विष्णोः स्तुतिः—शिवसतीरक्षावचनम् (Viṣṇu’s Hymn and the Petition for Śiva–Satī’s Protection)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । कृत्वा दक्षस्तुतादानं यौतकं विविधं ददौ । हराय सुप्रसन्नश्च द्विजेभ्यो विविधं धनम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: സ്തുതിയും ദാനവിധിയും പൂർത്തിയാക്കി ദക്ഷൻ പലവിധ യൗതകം നൽകി. അത്യന്തം പ്രസന്നനായി ഹരനായ (ശിവനു) പല ഉപഹാരങ്ങളും അർപ്പിച്ചു; ദ്വിജന്മാർക്ക് (ബ്രാഹ്മണർക്കു) വിവിധ ധനം വിതരണം ചെയ്തു।

Verse 2

अथ शंभु मुदागत्य समुत्थाय कृतांजलिः । सार्द्धं कमलया चेदमुवाच गरुडध्वजः

അപ്പോൾ ശംഭു ആനന്ദത്തോടെ അവിടെ എത്തി. ഗരുഡധ്വജനായ വിഷ്ണു എഴുന്നേറ്റ് കൈകൂപ്പി വന്ദിച്ചു; കമലാ (ലക്ഷ്മി)യോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 3

विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । त्वं पिता जगतां तात सती माताखिलस्य च

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ മഹാദേവാ, കരുണാസാഗരനായ പ്രഭോ! നീയേ ലോകങ്ങളുടെ പിതാവ്, താതാ; സതീ തന്നെയാണ് സർവ്വത്തിന്റെയും മാതാവ്.

Verse 4

युवां लीलावतारौ द्वे सतां क्षेमाय सर्वदा । खलानां निग्रहार्थाय श्रुतिरेषा सनातनी

നിങ്ങൾ ഇരുവരും ലീലാവതാരങ്ങളായ ദ്വയം—സദാ സജ്ജനരുടെ ക്ഷേമ-രക്ഷയ്ക്കും, ദുഷ്ടരുടെ നിഗ്രഹത്തിനുമായി; ഇതാണ് ശ്രുതിയിൽ സ്ഥാപിതമായ സനാതന ഉപദേശം.

Verse 5

स्निग्धनीलांजनश्यामशोभया शोभसे हर । दाक्षायण्या यथा चाहं प्रतिलोमेन पद्मया

ഹേ ഹരാ! മൃദുവായ നീലാഞ്ജന-ശ്യാമ കാന്തിയാൽ നീ ദീപ്തനാകുന്നു. ഞാൻ ദാക്ഷായണി എങ്ങനെ പ്രകാശമോ, അതുപോലെ നീയും; പ്രതിലോമമായി പദ്മാ (ലക്ഷ്മി)യും അങ്ങനെ തന്നെ ദീപ്ത.

Verse 6

देवानां वा नृणां रक्षां कुरु सत्याऽनया सताम् । संसारसारिणां शम्भो मंगलं सर्वदा तथा

ഹേ ശംഭോ! സതിയുടെ ഈ സത്യവചനം/സങ്കൽപം മൂലം ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും കാത്തരുളേണമേ; സംസാരയാത്രികർക്കു എല്ലായ്പ്പോഴും മംഗളക്ഷേമം പ്രസാദിക്കണമേ.

Verse 7

य एनां साभिलाषो वै दृष्ट्वा श्रुत्वाथवा भवेत् । तं हन्यास्सर्वभूतेश विज्ञप्तिरिति मे प्रभो

ഹേ സർവ്വഭൂതേശ്വര പ്രഭോ! ആരെങ്കിലും അവളെ കണ്ടോ അവളുടെ കഥ കേട്ടോ കാമാഭിലാഷത്തോടെ നിറഞ്ഞാൽ, അവനെ സംഹരിക്കണമേ; ഇതാണ് എന്റെ അപേക്ഷ।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्विहस्य परमेश्वरः । एवमस्त्विति सर्वज्ञः प्रोवाच मधुसूदनम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പരമേശ്വരൻ ശിവൻ മന്ദഹാസം ചെയ്തു. സർവ്വജ്ഞൻ മധുസൂദനനോട്—“ഏവമസ്തു, അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 9

स्वस्थानं हरिरागत्य स्थित आसीन्मुनीश्वर । उत्सवं कारयामास जुगोप चरितं च तत्

ഹേ മുനീശ്വരാ! ഹരി (വിഷ്ണു) തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു; അദ്ദേഹം ഉത്സവം നടത്തിച്ചു, ആ സമസ്ത സംഭവവും രഹസ്യമായി മറച്ചു വെച്ചു।

Verse 10

अहं देवीं समागत्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् । अग्निकार्यं यथोद्दिष्टमकार्षं च सुविस्तरम्

ദേവിയെ സമീപിച്ച് ഞാൻ ഗൃഹ്യപരമ്പരയിൽ ഉപദേശിച്ച വിധിപ്രകാരം, നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ അഗ്നികാര്യത്തെ പൂർണ്ണമായും വിശദമായും നിർവഹിച്ചു।

Verse 11

ततश्शिवा शिवश्चैव यथाविधि प्रहृष्टवत् । अग्नेः प्रदक्षिणं चक्रे मदाचार्यद्विजाज्ञया

അതിനുശേഷം ശിവാ (സതി)യും ശിവനും ആനന്ദത്തോടെ, വിധിപ്രകാരം, എന്റെ ആചാര്യ ബ്രാഹ്മണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു।

Verse 12

तदा महोत्सवस्तत्राद्भुतोभूद्द्विजसत्तम । सर्वेषां सुखदं वाद्यं गीतनृत्यपुरस्सरम्

അപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവിടെ അത്ഭുതമായ മഹോത്സവം ഉദിച്ചു. എല്ലാവർക്കും ആനന്ദം നൽകുന്ന മംഗളവാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി; മുൻപിൽ പാട്ടും നൃത്തവും നടന്നു।

Verse 13

तदानीमद्भुतं तत्र चरितं समभूदति । सुविस्मयकरं तात तच्छृणु त्वं वदामि ते

അന്നേ സമയം അവിടെ അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായ ഒരു സംഭവം നടന്നു; അതി വിസ്മയജനകം. ഹേ പ്രിയനേ, കേൾക്കുക; ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു।

Verse 14

दुर्ज्ञेया शांभवी माया तया संमोहितं जगत् । सचराचरमत्यंतं सदेवासुरमानुषम्

ശിവന്റെ ശാംഭവീ മായ അത്യന്തം ദുർജ്ഞേയമാണ്. അതേ മായയാൽ സർവ്വജഗത്തും—ചരാചരമൊക്കെയും, ദേവ-അസുര-മാനവരടക്കം—പൂർണ്ണമായി മോഹിതമാകുന്നു।

Verse 15

योऽहं शंभुं मोहयितुं पुरैच्छं कपटेन ह । मां च तं शंकरस्तात मोहयामास लीलया

ഞാൻ ഒരിക്കൽ കപടത്തോടെ ശംഭുവിനെ മോഹിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ ആ ശങ്കരൻ, പ്രിയനേ, തന്റെ ലീലകൊണ്ട് എന്നെയേ തന്നെ എളുപ്പത്തിൽ മോഹിപ്പിച്ചു।

Verse 16

इच्छेत्परापकारं यस्स तस्यैव भवेद्ध्रुवम् । इति मत्वाऽपकारं नो कुर्यादन्यस्य पूरुषः

മറ്റൊരാളോട് അപകാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ആ അപകാരം തീർച്ചയായും അവനിലേക്കുതന്നെ മടങ്ങിവരും. ഇത് അറിഞ്ഞ് മനുഷ്യൻ ആരെയും ഹാനിക്കരുത്।

Verse 17

प्रदक्षिणां प्रकुर्वंत्या वह्नेस्सत्याः पदद्वयम् । आविर्बभूव वसनात्तदद्राक्षमहं मुने

ഹേ മുനേ, സതി പവിത്ര അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുമ്പോൾ, അവളുടെ വസ്ത്രത്തിലൂടെ അവളുടെ രണ്ടു പാദമുദ്രകൾ പെട്ടെന്ന് ദൃശ്യമാവുകയുണ്ടായി—അത് ഞാൻ തന്നേ കണ്ടു।

Verse 18

मदनाविष्टचेताश्च भूत्वांगानि व्यलोकयम् । अहं सत्या द्विजश्रेष्ठ शिवमायाविमोहितः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ—സതി—മദനാവേശിതചിത്തയായി എന്റെ അവയവങ്ങളെ നോക്കിത്തുടങ്ങി; ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ മായയിൽ വിമോഹിതയായി।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीविवाहशिवलीलावर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ ദ്വിതീയ സതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘സതീവിവാഹത്തിലെ ശിവന്റെ ദിവ്യലീലാവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 20

अहमेवं तथा दृष्ट्वा दक्षजां च पतिव्रताम् । स्मराविष्टमना वक्त्रं द्रष्टुकामोभवं मुने

ഹേ മുനേ! ഇങ്ങനെ ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായ ആ പതിവ്രതയെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ് സ്മരന്റെ അധീനമായി; അവളുടെ മുഖദർശനം ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 21

न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं च विलोकितम् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रगटं मुखम्

ലജ്ജ കാരണം അവൾ ശംഭുവിന്റെ മുഖം നേരിട്ട് നോക്കിയില്ല; അവളും ലജ്ജയിൽ ആവിഷ്ടയായി തന്റെ മുഖം തുറന്ന് പ്രകടമാക്കിയില്ല.

Verse 22

ततस्तद्दर्शनार्थाय सदुपायं विचारयन् । धूम्रघोरेण कामार्तोऽकार्षं तच्च ततः परम्

പിന്നീട് അവളുടെ ദർശനത്തിനായി നല്ലൊരു ഉപായം ചിന്തിച്ച്, കാമാർത്ഥനായി ഞാൻ ധൂമ്രഘോരമെന്ന പ്രവൃത്തി ചെയ്തു.

Verse 23

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वा तत्र विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भवस्तथा

അഗ്നിയിൽ ധാരാളം നനഞ്ഞ വിറകുകൾ ഇട്ടും അല്പം മാത്രം നെയ്യ് ആഹുതി ചെയ്തും നനഞ്ഞ ദ്രവ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പുകയുണ്ടായി.

Verse 24

प्रादुर्भूतस्ततो धूमो भूयांस्तत्र समंततः । तादृग् येन तमो भूतं वेदीभूमिविनिर्मितम्

അപ്പോൾ അവിടെ ചുറ്റും അമിതമായ പുകയുണ്ടായി, അതിനാൽ യാഗവേദിയിലെ ഭൂമി ഇരുട്ടിലായതുപോലെ തോന്നി.

Verse 25

ततो धूमाकुले नेत्रे महेशः परमेश्वरः । हस्ताभ्यां छादयामास बहुलीलाकरः प्रभुः

അപ്പോൾ പുകകൊണ്ട് കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞ പരമേശ്വരനായ മഹേശൻ, അനേകം ലീലകൾ ചെയ്യുന്ന പ്രഭു, തന്റെ രണ്ടു കൈകൾ കൊണ്ട് കണ്ണുകൾ മറച്ചു.

Verse 26

ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रमहं मुने । अवेक्षं किल कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना

ഹേ മുനി! അപ്പോൾ വസ്ത്രം മാറ്റി ഞാൻ സതിയുടെ മുഖം നോക്കി; കാമാർത്ഥനാണെങ്കിലും എന്റെ അന്തരാത്മാവ് അത്യധികം സന്തോഷിച്ചു.

Verse 27

मुहुर्मुहुरहं तात पश्यामि स्म सतीमुखम् । अथेन्द्रियविकारं च प्राप्तवानस्मि सोऽवशः

ഹേ താത, ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സതിയുടെ മുഖം ദർശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; പിന്നെ അവശനായി ഇന്ദ്രിയവികാരം എന്നെ പിടികൂടി, എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങിപ്പോയി।

Verse 28

मम रेतः प्रचस्कंद ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् । चतुर्बिन्दुमित भूमौ तुषारचयसंनिभम्

“എന്റെ രേതസ് സ്ഖലിച്ചു; അതിനെ കണ്ടമാത്രത്തിൽ തന്നെ അത് വേഗത്തിൽ ഘനമായി. ഭൂമിയിൽ അത് നാലു തുള്ളികളുടെ അളവായി, മഞ്ഞുകൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ തോന്നി.”

Verse 29

ततोहं शंकितो मौनी तत्क्षणं विस्मितो मुने । आच्छादयेस्म तद्रेतो यथा कश्चिद्बुबोध न

അപ്പോൾ ഞാൻ, മൗനിയും ആത്മനിയന്ത്രിതനുമായിരുന്നിട്ടും, ആശങ്കപ്പെട്ടു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ, ഹേ മുനേ, വിസ്മയിക്കുകയും ചെയ്തു. ആരും അറിയാതിരിക്കുവാൻ ആ രേതസിനെ ഞാൻ മൂടിവെച്ചു.

Verse 30

अथ तद्भगवाञ्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोवस्कंदनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ശംഭു ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അതറിഞ്ഞു; ആ വീര്യവിസർജനത്തെക്കുറിച്ച് കോപംകൊണ്ടു ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 31

रुद्र उवाच । किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् । विवाहे मम कांताया वक्त्रं दृष्टं न रागतः

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പാപിയേ! നീ എന്തിന് ഈ നിന്ദ്യകർമ്മം ചെയ്തു? എന്റെ പ്രിയയുടെ വിവാഹസമയത്ത് നീ അവളുടെ മുഖം ഭക്തിയാൽ അല്ല, കാമഭാവത്താൽ നോക്കി.

Verse 32

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्म ज्ञातं न किंचन । त्रैलोक्येपि न मेऽज्ञातं गूढं तस्मात्कथं विधे

ശങ്കരന് ഈ കർമ്മം അറിയാമെന്നു നീ അറിയുന്നു—അവനിൽ നിന്ന് ഒന്നും അജ്ഞാതമല്ല. ത്രിലോകത്തിലും എനിക്കു മറഞ്ഞതൊന്നും അജ്ഞാതമല്ല; അതിനാൽ ഹേ വിധി (ബ്രഹ്മാ)! നിനക്കത് എങ്ങനെ അജ്ഞാതമാകും?

Verse 33

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांति कम्

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ളതെല്ലാം—ചലിക്കുന്നതോ അചലമോ—അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഞാൻ, ഈ മോഹിതൻ, എള്ളിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എണ്ണപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा प्रिय विष्णुर्मां तदा विष्णुवचः स्मरन् । इयेष हंतुं ब्रह्माणं शूलमुद्यम्य शंकरः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പ്രിയ വിഷ്ണു എനിക്ക് വിഷ്ണുവചനത്തെ സ്മരിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ ശങ്കരൻ ത്രിശൂലം ഉയർത്തി ബ്രഹ്മാവിനെ വധിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു।

Verse 35

शभुंनोद्यमिते शूले मां च हंतुं द्विजोत्तम । मरीचिप्रमुखास्ते वै हाहाकारं च चक्रिरे

ഓ ദ്വിജോത്തമാ! ശംഭു എന്നെ വധിക്കുവാൻ ത്രിശൂലം ഉയർത്തിയപ്പോൾ, മരീചി മുതലായ ഋഷിമാർ ഭീതിയിൽ ഹാഹാകാരം ചെയ്തു।

Verse 36

ततो देवगणास्सर्वे मुनयश्चाखिलास्तथा । तुष्टुवुश्शंकरं तत्र प्रज्वलंतं भयातुराः

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും സമസ്ത മുനിമാരും ഭയത്താൽ വിറച്ച്, അവിടെ ഭയങ്കര തേജസ്സോടെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 37

देवा ऊचुः । देव देव महादेव शरणागतवत्सल । ब्रह्माणं रक्ष रक्षेश कृपां कुरु महेश्वर

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ദേവദേവ മഹാദേവാ, ശരണാഗതവത്സലാ! രക്ഷേശാ, ബ്രഹ്മാവിനെ രക്ഷിക്കണമേ; മഹേശ്വരാ, കൃപ ചെയ്യണമേ।

Verse 38

जगत्पिता महेश त्वं जगन्माता सती मता । हरिब्रह्मादयस्सर्वे तव दासास्सुरप्रभो

ഹേ മഹേശാ, നീ ജഗത്പിതാവാണ്; സതി ജഗന്മാതാവായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഹേ സുരപ്രഭോ, ഹരി, ബ്രഹ്മാ മുതലായ എല്ലാവരും നിന്റെ ദാസന്മാരാണ്.

Verse 39

अद्भुताकृतिलीलस्त्वं तव मायाद्भुता प्रभो । तया विमोहितं सर्वं विना त्वद्भक्तिमीश्वर

ഹേ പ്രഭോ, നിന്റെ ലീല അത്ഭുതരൂപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്; നിന്റെ മായയും അത്ഭുതമാണ്. ഹേ ഈശ്വരാ, ആ മായയാൽ എല്ലാം മോഹിതം—നിനക്കുള്ള ഭക്തിയുള്ളവരെ ഒഴികെ.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्थं बहुतरं दीना निर्जरा मुनयश्च ते । तुष्टुवुर्देवदेवेशं क्रोधाविष्टं महेश्वरम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അത്യന്തം ദീനരായ ആ ദേവന്മാരും മുനിമാരും, ക്രോധാവിഷ്ടനായ ദേവദേവേശ മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 41

दक्षो मैवं मैवमिति पाणिमुद्यम्य शंकितः । वारयामास भूतेशं क्षिप्रमेत्य पुरोगतः

ഭീതനായ ദക്ഷൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് ചെന്നു ഭൂതേശൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) മുമ്പിൽ നിന്നു. കൈ ഉയർത്തി—“ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്, ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്” എന്നു പറഞ്ഞു അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 42

अथाग्रे संगतं वीक्ष्य तदा दक्षं महेश्वरः । प्रत्युवाचाप्रियमिदं संस्मरन्प्रार्थनां हरेः

അപ്പോൾ മുന്നിൽ നിന്ന ദക്ഷനെ കണ്ട മഹേശ്വരൻ—ഹരിയുടെ മുൻ പ്രാർത്ഥന ഓർത്തുകൊണ്ട്—ദക്ഷന് അസ്വീകാര്യമായ വാക്കുകൾ മറുപടിയായി പറഞ്ഞു.

Verse 43

महेश्वर उवाच । विष्णुना मेतिभक्तेन यदिदानीमुदीरितम् । मयाप्यंगीकृतं कर्तुं तदिहैव प्रजापते

മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രജാപതേ! എനിക്ക് അത്യന്തഭക്തനായ വിഷ്ണു ഇപ്പോൾ ഉച്ചരിച്ചതെല്ലാം ഞാനും അംഗീകരിക്കുന്നു; അതിനെ ഇവിടെ തന്നേ നടപ്പാക്കും.

Verse 44

सतीं यस्याभिलाषस्सन् वीक्षेत वध तं प्रभो । इति विष्णुवचस्सत्यं विधिं हत्वा करोम्यहम्

‘പ്രഭോ! സതിയെ ആഗ്രഹത്തോടെ നോക്കുന്നവനെ വധിക്കണമേ.’—എന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കിനെ സത്യമെന്നു കരുതി, ഞാൻ വിധി (ബ്രഹ്മാ)യെ വധിച്ച് അത് നടപ്പാക്കും.

Verse 45

साभिलाषः कथं ब्रह्मा सतीं समवलोकयत् । अभवत्त्यक्तरेतास्तु ततो हन्मि कृतागसम्

ആഗ്രഹത്തോടെ ബ്രഹ്മാ സതിയെ എങ്ങനെ നോക്കി? വീര്യം ചോർന്ന അവസ്ഥയിൽ വീണു അവൻ കുറ്റക്കാരനായി; അതുകൊണ്ട് ആ പാപിയെ ഞാൻ ശിക്ഷിക്കും.

Verse 46

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तवति देवेश महेशे क्रोधसंकुले । चकंपिरे जनाः सर्वे सदेवमुनिमानुषाः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവേശനായ മഹേശ്വരൻ ക്രോധസങ്കുലനായി ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർ, മുനിമാർ, മനുഷ്യർ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും വിറച്ചു।

Verse 47

हाहाकारो महानासीदौदासीन्यं च सर्वशः । अभूवम्बिकलोऽतीव तदाहं तद्विमोहकः

അപ്പോൾ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു; എല്ലായിടത്തും ഗാഢമായ നിരാശ പടർന്നു. ആ സമയത്ത് ഞാനും അത്യന്തം വിറയലോടെ മയങ്ങി പോയി।

Verse 48

अथ विष्णुर्महेशातिप्रियः कार्यविचक्षणः । तमेवंवादिनं रुद्रं तुष्टाव प्रणतस्सुधीः

അപ്പോൾ മഹേശനോട് അത്യന്തം പ്രിയനും പ്രവർത്തിയിൽ വിവേകശാലിയുമായ വിഷ്ണു, ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ നമസ്കരിച്ചു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ രുദ്രനെ സന്തോഷത്തോടെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 49

स्तुत्वा च विविधैः स्तोत्रैश्शंकरं भक्तवत्सलम् । इदमूचे वारयंस्तं क्षिप्रं भूत्वा पुरस्सरः

ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരനെ വിവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ച ശേഷം, അവനെ തടയാൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് ചെന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 50

विष्णुरुवाच । विधिन्न जहि भूतेश स्रष्टारं जगतां प्रभुम् । अयं शरणगस्तेद्य शरणागतवत्सलः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു— ഹേ ഭൂതേശാ! വിധിയായ ജഗത്സ്രഷ്ടാവും പ്രഭുവുമായ ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലരുത്. ഇന്ന് അവൻ നിന്റെ ശരണത്തിൽ വന്നിരിക്കുന്നു; നീ ശരണാഗതവത്സലനല്ലോ।

Verse 51

अहं तेऽतिप्रियो भक्तो भक्तराज इतीरितः । विज्ञप्तिं हृदि मे मत्त्वा कृपां कुरु ममोपरि

ഞാൻ നിന്റെ അതിപ്രിയ ഭക്തൻ, ‘ഭക്തരാജൻ’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. എന്റെ അപേക്ഷ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ച് എനിക്കു മേൽ കൃപ ചൊരിയണമേ.

Verse 52

अन्यच्च शृणु मे नाथ वचनं हेतुगर्भितम् । तन्मनुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि

ഹേ നാഥാ, കാരണസഹിതമായ എന്റെ മറ്റൊരു വാക്കും കേൾക്കണമേ. ഹേ മഹേശാനേ, അത് നന്നായി ആലോചിച്ച് എനിക്കു മേൽ കരുണ കാണിക്കണമേ.

Verse 53

प्रजास्स्रष्टुमयं शंभो प्रादुर्भूतश्चतुर्मुखः । अस्मिन्हते प्रजास्रष्टा नास्त्यन्यः प्राकृतोऽधुना

ഹേ ശംഭോ! പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കാനായി ഈ ചതുര്മുഖൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു. ഇദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടാൽ, ഇപ്പോൾ ലോകത്തിൽ സ്വാഭാവികമായ പ്രജാസ്രഷ്ടാവ് മറ്റൊരാളുമില്ല।

Verse 54

सृष्टिस्थित्यंतकर्माणि करिष्यामः पुनः पुनः । त्रयो देवा वयं नाथ शिवरूप त्वदाज्ञया

ഹേ നാഥാ, ശിവരൂപാ! നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ മൂന്നു ദേവന്മാർ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, ലയകൃത്യങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നിർവഹിക്കും।

Verse 55

एतस्मिन्निहते शम्भो कस्त्वत्कर्म करिष्यति । तस्मान्न वध्यो भवता सृष्टिकृल्लयकृद्विभो

ഹേ ശംഭോ! ഇദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടാൽ നിന്റെ കൃത്യം ആരാണ് നിർവഹിക്കുക? അതിനാൽ, ഹേ വിഭോ, സൃഷ്ടിയും ലയവും ചെയ്യുന്ന ഈ കർത്താവിനെ നീ വധിക്കരുത്।

Verse 56

अनेनैव सती कन्या दक्षस्य च शिवा विभो । सदुपायेन वै भार्या भवदर्थे प्रकल्पिता

ഹേ വിഭോ, ഇതേ ഉപായത്താൽ ദക്ഷന്റെ ശിവാ പുത്രിയായ സതിയെ യുക്തമായ പദ്ധതിയിലൂടെ നിന്റെ ദിവ്യപ്രയോജനാർത്ഥം നിന്റെ ഭാര്യയാകുവാൻ സമ്യകമായി നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्तु विज्ञप्तिं विष्णुना कृताम् । प्रत्युवाचाखिलांस्तांश्च श्रावयंश्च दृढव्रतः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വിഷ്ണു ചെയ്ത അപേക്ഷ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, ദൃഢവ്രതനായ മഹേശൻ മറുപടി പറഞ്ഞു; അവിടെ കൂടിയ എല്ലാവർക്കും തന്റെ വാക്കുകൾ കേൾപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 58

महेश उवाच । देव देव रमेशान विष्णो मत्प्राणवल्लभ । न निवारय मां तात वधादस्य खलस्त्वयम्

മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ, ഹേ രമേശാന, ഹേ വിഷ്ണോ, എന്റെ പ്രാണസമാന പ്രിയനേ; താതാ, ഈ ദുഷ്ടന്റെ വധത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ തടയരുത്—എന്നെ തടയുന്നത് നീ തന്നെയല്ലോ.

Verse 59

पूरयिष्यामि विज्ञप्तिं पूर्वान्तेंगीकृतां मया । महापापकरं दुष्टं हन्म्येनं चतुराननम्

ഞാൻ മുമ്പേ അംഗീകരിച്ച പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റും. ഈ ചതുരാനനൻ ദുഷ്ടനും മഹാപാപകാരകനുമാകയാൽ, ഞാൻ അവനെ വധിക്കും।

Verse 60

अहमेव प्रजास्स्रक्ष्ये सर्वाः स्थिरचरा अपि । अन्यं स्रक्ष्ये सृष्टिकरमथवाहं स्वतेजसा

ഞാൻ തന്നെയാകും എല്ലാ പ്രജകളെയും—സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—സൃഷ്ടിക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ സ്വതേജസ്സാൽ സൃഷ്ടികാര്യത്തിന് യോഗ്യനായ മറ്റൊരു സ്രഷ്ടാവിനെ സൃഷ്ടിക്കും।

Verse 61

हत्वैनं विधिमेवाहं स्वपणं पूरयन् कृतम् । स्रष्टारमेकं स्रक्ष्यामि न निवारय मेश माम्

ഈ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ വധിച്ച് ഞാൻ എടുത്ത പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയാക്കും. ഞാൻ ഒരേയൊരു സ്രഷ്ടാവിനെ മാത്രം സ്ഥാപിക്കും; ഹേ പ്രഭോ, എന്നെ തടയരുതേ, എന്നെ പിൻവലിക്കരുതേ।

Verse 62

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचश्श्रुत्वा गिरीश स्याह चाच्युतः । स्मितप्रभिन्नहृदयः पुनर्मैवमितीरयन्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവ്യയനായ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) വീണ്ടും സംസാരിച്ചു. മൃദുഹാസ്യം കൊണ്ട് ഹൃദയം ദ്രവിച്ചു, “അങ്ങനെ അല്ല; ഇങ്ങനെ പറയരുത്” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 63

अच्युत उवाच । प्रतिज्ञापूरणं योग्यं परस्मिन्पुरुषेस्ति वै । विचारयस्व वध्येश भवत्यात्मनि न प्रभो

അച്യുതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പ്രതിജ്ഞാപൂരണം യഥാർത്ഥത്തിൽ പരമപുരുഷനോടേ യോജിക്കുന്നു. ഹേ യജ്ഞേശ്വരാ, ചിന്തിക്ക; ഹേ പ്രഭോ, ദോഷം നിനക്കല്ല, നിന്റെ അന്തഃസ്ഥിതിയിലാണു।

Verse 64

त्रयो देवा वयं शंभो त्वदात्मानः परा नहि । एकरूपा न भिन्नाश्च तत्त्वतस्सुविचारय

ഹേ ശംഭോ, ഞങ്ങൾ മൂന്നു ദേവന്മാരും നിന്റെ ആത്മസ്വരൂപം തന്നേ; നിനക്കു പുറത്തല്ല. തത്ത്വത്തിൽ ഞങ്ങൾ ഏകസ്വരൂപം, ഭിന്നമല്ല—സുവിചാരിക്ക।

Verse 65

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णोस्स्वातिप्रियस्य सः । शंभुरूचे पुनस्तं वै ख्यापयन्नात्मनो गतिम्

പിന്നീട് സ്വാതിപ്രിയനായ വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശംഭു വീണ്ടും അവനോടു അരുളിച്ചെയ്തു; തന്റെ ഗതിയും ദിവ്യാഭിപ്രായവും വ്യക്തമായി അറിയിച്ചു।

Verse 66

शम्भुरुवाच । हे विष्णो सर्वभक्तेश कथमात्मा विधिर्मम । लक्ष्यते भिन्न एवायं प्रत्यक्षेणाग्रतः स्थितः

ശംഭു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിഷ്ണോ, സർവ്വഭക്താധിപതേ! എന്റെ ആത്മസ്വരൂപമായ വിധിയും അന്തർസ്വഭാവവും എങ്ങനെ ഭിന്നമായി ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു? ഇതാ, ഇതുതന്നെ പ്രത്യക്ഷമായി എന്റെ മുമ്പിൽ വ്യക്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 67

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्तो महेशेन सर्वेषां पुरतस्तदा । इदमूचे महादेवं तोषयन् गरुडध्वजः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—അപ്പോൾ എല്ലാവരുടെയും സന്നിധിയിൽ മഹേശ്വരന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച ഗരുഡധ്വജനായ വിഷ്ണു, മഹാദേവനെ പ്രസന്നിപ്പാൻ ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 68

विष्णुरुवाच । न ब्रह्मा भवतो भिन्नो न त्वं तस्मात्सदाशिव । न वाहं भवतो भिन्नो न मत्त्वं परमेश्वर

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ സദാശിവാ! ബ്രഹ്മാവ് നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭിന്നനല്ല; നിങ്ങളും അവനിൽ നിന്ന് ഭിന്നനല്ല. ഹേ പരമേശ്വരാ! ഞാനും നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭിന്നനല്ല; നിങ്ങളും എന്നിൽ നിന്ന് ഭിന്നനല്ല।

Verse 69

सर्वं जानासि सर्वज्ञ परमेश सदाशिव । मन्मुखादखिलान्सर्वं संश्रावयितुमिच्छसि

ഹേ സർവ്വജ്ഞനായ സദാശിവാ, ഹേ പരമേശ്വരാ! നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്നു; എങ്കിലും എല്ലാവരും കേൾക്കേണ്ടതിന് എന്റെ വായിലൂടെ എല്ലാം ഉച്ചരിപ്പിക്കുവാൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 70

त्वदाज्ञया वदामीश शृण्वंतु निखिलास्सुराः । मुनयश्चापरे शैवं तत्त्वं संधार्य स्वं मनः

നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഹേ ഈശാ! ഞാൻ പറയുന്നു. സർവ്വ ദേവന്മാരും കേൾക്കട്ടെ; മുനികളും മറ്റുള്ളവരും—ശൈവ തത്ത്വം ധരിച്ചു, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി സമാധാനത്തോടെ.

Verse 71

प्रधानस्याऽप्रधानस्य भागाभागस्य रूपिणः । ज्योतिर्मयस्य भागास्ते वयं देवाः प्रभोस्त्रयः

പ്രധാനവും അപ്രധാനവും എന്ന ഇരുരൂപത്തിലും പ്രത്യക്ഷനായ, ഭാഗവും അഭാഗവും എന്ന സ്വരൂപനായ, സ്വയംജ്യോതിർമയനായ ആ പ്രഭുവിന്റെ അംശങ്ങളാണ് ഞങ്ങൾ മൂന്നു ദേവന്മാർ.

Verse 72

कस्त्वं कोहं च को ब्रह्मा तवैव परमात्मनः । अंशत्रयमिदं भिन्नं सृष्टिस्थित्यंतकारणम्

ഹേ പരമാത്മാവേ! നീ ആരാണ്, ഞാൻ ആരാണ്, ബ്രഹ്മാവാർ? ഈ ത്രയം നിന്റെ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അംശങ്ങളാണ്; സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, പ്രളയം എന്നിവയുടെ കാരണങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 73

चिंतयस्वात्मनात्मानं स्वलीलाधृतविग्रहः । एकस्त्वं ब्रह्म सगुणो ह्यंशभूता वयं त्रयः

ഹേ സ്വലീലകൊണ്ട് രൂപം ധരിച്ചവനേ! നിന്റെ അന്തർബോധംകൊണ്ട് നിന്റെ ആത്മസ്വരൂപത്തെ ധ്യാനിക്ക. നീയേ ഏക സഗുണ ബ്രഹ്മം; ഞങ്ങൾ മൂവരും നിന്റെ അംശമാത്രം।

Verse 74

शिरोग्रीवादिभेदेन यथैकस्यैव वर्ष्मणः । अंगानि ते तथेशस्य तस्य भगत्रयं हर

ഒരേ ദേഹത്തിന് ശിരസ്, ഗ്രീവ മുതലായ ഭേദങ്ങളാൽ അവയവങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെ, ഹേ ഹരാ, ആ ഈശ്വരന്റെയും അവയവങ്ങൾ (അംശങ്ങൾ) ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് അവന്റെ ഭഗത്രയം അറിയേണ്ടത്।

Verse 75

यज्ज्योतिरभ्रं स्वपुरं पुराणं कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपम् । नित्यं च दीर्घादिविशेषणाद्यैर्हीनं शिवस्त्वं तत एव सर्वम्

നീ തന്നെയാണ് ആ നിർമല, മേഘരഹിത ജ്യോതി—നിന്റെ തന്നെ പരമധാമം—പുരാതനവും കൂറ്റസ്ഥവും അവ്യക്തവും അനന്തരൂപവും. നീ നിത്യൻ; ‘ദീർഘ’ മുതലായ പരിമിതവിശേഷണങ്ങളില്ലാത്തവൻ. ഹേ ശിവാ, നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ എല്ലാം ഉദ്ഭവിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 76

ब्रह्मोवाच एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य महादेवो मुनीश्वर । बभूव सुप्रसन्नश्च न जघान स मां ततः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരാ! അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ മഹാദേവൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി; തുടർന്ന് അദ്ദേഹം എന്നെ അടിച്ചില്ല।