Adhyaya 10

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्कल्पे महाभागा नर्मदेयं द्विजोत्तम । विभक्ता ऋषिभिः सर्वैस्तपोयुक्तैर्महात्मभिः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ ദ്വിജോത്തമാ! ഏത് കല്പത്തിൽ ഈ പുണ്യ നർമദാ-പ്രദേശം, തപസ്സിൽ യുക്തരായ മഹാത്മ ഋഷിമാരാൽ എല്ലാവരാലും വിഭജിക്കപ്പെട്ടു സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു?

Verse 2

एतद्विस्तरतः सर्वं ब्रूहि मे वदतां वर । कल्पान्ते यद्भवेत्कष्टं लोकानां तत्त्वमेव च

ഹേ വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ! ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക—കല്പാന്തത്തിൽ ലോകങ്ങൾക്ക് സംഭവിക്കുന്ന കഷ്ടതയും, അതിന്റെ പിന്നിലെ യഥാർത്ഥ തത്ത്വവും കൂടി.

Verse 3

अतीते तु पुरा कल्पे यथेयं वर्ततेऽनघ । अस्यान्त्यस्य च कल्पस्य व्यवस्थां कथय प्रभो । एवमुक्तः सभामध्ये मार्कण्डो वाक्यमब्रवीत्

ഹേ നിർമലനേ! പുരാതനമായി കഴിഞ്ഞ കല്പത്തിൽ ഇത് എങ്ങിനെയുണ്ടായിരുന്നുവോ, ഇപ്പോൾ എങ്ങിനെയുണ്ടോ, അതുപോലെ ഈ അന്ത്യകല്പത്തിന്റെ വിധിയും ക്രമവും പറയുക, പ്രഭോ. ഇങ്ങനെ സഭാമദ്ധ്യേ അഭ്യർത്ഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മാർകണ്ഡേയൻ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । वक्ष्येऽहं श्रूयतां सर्वैः कथेयं पूर्वतः श्रुता

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; എല്ലാവരും ശ്രവിക്കട്ടെ. ഈ കഥ ഞാൻ പൂർവ്വം കേട്ടതുപോലെ തന്നേ പറയുന്നു.

Verse 5

महत्कथेयं वैशिष्टी कल्पादस्मात्परं तु या । लोकक्षयकरो घोर आसीत्कालः सुदारुणः

ഇത് മഹത്തായും വിശിഷ്ടവുമായ കഥയാണ്; ഇത് ഈ കല്പത്തിന് അപ്പുറമുള്ള മറ്റൊരു കല്പവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അപ്പോൾ ലോകക്ഷയം വരുത്തുന്ന ഭീകരവും അത്യന്തം ദാരുണവുമായ കാലം ഉണ്ടായി.

Verse 6

तस्मिन्नपि महाघोरे यथेयं वा मृता सती । परितुष्टैर्विभक्ता च शृणुध्वं तां कथामिमाम्

ആ അത്യന്തം ഭീകരകാലത്തിലും ഈ പവിത്രതത്ത്വം മരിച്ചുപോയതുപോലെ ആയിരുന്നു; എങ്കിലും പരിതൃപ്തരായ സിദ്ധന്മാർ അതിനെ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് സംരക്ഷിച്ചു. ഈ കഥ ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 7

युगान्ते समनुप्राप्ते पितामहदिनत्रये । मानसा ब्रह्मणः पुत्राः साक्षाद्ब्रह्मेव सत्तमाः

യുഗാന്തം സമീപിച്ചപ്പോൾ, പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ത്രിദിനകാലചക്രത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാർ—ശ്രേഷ്ഠ സത്ത്വങ്ങൾ—സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവുപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 8

सनकाद्या महात्मानो ये च वैमानिका गणाः । यमेन्द्रवरुणाद्याश्च लोकपाला दिनत्रये

സനകാദി മഹാത്മാക്കളും സ്വർഗീയ വൈമാനികഗണങ്ങളും; യമൻ, ഇന്ദ്രൻ, വരുണൻ മുതലായ ലോകപാലകരും ആ ത്രിദിനകാലത്ത് അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 9

कालापेक्षास्तु तिष्ठन्ति लोकवृत्तान्ततत्पराः । ततः कल्पक्षये प्राप्ते तेषां ज्ञानमनुत्तमम्

നിശ്ചിത കാലത്തെ കാത്ത് അവർ നിലകൊണ്ടു, ലോകങ്ങളുടെ ഗതിവൃത്താന്തം നിരീക്ഷിക്കുന്നതിൽ തൽപരരായി; പിന്നെ കല്പക്ഷയം വന്നപ്പോൾ അവരുടെ ജ്ഞാനം അനുത്തമമായി।

Verse 10

। अध्याय

അധ്യായം. (അധ്യായ ശീർഷകം)

Verse 11

स्वर्लोकं च महश्चैव जनश्चैव तपस्तदा । आश्रयं सत्यलोकं च सर्वलोकमनुत्तमम्

സ്വർലോകം, മഹർലോകം, ജനലോകം, തപോലോകം—ഇവയ്ക്കുമീതെ സത്യലോകം പരമാശ്രയം; സർവ്വലോകങ്ങളിലും അനുത്തമമായ ലോകമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 12

कालं युगसहस्रान्तं पुत्रपौत्रसमन्विताः । सत्यलोके च तिष्ठन्ति यावत्संजायते जगत्

ആയിരം യുഗങ്ങളുടെ അവസാനം വരെയുള്ള കാലം, പുത്രപൗത്രസഹിതം അവർ സത്യലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു—ജഗത്ത് വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുവരെ।

Verse 13

ब्रह्मपुत्राश्च ये केचित्कल्पादौ न भवन्ति ह । त्रैलोक्यं ते परित्यज्य अनाधारं भवन्ति च

കൽപാരംഭത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകാത്ത ചില ബ്രഹ്മപുത്രന്മാർ ത്രൈലോക്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ആശ്രയരഹിതരായി (അനാധാരരായി) മാറുന്നു.

Verse 14

तैः सार्धं ये तु ते विप्रा अन्ये चापि तपोधनाः । यक्षरक्षःपिशाचाश्च अन्ये वैमानिका गणाः

അവരോടൊപ്പം ആ വിപ്രന്മാരും മറ്റു തപോധന തപസ്വികളും; യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പിശാചന്മാർ, കൂടാതെ മറ്റു വൈമാനിക (ദിവ്യവിമാനചര) ഗണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 15

ऋषयश्च महाभागा वर्णाश्चान्ये पृथग्विधाः । सीदन्ति भूम्यां सहिता ये चान्ये तलवासिनः

മഹാഭാഗ്യരായ ഋഷിമാരും വിവിധ വർണങ്ങളിലെ മറ്റു കൂട്ടങ്ങളും; കൂടാതെ മറ്റു തലവാസികൾ (അധോലോകവാസികൾ) — ഇവർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു ഭൂമിയിൽ പതിച്ച് ക്ലേശപ്പെട്ടു.

Verse 16

अनावृष्टिरभूत्तत्र महती शतवार्षिकी । लोकक्षयकरी रौद्रा वृक्षवीरुद्विनाशिनी

അവിടെ നൂറുവർഷം നീണ്ട മഹാ അനാവൃഷ്ടി ഉണ്ടായി—അത് രൗദ്രമായി, ലോകക്ഷയകരമായി, വൃക്ഷലതാദികളെ നശിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു.

Verse 17

त्रैलोक्यसंक्षोभकरी सप्तार्णवविशोषणी । ततो लोकाः क्षुधाविष्टा भ्रमन्तीव दिशो दश

അത് ത്രൈലോക്യം കുലുക്കുകയും ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളെ വറ്റിക്കുകയും ചെയ്തു; തുടർന്ന് ക്ഷുധാബാധിതരായ ജീവികൾ പത്ത് ദിക്കുകളിലായി ആശയക്കുഴപ്പത്തോടെ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 18

कंदैर्मूलैः फलैर्वापि वर्तयन्ते सुदुःखिताः । सरितः सागराः कूपाः सेवन्ते पावनानि च

അത്യന്ത ദുഃഖത്തിൽ അവർ കിഴങ്ങുകളും വേരുകളും ഫലങ്ങളും കൊണ്ടു മാത്രം ജീവിച്ചു. പാവനജലം തേടി അവർ നദികളെയും സമുദ്രങ്ങളെയും കിണറുകളെയും ആശ്രയിച്ചു.

Verse 19

तत्रापि सर्वे शुष्यन्ति सरिद्भिः सह सागराः । ततो यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि पृथिवीतले

അവിടെയും നദികളോടൊപ്പം എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും വറ്റിപ്പോയി. തുടർന്ന് ഭൂമിതലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന അൽപബലവും ക്ഷീണശക്തിയുമുള്ള ജീവികൾ…

Verse 20

तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भिन्नान्युरुजलेन वै । अथ संक्षीयमाणासु सरित्सु सह सागरैः

ആദ്യം അവ തന്നെയുള്ള (ജലധാരകൾ) മഹാജലപ്രവാഹത്തിൽ ചിതറിപ്പൊട്ടി ലയിച്ചു. പിന്നെ നദികൾ സമുദ്രങ്ങളോടൊപ്പം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ…

Verse 21

ऋषीणां षष्टिसाहस्रं कुरुक्षेत्रनिवासिनाम् । ये च वैखानसा विप्रा दन्तोलूखलिनस्तथा

കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന അറുപതിനായിരം ഋഷിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. വൈഖാനസ ബ്രാഹ്മണരും, പല്ലുകളെയേ ഉലൂഖലമാക്കി ധാന്യം അരച്ച് ആഹരിക്കുന്ന കഠിനതപസ്വികളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 22

हिमाचलगुहागुह्ये ये वसन्ति तपोधनाः । सर्वे ते मामुपागम्य क्षुत्तृषार्तास्तपोधनाः

ഹിമാലയത്തിന്റെ രഹസ്യഗുഹകളിൽ വസിക്കുന്ന ആ തപോധനർ—എല്ലാവരും വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായി എന്റെ അടുക്കൽ വന്നു ചേർന്നു.

Verse 23

ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सीदयामो महामुने । सरित्सागरशैलान्तं जगत्संशुष्यते द्विज

അവർ എല്ലാവരും കരംകൂപ്പി പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാമുനേ, ഞങ്ങൾ നശിച്ചുപോകുന്നു. ഹേ ദ്വിജാ, നദികളും സമുദ്രങ്ങളും പർവ്വതപ്രദേശങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ ലോകമൊക്കെയും ഉണങ്ങുന്നു।”

Verse 24

कुत्र यास्याम सहिता यावत्कालस्य पर्ययः । दीर्घायुरसि विप्रेन्द्र न मृतस्त्वं युगक्षये

“കാലത്തിന്റെ ഈ പരിവർത്തനം തീരുവോളം ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ചേർന്ന് എവിടേക്ക് പോകണം? ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, നിങ്ങൾ ദീർഘായുസ്സുള്ളവർ; യുഗാന്തത്തിലും നിങ്ങൾ നശിക്കുന്നില്ല।”

Verse 25

भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वं तव हृदि स्थितम् । तस्मात्त्वं वेत्सि सर्वं च कथयस्व महाव्रत

“ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി—എല്ലാം നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്നു; ഹേ മഹാവ്രതീ, ഞങ്ങളോട് പറയുക।”

Verse 26

कीदृक्कालं महाभाग क्षपिष्यामोऽथ सुव्रत । अनावृष्टिहतं सर्वं सीदते सचराचरम्

“ഹേ മഹാഭാഗ, ഹേ സുവ്രത, ഞങ്ങൾ എങ്ങനെയുള്ള കാലം സഹിക്കണം? മഴയില്ലായ്മകൊണ്ട് ബാധിതമായ എല്ലാം—ചരാചരങ്ങളോടുകൂടെ—നാശത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു।”

Verse 27

परित्राहि महाभाग न यथा याम संक्षयम् । ततः संचिन्त्य मनसा त्वरन्विप्रानथाब्रवम्

“ഹേ മഹാഭാഗ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; ഞങ്ങൾ നാശത്തിലേക്ക് പോകാതിരിക്കട്ടെ.” തുടർന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് ഞാൻ വേഗത്തിൽ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പറഞ്ഞു।

Verse 28

कुरुक्षेत्रं त्यजध्वं च पुत्रदारसमन्विताः । त्यक्त्वोदीचीं दिशं सर्वे यामो याम्यामनुत्तमाम्

പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും കൂടെ കുരുക്ഷേത്രം വിട്ടുകളയുവിൻ. ഉത്തരദിശ ഉപേക്ഷിച്ച് നാം എല്ലാവരും ആ അനുത്തമ ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു പോകാം.

Verse 29

नगरग्रामघोषाढ्यां पुरपत्तनशोभिताम् । गच्छामो नर्मदातीरं बहुसिद्धनिषेवितम्

നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും ഘോഷങ്ങളും സമൃദ്ധമായും പുരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും ശോഭിപ്പിക്കുന്നതുമായ നർമദാതീരത്തിലേക്കു പോകാം; അവിടെ അനേകം സിദ്ധർ ഉപാസിക്കുന്നു.

Verse 30

रुद्राङ्गीं तां महापुण्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् । पश्यामस्तां महाभागां न्यग्रोधावारसंकुलाम्

വരിക; രുദ്രസ്വരൂപിണി, മഹാപുണ്യമയി, സർവ്വപാപപ്രണാശിനി, മഹാഭാഗ്യവതി—ആൽവൃക്ഷക്കാടുകളാൽ സമൃദ്ധമായ—ആ ദേവിയെ നാം ദർശിക്കാം.

Verse 31

माहेश्वरैर्भागवतैः सांख्यैः सिद्धैः सुसेविताम् । अनावृष्टिभयाद्भीताः कूलयोरुभयोरपि

അവളെ മാഹേശ്വരന്മാരും ഭാഗവതന്മാരും സാംഖ്യന്മാരും സിദ്ധന്മാരും നന്നായി സേവിക്കുന്നു. മഴയില്ലായ്മയുടെ ഭയത്തിൽ ഭീതരായി അവർ ഇരുകരകളിലും താമസിച്ചു.

Verse 32

आश्रमे ह्याश्रमान्दिव्यान्कारयामो जितव्रताः । एवमुक्तास्तु ते सर्वे समेतानुचरैः सह

ഞങ്ങൾ, വ്രതങ്ങളെ ജയിച്ച് സ്ഥിരചിത്തരായവർ, ഈ ആശ്രമത്തിൽ ദിവ്യ ആശ്രമഗൃഹങ്ങൾ പണിയിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും അനുചരന്മാരോടുകൂടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി.

Verse 33

नर्मदातीरमासाद्य स्थिताः सर्वेऽकुतोभयाः । किंचित्पूर्वमनुस्मृत्य पुरा कल्पादिभिर्भयम्

നർമദാതീരം പ്രാപിച്ച് അവർ എല്ലാവരും നിർഭയരായി നിന്നു. എങ്കിലും പൂർവകാലം അല്പം സ്മരിച്ച്, കല്പാദി പരിണാമങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന പുരാതന ഭയം മനസ്സിൽ ഓർത്തു.

Verse 34

प्राप्तास्तु नर्मदातीरमादावेव कलौ युगे । ततो वर्षशतं पूर्णं दिव्यं रेवातटेऽवसन्

കലിയുഗത്തിന്റെ ആദിയിലേ അവർ നർമദാതീരം പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന് റേവാതീരത്ത് അവർ പൂർണ്ണമായി നൂറു ദിവ്യവർഷം വസിച്ചു.

Verse 35

षड्विंशच्च सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि च । तत्राश्चर्यं मया दृष्टमृषीणां वसतां नृप

അത് ഇരുപത്താറായിരം മനുഷ്യവർഷങ്ങൾക്ക് തുല്യമായിരുന്നു. ഹേ നൃപാ! അവിടെ വസിച്ചിരുന്ന ആ ഋഷിമാരെ സംബന്ധിച്ച് ഞാൻ ഒരു അത്ഭുതം കണ്ടു.

Verse 36

अनावृष्टिहते लोके संशुष्के स्थावरे चरे । भिन्ने युगादिकलने हाहाभूते विचेतने

മഴയില്ലായ്മകൊണ്ട് ലോകം പീഡിതമായപ്പോൾ, സ്ഥാവര-ജംഗമ സകലവും വരണ്ടപ്പോൾ; യുഗാദികളുടെ കണക്കുകൂട്ടൽ തകര്ന്നപ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും ‘ഹാ ഹാ’ എന്ന വിലാപത്തോടെ ജനങ്ങൾ ബോധംകെട്ട നിലയിലായപ്പോൾ…

Verse 37

चातुर्वर्णे प्रलीने तु नष्टे होमबलिक्रमे । निःस्वाहे निर्वषट्कारे शौचाचारविवर्जिते

ചാതുർവർണ്യക്രമം ലയിച്ചപ്പോൾ; ഹോമ-ബലി ക്രമം നശിച്ചപ്പോൾ; ‘സ്വാഹാ’ ‘വഷട്’ എന്ന ഉച്ചാരണങ്ങൾ നിശ്ശബ്ദമായപ്പോൾ; ശൗചവും സദാചാരവും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ…

Verse 38

इयमेका सरिच्छ्रेष्ठा ऋषिकोटिनिषेविता । नान्या काचित्त्रिलोकेऽपि रमणीया नरेश्वर

ഇവളേ ഏകമായി ശ്രേഷ്ഠ നദി; കോടി ഋഷിമാർ സേവിക്കുന്ന പുണ്യസരിത. ഹേ നരേശ്വരാ, ത്രിലോകത്തിലും ഇതുപോലെ രമണീയമായ മറ്റൊരു നദിയില്ല.

Verse 39

यथेयं पुण्यसलिला इन्द्रस्येवामरावती । देवतायतनैः शुभ्रैराश्रमैश्च सुकल्पितैः

ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിപോലെ, ഈ (രേവാ) പുണ്യസലിലയാൽ സമ്പന്നയാണ്—ദേവതാലയങ്ങളുടെ ദീപ്ത ശോഭയാലും, സുസംവിധിത ആശ്രമങ്ങളാലും അലങ്കൃതയായി.

Verse 40

शोभते नर्मदा देवी स्वर्गे मन्दाकिनी यथा । यावद्वृक्षा महाशैला यावत्सागरसंभवा

ദേവീ നർമദാ സ്വർഗത്തിലെ മന്ദാകിനിപോലെ ശോഭിക്കുന്നു—വനവൃക്ഷങ്ങളും മഹാശൈലങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നത്രയും, സാഗരസംഭവ ജലധാര നിലനിൽക്കുന്നത്രയും.

Verse 41

उभयोः कूलयोस्तावन्मण्डितायतनैः शुभैः । हूयद्भिरग्निहोत्रैश्च हविर्धूमसमाकुला

അവളുടെ ഇരുകരകളും മംഗളമായ ദേവാലയങ്ങളാൽ മണ്ടിതമായിരുന്നു; അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കുമ്പോൾ ഉയരുന്ന ഹവിർധൂമം കൊണ്ട് അവ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 42

बभूव नर्मदा देवी प्रावृट्काल इव शर्वरी । देवतायतनैर्नैकैः पूजासंस्कारशोभिता

ദേവീ നർമദാ പ്രാവൃട്ട്‌കാല രാത്രിപോലെ ഭാസിച്ചു—അനേകം ദേവതാലയങ്ങളാൽ ദീപ്തയായി, പൂജയും സംസ്കാരങ്ങളും നൽകുന്ന ശോഭയാൽ അലങ്കൃതയായി.

Verse 43

सरिद्भिर्भ्राजते श्रेष्ठा पुरी शाक्री च भास्करी । केचित्पञ्चाग्नितपसः केचिदप्यग्निहोत्रिणः

നദികളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠപുരി ഇന്ദ്രലോകവും സൂര്യലോകവും പോലെ ദീപ്തമായി വിരാജിക്കുന്നു. ചിലർ പഞ്ചാഗ്നി-തപസ്സു ചെയ്യുന്നു; ചിലർ നിത്യ അഗ്നിഹോത്രം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 44

केचिद्धूमकमश्नन्ति तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । आत्मयज्ञरताः केचिदपरे भक्तिभागिनः

ചിലർ ഉഗ്രതപസ്സിൽ സ്ഥിരരായി ‘ധൂമക’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ആഹാരം മാത്രം കഴിക്കുന്നു. ചിലർ ആത്മയജ്ഞം (അന്തര്യാഗം) ആസ്വദിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ഭക്തിഭാഗ്യർ ആയി ഭക്തിയിൽ ലീനരാകുന്നു.

Verse 45

वैष्णवज्ञानमासाद्य केचिच्छैवं व्रतं तथा । एकरात्रं द्विरात्रं च केचित्षष्ठाहभोजनाः

ചിലർ വൈഷ്ണവജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു; ചിലർ അതുപോലെ ശൈവവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ചിലർ ഒരു രാത്രി, ചിലർ രണ്ട് രാത്രി ഉപവസിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ ആറാം ദിവസം മാത്രമേ ഭക്ഷണം കഴിക്കൂ.

Verse 46

चान्द्रायणविधानैश्च कृच्छ्रिणश्चातिकृच्छ्रिणः । एवंविधैस्तपोभिश्च नर्मदातीरशोभितैः

ചാന്ദ്രായണവിധികൾ, കൃച്ഛ്രവും അതികൃച്ഛ്രവും ആയ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ, ഇത്തരത്തിലുള്ള അനേകം തപസ്സുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് നർമദാതീരങ്ങൾ ശോഭിതമായി.

Verse 47

यजद्भिः शंकरं देवं केशवं भाति नित्यदा । एकत्वे च पृथक्त्वे च यजतां च महेश्वरम्

ആ സ്ഥലം ശങ്കരദേവനെയും കേശവനെയും ആരാധിക്കുന്ന ഭക്തന്മാരാൽ നിത്യവും ദീപ്തമാണ്—ദേവതകളിൽ ഏകത്വം കണ്ടാലും ഭേദം കണ്ടാലും മഹേശ്വരനെ പൂജിക്കുന്നവരാൽ അത് ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 48

कलौ युगे महाघोरे प्राप्ताः सिद्धिमनुत्तमाम् । यस्य यस्य हि या भक्तिर्विज्ञानं यस्य यादृशम्

മഹാഘോരമായ കലിയുഗത്തിലും അവർ അനുത്തമ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു; ഏവർക്കെത്രയും എങ്ങനെയുമുള്ള ഭക്തിയും ജ്ഞാനവും ഉണ്ടോ അതനുസരിച്ചുതന്നെ ഫലം ലഭിച്ചു।

Verse 49

यस्मिन्यस्मिंश्च देवे तु तांतामीशोऽददात्प्रभुः । स्वभावैकतया भक्त्या तामेत्यान्तः प्रलीयते

ഏത് ഏത് ദേവതയിലേക്കാണ് മനസ്സ് തിരിയുന്നതോ, പ്രഭുവായ ഈശ്വരൻ അതത്ഫലം നൽകുന്നു; സ്വഭാവത്തോടൊന്നായ ഭക്തിയാൽ അതിലേക്കെത്തി അന്തരത്തിൽ ലയിക്കുന്നു।

Verse 50

संसारे परिवर्तन्ते ये पृथग्भाजिनो नराः । ये महावृक्षमीशानं त्यक्त्वा शाखावलम्बिनः

വേർപാടിനെ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നവർ സംസാരത്തിൽ ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കും; മഹാവൃക്ഷമായ ഈശാനനെ വിട്ട് വെറും ശാഖകളെ ആശ്രയിക്കുന്നവരെപ്പോലെ।

Verse 51

पुनरावर्तमानास्ते जायन्ते हि चतुर्युगे । देवान्ते स्थावरान्ते च संसारे चाभ्रमन्क्रमात्

അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവന്ന് നാലു യുഗങ്ങളിലുടനീളം ജന്മിക്കുന്നു; ക്രമമായി ദേവസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് സ്ഥാവരസ്ഥിതിവരെ അലഞ്ഞ് സംസാരചക്രത്തിൽ ചുറ്റുന്നു।

Verse 52

पुनर्जन्म पुनः स्वर्गे पुनर्घोरे च रौरवे । ये पुनर्देवमीशानं भवं भक्तिसुसंस्थिताः

വീണ്ടും ജനനം, വീണ്ടും സ്വർഗ്ഗം, വീണ്ടും ഭയങ്കര റൗരവം—ഇതാണ് വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നവരുടെ ഗതി; എന്നാൽ ഭക്തിയിൽ സുസ്ഥിരരായി ഈശാനനായ ഭവപ്രഭുവിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ പരമഗതി നേടുന്നു।

Verse 53

यजन्ति नर्मदातीरे न पुनस्ते भवन्ति च । आ देहपतनात्केचिदुपासन्तः परं गताः

നർമദാതീരത്ത് ആരാധിക്കുന്നവർ വീണ്ടും ബന്ധനത്തിലാകുന്നില്ല. ചിലർ ദേഹപതനം വരെ നിരന്തര ഉപാസന ചെയ്ത് പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു॥

Verse 54

केचिद्द्वादशभिर्वर्षैः षड्भरन्ये तपोधनाः । त्रिभिः संवत्सरैः केचित्केचित्संवत्सरेण तु

തപോധനന്മാരായ ചിലർ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിൽ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ ആറു വർഷത്തിൽ. ചിലർ മൂന്നു വർഷത്തിൽ, ചിലർ ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ॥

Verse 55

षड्भिर्मासैस्तु संसिद्धास्त्रिभिर्मासैस्तथापरे । मुनयो देवमाश्रित्य नर्मदां च यशस्विनीम्

ചിലർ ആറുമാസത്തിൽ പൂർണ്ണസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ മൂന്നു മാസത്തിൽ അതുപോലെ. ദേവനെ ശരണം പ്രാപിച്ച് യശസ്വിനിയായ നർമദയെയും ആശ്രയിക്കുന്ന മുനിമാർ॥

Verse 56

छित्त्वा संसारदोषांश्च अगमन्ब्रह्म शाश्वतम् । एवं कलियुगे घोरे शतशोऽथ सहस्रशः

സംസാരദോഷങ്ങൾ ഛേദിച്ച് അവർ ശാശ്വത ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ കലിയുഗത്തിൽ ഇത് നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും സംഭവിക്കുന്നു॥

Verse 57

नर्मदातीरमाश्रित्य मुनयो रुद्रमाविशन्

നർമദാതീരത്തെ ആശ്രയിച്ച് മുനിമാർ രുദ്രനിൽ ലയിച്ചു; അഥവാ ശിവൈക്യം പ്രാപിച്ചു॥

Verse 58

ये नर्मदातीरमुपेत्य विप्राः शैवे व्रते यत्नमुपप्रपन्नाः । त्रिकालमम्भः प्रविगाह्य भक्त्या देवं समभ्यर्च्य शिवं व्रजन्ति

നർമ്മദാതീരത്തെ സമീപിച്ച് ശൈവവ്രതം പരിശ്രമത്തോടെ അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ, ത്രികാലവും ഭക്തിയോടെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭഗവാൻ ശിവനെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച് ശിവധാമം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 59

ध्यानार्चनैर्जाप्यमहाव्रतैश्च नारायणं वा सततं स्मरन्ति । ते धौतपाण्डुरपटा इव राजहंसाः संसारसागरजलस्य तरन्ति पारम्

ധ്യാനം, അർച്ചനം, ജപം, മഹാവ്രതങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അവർ നിരന്തരം നാരായണനെയും സ്മരിക്കുന്നു. കഴുകി നിർമലമായ വെളുത്ത വസ്ത്രധാരികളായ രാജഹംസങ്ങളെപ്പോലെ അവർ സംസാരസാഗരജലം കടന്ന് പരത്തീരം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 60

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुत्क्षिप्य भुजमुच्यते । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

‘സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം’ എന്നു ഭുജം ഉയർത്തി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഈ ഒരൊറ്റ നിഗമനം ഉറപ്പായി സ്ഥാപിതം—നാരായണൻ സദാ ധ്യാനയോഗ്യൻ।

Verse 61

यो वा हरं पूजयते जितात्मा मासं च पक्षं च वसेन्नरेन्द्र । रेवां समाश्रित्य महानुभावः स देवदेवोऽथ भवेत्पिनाकी

ഹേ നരേന്ദ്രാ! ജിതാത്മാവായി ഹരൻ (ശിവൻ)നെ പൂജിച്ച്, റേവാ (നർമ്മദാ)യെ ആശ്രയിച്ച് ഒരു മാസംയും ഒരു പക്ഷവും വസിക്കുന്ന മഹാനുഭാവൻ ദേവദേവനായ പിനാകി ശിവനോടു സമമായ നില പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 62

कीटाः पतंगाश्च पिपीलिकाश्च ये वै म्रियन्तेऽम्भसि नर्मदायाः । ते दिव्यरूपास्तु कुलप्रसूताः शतं समा धर्मपरा भवन्ति

നർമ്മദാജലത്തിൽ മരിക്കുന്ന കീടങ്ങൾ, പതംഗങ്ങൾ, പിപീലികകൾ പോലും ദിവ്യരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു; ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ച് നൂറു വർഷം ധർമ്മപരായണരായി ജീവിക്കുന്നു।

Verse 63

कालेन वृक्षाः प्रपतन्ति येऽपि महातरंगौघनिकृत्तमूलाः । ते नर्मदांभोभिरपास्तपापा देदीप्यमानास्त्रिदिवं प्रयान्ति

കാലപ്രവാഹത്തിൽ മഹാതരംഗങ്ങളുടെ പ്രചണ്ഡവേഗം മൂലം വേരുകൾ മുറിഞ്ഞ് വീഴുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ പോലും, നർമദാജലത്താൽ പാപം അകന്ന് ദീപ്തിമാനരായി ത്രിദിവത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുന്നു।

Verse 64

अकामकामाश्च तथा सकामा रेवान्तमाश्रित्य म्रियन्ति तीरे । जडान्धमूकास्त्रिदिवं प्रयान्ति किमत्र विप्रा भवभावयुक्ताः

നിഷ്കാമരായാലും സകാമരായാലും, റേവയുടെ അന്തപ്രദേശത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവളുടെ തീരത്ത് ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർ—ജഡരും അന്ധരും മൂകരും പോലും—ത്രിദിവത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഭക്തിഭാവയുക്തരിൽ എന്ത് അത്ഭുതം?

Verse 65

मासोपवासैरपि शोषिताङ्गा न तां गतिं यान्ति विमुक्तदेहाः । म्रियन्ति रेवाजलपूतकायाः शिवार्चने केशवभावयुक्ताः

മാസോപവാസങ്ങളാൽ ക്ഷീണിച്ച ദേഹമുള്ളവരും ദേഹത്യാഗത്തിനു ശേഷം ആ ഗതിയെ പ്രാപിക്കില്ല; എന്നാൽ റേവാജലത്താൽ ശുദ്ധമായ ശരീരത്തോടെ, ശിവാരാധനയിൽ നിരതരായി ഹൃദയത്തിൽ കേശവഭാവം ധരിച്ചു ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർ ആ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 66

नीवारश्यामाकयवेङ्गुदाद्यैरन्यैर्मुनीन्द्रा इह वर्तयन्ति । आप्रित्य कूलं त्रिदशानुगीतं ते नर्मदाया न विशन्ति मृत्युम्

ഇവിടെ മുനീന്ദ്രന്മാർ നീവാരം, ശ്യാമാകം, യവം, ഇംഗുദം മുതലായവയും മറ്റ് അത്തരം ആഹാരങ്ങളും കൊണ്ടു ജീവിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ പാടിപ്പുകഴ്ത്തിയ ഈ തീരം ആശ്രയിച്ച് അവർ നർമദയുടെ കാര്യത്തിൽ മരണത്തിന്റെ അധീനതയിൽപ്പെടുന്നില്ല (മൃത്യുവിനെ അതിക്രമിക്കുന്നു)।

Verse 67

भ्रमन्ति ये तीरमुपेत्य देव्यास्त्रिकालदेवार्चनसत्यपूताः । विण्मूत्रचर्मास्थितिरोपधानाः कुक्षौ युवत्या न वसन्ति भूयः

ദേവിയുടെ തീരത്തെത്തിയ ശേഷം സഞ്ചരിക്കുന്നവർ—ത്രികാല ദേവാരാധനയും സത്യാചരണവും കൊണ്ട് ശുദ്ധരായവർ—ഈ ദേഹം മല, മൂത്രം, ചർമ്മം, അസ്ഥി എന്നിവയുടെ ആധാരമാത്രം; അവർ വീണ്ടും യുവതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ വസിക്കുകയില്ല।

Verse 68

किं यज्ञदानैर्बहुभिश्च तेषां निषेवितैस्तीर्थवरैः समस्तैः । रेवातटं दक्षिणमुत्तरं वा सेवन्ति ते रुद्रचरानुपूर्वम्

രുദ്രന്റെ സഞ്ചാരപഥത്തെ പിന്തുടർന്ന് രേവയുടെ (നർമ്മദ) തെക്കോ വടക്കോ ഉള്ള തീരത്തെ സേവിക്കുന്നവർക്ക് അനേകം യാഗങ്ങളോ ദാനങ്ങളോ സമസ്ത തീർത്ഥാടനങ്ങളോ കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 69

ते वञ्चिताः पङ्गुजडान्धभूता लोकेषु मर्त्याः पशुभिश्च तुल्याः । ये नाश्रिता रुद्रशरीरभूतां सोपानपङ्क्तिं त्रिदिवस्य रेवाम्

രുദ്രന്റെ ശരീരരൂപവും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പടവുകളുമായ രേവയെ (നർമ്മദ) ആശ്രയിക്കാത്ത മനുഷ്യർ ഈ ലോകത്ത് വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവരും, മുടന്തരും, ജഡന്മാരും, അന്ധരും, മൃഗങ്ങൾക്ക് തുല്യരുമാകുന്നു.

Verse 70

युगं कलिं घोरमिमं य इच्छेद्द्रष्टुं कदाचिन्न पुनर्द्विजेन्द्रः । स नर्मदातीरमुपेत्य सर्वं सम्पूजयेत्सर्वविमुक्तसंगः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഈ ഘോരമായ കലിയുഗത്തെ ഇനി ഒരിക്കലും കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്തവൻ, എല്ലാ ആസക്തികളിൽ നിന്നും മോചിതനായി നർമ്മദാ തീരത്ത് ചെന്ന് സർവ്വവിധത്തിലും പൂജിക്കണം.

Verse 71

विघ्नैरनेकैरतियोज्यमाना ये तीरमुझन्ति न नर्मदायाः । ते चैव सर्वस्य हितार्थभूता वन्द्याश्च ते सर्वजनस्य मान्याः

അനേകം തടസ്സങ്ങൾ നേരിട്ടാലും ആരാണോ നർമ്മദാ തീരം ഉപേക്ഷിക്കാത്തത്, അവർ എല്ലാവരുടേയും ക്ഷേമത്തിന് കാരണമായിത്തീരുന്നു; അവർ വന്ദ്യരും എല്ലാവരാലും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരുമാണ്.

Verse 72

भृग्वत्रिगार्गेयवशिष्ठकङ्काः शतैः समेतैर्नियतास्त्वसंख्यैः । सिद्धिं परां ते हि जलप्लुताङ्गाः प्राप्तास्तु लोकान्मरुतां न चान्ये

ഭൃഗു, അത്രി, ഗാർഗേയൻ, വസിഷ്ഠൻ, കങ്കൻ എന്നിവരും അവരോടൊപ്പം അസംഖ്യം സംയമികളായ മുനിമാരും ആ പുണ്യജലത്തിൽ മുങ്ങി നിവന്ന് പരമസിദ്ധിയും മരുത്തുക്കളുടെ ലോകവും പ്രാപിച്ചു, മറ്റുള്ളവരല്ല.

Verse 73

ज्ञानं महत्पुण्यतमं पवित्रं पठन्त्यदो नित्यविशुद्धसत्त्वाः । गतिं परां यान्ति महानुभावा रुद्रस्य वाक्यं हि यथा प्रमाणम्

ഈ ജ്ഞാനം മഹത്തും അത്യന്തം പുണ്യപ്രദവും പരമപവിത്രവും ആകുന്നു. നിത്യശുദ്ധചിത്തത്തോടെ ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്ന മഹാനുഭാവർ, രുദ്രവാക്യം പ്രമാണമെന്നറിഞ്ഞ് പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.