Previous Verse
Next Verse

Shloka 87

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।।।

aṅgadasya vacaḥ śrutvā pracakrodha narāntakaḥ | sandaśya daśanair oṣṭhaṁ niviśvasya bhujaṅgavat || abhigamya aṅgadaṁ kruddho vāli-putraṁ narāntakaḥ | prāsaṁ samāvidhya tadā aṅgadāya samujjvalantaṁ sahasotsasarja | sa vāli-putrorasi vajra-kalpe babhūva bhagno nyapatac ca bhūmau ||

അങ്കദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട നരാന്തകൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; പല്ലുകൊണ്ട് അധരം കടിച്ച് സർപ്പത്തെപ്പോലെ ശ്വാസംചീറി. കോപത്തോടെ വാലിപുത്രൻ അങ്കദന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ദീപ്തമായ പ്രാസം ശക്തിയായി എറിഞ്ഞു. വജ്രസമമായി അങ്കദന്റെ വക്ഷസ്സിൽ തട്ടിയതുമാത്രം ആ പ്രാസം തകർന്നു ഭൂമിയിൽ വീണു.

aṅgadasyaof Angada
aṅgadasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootaṅgada (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī (Genitive), Ekavacana
vacaḥwords
vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
FormNapुंसakaliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√śru (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), avyaya; having heard
pracukrodhabecame enraged
pracukrodha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√krudh (धातु)
FormLiṭ lakāra (Perfect), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
narāntakaḥNarantaka
narāntakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnarāntaka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nominative), Ekavacana
sandaśyabiting
sandaśya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsam-√daś (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya; having bitten/pressing with teeth
daśanaiḥwith teeth
daśanaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdaśana (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (Instrumental), Bahuvacana
oṣṭhamlip
oṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootoṣṭha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana
niḥśvasyahissing/breathing out
niḥśvasya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootniḥ-√śvas (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya; having sighed/hissed
bhujaṅgavatlike a serpent
bhujaṅgavat:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootbhujaṅga + vat (प्रातिपदिक)
FormAvyaya; taddhita -vat used adverbially = 'like a serpent'
abhigamyahaving approached
abhigamya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootabhi-√gam (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya; having approached
aṅgadamAngada
aṅgadam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṅgada (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana
kruddhaḥenraged
kruddhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√krudh (धातु)
FormKta participle (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; 'having become angry'
vāliputramVali's son (Angada)
vāliputram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāli + putra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa
narāntakaḥNarantaka
narāntakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnarāntaka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
prāsamspear
prāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprāsa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
samāvidhyahaving hurled
samāvidhya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsam-ā-√vyadh (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya; having hurled/thrust
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormAvyaya; kālavācaka (temporal adverb)
aṅgadāyatowards/for Angada
aṅgadāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootaṅgada (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Caturthī (Dative, 4th), Ekavacana
samujjvalantamblazing, shining
samujjvalantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsam-ud-√jval (धातु)
FormŚatṛ present participle (शतृ), Puṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; qualifying prāsa
sahasāsuddenly/violently
sahasā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasā (अव्यय)
FormAvyaya; manner adverb
utsasarjathrew/released
utsasarja:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootud-√sṛj (धातु)
FormLaṅ lakāra (Imperfect), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
saḥit/he
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; demonstrative pronoun
vāliputra-urasion Vali's son's chest
vāliputra-urasi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvāliputra (प्रातिपदिक) + uras (प्रातिपदिक)
FormSaptamī (Locative), Ekavacana; urasi with genitive-dependent vāliputra- (on the chest of Vali's son)
vajra-kalpe(as if) thunderbolt-like
vajra-kalpe:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvajra + kalpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga/Napuṃsaka, Saptamī (Locative), Ekavacana; tatpuruṣa: vajra-kalpa = like a thunderbolt (locative agreeing with urasi context)
babhūvabecame/was
babhūva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLiṭ lakāra (Perfect), Prathama puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
bhagnaḥbroken
bhagnaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√bhaj/√bhañj (धातु)
FormKta participle (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; 'broken'
nyapatatfell down
nyapatat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√pat (धातु)
FormLaṅ lakāra, Prathama puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
bhūmauon the ground
bhūmau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Saptamī (Locative), Ekavacana

Hearing Angada's words Naranthaka flew into a rage. Biting his lips with teeth, hissing like a serpent Naranthaka stood before Angada. He hurled his spear glowing like fire on Angada's chest violently. It struck Angada and shattered, went round, and fell.

A
Aṅgada
N
Narāntaka
V
Vāli
S
spear (prāsa)

FAQs

Uncontrolled anger clouds judgment and leads to failure; dharma favors steadiness over rage, even in warfare.

Narāntaka, provoked by Aṅgada’s challenge, throws a spear that strikes Aṅgada but breaks apart and drops harmlessly.

Aṅgada’s steadfastness under attack (and the implied futility of rage-driven violence).