ्गेषु व्यथा जाता तस्याः प्रस्खलनान्मुनेः । ईदृशीं वर्तमानां च ह्यवस्थां पूर्वदैविकीम्

മുനിയോട് ഇടറിവീണതുകൊണ്ട് അവളുടെ സർവ്വാംഗങ്ങളിലും വേദന പടർന്നു; മുൻകർമ്മജനിതമായ ദൈവവിധിയാൽ അത്തരം അവസ്ഥ അപ്പോൾ തന്നെ സംഭവിച്ചു.

Verse 43

पुनः पापफलं किंचिद्धा कष्टं मम वर्तते । व्यथितोऽहं त्वया पापे किमर्थं सूनकर्मणि

അയ്യോ! വീണ്ടും പാപഫലമായ ഏതോ കഠിനദുഃഖം എനിക്കു വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ പാപിനീ, നിന്മൂലം ഞാൻ വ്യഥിതനാണ്—നീ എന്തിന് സൂനകർമ്മത്തിൽ, അഥവാ കശാപ്പുകാരന്റെ പ്രവൃത്തിയിൽ, ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?

Verse 44

स्वैरिणीं त्वां प्रपश्यामि राक्षसी तस्करी नु किम् । एवमुक्त्वा क्षणं मोहात्क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः

ഞാൻ നിന്നെ സ്വൈരിണിയായി കാണുന്നു—നീ രാക്ഷസിയോ, അല്ലെങ്കിൽ കള്ളത്തിയോ? എന്നു പറഞ്ഞ്, അവൻ ക്ഷണകാലം മോഹഗ്രസ്തനായി വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു വിലപിച്ചു.

Verse 45

तपस्विनोऽथ ऋषयः सर्वे संत्रस्तमानसाः । पश्यमाना मुनेः कष्टं पृच्छन्ते ते युधिष्ठिर

അപ്പോൾ എല്ലാ തപസ്വി ഋഷിമാരും ഭയത്താൽ വിറച്ച മനസ്സോടെ, ആ മുനിയുടെ കഷ്ടം കണ്ടു—ഹേ യുധിഷ്ഠിര—അവനെ ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 46

पर्यटसे किमर्थं त्वं निशीये वहनं नु किम् । क्षिप्तं तु झोलिकाभारं किंवागमनकारणम् । व्यथामुत्पाद्य ऋषये दुःखाद्दुःखविलासिनि

നീ രാത്രിയിൽ എന്തിനാണ് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നത്? നീ എന്താണ് വഹിക്കുന്നത്? നിന്റെ ഝോളിയുടെ ഭാരം എന്തിന് താഴെ ഇട്ടു? ഇവിടെ വരാനുള്ള കാരണം എന്ത്—ഒരു ഋഷിക്ക് വ്യഥ ഉണ്ടാക്കി, ഹേ ദുഃഖത്തിന്മേൽ ദുഃഖത്തിൽ കളിക്കുന്നവളേ!

Verse 47

शाण्डिल्युवाच । नासुरीं न च गन्धर्वीं न पिशाचीं न राक्षसीम् । पतिव्रतां तु मां सर्वे जानन्तु तपसि स्थिताम्

ശാണ്ഡിലി പറഞ്ഞു—ഞാൻ അസുരിയല്ല, ഗന്ധർവിയല്ല, പിശാചിയല്ല, രാക്ഷസിയല്ല. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നെ തപസ്സിൽ സ്ഥിരയായ പതിവ്രതയായി അറിയുക.

Verse 48

न मे कामो न मे क्रोधो न वैरं न च मत्सरः । अज्ञानाद्दृष्टिमान्द्याच्च स्खलनं क्षन्तुमर्हथ

എനിക്കുള്ളിൽ കാമവും ഇല്ല, ക്രോധവും ഇല്ല; വൈരവും ഇല്ല, മത്‌സരവും ഇല്ല. എന്തെങ്കിലും പിഴവ് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് അജ്ഞാനവും ദൃഷ്ടിമാന്ദ്യവും മൂലം—ദയവായി ക്ഷമിക്കണം.

Verse 49

वहनं भर्तृसौख्याय दिवा सम्पीड्यते रुजा । अयं भर्ता विजानीथ झोलिकासंस्थितः सदा

ഈ ചുമത്തൽ എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ സുഖത്തിനായാണ്; എങ്കിലും പകൽ വേദന എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. അറിയുക—ഇവനാണ് എന്റെ ഭർത്താവ്; സദാ ഈ സഞ്ചിയിലേയ്ക്ക് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 50

भरणं पानं वस्त्रं च ददाम्येतस्य रोगिणः । ऋषिः शौनकमुख्योऽसौ शाण्डिलीं मां विजानत

ഈ രോഗിയ്ക്ക് ഞാൻ ആഹാരവും പാനവും വസ്ത്രവും നൽകുന്നു. ഇദ്ദേഹം ശൗനകനുപമനായ അഗ്രഗണ്യ ഋഷിയാണ്; എന്നെ ശാണ്ഡിലീ എന്നു അറിയുക.

Verse 51

स्वभर्तृधर्मिणीं कोपं मा कुरुष्वातिथिं कुरु । सतां समीपं सम्प्राप्तां सर्वं मे क्षन्तुमर्हथ

ഞാൻ സ്വഭർത്തൃധർമ്മം പാലിക്കുന്നവൾ; എന്നോടു കോപിക്കരുത്, അതിഥിയായി സ്വീകരിക്കണം. സജ്ജനങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു—എന്റെ എല്ലാം ക്ഷമിക്കണം.

Verse 52

ऋषय ऊचुः । परव्यथां न जानीषे व्यचरन्ती यदृच्छया । प्रभातेऽभ्युदिते सूर्ये तव भर्ता मरिष्यति

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—നീ യഥേച്ഛയായി സഞ്ചരിച്ച് മറ്റുള്ളവരുടെ വേദന അറിയുന്നില്ല. പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യൻ ഉദിച്ച ഉടനെ നിന്റെ ഭർത്താവ് മരിക്കും.

Verse 53

आत्मदुःखात्परं दुःखं न जानासि कुलाधमे । तेन वाक्येन घोरेण शाण्डिली विमनाभवत्

ഹേ കുലാധമാ! നിന്റെ സ്വന്തം ദുഃഖത്തേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖം നീ അറിയുന്നില്ല. ആ ഭീകരവചനങ്ങളാൽ ശാണ്ഡിലീ മനസ്സിൽ വിഷാദപ്പെട്ടു.

Verse 54

परं विषादमापन्ना क्षणं ध्यात्वाब्रवीद्वचः । कोपात्संरक्तनयना निरीक्षन्ती मुनींस्तदा

അത്യന്തം വിഷാദത്തിലായ അവൾ ഒരു ക്ഷണം ധ്യാനിച്ച് വചനം പറഞ്ഞു. കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നിട്ട് അപ്പോൾ മുനിമാരെ നോക്കി.

Verse 55

सतां गेहे किल प्राप्ता भवतां चापकारिणी । सामेनातिथिपूजायां शिष्टे च गृहमागते

സജ്ജന്മാരുടെ ഗൃഹത്തിൽ എത്തിയിട്ടും ഞാൻ നിങ്ങളോടു അപകാരം ചെയ്തവളായി. നിങ്ങൾ സൗമ്യമായി അതിഥിപൂജ നടത്തി, ശിഷ്ടഗൃഹസ്ഥരായിട്ടും ഞാൻ തെറ്റായ പ്രതിഫലം നൽകി.

Verse 56

भवद्भिरीदृगातिथ्यं कृतं चैव ममैव तु । स्वर्गापवर्गधर्मश्च भवद्भिर्न निरीक्षितम्

നിങ്ങൾ എനിക്ക് ഇത്തരമൊരു അതിഥ്യസൽക്കാരം ചെയ്തു; എങ്കിലും എന്നോടുള്ള ഇടപാടിൽ സ്വർഗവും അപവർഗവും (മോക്ഷവും) നല്കുന്ന ധർമ്മം നിങ്ങൾ പരിഗണിച്ചില്ല.

Verse 57

प्राजापत्यामिमां दृष्ट्वा मां यथा प्राकृताः स्त्रियः । भवन्तः स्त्रीबलं मेऽद्य पश्यन्तु दिवि देवताः

ഈ പ്രാജാപത്യാവസ്ഥയിൽ എന്നെ കണ്ടിട്ട് നിങ്ങൾ എന്നെ സാധാരണ സ്ത്രീകൾ കാണുന്നതുപോലെ കണ്ടു. ഇന്ന് എന്റെ സ്ത്രീബലം നിങ്ങൾ കാണുക—ദിവിയിലെ ദേവതകളും അതു കാണട്ടെ.

Verse 58

मरिष्यति न मे भर्ता ह्यादित्यो नोदयिष्यति । अन्धकारं जगत्सर्वं क्षीयते नाद्य शर्वरी

എന്റെ ഭർത്താവ് മരിക്കുകയില്ല; ഇന്ന് സൂര്യൻ ഉദിക്കുകയില്ല. സർവ്വലോകവും അന്ധകാരത്തിൽ നിറയട്ടെ; ഇന്നത്തെ രാത്രി ക്ഷയിക്കാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 59

एवमुक्ते तया वाक्ये स्तम्भितेऽर्के तमोमयम् । न च प्रजायते सर्वं निर्वषट्कारसत्क्रियम्

അവൾ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സൂര്യൻ തടഞ്ഞുനിന്നു; എല്ലായിടത്തും അന്ധകാരം നിറഞ്ഞു. പിന്നെ ഒന്നും ശരിയായി നടന്നില്ല—വഷട്‌ഘോഷവും ഇല്ല, യജ്ഞാദി സത്ക്രിയയും ഇല്ല।

Verse 60

स्वाहाकारः स्वधाकारः पञ्चयज्ञविधिर्नहि । स्नानं दानं जपो नास्ति सन्ध्यालोपव्यतिक्रमः । षण्मासं च तदा पार्थ लुप्तपिण्डोदकक्रियम्

‘സ്വാഹാ’ഘോഷവും ഇല്ല, ‘സ്വധാ’ഘോഷവും ഇല്ല; പഞ്ചമഹായജ്ഞവിധിയും ഇല്ല. സ്നാനം, ദാനം, ജപം ഇല്ലാതായി; സന്ധ്യാവന്ദനം ലോപിച്ച് ലംഘിക്കപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ, ഹേ പാർഥ, ആറുമാസം പിതൃകൾക്കുള്ള പിണ്ഡ-ഉദകക്രിയയും നിലച്ചു।

Verse 171

अध्याय

അധ്യായം. (അധ്യായ-സൂചക പദം)