Adhyaya 17

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं संस्तूयमानस्तु ब्रह्माद्यैर्मुनिपुंगवैः । ब्रह्मलोकगतैस्तत्र संजहार जगत्प्रभुः

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മലോകപ്രാപ്തരായ ബ്രഹ്മാദി മുനിശ്രേഷ്ഠർ ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, ജഗത്പ്രഭു അപ്പോൾ ആ പ്രകാശിത രൂപം സംഹരിച്ചു.

Verse 2

स तद्भीमं महारौद्रं दक्षिणं वक्त्रमव्ययम् । महादंष्ट्रोत्कटारावं पातालतलसंनिभम्

അപ്പോൾ (പ്രഭു) തന്റെ ദക്ഷിണമുഖം പ്രകടമാക്കി—അവ്യയം, ഭീകരം, മഹാരൗദ്രം; മഹാദംഷ്ട്രകളോടെ ഉഗ്രഗർജ്ജനമുള്ളത്, പാതാളതലസദൃശം.

Verse 3

विद्युज्ज्वलनपिङ्गाक्षं भैरवं लोमहर्षणम् । महाजिह्वं महादंष्ट्रं महासर्पशिरोधरम्

ആ ഭൈരവന്റെ പിംഗലനേത്രങ്ങൾ മിന്നലും അഗ്നിയും പോലെ ജ്വലിച്ചു; ദർശനം തന്നെ രോമാഞ്ചകരം—മഹാജിഹ്വ, മഹാദംഷ്ട്ര, ശിരസ്സിൽ മഹാസർപ്പങ്ങളെ ധരിച്ചവൻ.

Verse 4

महासुरशिरोमालं महाप्रलयकारणम् । ग्रसत्समुद्रनिहितवातवारिमयं हविः

അവൻ മഹാസുരന്മാരുടെ ശിരോമാലയാൽ അലങ്കൃതൻ, മഹാപ്രളയകാരണം; സമുദ്രത്തിൽ നിക്ഷിപ്തമായ വായുവും ജലവും ആയ ഹവിയെപ്പോലെയും അവൻ ഗ്രസിച്ചു.

Verse 5

वडवामुखसङ्काशं महादेवस्य तन्मुखम् । जिह्वाग्रेण जगत्सर्वं लेलिहानमपश्यत

അവൻ മഹാദേവന്റെ ആ മുഖം ദർശിച്ചു—വഡവാമുഖാഗ്നിയെപ്പോലെ; നാവിന്റെ അഗ്രത്തോടെ സർവ്വജഗത്തെയും ലേലിഹിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 6

योजनानां सहस्राणि सहस्राणां शतानि च । दिशो दश महाघोरा मांसमेदोवसोत्कटाः

ആയിരങ്ങളായും ലക്ഷങ്ങളായും യോജനകൾ വരെ പത്ത് ദിക്കുകളും അത്യന്തം ഭീകരമായി തോന്നി—മാംസം, മേദസ്സ്, വസ എന്നിവകൊണ്ട് ഘനമായി നിറഞ്ഞു।

Verse 7

तस्य दंष्ट्रा व्यवर्धत शतशोऽथ सहस्रशः । सासुरान्सुरगन्धर्वान् सयक्षोरगराक्षसान्

അപ്പോൾ അവന്റെ ദംഷ്ട്രകൾ നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും വളർന്നു; അസുരർ, ദേവർ, ഗന്ധർവർ, യക്ഷർ, നാഗർ, രാക്ഷസർ—എല്ലാവരെയും ഒരുപോലെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി കീഴടക്കി।

Verse 8

तस्य दंष्ट्राग्रसंलग्नान्स ददर्श पितामहः । दन्तयन्त्रान्तसंविष्टं विचूर्णितशिरोधरम्

പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ) കണ്ടു—അവർ ദംഷ്ട്രകളുടെ അഗ്രങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; പല്ലുകളുടെ യന്ത്രത്തിനുള്ളിൽ അരിഞ്ഞുമുറിഞ്ഞ് അവരുടെ ശിരസ്സും കഴുത്തും ചിതറിച്ചിതറി.

Verse 9

जगत्पश्यामि राजेन्द्र विशन्तं व्यादिते मुखे । नानातरङ्गभङ्गाङ्गा महाफेनौघसंकुलाः । यथा नद्यो लयं यान्ति समुद्रं प्राप्य सस्वनाः

‘രാജേന്ദ്രാ! സർവ്വജഗത്തും ആ വായ് പിളർന്ന മുഖത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതായി ഞാൻ കാണുന്നു; അനേകം തരംഗങ്ങളാൽ തകർന്ന അവയവങ്ങളുള്ളതുപോലെ, മഹാഫേനപ്രവാഹം നിറഞ്ഞ നദികൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് സമുദ്രത്തെ പ്രാപിച്ച് അതിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ.’

Verse 10

तथा ततं विश्वमिदं समस्तमनेकजीवार्णवदुर्विगाह्यम् । विवेश रुद्रस्य मुखं विशालं ज्वलत्तदुग्रं घननादघोरम्

അങ്ങനെ ഈ സമസ്ത സർവ്വവ്യാപിയായ വിശ്വം—അനവധി ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞ സമുദ്രംപോലെ ദുർഗമം—രുദ്രന്റെ വിശാലമായ വായിൽ പ്രവേശിച്ചു; അത് ജ്വലിക്കുന്നതും ഉഗ്രവും ഘനഗർജനയാൽ ഭയാനകവുമായിരുന്നു।

Verse 11

ज्वालास्ततस्तस्य मुखात्सुघोराः सविस्फुलिङ्गा बहुलाः सधूमाः । अनेकरूपा ज्वलनप्रकाशाः प्रदीपयन्तीव दिशोऽखिलाश्च

അതിനുശേഷം അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് അതിഭയാനകമായ ജ്വാലകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു—സ്ഫുലിംഗങ്ങളോടുകൂടിയ, അനവധി, പുകമൂടിയ, നാനാരൂപവും അഗ്നിപ്രകാശത്തോടെ ദീപ്തവുമായ—എല്ലാ ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 12

ततो रविज्वालसहस्रमालि बभूव वक्त्रं चलजिह्वदंष्ट्रम् । महेश्वरस्याद्भुतरूपिणस्तदा स द्वादशात्मा प्रबभूव एकः

അപ്പോൾ അത്ഭുതരൂപിയായ മഹേശ്വരന്റെ മുഖം ആയിരം സൂര്യസമാന ജ്വാലകളുടെ മാലയാൽ ശോഭിച്ചു; ചലിക്കുന്ന നാവുകളും ദംഷ്ട്രകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അന്നേരം ആ ഏകൻ ദ്വാദശാത്മാവായി പ്രകാശിച്ചു।

Verse 13

ततस्ते द्वादशादित्या रुद्रवक्त्राद्विनिर्गताः । आश्रित्य दक्षिणामाशां निर्दहन्तो वसुंधराम्

അതിനുശേഷം ആ ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാർ രുദ്രന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു ദക്ഷിണ ദിക്കിനെ ആശ്രയിച്ച് ഭൂമിയെ ദഹിപ്പാൻ തുടങ്ങി।

Verse 14

भौमं यज्जीवनं किंचिन्नानावृक्षतृणालयम् । शुष्कं पूर्वमनावृष्ट्या सकलाकुलभूतलम्

ഭൂമിയിലെ ഏതൊരു ജീവനും—നാനാവിധ വൃക്ഷങ്ങളും പുല്ലുകളും ആശ്രയിക്കുന്ന ഇടങ്ങളും—മുമ്പേ മഴക്കുറവാൽ ഉണങ്ങി പോയിരുന്നു; സമസ്ത ഭൂതലവും വ്യാകുലമായി മാറി।

Verse 15

तद्दीप्यमानं सहसा सूर्यैस्तै रुद्रसम्भवैः । धूमाकुलमभूत्सर्वं प्रणष्टग्रहतारकम्

രുദ്രസംബവമായ ആ സൂര്യന്മാർ പെട്ടെന്നു ജ്വലിച്ചുയർന്നപ്പോൾ എല്ലാം പുകകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു; ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞുപോയി।

Verse 16

जज्वाल सहसा दीप्तं भूमण्डलमशेषतः । ज्वालामालाकुलं सर्वमभूदेतच्चराचरम्

പെട്ടെന്നു മുഴുവൻ ഭൂമണ്ഡലവും എവിടെയും ശേഷിപ്പില്ലാതെ ജ്വലിച്ചു; ഈ ചരാചര ലോകമൊട്ടാകെ ജ്വാലാമാലകളാൽ നിറഞ്ഞു മൂടപ്പെട്ടു।

Verse 17

। अध्याय

അധ്യായം—ഇത് അധ്യായശീർഷക സൂചനയാണ്।

Verse 18

विशालतेजसा दीप्ता महाज्वालासमाकुलाः । ददहुर्वै जगत्सर्वमादित्या रुद्रसम्भवाः

അപാര തേജസ്സോടെ ദീപ്തരായി മഹാജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രുദ്രസംബവ ആദിത്യന്മാർ സത്യമായും സർവ്വജഗത്തെയും ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 19

आदित्यानां रश्मयश्च संस्पृष्टा वै परस्परम् । एवं ददाह भगवांस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ആദിത്യന്മാരുടെ കിരണങ്ങൾ പരസ്പരം സ്പർശിച്ച് ഒന്നായി ലയിച്ചു; ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ ചരാചരസഹിതം ത്രിലോകവും ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 20

सप्तद्वीपप्रमाणस्तु सोऽग्निर्भूत्वा महेश्वरः । सप्तद्वीपसमुद्रान्तां निर्ददाह वसुंधराम्

അഗ്നിരൂപനായി മഹേശ്വരൻ സപ്തദ്വീപങ്ങളുടെ അളവോളം വ്യാപിച്ചു; സപ്തദ്വീപസമുദ്രാന്തമായ ഭൂമിയെ ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 21

सुमेरुमन्दरान्तां च निर्दहुर्वसुधां तदा । भित्त्वा तु सप्तपातालं नागलोकं ततोऽदहत्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം സുമേരുവും മന്ദരവും വരെയുള്ള വസുധയെ ദഹിപ്പിച്ചു; സപ്തപാതാളം ഭേദിച്ച് പിന്നെ നാഗലോകവും കത്തിച്ചു।

Verse 22

भूम्यधः सप्तपातालान्निर्दहंस्तारकैः सह । चचाराग्निः समन्तात्तु निर्दहन्वै युधिष्ठिर

ഭൂമിക്കടിയിൽ സപ്തപാതാളങ്ങളെ നക്ഷത്രങ്ങളോടുകൂടി ദഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ആ അഗ്നി എല്ലാദിക്കിലും സഞ്ചരിച്ചു—ഹേ യുധിഷ്ഠിര—സകലവും ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 23

धम्यमान इवाङ्गारैर्लोहरात्रिरिव ज्वलन् । तथा तत्प्राज्वलत्सर्वं संवर्ताग्निप्रदीपितम्

അങ്ങാരങ്ങൾ ഊതിപ്പൊള്ളിച്ചതുപോലെ, ഇരുമ്പുപോലെ കറുത്ത രാത്രിയെപ്പോലെ ജ്വലിച്ച്—സംവർത്താഗ്നിയാൽ പ്രദീപ്തമായ എല്ലാം തീപിടിച്ചു പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു।

Verse 24

निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिर्निर्निर्झरसरः सरित् । विशीर्णशैलशृङ्गौघा कूर्मपृष्ठोपमाभवत्

ഭൂമി വൃക്ഷരഹിതവും തൃണരഹിതവും ആയി; നീർച്ചാട്ടങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ, നദികൾ എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമായി. തകർന്ന പർവ്വതശിഖരങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിച്ച്, അത് കൂർമ്മത്തിന്റെ പുറംപോലെ തോന്നി।

Verse 25

ज्वालामालाकुलं कृत्वा जगत्सर्वं चिदामकम् । महारूपधरो रुद्रो व्यतिष्ठत महेश्वरः

ജ്വാലാമാലകളാൽ സർവ്വജഗത്തെയും നിറച്ച്, ലോകമൊട്ടാകെ ഭസ്മമയമാക്കി. അപ്പോൾ മഹാഭയങ്കരമായ മഹാരൂപം ധരിച്ച രുദ്രൻ—മഹേശ്വരൻ—പ്രകടമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 26

समातृगणभूयिष्ठा सयक्षोरगराक्षसा । ततो देवी महादेवं विवेश हरिलोचना

അപ്പോൾ മാതൃഗണങ്ങൾ മുഖ്യമായി ചുറ്റിനിന്നും, യക്ഷന്മാർ, ഉരഗങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരോടുകൂടി, പദ്മനയനിയായ ദേവി മഹാദേവനിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 27

निर्वाणं परमापन्ना शान्तेव शिखिनः शिखा । जगत्सर्वं हि निर्दग्धं त्रिभिर्लोकैः सहानघ

അവൾ പരമ നിർവാണത്തെ പ്രാപിച്ചു—അഗ്നിശിഖ അണങ്ങി ശാന്തമാകുന്നതുപോലെ. ഹേ നിർമലനേ! ത്രിലോകങ്ങളോടുകൂടി സർവ്വജഗത്തും ദഗ്ധമായി.

Verse 28

रुद्रप्रसादान्मुक्त्वा मां नर्मदां चाप्ययोनिजाम् । युगानामयुतं देवो मया चाद्य बुभक्षणात्

രുദ്രപ്രസാദത്താൽ എന്നെയും—അയോനിജയായ നർമദയെയും—വിട്ടൊഴിഞ്ഞ്, ആ ദേവൻ പത്തായിരം യുഗങ്ങൾ വരെ ഞങ്ങളെ ഭക്ഷിച്ചില്ല; ഇന്നും അവളെ ഗ്രസിക്കുന്നില്ല.

Verse 29

पुरा ह्याराधितः शूली तेनाहमजरामरः । अघमर्षणघोरं च वामदेवं च त्र्यम्बकम्

പുരാതനകാലത്ത് ശൂലധാരിയായ പ്രഭുവിനെ ആരാധിച്ചു; ആ ആരാധനയാൽ ഞാൻ അജര-അമരനായി—അഘമർഷണ, ഘോര, വാമദേവ, ത്ര്യമ്പക എന്നീ പവിത്ര രൂപമന്ത്രങ്ങളാൽ.

Verse 30

ऋषभं त्रिसुपर्णं च दुर्गां सावित्रमेव च । बृहदारण्यकं चैव बृहत्साम तथोत्तरम्

അവൻ ഋഷഭം, ത്രിസുപർണം, ദുർഗാസൂക്തം, സാവിത്രി (ഗായത്രി) എന്നിവ ജപിച്ചു; കൂടാതെ ബൃഹദാരണ്യക ഉപനിഷത്ത്, ബൃഹത്സാമം, ‘ഉത്തര’ (പൂരക സാമ) എന്നിവയും പാരായണം ചെയ്തു.

Verse 31

रौद्रीं परमगायत्रीं शिवोपनिषदं तथा । यथा प्रतिरथं सूक्तं जप्त्वा मृत्युंजयं तथा

അവൻ റൗദ്രീ, പരമ-ഗായത്രി, ശിവോപനിഷത്ത് എന്നിവയും ജപിച്ചു; കൂടാതെ പ്രതിരഥ-സൂക്തം പാരായണം ചെയ്ത് മൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രവും ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 32

सरित्सागरपर्यन्ता वसुधा भस्मसात्कृता । वर्जयित्वा महाभागां नर्मदाममृतोपमाम्

നദികളും സമുദ്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി മുഴുവനും ഭസ്മമായി; എന്നാൽ അമൃതസമയായ മഹാഭാഗ്യവതി നർമദയെ മാത്രം ഒഴിവാക്കി.

Verse 33

महेन्द्रो मलयः सह्यो हेमकूटोऽथ माल्यवान् । विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः

മഹേന്ദ്രം, മലയ, സഹ്യ, ഹേമകൂട, മാല്യവാൻ, വിന്ധ്യ, പാരിയാത്ര—ഇവ ഏഴാണ് പ്രസിദ്ധമായ ‘കുലപർവതങ്ങൾ’.

Verse 34

द्वादशादित्यनिर्दग्धाः शैलाः शीर्णशिलाः पृथक् । भस्मीभूतास्तु दृश्यन्ते न नष्टा नर्मदा तदा

പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യരുടെ താപത്തിൽ ദഗ്ധമായ പർവതങ്ങൾ, ചിതറിയ പാറകളോടെ വേർവേറായി നിന്നു; അവ ഭസ്മമായതായി കണ്ടു—എന്നാൽ അന്ന് നർമദ നശിച്ചില്ല.

Verse 35

हिमवान्हेमकूटश्च निषधो गन्धमादनः । माल्यवांश्च गिरिश्रेष्ठो नीलः श्वेतोऽथ शृङ्गवान्

ഹിമവാനും ഹേമകൂടവും, നിഷധവും ഗന്ധമാദനവും; പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനായ മാല്യവാനും, കൂടാതെ നീലൻ, ശ്വേതൻ, ശൃംഗവാനും।

Verse 36

एते पर्वतरा जानो देवगन्धर्वसेविताः । युगान्ताग्निविनिर्दग्धाः सर्वे शीर्णमहाशिलाः

ഈ പർവ്വതരാജാക്കന്മാർ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും സേവിച്ചവർ; യുഗാന്താഗ്നിയിൽ ദഗ്ധരായി, എല്ലാവരുടെയും മഹാശിലകൾ തകർന്നു ചിതറിപ്പോയി।

Verse 37

एवं मया पुरा दृष्टो युगान्ते सर्वसंक्षयः । वर्जयित्वा महापुण्यां नर्मदां नृपसत्तम

ഇങ്ങനെ ഞാൻ പൂർവ്വകാലത്ത് യുഗാന്തത്തിലെ സർവ്വസംക്ഷയം കണ്ടു; എന്നാൽ, ഹേ നൃപസത്തമാ, മഹാപുണ്യയായ നർമദയെ ഒഴിച്ചാൽ (മറ്റെല്ലാം ലയിച്ചു)।