Sarga 69
त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः (Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka)
युद्धकाण्ड
ഈ സര്ഗത്തിൽ കുംഭകർണ്ണവധത്തിനു ശേഷം രാവണന്റെ ശോകവിലാപം കാണപ്പെടുന്നു; അവിടെ നിന്ന് കഥ യുദ്ധത്തിന്റെ ഉഗ്രതയിലേക്കു തിരിയുന്നു. ത്രിശിരാ രാവണനെ ശാസിച്ച് രാജധർമ്മം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു—രാജാവ് സംയമവും ധൈര്യവും കൈവിടരുത്; തന്റെ വരങ്ങളും ദിവ്യായുധങ്ങളും സ്മരിച്ചു ശത്രുവിനെതിരെ ഉറച്ചുനിൽക്കണം എന്ന്. ഈ ഉപദേശത്തോടെ രാവണൻ മനസ്സുറപ്പിച്ച് ത്രിശിരാ, അതികായൻ, ദേവാന്തകൻ, നരാന്തകൻ, മഹോദരൻ, മഹാപാർശ്വൻ എന്നീ ആറു ശ്രേഷ്ഠരാക്ഷസനേതാക്കളെ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ഗജ-രഥ-അശ്വസമേതവും ഭാരിയായുധങ്ങളാൽ ഭംഗിയായി സജ്ജമാക്കി യുദ്ധത്തിന് അയക്കുന്നു. രണഭൂമിയിൽ അവരുടെ മുന്നേറ്റം ഗർജ്ജിക്കുന്ന മേഘങ്ങളെപ്പോലെ; വാനരവീരർ ഗർജ്ജിച്ച് വൃക്ഷങ്ങൾ പിഴുതെടുത്തും പർവതങ്ങൾ ഉയർത്തിയും പ്രതിരോധിക്കുന്നു. കലാപഭരിതമായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ നരാന്തകൻ ദീപ്തമായ ശക്തി (ഭാലം)കൊണ്ട് വാനരനിരകളെ കീറിമുറിച്ച് ഭയം വിതറുന്നു. ഇത് കണ്ട സുഗ്രീവൻ അങ്കദനോട് കല്പിക്കുന്നു—അശ്വാരൂഢനായ ആ ആക്രമണകാരനെ തടയുക എന്ന്. അങ്കദൻ ആയുധമില്ലാതെ നഖദന്തങ്ങളെ തന്നെ സ്വാഭാവികായുധങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിച്ച് നരാന്തകനെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു—വജ്രസമമായ ശക്തി എറിയുക എന്ന്. അവൻ ആ പ്രഹാരം സഹിച്ച്, പിന്നെ കരതലാഘാതത്തോടെ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ വീഴ്ത്തുന്നു. നരാന്തകന്റെ മുഷ്ടിഘാതവും താങ്ങി അങ്കദൻ പ്രതിഘാതമായി പ്രാണാന്തകമായ ഒരു പ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ വക്ഷസ്ഥലം പിളർത്തി നരാന്തകനെ വധിക്കുന്നു. ദേവന്മാരും വാനരരും ജയഘോഷത്തോടെ ആകാശം മുഴക്കുന്നു; അങ്കദന്റെ ഈ ദുഷ്കരവിജയം സൈന്യത്തിന്റെ മനോബലം ഉയർത്തിയ മഹാകീർത്തിയായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
Shlokas
Verse 1
एवंविलपमानस्यरावणस्यदुरात्मनः ।श्रुत्वाशोकाभितप्तस्यत्रिशिरावाक्यमब्रवीत् ।।।।
ഇങ്ങനെ ശോകത്തിൽ ദഹിച്ച് വിലപിച്ചിരുന്ന ദുഷ്ടമനസ്സനായ രാവണനെ കേട്ട് ത്രിശിരാ അവനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 2
एवमेवमहावीर्योहतोनस्तातमध्यमः ।न तुसत्पुरुषाराजन्विलपन्तियथाभवान् ।।।।
നിശ്ചയമായും, താതാ, നമ്മുടെ മഹാവീരൻ—നിന്റെ മദ്ധ്യപിതാവും പിതൃസഹോദരനും—വധിക്കപ്പെട്ടു; എന്നാൽ, രാജാവേ, സത്പുരുഷന്മാർ നിനക്കുപോലെ വിലപിക്കുകയില്ല.
Verse 3
नूनंत्रिभुवनस्यापिपर्याप्तस्त्वमसिप्रभो ।स कस्मात्प्राकृतइवशोचस्यात्मानमीदृशम् ।।।।
നിശ്ചയം, പ്രഭോ രാജാവേ, ത്രിഭുവനത്തെയും കീഴടക്കാൻ നീ പര്യാപ്തനാണ്; അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ഇങ്ങനെ സ്വയം സംബന്ധിച്ച് എന്തിന് നീ ശോകിക്കുന്നു?
Verse 4
ब्रह्मदत्ताऽस्तितेशक्तिःकवचस्सायकोधनुः ।सहस्रखरसंयुक्तोरथोमेघस्वनोमहान् ।।।।
ഹേ വീരാ, നിനക്കു ബ്രഹ്മദത്തമായ ശക്തിയുണ്ട്; കവചവും സായകങ്ങളും ധനുസ്സും കൂടെ. ആയിരം കഴുതകൾ ചേർത്ത, മേഘഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങുന്ന മഹാരഥവും നിനക്കുണ്ട്.
Verse 5
त्वयाऽसकृद्विशस्त्रेणविशस्तादेवदानवाः ।स सर्वायुधसम्पन्नोराघवंशास्तुमर्हसि ।।।।
നീ പലവട്ടം ആയുധമില്ലാതെയും ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും കീഴടക്കിയിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ സർവായുധസമ്പന്നനായി രാഘവനെ (ശ്രീരാമനെ) അടക്കാൻ നീ യുക്തനാകുന്നു.
Verse 6
कामंतिष्ठमहाराजनिर्गमिष्याम्यहंरणम् ।उद्धरिष्यामितेशत्रूंन्गरुडःपन्नगानिव ।।।।
മഹാരാജാവേ, ആശങ്കയില്ലാതെ നിലകൊള്ളുക; ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു, ഗരുഡൻ പന്നഗങ്ങളെ പിടിച്ചുയർത്തുന്നതുപോലെ, നിങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ പിഴുതെറിയും.
Verse 7
शम्बरोदेवराजेननरकोविष्णुवायथा ।तथाऽद्यशयितारामोमयायुधिनिपातितः ।।।।
“ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ ശംബരനെ വീഴ്ത്തിയതുപോലെ, വിഷ്ണു നരകനെ നിഗ്രഹിച്ചതുപോലെ, അങ്ങനെ ഇന്നെൻറെ കൈയ്യാൽ യുദ്ധത്തിൽ രാമൻ വീണു ഭൂമിയിൽ പ്രോസ്ത്രതനായി കിടക്കും.”
Verse 8
श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेकालचोदितः ।।।।
ത്രിശിരസിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ കാലത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ താൻ പുതുതായി ജനിച്ചതുപോലെ തന്നെ കരുതി.
Verse 9
श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंदेवान्तकनरान्तकौ ।अतिकायश्चतेजस्वीबभूवुर्युद्धहर्षिताः ।।।।
ത്രിശിരസിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദേവാന്തകനും നരാന്തകനും, തേജസ്വിയായ അതികായനും—എല്ലാവരും യുദ്ധഹർഷത്തോടെ ഉത്സുകരായി।
Verse 10
ततोऽहमहमित्येवगर्जन्तोनैरृतर्षभाः ।रावणस्यसुतावीराश्शक्रतुल्यपराक्रमाः ।।।।
പിന്നീട് ‘ഞാൻ, ഞാൻ’ എന്നു മാത്രം ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട്, നൈഋതവൃഷഭന്മാരായ രാവണന്റെ വീരപുത്രന്മാർ—ശക്രസമമായ പരാക്രമമുള്ളവർ—മുന്നോട്ട് ചാടി.
Verse 11
अन्तरिक्षगतास्सर्वेसर्वेमायाविशारदाः ।सर्वेत्रिदशदर्पघ्नास्सर्वे च रणदुर्जयाः ।।।।
അവരെല്ലാവരും ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ; എല്ലാവരും മായാവിദ്യയിൽ നിപുണർ; എല്ലാവരും ദേവന്മാരുടെ ദർപ്പം തകർക്കുന്നവർ; എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരർ.
Verse 12
सर्वेसुबलसम्पन्नास्सर्वेविस्तीर्णकीर्तयः ।सर्वेसमरमासाद्य न श्रूयन्तेस्मपराजिताः ।।।।देवैरपिसगन्धर्वैस्सकिन्नरमहोरगैः ।
എല്ലാവരും മഹാബലസമ്പന്നർ; എല്ലാവർക്കും ദിക്കുകളിലാകെ വ്യാപിച്ച മഹാകീർത്തി; യുദ്ധത്തിലിറങ്ങിയാൽ അവർ പരാജിതരായെന്നു കേട്ടിട്ടില്ല—ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവർ, കിന്നരർ, മഹാനാഗങ്ങൾ എന്നിവർക്കുപോലും।
Verse 13
सर्वेस्त्रविदुषोवीरास्सर्वेयुद्धविशारदाः ।।।।सर्वेप्रसवरविज्ञानास्सर्वेलब्धवरास्तथा ।
എല്ലാവരും ആയുധവിദ്യയിൽ നിപുണരായ വീരന്മാർ; എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ; എല്ലാവരും യജ്ഞവിധിയിലും പവിത്രജ്ഞാനത്തിലും പണ്ഡിതർ; കൂടാതെ എല്ലാവരും വരങ്ങളും ലഭിച്ചവരായിരുന്നു।
Verse 14
सतैस्तथाभास्करतुल्यवर्चसैःपुस्त्रैर्वृतश्शत्रुबलप्रमार्दनैः ।रराजराजामघवान्यथामरै ।र्वृतोमहादानवदर्पनाशनैः ।।।।
സൂര്യസമാന തേജസ്സുള്ളതും ശത്രുസേനയെ തകർക്കുന്നതുമായ നൂറുകണക്കിന് പുത്രന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ രാജാവ് (രാവണൻ) ദീപ്തനായി—മഹാദാനവരുടെ ദർപ്പം നശിപ്പിക്കുന്ന അമരന്മാർ ചുറ്റിയ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ।
Verse 15
स पुत्रान् सम्परिष्वज्यभूषयित्वा च भूषणैः ।आशीर्भिश्चप्रशस्ताभिःप्रेषयामाससम्युगे ।।।।
അവൻ പുത്രന്മാരെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചു, പ്രശസ്തമായ മംഗളാശീർവാദങ്ങൾ നൽകി യുദ്ധത്തിലേക്ക് അയച്ചു।
Verse 16
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौचापिरावणः ।रक्षणार्थंकुमाराणांप्रेषयामाससंयुगे ।।।।
കുമാരന്മാരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി രാവണൻ തന്റെ രണ്ടു സഹോദരന്മാരായ യുദ്ധോന്മത്തനെയും മത്തനെയും കൂടി യുദ്ധത്തിലേക്ക് അയച്ചു।
Verse 17
तेऽभिवाद्यमहात्मानंरावणंरिपुरावणम् ।कृत्वाप्रदक्षिणंचैवमहाकायाःप्रतस्थिरे ।।।।
ആ മഹാകായ യോദ്ധാക്കൾ ശത്രുക്കൾക്കു ഭീതിജനകനായ മഹാത്മാവായ രാവണനെ വന്ദിച്ചു, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, പുറപ്പെട്ടു.
Verse 18
सर्वौषधीभिर्गन्धैश्चसमालभ्यमहाबलाः ।निर्जग्मुर्नैरृतश्रेष्ठाषडेतेयुद्धकाङ्क्षिणः ।।।।
മഹാബലശാലികളായ ആ ആറു നൈരൃതശ്രേഷ്ഠർ സർവ്വ ഔഷധികളും സുഗന്ധങ്ങളും കൊണ്ട് ശരീരത്തിൽ ലേപനം ചെയ്ത്, യുദ്ധാകാംക്ഷയോടെ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 19
त्रिशिराश्चातिकायश्चदेवान्तकनरान्तकौ ।महोदरमहापार्श्वौनिर्जग्मुःकालचोदिताः ।।।।
ത്രിശിരസ്സും അതികായനും, ദേവാന്തകനും നരാന്തകനും, മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും—കാലപ്രേരിതരായി—പുറപ്പെട്ടു.
Verse 20
ततस्सुदर्शनंनागंनीलजीमूतसन्निभम् ।ऐरावतकुलेजातमारुरोहमहोदरः ।।।।
അപ്പോൾ മഹോദരൻ ഐരാവതകുലത്തിൽ ജനിച്ച, നീല മഴമേഘംപോലെ കറുത്ത ‘സുദർശന’ എന്ന ആനയെ आरोഹിച്ചു.
Verse 21
सर्वायुधसमायुक्तंतूणीभिश्चस्वलङ्कृतम् ।रराजगजमास्थायसवितेवास्तमूर्धनि ।।।।
എല്ലാ ആയുധങ്ങളാലും സജ്ജനായി, തൂണീരുകളാൽ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ, ഗജമേറി അസ്തമൂർദ്ധനിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി പ്രകാശിച്ചു.
Verse 22
हयोत्तमसमायुक्तंसर्वायुधसमाकुलम् ।आरुरोहरथश्रेष्ठंत्रिशिरारावणात्मजः ।।।।
ഉത്തമ കുതിരകളാൽ യുക്തവും സർവായുധങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ രാവണപുത്രൻ ത്രിശിരസ് കയറി ഇരുന്നു.
Verse 23
त्रिशिरारथमास्थायविरराजधनुर्धरः ।सविद्युदुल्कश्शैलाग्रेस्सेन्द्रइवाम्बुदः ।।।।
രഥത്തിൽ ഇരുന്ന ധനുർധരൻ ത്രിശിരസ്, പർവ്വതശിഖരത്തിലെ മിന്നലും ഉൽക്കകളും നിറഞ്ഞ, ഉള്ളിൽ ഇന്ദ്രൻ വസിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്ന മേഘംപോലെ ജ്വലിച്ചു പ്രകാശിച്ചു.
Verse 24
त्रिभिःकिरीटैश्शुशुभेत्रिशिरास्सरथोत्तमे ।हिमवानिशैलेन्द्रस्त्रिभिःकाञ्चनपर्वतैः ।।।।
ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ ത്രിശിരസ് തന്റെ മൂന്ന് കിരീടങ്ങളാൽ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു—മൂന്ന് സ്വർണ്ണശിഖരങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന പർവ്വതരാജൻ ഹിമവാനെപ്പോലെ.
Verse 25
अतिकायोऽपितितेजस्वीराक्षसेन्द्रसुतस्तदा ।आरुरोहरथश्रेष्ठंश्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम् ।।।।
അപ്പോൾ രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ പുത്രനായ ദീപ്തിമാൻ അതികായനും—സകല ധനുർധരന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠൻ—ശോഭനമായ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ കയറി.
Verse 26
सुचक्राक्षंसुसंयुक्तंस्वनुकर्षंसुकूबरम् ।तूणीबाणासनैर्दीप्तंप्रासासिपरिघाकुलम् ।।।।
ആ രഥത്തിന് മനോഹരമായ ചക്രനാഭികളും ദൃഢമായ ഘടനയും ശക്തമായ അച്ചുകളും ഉറച്ച കൂബരവും ഉണ്ടായിരുന്നു; തൂണി, ബാണം, ധനുസ്സ് എന്നിവ കൊണ്ട് ദീപ്തമായി, പ്രാസം, അസി, പരിഘം എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 27
सकाञ्चनविचित्रेणमकुटेनविराजता ।भूषणैश्चबभौमेरुःप्रभाभिरिवभासयन् ।।।।
വിചിത്രമായ കാഞ്ചനമയ മകുടം ധരിച്ചു തിളങ്ങിയും, സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, തന്റെ പ്രഭകൊണ്ട് എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന മേരുപർവ്വതംപോലെ അവൻ ദീപ്തനായി തോന്നി.
Verse 28
स रराजरथेतस्मिन् राजसूनुर्महाबलः ।वृतोनैरृतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ।।।।
ആ മഹാബലശാലിയായ രാജപുത്രൻ ആ രഥത്തിൽ ദീപ്തനായി തിളങ്ങി; നൈരൃതശാർദൂലന്മാരായ രാക്ഷസവീരന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ വജ്രപാണിയായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ തോന്നി.
Verse 29
हयमुच्चैश्श्रवःप्रख्यंश्वेतंकनकभूषणम् ।मनोजवंमहाकायमारुरोहनरान्तकः ।।।।
കനകാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മനോജവംപോലെ വേഗമുള്ള, മഹാകായനായ ഉച്ചൈഃശ്രവസിനെപ്പോലെ പ്രസിദ്ധമായ ശ്വേതാശ്വത്തെ നരാന്തകൻ കയറി.
Verse 30
गृहीत्वाप्रासमुल्काभंविरराजनरान्तकः ।शक्तिमादायतेजस्वीगुहशशिखिगतोयथा ।।।।
ജ്വലിക്കുന്ന ഉൽക്കയെപ്പോലെയുള്ള കുന്തം പിടിച്ചുകൊണ്ട് നരാന്തകൻ ദീപ്തിയായി വിരാജിച്ചു; ശക്തി-ജാവലിൻ ധരിച്ച മയൂരധ്വജൻ ഗുഹൻ (സ്കന്ദൻ)പോലെ അവൻ പ്രകാശിച്ചു.
Verse 31
देवान्ककस्समादायपरिघंवज्रभूषणम् ।परिगृह्यगिरिंदोर्भ्यांवपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ।।।।
ദേവാന്തകൻ വജ്രസമാന കഠിനാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പരിഘം (ഇരുമ്പുദണ്ഡം) എടുത്തു; ഇരുകൈകളാലും അതിനെ പിടിച്ച്, പർവ്വതം ധരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം തന്നെ അനുകരിക്കുന്നവനായി തോന്നി.
Verse 32
महापार्श्वोमहाकायोगदामादायवीर्यवान् ।विरराजगदापाणिःकुबेरइवसंयुगे ।।।।
മഹാപാർശ്വൻ മഹാകായനും പരാക്രമശാലിയും ആയി ഗദ എടുത്തു; ഗദാപാണിയായി യുദ്ധത്തിൽ കുബേരനെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി വിരാജിച്ചു.
Verse 33
तेप्रतस्थुर्महात्मानोऽमरावत्यास्सुराइव ।तान् गजैश्चतुरङ्गैश्चरथैश्चाम्बुन्दिस्स्वनैः ।।।।अनूत्पेतुर्महात्मानोराक्षसाःप्रवरायुधाः ।
ആ മഹാത്മ രാജകുമാരന്മാർ അമരാവതിയിലെ ദേവന്മാരെപ്പോലെ മുന്നേറി പുറപ്പെട്ടു; അവരുടെ പിന്നാലെ ഉത്തമായുധധാരികളായ മഹാത്മ രാക്ഷസർ ആനകളോടും കുതിരകളോടും മേഘഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങുന്ന രഥങ്ങളോടും കൂടി അനുഗമിച്ചു.
Verse 34
तेविरेजुर्महात्मानःकुमारास्सूर्यवर्चसः ।।।।किरीटिनश्रशियाजुष्टाग्रहादीप्ताइवाम्बरे ।
ആ മഹാത്മ കുമാരന്മാർ സൂര്യസമാനമായ തേജസ്സോടെ പ്രകാശിച്ചു; കിരീടധാരികളായി ശ്രീയാൽ യുക്തരായി, ആകാശത്തിലെ ദീപ്തഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ അവർ ദീപ്തിമാന്മാരായി തോന്നി.
Verse 35
प्रगृहीताबभौतेषांशस्त्राणामावळिस्सिता ।।।।शारदाभ्रप्रतीकाशाहंसावळिरिवाम्बरे ।
അവരുടെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച ആയുധങ്ങളുടെ വെളുത്ത രേഖ ദീപ്തമായി—ആകാശത്തിലെ ഹംസനിരപോലെ, അല്ലെങ്കിൽ ശരദൃതുവിലെ പ്രകാശമുള്ള മേഘനിരപോലെ.
Verse 36
मरणंवापिनिश्चित्यशत्रूणांवापराजयम् ।।।।इतिकृत्वामतिंवीरानिर्जग्मुस्संयुगार्थिनः ।
മരണം തന്നെയാകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ ശത്രുക്കളുടെ പരാജയം തന്നെയാകട്ടെ—എന്നുറച്ച് വീരന്മാർ മനസ്സുറപ്പിച്ച് യുദ്ധം തേടി പുറപ്പെട്ടു.
Verse 37
जगर्जुश्चप्रणेदुश्चचिक्षिपुश्चापिसायकान् ।।।।जगृहुश्चमहात्मानोनिर्वातायुद्धदुर्मदाः ।
മഹാത്മാക്കളായ രാക്ഷസർ—അടങ്ങാത്തവരും യുദ്ധമദത്തിൽ മത്തരുമായി—ഗർജ്ജിച്ചും വിളിച്ചും മുന്നേറി, കൂടാതെ അമ്പുകളുടെ മഴയും എറിഞ്ഞു.
Verse 38
क्ष्वेळिडितास्फोटिनिनदैश्चचाल च वसुन्दरा ।।।।रक्षसांसिंहनादैश्चसंस्फोटेवतदाम्बरम् ।
അവരുടെ കൈയടിയുടെയും പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളുടെയും ഘോഷത്തിൽ ഭൂമി വിറച്ചു; രാക്ഷസരുടെ സിംഹനാദങ്ങളിൽ ആകാശം പോലും പിളരാൻ പോകുന്നതുപോലെ തോന്നി.
Verse 39
अभिनिष्क्रम्यमुदिताराक्षसेन्द्रामहाबलाः ।।।।ददृशुर्वानरानीकंसमुद्यतशिलानगम् ।
ആനന്ദത്തോടെ പുറപ്പെട്ട മഹാബലശാലികളായ രാക്ഷസേന്ദ്രന്മാർ വാനരസൈന്യത്തെ കണ്ടു—യുദ്ധത്തിന് സജ്ജമായി, ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച പാറകളും മലക്കഷണങ്ങളും എറിയാൻ തയ്യാറായി നിന്നത്.
Verse 40
हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।।।।हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।।।।दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ।
മഹാത്മാക്കളായ ഹരിവീരന്മാരും ആ നൈരൃതസൈന്യത്തെ കണ്ടു—ആന, കുതിര, രഥങ്ങൾ കൊണ്ട് കുത്തിനിറഞ്ഞത്, നൂറുകണക്കിന് കിങ്കിണികളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്നത്; നീല മഴമേഘസമാനമായി, മഹായുധങ്ങൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച്, എല്ലാടവും അഗ്നിയും സൂര്യനുംപോലെ ദീപ്തമായ രാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നതായി.
Verse 41
हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।।6.69.40।।हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।।6.69.41।।दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ।
വരുന്ന ശത്രുസൈന്യത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്യം ഉറപ്പിച്ച പ്ലവംഗന്മാർ മഹാശിലകളും പർവ്വതങ്ങളും ഉയർത്തി; മഹാബലികൾ മഹാനാദത്തോടെ മുഴങ്ങി, രാക്ഷസന്മാരുടെ വെല്ലുവിളി സഹിക്കാതെ വാനരവീരർ മറുപടിയായി ഗർജ്ജിച്ചു.
Verse 42
तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।।।
വരുന്ന ശത്രുസൈന്യത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്യം ഉറപ്പിച്ച പ്ലവംഗന്മാർ മഹാശിലകളും പർവ്വതങ്ങളും ഉയർത്തി; മഹാബലികൾ മഹാനാദത്തോടെ മുഴങ്ങി, രാക്ഷസന്മാരുടെ വെല്ലുവിളി സഹിക്കാതെ വാനരവീരർ മറുപടിയായി ഗർജ്ജിച്ചു.
Verse 43
तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।6.69.42।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।6.69.43।।
ഹരിയൂഥപന്മാർ ആ ഭീകരമായ രാക്ഷസസൈന്യത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു കയറി; ഉയർത്തിയ ശിലകളുമായി അവർ അവിടെ ചുറ്റിനടന്നു—ശിഖരമുള്ള പർവ്വതങ്ങൾ ശിഖരങ്ങൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 44
ततस्समुद्घुष्टरवंनिशम्य।रक्षोगणावानरयूथपानाम् ।अमृष्यमाणाःपरहर्षमुग्रं।महाबलाःभीमतरंविनेदुः ।।।।
അപ്പോൾ വാനരയൂഥപന്മാരുടെ ഗർജ്ജനാരവം കേട്ട രാക്ഷസഗണങ്ങൾ—ശത്രുവിന്റെ ഉഗ്രമായ ഉല്ലാസം സഹിക്കാതെ—അതിലും ഭീകരമായൊരു പ്രതിനാദം ഉയർത്തി.
Verse 45
तेराक्षसबलंघोरंप्रविश्यहरियूथपाः ।विचेरुरुद्यतैश्शैलैर्नगाश्शिखरिणोयथा ।।।।
ഹരിയൂഥപന്മാർ ആ ഭീകരമായ രാക്ഷസസൈന്യത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു കയറി; ഉയർത്തിയ ശിലകളുമായി അവർ അവിടെ ചുറ്റിനടന്നു—ശിഖരമുള്ള പർവ്വതങ്ങൾ ശിഖരങ്ങൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 46
केचिदाकाशमाविश्यकेचिदुर्व्यांप्लवङ्गमाः ।रक्षस्सैन्येषुसङ्कृद्धाःश्चेरुर्द्रुमशिलायुधाः ।।।।
ചില പ്ലവംഗങ്ങൾ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി, ചിലർ ഭൂമിയിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ടു; ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, വൃക്ഷങ്ങളും പാറകളും ആയുധമാക്കി, അവർ രാക്ഷസസൈന്യത്തിന്റെ നിരകളിലൂടെ പായിച്ചു നടന്നു.
Verse 47
द्रुमांश्चविपुलस्कन्थान् गृह्यवानरपुङ्गवाः ।तद्युद्धमभवद्घोरंरक्षोवानरसङ्कुलम् ।।।।
വലിയ തണ്ടുകളുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്ത് വാനരശ്രേഷ്ഠർ പോരാടി; അപ്പോൾ ആ യുദ്ധം അത്യന്തം ഭീകരമായി—രാക്ഷസരും വാനരരും നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞതായി.
Verse 48
तेपादपशिलाश्शैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम् ।बाणौघैर्वार्यमाणाश्चहरयोभीमविक्रमाः ।।।।
ഭീമപരാക്രമികളായ ആ വാനരങ്ങൾ വൃക്ഷങ്ങളും പാറകളും പർവ്വതഖണ്ഡങ്ങളും കൊണ്ട് അപൂർവമായ ഒരു ‘മഴ’ പെയ്തു; അമ്പുകളുടെ പ്രളയം തടഞ്ഞിട്ടും അവർ പിന്മാറിയില്ല.
Verse 49
सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसवानराः ।शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ।।।।
രണഭൂമിയാകെ രാക്ഷസരും വാനരരും സിംഹനാദംപോലെ ഗർജിച്ചു; പ്ലവംഗമാരായ കുരങ്ങുകൾ ശിലകളാൽ യാതുധാനന്മാരെ ചതച്ചുതകർത്തു.
Verse 50
नर्जघ्नुस्संयुगेक्रुद्धाःकवचाभरणावृतान् ।केचिद्रथगतावनीरान्गजवाजिगतानपि ।।।।
യുദ്ധത്തിന്റെ കനത്ത ഘട്ടത്തിൽ ക്രോധത്തോടെ അവർ കവചാഭരണങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട യോദ്ധാക്കളെ വധിച്ചു; ചിലർ രഥസ്ഥ വീരന്മാരെയും, ആനയും കുതിരയും കയറിയവരെയും പോലും വീഴ്ത്തി.
Verse 51
निर्जघ्नुस्सहसाऽप्लुत्ययातुधानान् प्लवङ्गमाः ।शैलशृङ्गाचिताङ्गाश्चमुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ।।।।चेरुःपेतुश्चनेदुश्चतत्रराक्षसपुङ्गवाः ।
പെട്ടെന്നു ചാടിയുയർന്ന് പ്ലവംഗമാരായ വാനരങ്ങൾ യാതുധാനന്മാരെ സഹസാ വധിച്ചു. അവിടെ രാക്ഷസപുംഗവർ—മുഷ്ടിപ്രഹാരങ്ങളാൽ പീഡിതരായി, പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ ശരീരഭാഗങ്ങൾ ചിതറിക്കിടന്ന്, കണ്ണുകൾ പുറത്തേക്കു തള്ളിപ്പൊങ്ങി—തളർന്നു വീണു നിലവിളിച്ചു.
Verse 52
राक्षसाश्चशरैस्तीक्ष्णैर्बिदुःकपिकुञ्जरान् ।।।।शूलमुद्गरखडगैश्चजघ्नुःप्रासैश्चशक्तिभिः ।
രാക്ഷസന്മാരും മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ഗജസദൃശമായ മഹാകപികളെ കുത്തിത്തുറന്നു; ശൂലം, മുദ്ഗരം, ഖഡ്ഗം, പ്രാസം, ശക്തി എന്നിവകൊണ്ടും അവരെ പ്രഹരിച്ചു വധിച്ചു.
Verse 53
अन्योन्यंपातयामासुःपरस्परजयैषिणः ।।।।रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्रवानरराक्षसाः
അവിടെ വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ശത്രുക്കളുടെ രക്തം പുരണ്ട അവയവങ്ങളോടെ, പരസ്പരം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, ഒരുത്തനെ മറ്റൊരുത്തൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നിലത്തേക്ക് തള്ളിവീഴ്ത്തുകയായിരുന്നു।
Verse 54
ततश्शैलैश्चखडगैश्चविसृष्टैर्हरिराक्षसैः ।।।।मुहूर्तेनावृताभूमिरभवच्छोणिताप्लुता ।
പിന്നീട് വാനരരും രാക്ഷസരും എറിഞ്ഞ പാറകളും വാളുകളും ചുറ്റുമെങ്ങും പതിച്ചതിനാൽ, ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ ഭൂമി മൂടപ്പെട്ടു, രക്തത്തിൽ മുങ്ങിയതുപോലെ തോന്നി।
Verse 55
विकीर्णैःपर्वताकारैरक्षोभिररिमर्दनैः ।।।।आसीद्वसुमतीपूर्णातदायुद्धमदान्वितैः ।
അപ്പോൾ യുദ്ധഗർവത്തിൽ മദിച്ച, അചഞ്ചലരും ശത്രുസംഹാരകരുമായ രാക്ഷസന്മാരുടെ പർവ്വതസദൃശമായ ശരീരങ്ങൾ ചിതറിക്കിടന്ന് ഭൂമിയെ എല്ലാടവും നിറച്ചിരുന്നു।
Verse 56
आक्षिप्ताःक्षिप्यमाणाश्चभग्नशूलाश्चवानरैः ।।।।पुनरङ्गैस्तदाचक्रुरासन्नायुद्धमद्भुतम् ।
വാനരന്മാർ അവരെ എടുത്തെറിഞ്ഞും നിലത്തടിച്ചും അവരുടെ ശൂലങ്ങൾ തകർത്തുമിട്ടിട്ടും, അവർ വീണ്ടും അടുത്തുചേർന്ന് അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധത്തിൽ സ്വന്തം അവയവങ്ങളാൽ തന്നെ പൊരുതിത്തുടങ്ങി।
Verse 57
वानरान्वानरैरेवजघ्नुस्तेनैरृतर्षभाः ।।।।राक्षसान्राक्षसैरेवजघ्नुस्तेवानराअपि ।
ആ വൃഷഭസദൃശമായ വീരരാക്ഷസന്മാർ വാനരന്മാരെയേ ആയുധമാക്കി വാനരന്മാരെ പ്രഹരിച്ചു; വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരെയേ ആയുധമാക്കി രാക്ഷസന്മാരെ പ്രഹരിച്ചു।
Verse 58
आक्षिप्य च शिलास्तेषांनिजघ्नाराक्षसाहरीन् ।।।।तेषांचाछचिद्यशस्त्राणिजघ्नूरक्षांसिवानराः ।
പാറകൾ പിടിച്ചെടുത്ത് രാക്ഷസർ വാനരന്മാരെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി; വാനരന്മാർ അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ പിടിച്ചുപറിച്ച് മറുപടിയായി രാക്ഷസരെയും വധിച്ചു.
Verse 59
निजघ्नुश्शैलशूलार्स्सैर्भिभिदुश्चपरस्परम् ।।।।सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसावानराः ।
യുദ്ധഭൂമിയിൽ രാക്ഷസരും വാനരന്മാരും പാറ, ത്രിശൂലം, കുന്തം മുതലായവകൊണ്ട് പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചു കീറിപ്പൊളിച്ചു; സിംഹനാദംപോലെ ഗർജ്ജിച്ചു.
Verse 60
छिन्नवर्णतनुत्राणाराक्षसावानरैर्हताः ।।।।रुधिरंप्रसृतास्तत्ररससारमिवद्रुमाः ।
വാനരന്മാർ വധിച്ച രാക്ഷസർ, അവരുടെ കവചവും മറകളും കീറിപ്പോയ നിലയിൽ, അവിടെ രക്തം ഒഴുക്കി—പിളർന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ സാരരസം ചോരുന്നതുപോലെ.
Verse 61
रथेन च रथंचापिवारणेनैववारणम् ।।।।हयेन च हयंकेचिन्निजघ्नुर्वानरारणे ।
യുദ്ധത്തിൽ ചില വാനരന്മാർ രഥത്തോട് രഥം, ആനയോട് ആന, കുതിരയോട് കുതിര എന്നിങ്ങനെ കൂട്ടിയിടിപ്പിച്ച് തകർത്തു.
Verse 62
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्चभल्लैश्चनिशितैश्शरैः ।।।।राक्षसावानरेन्द्राणांबिभिदुःपादपान् शिलाः ।
ക്ഷുരപ്രം, അർദ്ധചന്ദ്രം, ഭല്ലമുഖം എന്നീ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ രാക്ഷസർ വാനരേന്ദ്രന്മാർ കൈവശം എടുത്തിരുന്ന വൃക്ഷങ്ങളെയും ശിലകളെയും തുളച്ച് തകർത്തു.
Verse 63
विकीर्णैपर्वताग्रैश्चद्रुमैछशिनैश्चसंयुगे ।।।।हतैश्चकपिरक्षोभिर्दुर्गमावसुधाऽभवत् ।
ആ യുദ്ധത്തിൽ ചിതറിക്കിടന്ന പർവ്വതശിഖരങ്ങളും വെട്ടിവീണ വൃക്ഷങ്ങളും, വീണുകിടന്ന വാനരരും രാക്ഷസരുമൂലം ഭൂമി ദുർഗമമായി മാറി.
Verse 64
तेवानरागर्वितहृष्टचेष्टास्सङ्ग्राममासाद्यभयंविम ।युद्धंस्मसर्वेसहराक्षसैस्सैयुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ।।।।
ഗർവ്വവും ഉല്ലാസവും നിറഞ്ഞ ചലനങ്ങളോടെ ആ വാനരർ യുദ്ധഭൂമിയിലെത്തി ഭയം വിട്ടുകളഞ്ഞു; അദീനസത്ത്വരായി അവർ എല്ലാവരും രാക്ഷസരോടൊപ്പം സമരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
Verse 65
तस्मिन्प्रवृत्तेतुमुलेविमर्देप्रहृष्यमाणेषुवलीमुखेषु ।निपात्यमानेषु च राक्षसेषुमहर्षयोदेवगणाश्चनेदुः ।।।।
ആ ഭീകരവും തുമുലവുമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ തുടരുമ്പോൾ, വാനരമുഖങ്ങൾ ആഹ്ലാദിക്കയും രാക്ഷസർ വീഴ്ത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, മഹർഷികളും ദേവഗണങ്ങളും ഉല്ലാസഘോഷം മുഴക്കി.
Verse 66
ततोहयंमारुततुल्यवेगमारुह्यशक्तिंनिशितांप्रगृह्य ।नरान्तकोवानरराजसैन्यंमहार्णवंमीनइवाविवेश ।।।।
പിന്നീട് കാറ്റിനൊപ്പമുള്ള വേഗമുള്ള കുതിരമേറി, മൂർച്ചയുള്ള ശക്തി കൈയിൽ പിടിച്ച്, നരാന്തകൻ വാനരരാജന്റെ സൈന്യത്തിലേക്ക് മഹാസമുദ്രത്തിലേക്ക് മീൻ കടക്കുന്നതുപോലെ കുതിച്ചുകയറി.
Verse 67
स वानरान् सप्तशतानिवीरःप्रासेनदीप्तेनन्वििर्बिभेद ।एकःक्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्माजघानसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।।।।
ആ വീരനും മഹാത്മാവുമായ ഇന്ദ്രശത്രു നരാന്തകൻ ജ്വലിക്കുന്ന പ്രാസംകൊണ്ട് ഏഴുനൂറ് വാനരരെ കുത്തി ഭേദിച്ചു; ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഹരിപുങ്ഗവന്മാരുടെ സൈന്യത്തെ സംഹരിച്ചു.
Verse 68
ददृशुश्चमहात्मानंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।चरन्तंहरिसैन्येषुविद्याधरमहर्षयः ।।।।
വിദ്യാധര മഹർഷിമാർ ആ മഹാത്മാവിനെ കുതിരയുടെ പുറത്ത് ദൃഢമായി ഇരുന്ന് വാനരസൈന്യത്തിനിടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
Verse 69
स तस्यददृशेमार्गोमांसशोणितकर्दमः ।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ।।।।
അവന്റെ പാതയിൽ മാംസവും രക്തവും കലർന്ന ചെളിയായി മാറിയ വഴിയെ അവൻ കണ്ടു; പർവ്വതാകാരത്തിൽ വീണ വാനരന്മാർ അതിനെ മുഴുവനും മൂടിയിരുന്നു.
Verse 70
यावद्विक्रमितुंबुधदिंचक्रुःप्लवगपुङ्गवाः ।तावदेतानतिक्रम्यनिर्बिभेदनरान्तकः ।।।।
പ്ലവഗപുങ്ഗവന്മാർ മുന്നേറാൻ ധൈര്യം ഉറപ്പിക്കുന്നതിനു മുമ്പേ, നരാന്തകൻ അവരെ മറികടന്ന് കുത്തി ഭേദിച്ചു തകർത്തു.
Verse 71
ददाहहरिसैन्यानिवनानीवविभावसुः ।यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान्शैलान्वनौकसः ।।।।तावत्प्रासहताःपेतुर्वज्रकृत्ताइवाचलाः ।
വിഭാവസുവായ അഗ്നി വനങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ വാനരസൈന്യത്തെ ദഹിപ്പിച്ചു. വനവാസികളായ വാനരർ വൃക്ഷങ്ങളും പാറകളും പിഴുതെടുക്കാൻ തുടങ്ങിയതുമാത്രത്തിൽ, പ്രാസത്തിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ വജ്രം പിളർത്തിയ പർവതങ്ങൾപോലെ അവർ നിലംപതിച്ചു.
Verse 72
ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।।।
സംഗ്രാമത്തിന്റെ നടുവിൽ ജ്വലിക്കുന്ന പ്രാസം ഉയർത്തി, ബലവാനായ നരാന്തകൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും സഞ്ചരിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാടവും ചവിട്ടിമെതിച്ച് തകർത്തുകൊണ്ട്, പ്രാവൃട്ട്കാലത്തെ കാറ്റുപോലെ അവൻ വീശിപ്പാഞ്ഞു.
Verse 73
ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।6.69.72।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।6.69.73।।
ബലവാനായ നരാന്തകൻ യുദ്ധഭൂമിയിലെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും സഞ്ചരിച്ചു. എല്ലാടവും ചവിട്ടിമെതിച്ച് തകർത്തുകൊണ്ട്, പ്രാവൃട്ട്കാലത്തെ കാറ്റുപോലെ അവൻ വീശിപ്പാഞ്ഞു.
Verse 74
न शेकुर्भाषितुंवीरा न स्थातुंस्पन्दितुंभयात् ।उत्पतन्तंस्थितंयान्तंसर्वान्विव्याधवीर्यवान् ।।।।
ഭയത്താൽ വീരവാനരർ സംസാരിക്കാനും നിൽക്കാനും കുലുങ്ങാനും പോലും കഴിയാതെ നിന്നു. എന്നാൽ ആ പരാക്രമശാലി ചാടുന്നവരെയും, നിശ്ചലമായി നിൽക്കുന്നവരെയും, മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നവരെയും—എല്ലാവരെയും കുത്തിത്തുളച്ചു.
Verse 75
एकेनानन्तकल्पेनप्रासेनादित्यतेजसा ।भग्नानिहरिसैन्यानिनिपेतुर्धरणीतले ।।।।
അനന്തകൽപംപോലെ ഘോരവും ആദിത്യത്തിന്റെ തേജസ്സാൽ ദീപ്തവുമായ ഒരൊറ്റ പ്രാസംകൊണ്ട് അവൻ വാനരസൈന്യത്തിന്റെ നിരകൾ തകർത്തു; ചിതറിപ്പോയ സൈന്യം ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്നു.
Verse 76
वज्रनिष्पेषदृशंप्रासस्याभिनिपातनम् ।न शेकुर्वानरास्सोढुंतेविनेदुर्महास्वनम् ।।।।
വജ്രാഘാതംപോലെ കുന്തത്തിന്റെ ചതച്ചിടുന്ന പ്രഹാരം വാനരന്മാർ സഹിക്കാനായില്ല; അവർ മഹാനാദത്തോടെ നിലവിളിച്ചു.
Verse 77
पततांहरिवीराणांरूपाणिप्रचकाशिरे ।वज्रभिन्नाग्रकूटानांशैलानांपततामिव ।।।।
വീഴുന്ന വാനരവീരന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ ദീപ്തിയായി തെളിഞ്ഞു—വജ്രം പിളർത്തിയ ശിഖരങ്ങളുള്ള പർവതങ്ങൾ തകർന്നു വീഴുന്നതുപോലെ.
Verse 78
येतुपूर्वंमहात्मानःकुम्भकर्णेनपातिताः ।तेस्वस्थावानरश्रेष्ठास्सुग्रीवमुपतस्थिरे ।।।।
മുമ്പ് കുംഭകർണൻ വീഴ്ത്തിയ മഹാത്മാക്കളായ വാനരശ്രേഷ്ഠർ ഇപ്പോൾ സുഖസ്ഥരായി വീണ്ടുമുയർന്ന് സുഗ്രീവന്റെ മുമ്പിൽ വന്നു നിന്നു.
Verse 79
विप्रेक्षमाणस्सुग्रीवोददर्शहरिवाहिनीम् ।नरान्तकभयत्रस्तांविद्रवन्तीमितस्ततः ।।।।
ചുറ്റും നോക്കിയ സുഗ്രീവൻ നരാന്തകന്റെ ഭയത്തിൽ വിറച്ച വാനരസൈന്യത്തെ കണ്ടു; അവർ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ചിതറി ഓടുകയായിരുന്നു.
Verse 80
विद्रुतांवाहिनींदृष्टवा स ददर्शनरान्तकम् ।गृहीतप्रासमायान्तंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।।।।
സ്വസൈന്യം ഓടിപ്പോകുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അവൻ നരാന്തകനെ കണ്ടു—കയ്യിൽ പ്രാസം പിടിച്ച്, കുതിരപ്പുറത്ത് ഉറച്ചുനിന്ന് മുന്നേറുന്നവനെ.
Verse 81
अथोवाचमहातेजास्सुग्रीवोवानराधिपः ।कुमारमङ्गदंवीरंशक्रतुल्यपराक्रमम् ।।।।
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സായ വാനരാധിപൻ സുഗ്രീവൻ, ഇന്ദ്രസമമായ പരാക്രമമുള്ള വീരകുമാരൻ അങ്കദനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.
Verse 82
गच्छत्वंराक्षसंवीरोयोऽसौतुरगमास्थितः ।क्षोभयन्तहरिबलंक्षिप्रंप्राणैर्वियोजय ।।।।
“വീരനേ, പോകുക; കുതിരപ്പുറത്ത് ഇരുന്ന് ഹരിബലത്തെ കലക്കിക്കുന്ന ആ രാക്ഷസനെ ഉടൻ പ്രഹരിച്ച്, വേഗത്തിൽ അവനെ പ്രാണവിയോഗം വരുത്തുക.”
Verse 83
स भर्तुर्वचनंश्रुत्वानिष्पपाताङ्गदतः ।अनीकान्मेघसङ्काशादंशुमानिववीर्यवान् ।।।।
ഭർത്താവായ അധിപന്റെ വചനം കേട്ടപ്പോൾ പരാക്രമിയായ അങ്കദൻ, മേഘസദൃശമായ നിരകളിൽ നിന്ന്, മേഘങ്ങളിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ ചാടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
Verse 84
शैलसङ्घातसङ्काशोहरीणामुत्तमोऽङ्गदः ।रराजाङ्गदसन्नद्धस्सधातुरिवपर्वतः ।।।।
ശിലാസമൂഹംപോലെ തോന്നുന്ന വാനരശ്രേഷ്ഠൻ അങ്കദൻ, അങ്കദങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ധാതുരേഖകളാൽ ശോഭിക്കുന്ന പർവ്വതംപോലെ ദീപ്തനായി തിളങ്ങി.
Verse 85
निरायुधोमहातेजाःकेवलंनखदंष्ट्रवान् ।नरान्तकमभिक्रम्यवालिपुत्रोऽब्रवीद्वचः ।।।।
ആയുധമില്ലാത്തവനായിട്ടും മഹാതേജസ്സോടെ, നഖദംഷ്ട്രങ്ങൾ മാത്രമേ ആയുധമായുള്ളൂ എന്ന നിലയിൽ വാലിപുത്രൻ അങ്കദൻ നരാന്തകനെ അഭിമുഖീകരിച്ച് മുന്നേറി വചനം പറഞ്ഞു.
Verse 86
तिष्ठकिंप्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वंकरिष्यसि ।अस्मिन्वज्रसमस्पर्शंप्रासंक्षिपममोरसि ।।।।
“നിർത്തുക! ഈ സാധാരണ വാനരന്മാരെ കൂട്ടി നീ എന്ത് ചെയ്യും? വജ്രസ്പർശംപോലെയുള്ള ആ പ്രാസം എന്റെ വക്ഷസ്സിലേക്കെറിയുക!”
Verse 87
अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।।।
അങ്കദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട നരാന്തകൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; പല്ലുകൊണ്ട് അധരം കടിച്ച് സർപ്പത്തെപ്പോലെ ശ്വാസംചീറി. കോപത്തോടെ വാലിപുത്രൻ അങ്കദന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ദീപ്തമായ പ്രാസം ശക്തിയായി എറിഞ്ഞു. വജ്രസമമായി അങ്കദന്റെ വക്ഷസ്സിൽ തട്ടിയതുമാത്രം ആ പ്രാസം തകർന്നു ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 88
अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।6.69.87।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।6.69.88।।
അങ്കദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട നരാന്തകൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; പല്ലുകൊണ്ട് അധരം കടിച്ച് സർപ്പത്തെപ്പോലെ ശ്വാസംചീറി. കോപത്തോടെ വാലിപുത്രൻ അങ്കദന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ദീപ്തമായ പ്രാസം ശക്തിയായി എറിഞ്ഞു. വജ്രസമമായി അങ്കദന്റെ വക്ഷസ്സിൽ തട്ടിയതുമാത്രം ആ പ്രാസം തകർന്നു ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 89
तंप्रासमालोक्यतदाविभग्नंसुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम् ।तलंसमुद्यम्य स वालिपुत्रस्तुरङ्गमतस्यजघानमूर्ध्नि ।।।।
അപ്പോൾ തകർന്നുവീണ പ്രാസത്തെ കണ്ടു—ഗരുഡൻ മുറിച്ചിട്ട സർപ്പഭോഗംപോലെ—വാലിപുത്രൻ കൈത്തളിർ ഉയർത്തി അവന്റെ കുതിരയുടെ തലയിൽ അടിച്ചു.
Verse 90
निमग्नतालुस्फ्सुटिताक्षितारोनिष्क्रान्तजिह्वोऽचलसन्निकाशः ।स तस्यवाजीनिपपातभूमौतलप्रहारेणविशीर्णमूर्धा ।।।।
അങ്കദന്റെ കൈത്തളിർപ്രഹാരത്തിൽ പർവ്വതസദൃശമായ ആ കുതിര ഭൂമിയിലേക്കു വീണു; തല പിളർന്നു, കവിളുകൾ താഴ്ന്നു, കണ്ണിലെ പുപിലുകൾ തകർന്നു, നാവ് പുറത്തേക്കു നീങ്ങി.
Verse 91
नरान्तकःक्रोधवशंजगामहतंतुरङ्गंपतितंनिरीक्ष्य ।स मुष्टिमुद्यम्यमहाप्रभावोजघानशीर्षेयुधि वालिपुत्रम् ।।।।
തന്റെ കുതിര കൊല്ലപ്പെട്ട് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട നരാന്തകൻ ക്രോധാധീനനായി. മഹാപ്രഭാവനായ അവൻ മുഷ്ടി ഉയർത്തി യുദ്ധത്തിൽ വാലിപുത്രൻ അങ്കദന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു।
Verse 92
अथाङ्गदोमुष्टिविशीर्णमूर्धासुस्रावतीव्रंरुधिरंभृशोष्णम् ।मुहुर्विजज्वालमुमोहचापिसंज्ञांसमासाद्यविसिष्मिये च ।।।।
അപ്പോൾ മുഷ്ടിപ്രഹാരത്തിൽ തല പിളർന്ന അങ്കദനിൽ നിന്ന് അത്യന്തം ചൂടുള്ള രക്തം ഉഗ്രവേഗത്തിൽ ഒഴുകി. അവൻ കുറച്ചുനേരം വിറച്ചു മൂർച്ചിച്ചു; പിന്നെ ബോധം വീണ്ടെടുത്തപ്പോൾ നരാന്തകന്റെ ശക്തിയിൽ വിസ്മയിച്ചു।
Verse 93
अथाङ्गदोमृत्युसमानवेगंसंवर्त्यमुष्टिंगिरिशृङ्गकल्पम् ।निपातयामासतदामहात्मानरान्तकस्योरसिवालिपुत्रः ।।।।
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ വാലിപുത്രൻ അങ്കദൻ, മരണസമാന വേഗമുള്ള പർവ്വതശിഖരസദൃശമായ മുഷ്ടി മുറുക്കി നരാന്തകന്റെ വക്ഷസ്സിൽ ശക്തിയായി പതിപ്പിച്ചു।
Verse 94
स मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नवक्षाज्वालावमन्शोणितदिग्धगात्रः ।नरान्तकोभूमितलेपपातयथाऽचलोवज्रनिपातभग्नः ।।।।
ആ മുഷ്ടിപ്രഹരത്താൽ നെഞ്ച് തകർന്ന്, തീ തുപ്പിക്കൊണ്ട്, രക്തം പുരണ്ട ശരീരത്തോടെ നരാന്തകൻ ഇടിമിന്നലേറ്റ പർവ്വതം പോലെ നിലത്തു വീണു.
Verse 95
अथान्तरिक्षेत्रिदशोत्तमानांवनौकसांचैवमहाप्रणादः ।बभूवतस्मिन्निहतेऽग्य्रवीर्येनरान्तकेवालिसुतेनसंख्ये ।।।।
വാലിപുത്രനായ അംഗദൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹാവീരനായ നരാന്തകനെ വധിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്ത് ദേവന്മാരുടെയും വാനരന്മാരുടെയും വലിയ ആരവം ഉയർന്നു.
Verse 96
अथाङ्गदोराममनःप्रहर्षणंसुदुष्करं त त्कृतवाहनिविक्रमम् ।विसिष्मियेसोऽप्यतिवीर्यविक्रमपुनश्चयुद्धे स बभूवहर्षितः ।।।।
രാമന്റെ മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന ആ ദുഷ്കരമായ കര്മ്മം അംഗദൻ ചെയ്തതുകണ്ട് രാമൻ വിസ്മയിച്ചു. ആ മഹാവീരൻ വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി ആവേശഭരിതനായി.
Frequently Asked Questions
The chapter contrasts grief-driven collapse with rajadharma: Trisira critiques Rāvaṇa’s public wailing and urges decisive action, while Aṅgada models disciplined courage by confronting a mass-killing threat (Narāntaka) to protect the fleeing Vānara host.
Leadership is tested by adversity: authority without emotional regulation becomes strategically costly. The Sarga teaches that courage and clarity—expressed through timely counsel and targeted intervention—can reverse panic and re-stabilize a community under siege.
The battlefield before Laṅkā is framed through martial-cultural markers: pradakṣiṇa (clockwise circumambulation) as a departure rite, protective anointing with herbs and fragrances, and the vivid war-scape of elephants, chariots, storm-like noise, and rock-and-tree weaponry characteristic of the Vānara mode of combat.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.