
Sukta 9.62
Traditionally attributed to a Soma-Pavamāna seer-family (often Kāśyapa/Āṅgirasa lineages in Book 9); exact r̥ṣi for 9.62 requires śākhā-anukramaṇī confirmation
Soma Pavamāna (the purifying Soma)
Gāyatrī (3 pādas of ~8 syllables; typical for many Pavamāna verses)
ഈ പവമാന സ്തുതിഗാനം സോമൻ പിഴിഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും, വിടുതൽ ലഭിക്കുകയും, പവിത്രം (ചാലനി) വഴി ഒഴുകി ശുദ്ധനായി ദീപ്തിമാനനായി ദേവന്മാർക്ക് യോഗ്യനാകുകയും ചെയ്യുന്ന നിലയെ പുകഴ്ത്തുന്നു. മന്ത്രങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് സോമന്റെ ശുദ്ധീകരണത്തെ ഗായകരും യജമാനരും സൌഭാഗ്യം (ശുഭഭാഗ്യം), വാജം (ബലം/സമൃദ്ധി), സുവീര്യം (ഉന്നത വീരശക്തി) എന്നിവ നേടുന്നതുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
एते असृग्रमिन्दवस्तिरः पवित्रमाशवः । विश्वान्यभि सौभगा ॥
ഈ വേഗമുള്ള ഇന്ദു (സോമ)ബിന്ദുക്കൾ വിടുതൽ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവ പവിത്രക (പവിത്ര)ത്തിലൂടെ കടന്ന്, സർവ്വ സൗഭാഗ്യങ്ങളിലേക്കു—അസ്തിത്വത്തിന്റെ എല്ലാ മംഗളങ്ങളിലേക്കു—പ്രവഹിക്കുന്നു.
Mantra 2
विघ्नन्तो दुरिता पुरु सुगा तोकाय वाजिनः । तना कृण्वन्तो अर्वते ॥
ദുരിതങ്ങളെയും കഠിനമായ തടസ്സങ്ങളെയും തകർത്തുകൊണ്ട്, ഈ വാജിനഃ (ബലവാന്മാർ, സമൃദ്ധി-വാഹകർ) ആത്മാവിന്റെ സന്തതിക്കായി അനേകം സുഗമപഥങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; യാത്രാശക്തിയുടെ അശ്വത്തിനായി പുരോഗതിയുടെ അവിഛിന്നധാര പണിയുന്നു.
Mantra 3
कृण्वन्तो वरिवो गवेऽभ्यर्षन्ति सुष्टुतिम् । इळामस्मभ्यं संयतम् ॥
ഗാവിന് (പ്രകാശകിരണങ്ങള്ക്ക്) വിശാലമായ ഇടം സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ സുസ്തുതിയിലേക്കു ഒഴുകിവരുന്നു; ഞങ്ങള്ക്കായി ഇളാ (പോഷണവും ഋതപ്രേരണയും) യുടെ സംയത—ഏകതയില് ക്രമീകരിച്ച—സമൃദ്ധി കൊണ്ടുവരുന്നു.
Mantra 4
असाव्यंशुर्मदायाप्सु दक्षो गिरिष्ठाः । श्येनो न योनिमासदत् ॥
അംശു (കിരണം) മദത്തിനായി പിഴിഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു; അപ്സു (ജലങ്ങളില്) ദക്ഷശക്തി—ഗിരിഷ്ഠാ, പര്വ്വതജന്യ—തന്റെ യോനി (നിവാസം) പ്രാപിക്കുന്നു; ശ്യേനന് (പരുന്ത്) തന്റെ കൂടില് ഇരിക്കുന്നതുപോലെ.
Mantra 5
शुभ्रमन्धो देववातमप्सु धूतो नृभिः सुतः । स्वदन्ति गावः पयोभिः ॥
ശുഭ്ര അന്ധസ് (ഉജ്ജ്വല സാരം), ദേവവാത (ദേവപ്രേരിത ശ്വാസം) നിറഞ്ഞത്, നൃഭിഃ (മനുഷ്യര്) സുത (പിഴിഞ്ഞെടുത്തത്), അപ്സു (ജലങ്ങളില്) ധൂത (ശുദ്ധീകരിച്ചത്)—ഈ സോമ; ഗാവഃ (പ്രകാശകിരണങ്ങള്) പയോഭിഃ (പാലധാരകളാല്) അതിനെ ആസ്വദിക്കുന്നു, പോഷിതപ്രകാശത്തിന്റെ മാധുര്യം അതില് കണ്ടെത്തുന്നു.
Mantra 6
आदीमश्वं न हेतारोऽशूशुभन्नमृताय । मध्वो रसं सधमादे ॥
അപ്പോൾ അവർ, സാരഥികൾ കുതിരയെ ഓടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അവനെ അമൃതത്വത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിച്ചു—മധുവിന്റെ രസം, മാധുര്യത്തിന്റെ രസം—ദേവന്മാരുടെ സഹ-ആനന്ദത്തിനായി।
Mantra 7
यास्ते धारा मधुश्चुतोऽसृग्रमिन्द ऊतये । ताभिः पवित्रमासदः ॥
ഹേ ഇന്ദു, മധു ചോരുന്ന നിന്റെ ധാരകൾ നമ്മുടെ രക്ഷയ്ക്കായി വിടുതൽ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവയാൽ നീ പവിത്രകത്തിന്മേൽ ആസനം ഏൽക്കുന്നു।
Mantra 8
सो अर्षेन्द्राय पीतये तिरो रोमाण्यव्यया । सीदन्योना वनेष्वा ॥
ഇന്ദ്രൻ പാനം ചെയ്യാൻ നീ ഒഴുകുക; അവ്യയമായ (ക്ഷയമില്ലാത്ത) ഉണ്ണിന്റെ രോമങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുക; പിന്നെ വനങ്ങളിലെ യോനികളിൽ—മരപ്പാത്രങ്ങളിൽ—ഇരിക്ക, പ്രകാശമയമായ മനോബലം നിന്നെ സ്വീകരിക്കേണ്ടതിന്।
Mantra 9
त्वमिन्दो परि स्रव स्वादिष्ठो अङ्गिरोभ्यः । वरिवोविद्घृतं पयः ॥
ഹേ ഇന്ദു (സോമ), നീ എല്ലാടും പരിയായി ഒഴുകുക—അത്യന്തം മധുരമായി—അംഗിരസർക്കായി. ഞങ്ങൾക്കായി വിശാലാവകാശം (വരിവഃ) കണ്ടെത്തിക്കൊടുക്കുക; ഘൃതവും പയസ്സും—ദീപ്തമായ പോഷണത്തിന്റെ സമൃദ്ധ സാരങ്ങൾ—നൽകുക.
Mantra 10
अयं विचर्षणिर्हितः पवमानः स चेतति । हिन्वान आप्यं बृहत् ॥
ഈ (സോമ) വിശാലദർശി ഇവിടെ സ്ഥാപിതനായി—പവമാനനായി; അവൻ ചേതനയിൽ ഉണരുന്നു. പ്രേരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ആപ്യം—വിശാല ജലതത്ത്വം, മഹാ ആഴം—ഋതത്തിന്റെ യുക്തവികാസത്തിലേക്ക് നീക്കുന്നു.
Mantra 11
एष वृषा वृषव्रतः पवमानो अशस्तिहा । करद्वसूनि दाशुषे ॥
ഇവൻ വൃഷാ—വൃഷവ്രതഃ; പവമാന സോമ, അശസ്തിഹാ—വൈരിവാക്കിന്റെ നാശകൻ. ദാശുഷേ (ദാനകൻ) വേണ്ടി അവൻ വസൂനി—സത്യസമ്പത്തുകൾ, സത്തയിലെ പൂർണ്ണതയുടെ ശക്തികൾ—സൃഷ്ടിക്കട്ടെ.
Mantra 12
आ पवस्व सहस्रिणं रयिं गोमन्तमश्विनम् । पुरुश्चन्द्रं पुरुस्पृहम् ॥
സ്വയം-പവിത്രനായ സോമാ, സഹസ്രഗുണ സമൃദ്ധിയോടെ ഞങ്ങളിലേക്കു ഒഴുകിവരിക; ഗോമന്തവും അശ്വിനവും—ഗോസംപത്തും അശ്വശക്തിയും നിറഞ്ഞ റയി (ധനം) നൽകുക; പുരുചന്ദ്രം—പ്രകാശമയമായതും, പുരുസ്പൃഹം—അനേകർ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുമായ (അനുഗ്രഹമായി) വരിക.
Mantra 13
एष स्य परि षिच्यते मर्मृज्यमान आयुभिः । उरुगायः कविक्रतुः ॥
ഈ സോമൻ എല്ലാടവും ഒഴുക്കപ്പെടുന്നു; ആയുഭിഃ—ജീവശക്തികളാൽ മർമൃജ്യമാനൻ—ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഉരുഗായഃ—വിശാലഗാനമുള്ളവൻ, കവിക്രതുഃ—ഋഷിയുടെ ക്രതു (ദർശന-ഇച്ഛാശക്തി) ഉള്ളവൻ.
Mantra 14
सहस्रोतिः शतामघो विमानो रजसः कविः । इन्द्राय पवते मदः ॥
സഹസ്രോതിഃ—സഹസ്ര സഹായമുള്ളവൻ, ശതാമഘഃ—നൂറിരട്ടി ദാനസമൃദ്ധിയുള്ളവൻ; രജസഃ വിമാനം—രജസ് (മധ്യലോകം/അന്തരിക്ഷം) അളക്കുന്ന കവി (ഋഷി) ആകുന്നു. ഇന്ദ്രായ മദഃ പവതേ—ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി സോമത്തിന്റെ മദ (ആനന്ദോന്മാദം/ഉത്സാഹം) ഒഴുകുന്നു.
Mantra 15
गिरा जात इह स्तुत इन्दुरिन्द्राय धीयते । विर्योना वसताविव ॥
പ്രേരിത വാണിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനും ഇവിടെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടവനും ആയ ഇന്ദു (സോമബിന്ദു) ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി അന്തരത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു; വീരൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനത്ത് സ്ഥിരമായി ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ തന്റെ യോനിയിൽ—യജ്ഞാസനത്തിലും ഹൃദയത്തിലും—സുസ്ഥിതനായി വിശ്രമിക്കുന്നു.
Mantra 16
पवमानः सुतो नृभिः सोमो वाजमिवासरत् । चमूषु शक्मनासदम् ॥
പവമാനനായി, മനുഷ്യശക്തികളാൽ സുതം ചെയ്യപ്പെട്ട സോമൻ ബലസമൃദ്ധിപോലെ ഒഴുകി പുറപ്പെട്ടു; ചമൂകളിൽ അവൻ തന്റെ ഫലപ്രദമായ ശക്തിയാൽ ഇരിക്കുന്നു—സജ്ജീകരിച്ച പാത്രങ്ങളിൽ തന്റെ ആസനം സ്വീകരിക്കുന്നു.
Mantra 17
तं त्रिपृष्ठे त्रिवन्धुरे रथे युञ्जन्ति यातवे । ऋषीणां सप्त धीतिभिः ॥
അവനെ യാത്രയ്ക്കായി ത്രിപൃഷ്ഠ, ത്രിവന്ധുര രഥത്തിൽ യോജിപ്പിക്കുന്നു—ഋഷികളുടെ സപ്ത ധീതികളാൽ; ഇങ്ങനെ സോമൻ ക്രമബദ്ധമായ ചേതനാതലങ്ങളിലൂടെ ആരോഹണത്തിന്റെ വാഹനമാകുന്നു.
Mantra 18
तं सोतारो धनस्पृतमाशुं वाजाय यातवे । हरिं हिनोत वाजिनम् ॥
അവനെ—സോമനെ—സോതാരന്മാർ (പിഴിയുന്ന യജ്ഞികർ) വാജത്തിനായി, യാത്രയ്ക്കായി, ധനം ജയിക്കുന്ന അതിവേഗനായതായി പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു। വാജിനനായ ഹരിയെ (താമ്രവർണ്ണ അശ്വത്തെ) മുന്നോട്ടു തള്ളുക॥
Mantra 19
आविशन्कलशं सुतो विश्वा अर्षन्नभि श्रियः । शूरो न गोषु तिष्ठति ॥
സുത (പിഴിഞ്ഞ) സോമൻ കലശത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് എല്ലാ ശ്രിയസ്സുകളിലേക്കും (ഐശ്വര്യ-കാന്തികളിലേക്കും) ഒഴുകുന്നു। ശൂരനെന്നപോലെ ഗോഷു (പ്രകാശകിരണങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളിൽ) അവൻ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു॥
Mantra 20
आ त इन्दो मदाय कं पयो दुहन्त्यायवः । देवा देवेभ्यो मधु ॥
ഹേ ഇന്ദു, നിന്റെ മദ (ഉല്ലാസം) നിമിത്തം ആയവഃ പയഃ (രസം) ദോഹിക്കുന്നു—ദേവന്മാർ ദേവന്മാർക്കായി മധു (മധുരരസം) അർപ്പിക്കുന്നു॥
Mantra 21
आ नः सोमं पवित्र आ सृजता मधुमत्तमम् । देवेभ्यो देवश्रुत्तमम् ॥
ഹേ സോമ! ഞങ്ങൾക്കായി പവിത്രകത്തിൽ (പവിത്രത്തിൽ) പ്രവേശിപ്പിക്ക; അതിനെ ഒഴുക്കിവിടുക—അത്യന്തം മധുരരസസമ്പന്നമായ, ദേവന്മാർക്കിടയിൽ ഏറ്റവും ശ്രുതിപ്രിയമായ—അതിനാൽ ദേവന്മാർ അത് സ്വീകരിച്ച് പ്രതികരിക്കട്ടെ.
Mantra 22
एते सोमा असृक्षत गृणानाः श्रवसे महे । मदिन्तमस्य धारया ॥
ഈ സോമധാരകൾ വിടുതൽ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; സ്തുതിയോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്, അവ മഹത്തായ ശ്രവസ് (യശോ മഹിമ)ത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു—ആനന്ദത്തിന്റെ അത്യന്തം മദിരധാരയിലൂടെ.
Mantra 23
अभि गव्यानि वीतये नृम्णा पुनानो अर्षसि । सनद्वाजः परि स्रव ॥
യഥോചിത ഭോഗത്തിനായി പ്രകാശകിരണങ്ങളിലേക്കു, നരബലത്തോടെ ശുദ്ധനായി നീ ഉന്മേഷത്തോടെ ഒഴുകുന്നു; സനദ്വാജ (ചിരസ്ഥായി ബല-സമൃദ്ധി) നേടിക്കൊണ്ട്, ഞങ്ങളെ ചുറ്റി ഒഴുകുക.
Mantra 24
उत नो गोमतीरिषो विश्वा अर्ष परिष्टुभः । गृणानो जमदग्निना ॥
ഞങ്ങളിലേക്കു പ്രകാശസമൃദ്ധമായ എല്ലാ പ്രേരണകളും ഒഴുകിവരിക; പരിഷ്ടുഭ് (ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്ന) സ്തുതിയാൽ ഞങ്ങളെ ചുറ്റിവളയുക—ജമദഗ്നിയാൽ നീ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ.
Mantra 25
पवस्व वाचो अग्रियः सोम चित्राभिरूतिभिः । अभि विश्वानि काव्या ॥
ഹേ സോമ, വാചസ്സിന്റെ അഗ്രണിയായി നീ നിന്നെ ശുദ്ധീകരിക്ക; നാനാവർണ്ണ സഹായശക്തികളോടെ എല്ലാ കാവ്യ-രഹസ്യങ്ങളിലേക്കും പ്രേരണ ചെലുത്തി അവയെ ഉണർത്തുക.
Mantra 26
त्वं समुद्रिया अपोऽग्रियो वाच ईरयन् । पवस्व विश्वमेजय ॥
നീ അഗ്രണിയായി സമുദ്രിയ ജലങ്ങളെ കലക്കി വാചയെ ചലിപ്പിക്കുന്നു; ഹേ വിശ്വമേജയ, നീ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുക, സർവ്വ സത്തയെയും വിറപ്പിച്ച് ഉണർത്തുക.
Mantra 27
तुभ्येमा भुवना कवे महिम्ने सोम तस्थिरे । तुभ्यमर्षन्ति सिन्धवः ॥
ഹേ കവി സോമാ! ഈ സർവ്വ ഭുവനങ്ങളും നിന്റെ മഹിമയിൽ നിനക്കായി സ്ഥാപിതമായി നിലകൊള്ളുന്നു; നിനക്കായി ശക്തിയുടെ സിന്ധുക്കൾ (നദികൾ) ഒഴുകി മുന്നേറുന്നു.
Mantra 28
प्र ते दिवो न वृष्टयो धारा यन्त्यसश्चतः । अभि शुक्रामुपस्तिरम् ॥
നിന്റെ ധാരകൾ മുന്നോട്ടൊഴുകുന്നു—ദിവ്യവൃഷ്ടിപോലെ—അവിച്ഛിന്നമായി; ശുക്ലമായ ഉപസ്തരത്തേക്കു, ആ ദീപ്തമായ ആസനത്തേക്കു.
Mantra 29
इन्द्रायेन्दुं पुनीतनोग्रं दक्षाय साधनम् । ईशानं वीतिराधसम् ॥
ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി സോമബിന്ദുവിനെ ശുദ്ധമാക്കുവിൻ—ഉഗ്രം, ദക്ഷയ്ക്കു (വിവേകശക്തിക്കു) സാധനം; ഈശാനൻ, വീതി (യുക്തമായ ഭോഗം) നല്കുന്നവൻ, രാധസ് (സമൃദ്ധി) നിറഞ്ഞവൻ.
Mantra 30
पवमान ऋतः कविः सोमः पवित्रमासदत् । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
പവമാനൻ, ഋതത്തിന്റെ കവി—സോമൻ—പവിത്രത്തിൽ ആസനം ഏറ്റിരിക്കുന്നു; നമ്മുടെ സ്തോത്രത്തിൽ സുവീര്യം, ഉന്നത വീര്യ-ശക്തി, സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Soma Pavamāna is Soma in the act of purification—flowing as bright drops through the strainer (pavitra) so the offering becomes fit for the gods and fruitful for the worshippers.
Because the hymn is closely tied to the Soma-pressing ritual: Soma is pressed, filtered through wool, and collected in bowls (camū) before being offered. The poetry follows these steps.
It asks for saubhaga (good fortune), vāja (strength and abundance), and suvīrya (noble heroic power), understood both as outer success and as inner clarity and inspired speech.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.