Adhyaya 39

Verse 1

नारद उवाच । अथ संध्यां समासाद्य स विद्यांतीर्थमुत्तमम् । उपस्पृश्य नरो विद्वान्भवेन्नास्त्यत्र संशयः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—പിന്നെ സന്ധ്യാകാലത്ത് ആ ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാതീർത്ഥം പ്രാപിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായാൽ മനുഷ്യൻ നിസ്സംശയം പണ്ഡിതനാകും.

Verse 2

रामस्य च प्रसादेन तीर्थराजं कृतं पुरा । तल्लौहित्यं समासाद्य विंद्याद्बहुसुवर्णकम्

മുൻകാലത്ത് ശ്രീരാമന്റെ പ്രസാദത്താൽ അത് ‘തീർത്ഥരാജൻ’ ആയി സ്ഥാപിതമായി. ആ ലൗഹിത്യ നദിയെ പ്രാപിച്ചാൽ മനുഷ്യന് ധാരാളം സ്വർണം ലഭിക്കും.

Verse 3

करतोयां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः । अश्वमेधमवाप्नोति शक्रलोकं च गच्छति

കരതോയാ നദിയെ സമീപിച്ച് മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിച്ച് ശക്രലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 4

गंगायास्त्वथ राजेंद्र सागरस्य च संगमे । अश्वमेधं दशगुणं प्रवदंति मनीषणः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഗംഗയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് മുനിമാർ അശ്വമേധയാഗഫലം പത്തിരട്ടിയെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 5

गंगायास्तु परं द्वीपं प्राप्य यः स्नाति भारत । त्रिरात्रोपोषितो राजन्सर्वकाममवाप्नुयात्

ഹേ ഭാരതാ! ഗംഗയുടെ അപ്പുറത്തുള്ള ദ്വീപിലെത്തി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, ഹേ രാജൻ, സർവകാമസിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 6

ततो वैतरणीं गत्वा नदीं पापप्रमोचनीम् । विरजं तीर्थमासाद्य विराजति यथा शशी

അതിനുശേഷം പാപമോചിനിയായ വൈതരണി നദിയിലേക്കു ചെന്നു ‘വിരജ’ എന്ന തീർത്ഥം പ്രാപിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കും.

Verse 7

प्रभावे च कुलं पूत्वा सर्वपापं व्यपोहति । गोसहस्रफलं लब्ध्वा पुनाति स्वकुलं नरः

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ മനുഷ്യൻ തന്റെ വംശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും സർവപാപങ്ങളും അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു; ആയിരം ഗോദാനഫലം ലഭിച്ച് തന്റെ കുടുംബത്തെയും പാവനമാക്കുന്നു.

Verse 8

शोणस्य ज्योतिरथ्याश्च संगमे निवसञ्छुचिः । तर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्

ശോണം–ജ്യോതിരഥ്യാ നദികളുടെ സംഗമത്തിൽ ശുചിത്വത്തോടെ വസിച്ച് പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ അഗ്നിഷ്ടോമയാഗസമമായ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 9

शोणस्य नर्मदायाश्च प्रभवे कुरुपुंगव । वंशगुल्ममुपस्पृश्य वाजिमेधफलं लभेत्

ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! ശോണംയും നർമദയും നദികളുടെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനത്ത് വംശഗുല്മം (മുളക്കൂട്ടം) സ്പർശിച്ചാൽ അശ്വമേധയാഗസമമായ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും।

Verse 10

ऋषभं तीर्थमासाद्य कोशलायां नराधिप । वाजिमेधमवाप्नोति त्रिरात्रोपोषितो नरः

ഹേ നരാധിപാ! കോശലയിൽ ഋഷഭം എന്ന തീർത്ഥത്തിലെത്തി മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 11

कोशलायां समासाद्य कालतीर्थमुपस्पृशेत् । वृषभैकादशगुणं लभते नात्र संशयः

കോശലയിൽ എത്തി കാലതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം; അതുവഴി വൃഷഭദാനഫലത്തിന്റെ പതിനൊന്നിരട്ടി പുണ്യം ലഭിക്കും—സംശയമില്ല।

Verse 12

पुष्पवत्यामुपस्पृश्य त्रिरात्रोपोषितो नरः । गोसहस्रफलं विंद्यात्कुलं चैव समुद्धरेत्

പുഷ്പവതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവൻ ആയിരം ഗോദാനഫലസമമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുകയും തന്റെ കുലത്തെയും ഉദ്ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 13

ततो बदारिकातीर्थे स्नात्वा प्रयतमानसः । दीर्घायुष्यमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति

അനന്തരം നിയന്ത്രിതവും ഏകാഗ്രവുമായ മനസ്സോടെ ബദരികാ-തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ദീർഘായുസ്സ് പ്രാപിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്കും ഗമിക്കുന്നു.

Verse 14

ततो महेंद्रमासाद्य जामदग्न्यनिषेवितम् । रामतीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्

പിന്നീട് ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) സേവിച്ച മഹേന്ദ്രത്തിൽ എത്തി, രാമതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ വാജിമേധ (അശ്വമേധ) യാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 15

मतंगस्य तु केदारं तत्रैव भरतर्षभ । तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! അവിടെയേ മതംഗന്റെ കേദാരം ഉണ്ട്. ഹേ രാജാവേ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സഹസ്ര ഗോ-ദാനഫലത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

श्रीपर्वतं समासाद्य नदीतीरमुपस्पृशेत् । अश्वमेधमवाप्नोति परां सिद्धिं च गच्छति

ശ്രീപർവതത്തിൽ എത്തി നദീതീരത്ത് ആചമനം/ശുദ്ധിസ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ അശ്വമേധ യാഗഫലം പ്രാപിച്ച് പരമസിദ്ധിയിലേക്കു ഗമിക്കുന്നു.

Verse 17

श्रीपर्वते महादेवो देव्या सह महाद्युतिः । न्यवसत्परमप्रीतो ब्रह्मा च त्रिदशैर्वृतः

ശ്രീപർവതത്തിൽ മഹാദ്യുതിയുള്ള മഹാദേവൻ ദേവിയോടൊപ്പം വസിച്ചു; അവിടെയേ പരമപ്രസന്നനായ ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി താമസിച്ചു.

Verse 18

तत्र देवह्रदे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः । अश्वमेधमवाप्नोति परां सिद्धिं च गच्छति

അവിടെ ദേവഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ശുചിയും നിയന്ത്രിതമനസ്സുമായ ഭക്തൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിച്ച് പരമസിദ്ധിയിലേക്കു ഗമിക്കുന്നു।

Verse 19

ऋषभं पर्वतं गत्वा भांडेषु सुरपूजितम् । वाजपेयमवाप्नोति नाकपृष्ठे च मोदते

ഋഷഭപർവതത്തിൽ ചെന്നു—ഭാണ്ഡങ്ങളിൽ ദേവന്മാർ പൂജിക്കുന്ന ആ തീർത്ഥത്തെ സമീപിച്ച്—വാജപേയയാഗഫലം പ്രാപിച്ച് സ്വർഗ്ഗശിഖരത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 20

ततो गच्छेत कावेरीं वृतामृप्सरसां गणैः । तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

അതിനുശേഷം അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ കാവേരിയിലേക്കു പോകണം. രാജാവേ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ ആയിരം ഗോദാനഫലത്തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 21

तत्र तीर्थे समुद्रस्य कन्यातीर्थमुपस्पृशेत् । तत्रोपस्पृश्य राजेंद्र सर्वपापैः प्रमुच्यते

അവിടെ സമുദ്രത്തിന്റെ ആ തീർത്ഥത്തിൽ കന്യാതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം. രാജേന്ദ്രാ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 22

अथ गोकमर्णमासाद्य त्रिषुलोकेषु विश्रुतम् । समुद्रमध्ये राजेंद्र सर्वलोकनमस्कृतम्

അതിനുശേഷം ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായ ഗോകമർണം പ്രാപിച്ച്—രാജേന്ദ്രാ—സമുദ്രമദ്ധ്യേ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, സർവ്വലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്ന ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തെ സമീപിക്കണം।

Verse 23

यत्र ब्रह्मादयो देवा मुनयश्च तपोधनाः । भूतयक्षाः पिशाचाश्च किन्नराः समहोरगाः

അവിടെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും തപോധന മുനിമാരും, കൂടാതെ ഭൂതങ്ങൾ, യക്ഷന്മാർ, പിശാചുകൾ, കിന്നരന്മാർ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ എന്നിവരും ഒരുമിച്ച് സന്നിഹിതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 24

सिद्धचारणगंधर्वा मानुषाः पन्नगास्तथा । सरितः सागराः शैला उपासंते उमापतिम्

സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, മനുഷ്യർ, നാഗങ്ങൾ; നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ പോലും—എല്ലാവരും ഉമാപതി, ഉമയുടെ നാഥനായ ശിവനെ ഉപാസിക്കുന്നു।

Verse 25

तत्रेशानं समभ्यर्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः । दशाश्वमेधमाप्नोति गाणपत्यं च विंदति

അവിടെ ഈശാനനെ സമ്യക് അർച്ചിച്ച് മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ ഫലം പ്രാപിക്കുകയും ഗണപതിയുടെ ഗണങ്ങളിൽ അംഗത്വവും നേടുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 26

उपोष्य द्वादशरात्रं कृतार्थो जायते नरः । तस्मिन्नेव तु गायत्र्याः स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम्

പന്ത്രണ്ട് രാത്രികൾ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ കൃതാർത്ഥനാകുന്നു. അതേ സ്ഥലത്തുതന്നെ ത്രൈലോക്യപ്രസിദ്ധമായ ഗായത്രിയുടെ പീഠം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 27

त्रिरात्रमुषितस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत् । निदर्शनं च प्रत्यक्षं ब्राह्मणानां नराधिप

ഹേ നരാധിപാ! അവിടെ മൂന്ന് രാത്രികൾ താമസിക്കുന്നവൻ ആയിരം ഗോദാനത്തിന്റെ ഫലത്തുല്യമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രത്യക്ഷ ദർശനം അതിന്റെ സാക്ഷാൽ തെളിവാകുന്നു।

Verse 28

गायत्रीं पठते यस्तु योनिसंकरजो द्विजः । गाथा वा गीतिका वाणी तस्य संपद्यते नृप

ഹേ രാജാവേ, യോനിസങ്കരജനായ ദ്വിജൻ ഗായത്രി ജപിച്ചാൽ, അവന്റെ വാക്ക് ഗാഥയോ ഗീതികാവ്യവാണിയോ ആയി സിദ്ധിയാകും।

Verse 29

अब्राह्मणस्य पठतः सावित्री तूपनश्यति । संवर्तस्य तु विप्रर्षे वापीमासाद्य दुर्ल्लभाम्

അബ്രാഹ്മണൻ സാവിത്രി (ഗായത്രി) പാരായണം ചെയ്താൽ ആ സാവിത്രി നിഷ്ഫലമാകും; ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, സംവർതൻ ഒരു ദുർലഭ കിണറ്റിലെത്തിയപ്പോൾ…

Verse 30

रूपस्य भागी भवति सुभगश्चाभिजायते । ततो वेणां समासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः

മനുഷ്യൻ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ഭാഗ്യഭാഗിയാകുകയും സൌഭാഗ്യവാനായി ജനിക്കുകയും ചെയ്യും; തുടർന്ന് വേണാ നദിയിലേക്കെത്തി പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യണം।

Verse 31

मयूरहंससंयुक्तं विमानं लभते नरः । ततो गोदावरीं प्राप्य नित्यसिद्धनिषेविताम्

മനുഷ്യൻ മയൂരും ഹംസവും യുക്തമായ ദിവ്യവിമാനം ലഭിക്കുന്നു; തുടർന്ന് നിത്യസിദ്ധർ സേവിക്കുന്ന ഗോദാവരിയിലേക്കെത്തി…

Verse 32

गवामयमवाप्नोति वायुलोकं च गच्छति । वेणायाः संगमे स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्

അവൻ ഗോകൾ സംബന്ധിച്ച പുണ്യം പ്രാപിക്കുകയും വായുലോകത്തിലേക്കും ഗമിക്കുകയും ചെയ്യും; വേണയുടെ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ വാജപേയയാഗഫലം ലഭിക്കും।

Verse 33

वरदासंगमं स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । ब्रह्मस्थूणां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः

വരദാ-സംഗമം എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ സഹസ്ര ഗോദാനഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മ-സ്ഥൂണയെ സമീപിച്ച് മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ മഹാധർമ്മഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 34

गोसहस्रफलं विंद्यात्स्वर्गलोकं च गच्छति । कुब्जावनं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः

അവൻ സഹസ്ര ഗോദാനഫലം പ്രാപിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. കുബ്ജാവനം എത്തി, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി ശീലസംയമമുള്ള ബ്രഹ്മചാരി വിധിപ്രകാരം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 35

त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । ततो देवह्रदे स्नात्वा कृष्णवेणा जलोद्भवे

മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ സഹസ്ര ഗോദാനഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കൃഷ്ണവേണയുടെ ജലത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ദേവഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കൂടുതൽ പുണ്യം സമ്പാദിക്കുന്നു.

Verse 36

ज्योतिर्मात्र ह्रदे चैव तथा कन्याश्रमे नृप । यत्र क्रतुशतैरिष्ट्वा देवराजो दिवं गतः

ഹേ നൃപാ! ജ്യോതിര്മാത്ര-ഹ്രദത്തിലും അതുപോലെ കന്യാശ്രമത്തിലും, ദേവരാജൻ ശത ക്രതുക്കൾ (യജ്ഞങ്ങൾ) അനുഷ്ഠിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഗതനായ പുണ്യസ്ഥലം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 37

अग्निष्टोमशतं विंद्याद्गमनादेव तत्र तु । सर्वदेवह्रदे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

അവിടെ പോകുന്നതുമാത്രംകൊണ്ട് തന്നെ ശത അഗ്നിഷ്ടോമ യജ്ഞഫലം ലഭിക്കുന്നു; സർവദേവ-ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ സഹസ്ര ഗോദാനഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 38

जातिमात्र ह्रदे स्नात्वा भवेज्जातिस्मरो नरः । शरभंगाश्रमं गत्वा शुकस्य च महात्मनः

ജാതിമാത്ര ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യന് മുൻജന്മസ്മൃതി ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ശരഭംഗാശ്രമത്തിലും മഹാത്മാവ് ശുകന്റെ ആശ്രമത്തിലും ചെന്നാൽ കൂടുതൽ പുണ്യം ലഭിക്കും.

Verse 39

पितृदेवार्चनरतो गोसहस्रफलं लभेत् । दंडकारण्यमासाद्य महाराज उपस्पृशेत्

പിതൃദേവാരാധനയിൽ നിരതനായവന് ആയിരം ഗോദാനഫലത്തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കും. ഹേ മഹാരാജാ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെത്തി ജലസ്പർശം ചെയ്ത് ശുദ്ധി (ഉപസ്പർശനം) വരുത്തണം.

Verse 40

शरभंगाश्रमं गत्वा शुकस्य च महात्मनः । न दुर्गतिमवाप्नोति पुनाति स्वकुलं नरः

ശരഭംഗാശ്രമത്തിലും മഹാത്മാവ് ശുകന്റെ ആശ്രമത്തിലും ചെന്നാൽ മനുഷ്യന് ദുര്‍ഗതി ലഭിക്കുകയില്ല; അവൻ തന്റെ കുലത്തെയും പവിത്രമാക്കുന്നു.

Verse 41

ततः सूर्यारकं गच्छेज्जमदग्निनिषेवितम् । रामतीर्थं नरः स्नात्वा विंद्याद्बहुसुवर्णकम्

തുടർന്ന് ജമദഗ്നി നിഷേവിച്ച സൂര്യാരക തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. രാമതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യന് ധാരാളം സ്വർണ്ണഫലത്തുല്യമായ മഹാപ്രതിഫലം ലഭിക്കും.

Verse 42

सप्तगोदावरीं स्नात्वा नियतो नियताशनः । महापुण्यमवाप्नोति देवलोकं च गच्छति

സപ്തഗോദാവരിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, നിയന്ത്രിതനായി മിതാഹാരിയായി കഴിയുന്നവൻ മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുകയും ദേവലോകത്തേക്കും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 43

ततो देवपथं गच्छेन्नियतो नियताशनः । देवसत्रस्य यत्पुण्यं तदवाप्नोति मानवः

അപ്പോൾ നിയന്ത്രിതനായും മിതാഹാരിയായും ദേവപഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അതുവഴി മനുഷ്യൻ ദേവസത്രത്തിന്റെ പുണ്യം തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 44

तुंगकारण्यमासाद्य ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । वेदानध्यापयत्तत्र मुनीन्सारस्वतः पुरा

തുങ്ഗവനത്തിലെത്തി, ബ്രഹ്മചാരിയും ഇന്ദ്രിയജയനും ആയ സാരസ്വത മുനി പൂർവകാലത്ത് അവിടെ മുനിമാർക്ക് വേദങ്ങൾ അധ്യാപനം ചെയ്തു।

Verse 45

तत्र वेदान्प्रणष्टांस्तु मुनेरांगिरसः सुतः । उपविष्टो महर्षीणामुत्तरीयेषु भारत

അവിടെ, ഹേ ഭാരത, ആംഗിരസ മുനിയുടെ പുത്രൻ, നഷ്ടപ്പെട്ട വേദങ്ങളുടെ വിഷയത്തിൽ, മഹർഷിമാരുടെ ഇടയിൽ (അവരുടെ ഉത്തരീയങ്ങളുടെ സമീപത്ത്) ഇരുന്നുവന്നു।

Verse 46

ओंकारेण यथान्यायंसम्यगुच्चारितेन ह । येन यत्पूर्वमभ्यस्तं तस्य तत्समुपस्थितम्

ശാസ്ത്രനിയമപ്രകാരം ഓംകാരത്തെ ശരിയായി ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ, ഒരാൾ മുൻപ് അഭ്യസിച്ചതിന്റെ ഫലം അതേപടി അവനിൽ സന്നിഹിതമാകുന്നു।

Verse 47

ऋषयस्तत्र देवाश्च वरुणोऽग्निप्रजापतिः । हरिर्नारायणो देवो महादेवस्तथैव च

അവിടെ ഋഷികളും ദേവന്മാരും സന്നിഹിതരായിരുന്നു—വരുണൻ, അഗ്നി, പ്രജാപതി; കൂടാതെ ഹരി നാരായണ ദേവനും, അതുപോലെ മഹാദേവനും।

Verse 48

पितामहश्च भगवान्देवैस्सह महाद्युतिः । भृगुं नियोजयामास याजनार्थे महाद्युतिम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാരോടുകൂടെ മഹാദ്യുതിയുള്ള ഭഗവാൻ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് യജ്ഞകാര്യത്തിനായി മഹാതേജസ്സുള്ള ഭൃഗുവിനെ നിയോഗിച്ചു।

Verse 49

ततः स चक्रे भगवानृषीणां विधिवत्तदा । सर्वेषां पुनराधानं देवदृष्टेन कर्मणा

തുടർന്ന് ആ ഭഗവാൻ ദേവദൃഷ്ടമായ കർമവിധിപ്രകാരം വിധിവത്തായി എല്ലാ ഋഷികൾക്കും പുനരാധാനകർമ്മം നിർവഹിച്ചു।

Verse 50

आज्यभागेन वै तत्र तर्पितास्तु यथाविधि । देवास्त्रिभुवनं याता ऋषयश्च यथासुखम्

അവിടെ നിശ്ചിതമായ ആജ്യഭാഗംകൊണ്ട് അവർ വിധിപ്രകാരം തൃപ്തരായി; പിന്നെ ദേവന്മാർ ത്രിഭുവനത്തിലേക്ക് പോയി, ഋഷികളും സുഖമായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 51

तदरण्यं प्रविष्टस्य तुंगकं राजसत्तम । पापं विनश्यते सद्यः स्त्रिया वै पुरुषस्य वा

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! തുങ്കക എന്ന ആ വനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന നിമിഷം തന്നെ—സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും—പാപം ഉടൻ നശിക്കുന്നു।

Verse 52

तत्र मासं वसेद्धीरो नियतो नियताशनः । ब्रह्मलोकं व्रजेद्राजन्पुनीते च कुलं पुनः

ഹേ രാജാവേ! ധീരൻ നിയന്ത്രിതനായി, നിയന്ത്രിതാഹാരത്തോടെ അവിടെ ഒരു മാസം വസിക്കണം; അപ്പോൾ അവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുകയും തന്റെ കുലത്തെയും വീണ്ടും പവിത്രമാക്കുകയും ചെയ്യും।

Verse 53

मेधावनं समासाद्य पितृदेवांश्च तर्पयेत् । अग्निष्टोममवाप्नोति स्मृतिं मेधां च विंदति

മേധാവനത്തിലെത്തി പിതൃദേവന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം. അതിനാൽ അഗ്നിഷ്ടോമയാഗഫലം ലഭിച്ച് സ്മൃതിയും മേധയും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 54

तत्र कालंजरं गत्वा गोसहस्रफलं लभेत् । आत्मानं साधयेत्तत्र गिरौ कालंजरे नृप

അവിടെ കാലാഞ്ജരത്തിലേക്ക് പോയാൽ ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തതിനു തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കും. ഹേ രാജാവേ! കാലാഞ്ജരഗിരിയിൽ ആത്മസിദ്ധിക്കായി തപസ്സു ചെയ്യണം.

Verse 55

स्वर्गलोके महीयेत नरो नास्त्यत्र संशयः । ततो गिरिवरश्रेष्ठे चित्रकूटे विशांपते

മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. തുടർന്ന്, ഹേ ജനാധിപതേ! പർവ്വതശ്രേഷ്ഠമായ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 56

मंदाकिनीं समासाद्य नदीं पापविमोचनीम् । अत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवार्चने रतः

പാപവിമോചനിയായ മന്ദാകിനി നദിയിലെത്തി അവിടെ സ്നാനാഭിഷേകം ചെയ്ത് പിതൃ-ദേവാരാധനയിൽ നിരതനായിരിക്കണം.

Verse 57

अश्वमेधमवाप्नोति गतिं च परमां व्रजेत् । ततो गच्छेत राजेंद्र गुहस्थानमनुत्तमम्

അവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിച്ച് പരമഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു. തുടർന്ന്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഗുഹ്യന്മാരുടെ അനുത്തമ വാസസ്ഥാനത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുന്നു.

Verse 58

यत्र देवो महासेनो नित्यं सन्निहितो नृप । पुमांस्तत्र नरःश्रेष्ठ गमनादेव सिध्यति

ഹേ രാജാവേ! ദേവൻ മഹാസേനൻ നിത്യവും സന്നിഹിതനായിരിക്കുന്നിടത്ത്, അവിടേക്ക് വെറും ഗമനം മാത്രത്തിലൂടെ തന്നെ ശ്രേഷ്ഠനായ മനുഷ്യൻ സിദ്ധി (ആത്മീയ നേട്ടം) പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 59

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । प्रदक्षिणमुपावृत्य यशःस्थानं व्रजेन्नरः

കോടിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ സഹസ്ര ഗോദാനഫലസമമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് മടങ്ങിയാൽ അവൻ യശസ്സിന്റെ സ്ഥാനം (കീർത്തിധാമം) പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 60

अभिगम्य महादेवं विराजति यथा शशी । तत्र कूपो महाराज विश्रुतो भरतर्षभ

മഹാദേവനെ സമീപിച്ചാൽ അവൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനാകുന്നു. അവിടെ, ഹേ മഹാരാജാവേ—ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠനേ—ഒരു കിണർ സർവത്ര പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 61

समुद्रा यत्र चत्वारो निवसंति युधिष्ठिर । ततोपस्पृश्य राजेंद्र कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! നാലു സമുദ്രങ്ങളും വസിക്കുന്നിടത്ത്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ജലസ്പർശംകൊണ്ട് ശുദ്ധി വരുത്തി, ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്…

Verse 62

नियतात्मा नरः पूतो गच्छेत परमां गतिम् । ततो गच्छेत्कुरुश्रेष्ठ शृंगवेरपुरं महत्

നിയതാത്മാവായ മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനായി പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ മഹത്തായ ശൃംഗവേരപുര നഗരത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 63

यत्र तीर्णो महाप्राज्ञो रामो दाशरथिः पुरा । गंगायां तु नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेंद्रियः

പണ്ടുകാലത്ത് ദാശരഥി മഹാപ്രാജ്ഞനായ ശ്രീരാമൻ ഗംഗ കടന്ന ആ സ്ഥലത്ത്, ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ബ്രഹ്മചാരിയായി ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ള മനുഷ്യൻ മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 64

विधूतपाप्मा भवति वाजपेयं च विंदति । ततो मुंजवटं गछेत्स्थानं देवस्य धीमतः

അവൻ പാപം കഴുകി നീങ്ങി വാജപേയ യാഗസമമായ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു। തുടർന്ന് ധീമാനായ ദേവന്റെ സ്ഥലം ആയ മുഞ്ജവട്ടത്തിലേക്ക് പോകണം।

Verse 65

अभिगम्य महादेवमभ्यर्च्य च नराधिप । प्रदक्षिणमुपावृत्य गाणपत्यमवाप्नुयात्

ഹേ നരാധിപാ! മഹാദേവനെ സമീപിച്ച് വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് പിന്നെ മടങ്ങിയാൽ, ഗാണപത്യപദം (ഗണപതി-അനുയായിത്വം) ലഭിക്കുന്നു।

Verse 66

ततो गच्छेत राजेंद्र प्रयागमृषिसंस्तुतम् । यत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः

അതിനുശേഷം, ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഋഷികൾ സ്തുതിച്ച പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും ദിക്കുകളും അവയുടെ അധീശ്വരന്മാരും സന്നിഹിതരാണ്।

Verse 67

लोकपालाश्च सिद्धाश्च निरताः पितरस्तथा । सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः

അവിടെ ലോകപാലകരും സിദ്ധന്മാരും, നിത്യനിരതരായ പിതൃഗണങ്ങളും, സനത്കുമാരപ്രമുഖ മഹർഷിമാരും സന്നിഹിതരാണ്।

Verse 68

तथा नागाः सुपर्णाश्च सिद्धाः शुक्रधरास्तथा । सरितः सागराश्चैव गंधर्वाप्सरसस्तथा

അവിടെ അതുപോലെ നാഗന്മാരും സുപർണന്മാരും സിദ്ധന്മാരും ശുക്രധാരന്മാരും ഉണ്ട്; അതുപോലെ നദികളും സമുദ്രങ്ങളും ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും ഉണ്ട്।

Verse 69

हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः । तत्र त्रीण्यपि कुंडानि तयोर्मध्येन जाह्नवी

അവിടെ പ്രജാപതിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ ഹരി വസിക്കുന്നു. അവിടെ മൂന്ന് പുണ്യകുണ്ഡങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയുടെ മദ്ധ്യേ ജാഹ്നവി (ഗംഗ) ഒഴുകുന്നു।

Verse 70

प्रयागात्समतिक्रांता सर्वतीर्थपुरस्कृता । तपनस्य सुता तत्र त्रिषु लोकेषु विश्रुता

പ്രയാഗത്തെ കടന്ന്—സകല തീർത്ഥങ്ങളിലും അഗ്രഗണ്യമായി ആദരിക്കപ്പെടുന്ന—അവിടെ തപനന്റെ പുത്രി (യമുന) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവൾ ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധയാണ്।

Verse 71

यमुनागंगया सार्द्धं संगता लोकभाविनी । गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम्

അവിടെ ലോകഹിതകാരിണിയായ ഗംഗയോടൊപ്പം യമുന സംഗമിക്കുന്നു. ഗംഗയും യമുനയും ഇടയിലെ പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ‘ജഘനം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 72

प्रयागं जघनस्यांतमुपस्थमृषयो विदुः । प्रयागं सुप्रतिष्ठानं कंबलाश्वतरावुभौ

ഋഷിമാർ പ്രയാഗത്തെ ‘ജഘനത്തിന്റെ അന്തം’ എന്നും ‘ഉപസ്ഥപ്രദേശം’ എന്നും അറിയുന്നു. പ്രയാഗത്തെ ‘സുപ്രതിഷ്ഠാനം’ എന്നും, ‘കംബല’ ‘അശ്വതര’ എന്ന ഇരട്ട പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളായും അറിയുന്നു।

Verse 73

तीर्थं भोगवती चैव वेदी प्रोक्ता प्रजापतेः । तत्र वेदाश्च यज्ञाश्च मूर्त्तिमंतो युधिष्ठिर

ആ തീർത്ഥം ‘ഭോഗവതീ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അത് പ്രജാപതിയുടെ വേദിയെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ, ഹേ യുധിഷ്ഠിര, വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും മൂർത്തിമാന്മാരായി സാക്ഷാൽ സന്നിഹിതങ്ങളാകുന്നു.

Verse 74

प्रजापतिमुपासंत ऋषयश्च महानघाः । यजंते क्रतुभिर्देवांस्तथा चक्रधरा नृप

നിഷ്കളങ്ക മഹർഷിമാർ പ്രജാപതിയെ ഉപാസിച്ചു; അതുപോലെ, ഹേ നൃപ, ചക്രധാരികളും ക്രതുക്കളിലൂടെ ദേവന്മാരെ യജിച്ചു.

Verse 75

ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत । प्रयागं सर्वतीर्थेभ्यः प्रभावेणाधिकं प्रभो

ഹേ ഭാരത, ത്രിലോകങ്ങളിലും അതിനേക്കാൾ പരമപുണ്യം മറ്റൊന്നുമില്ല. ഹേ പ്രഭോ, പ്രയാഗം തന്റെ പ്രഭാവശക്തിയാൽ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്നു.

Verse 76

श्रवणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि । मूर्धका नमनाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते

ആ തീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതുകൊണ്ടും, അതിന്റെ നാമസംകീർത്തനം കൊണ്ടും, അല്ലെങ്കിൽ ശിരസ്സു നമിച്ച് നമസ്കരിച്ചാലും, മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു.

Verse 77

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्संगमे संशितव्रतः । पुण्यं सुमहदाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

വ്രതത്തിൽ ദൃഢനായ ഒരാൾ ആ സംഗമത്തിൽ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്താൽ, രാജസൂയവും അശ്വമേധവും തുല്യമായ അതിമഹത്തായ പുണ്യം അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 78

एषा यजनभूमिर्हि देवानामपि तत्कथा । दत्तं तत्र स्वल्पमपि महद्भवति भारत

ഇത് സത്യമായും യജനഭൂമിയാണ്; ദേവന്മാരും ഇതിന്റെ കഥ പറയുന്നു. ഹേ ഭാരതാ, അവിടെ നൽകിയ അല്പദാനവും മഹത്തായ ഫലമായി മാറുന്നു.

Verse 79

न देववचनात्तात न लोकवचनादपि । मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागमरणं प्रति

ഹേ പ്രിയനേ, ദേവവചനത്താലും ജനവചനത്താലും നിന്റെ നിശ്ചയം പിൻമാറരുത്; പ്രയാഗത്തിൽ ദേഹത്യാഗത്തിലേക്കുള്ള നിന്റെ മനസ്സുറപ്പ് അചഞ്ചലമായിരിക്കട്ടെ.

Verse 80

दशतीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापराः । येषां सान्निध्यमत्रैव कीर्त्तितं कुरुनंदन

ഹേ കുരുനന്ദനാ, പത്തായിരം തീർത്ഥങ്ങളും അതിനുപുറമേ അറുപത് കോടി കൂടി—അവയുടെ സാന്നിധ്യം ഇവിടെ തന്നെയെന്ന് കീര്ത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 81

चतुर्विद्ये च यत्पुण्यं सत्यवादिषु चैव यत् । स्नातएवतदाप्नोतिगंगायामुनसंगमे

ചതുര്വിദ്യകളാൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും സത്യവാദികൾക്കുള്ള പുണ്യവും—ഗംഗാ-യമുന സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ അതേ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 82

ततो भोगवती नाम वासुकेस्तीर्थमुत्तमम् । तत्राभिषेकं यः कुर्यात्सोऽश्वमेधमवाप्नुयात्

അതിനു ശേഷം വാസുകിയുടേതായ ‘ഭോഗവതി’ എന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 83

तत्र हंसप्रपतनं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दशाश्वमेधिकं चैव गंगायां कुरुनंदन

അവിടെ ‘ഹംസപ്രപതനം’ എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് ത്രിലോകത്തും പ്രസിദ്ധം. കൂടാതെ, ഹേ കുരുനന്ദന, ഗംഗയിൽ ‘ദശാശ്വമേധിക’ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്.

Verse 84

कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्र तत्रावगाहिता । विशेषो वै कनखले प्रयागं परमं महत्

എവിടെയെവിടെ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ, ആ സ്ഥലം കുരുക്ഷേത്രസമമാകുന്നു. എന്നാൽ കനഖലത്തിൽ പ്രത്യേക മഹിമയുണ്ട്; പ്രയാഗം പരമ മഹത്തായ തീർത്ഥമാണ്.

Verse 85

यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतं गंगावसेवनम् । सर्वं तत्तस्य गंगापो दहत्यग्निरिवेंधनम्

ആരെങ്കിലും നൂറുകണക്കിന് ദുഷ്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഗംഗയെ സേവിച്ച് ആശ്രയിച്ചാൽ ഗംഗാജലം അവന്റെ സകല പാപങ്ങളെയും അഗ്നി ഇന്ധനത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ദഹിപ്പിച്ചുകളയും.

Verse 86

सर्वं दहति गंगापस्तूलराशिमिवानलः । सर्वं कृतयुगे पुण्यं त्रेतायां पुष्करं स्मृतम्

ഗംഗാജലം എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അഗ്നി പരുത്തിക്കൂമ്പാരത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. കൃതയുഗത്തിൽ എല്ലാം പുണ്യമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടു; ത്രേതായുഗത്തിൽ പുഷ്കരം പ്രധാന പുണ്യതീർത്ഥമായി പ്രസിദ്ധം.

Verse 87

द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं गंगा कलियुगे स्मृता । पुष्करे तु तपस्तप्येद्दानं दद्यान्महालये

ദ്വാപരയുഗത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രം ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; കലിയുഗത്തിൽ ഗംഗയെ അങ്ങനെ സ്മരിക്കുന്നു. പുഷ്കരത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്യണം, മഹാലയത്തിൽ ദാനം നൽകണം.

Verse 88

मलये त्वग्निमारोहेद्भृगुतुंगे त्वनाशनम् । पुष्करे तु कुरुक्षेत्रे गंगापो मध्यगेषु च

മലയപർവതത്തിൽ അഗ്നിയിൽ आरोഹണം ചെയ്യണം; ഭൃഗുശിഖരത്തിൽ നിരാഹാരവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. അതുപോലെ പുഷ്കരത്തിലും കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ഗംഗയുടെ മദ്ധ്യധാരാജലത്തിലും.

Verse 89

सद्यस्तारयते जंतुः सप्तसप्तावरांस्तथा । पुनाति कीर्त्तिता पापं दृष्ट्वा पुण्यं प्रयच्छति

ഇത് ഉടൻ തന്നെ ജീവിയെ തരിക്കുന്നു; അതുപോലെ അധഃസ്ഥിത ഏഴ്-ഏഴ് തലമുറകളെയും തരിക്കുന്നു. കീർത്തനം മാത്രം പാപം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; ദർശനം പുണ്യം നൽകുന്നു.

Verse 90

अवगाढा च पीत्वा च पुनात्यासप्तमं कुलम् । यावदस्थि मनुष्यस्य गंगायाः स्पृशते जलम्

ഗംഗയിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്ത് അവളുടെ ജലം പാനം ചെയ്താൽ, മനുഷ്യൻ തന്റെ കുലത്തെ ഏഴാം തലമുറ വരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു—ഗംഗാജലം മനുഷ്യന്റെ അസ്ഥികളെയും സ്പർശിക്കുന്നതോളം കാലം.

Verse 91

तावत्स पुरुषो राजन्स्वर्गलोके महीयते । यथा पुण्यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च

ഹേ രാജാവേ, പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളും പവിത്ര ആയതനങ്ങളും (ധാമങ്ങൾ) പ്രസിദ്ധിയായി നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം, ആ പുരുഷൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ അത്രകാലം മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 92

उपास्य पुण्यं लब्ध्वा च भवति परलोकभाक् । न गंगा सदृशं तीर्थं न देवः केशवात्परः

ഉപാസന ചെയ്ത് പുണ്യം ലഭിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പരലോകത്തിന്റെ അവകാശിയാകുന്നു. ഗംഗയെപ്പോലൊരു തീർത്ഥമില്ല; കേശവൻ (വിഷ്ണു)നേക്കാൾ പരമനായ ദേവനുമില്ല.

Verse 93

ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति एवमाह पितामहः । यत्र गंगा महाराज स देशस्तत्र योजनम्

ബ്രാഹ്മണന്മാരെക്കാൾ മേലായി ഒന്നുമില്ല—എന്ന് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് പ്രസ്താവിച്ചു. ഹേ മഹാരാജാ, ഗംഗ എവിടെയുണ്ടോ അവിടത്തെ ദേശം ഒരു യോജനവരെ പുണ്യക്ഷേത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 94

सिद्धक्षेत्रं च विज्ञेयं गंगातीरसमाश्रितम् । इदं सत्यं द्विजातीनां साधूनां मानसेषु च

ഗംഗാതീരത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ സ്ഥലം സിദ്ധക്ഷേത്രമെന്നു അറിയുക. ഈ സത്യം ദ്വിജന്മാരുടെയും സാദ്ധുക്കളുടെയും ഹൃദയങ്ങളിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 95

मुक्तिं चैव जपेत्कर्णे शिष्टस्यानुगतस्य च । इदं धर्म्यमिदं मेध्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सुखम्

ശിഷ്ടാചാരം അനുസരിക്കുന്ന ധാർമ്മികന്റെ ചെവിയിൽ മുക്തിമന്ത്രം ജപിച്ച് ചൊല്ലണം. ഇത് ധർമ്മ്യമാകുന്നു, ഇത് ശുദ്ധികരം, ഇത് സ്വർഗ്ഗദായകം, ഇത് സുഖപ്രദം.

Verse 96

इदं पुण्यतमं रम्यं पावनं धर्ममुत्तमम् । महीशीर्षमिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम्

ഇത് അത്യന്തം പുണ്യകരവും രമണീയവും പാവനവും ഉത്തമധർമ്മവുമാകുന്നു. ‘മഹീശീർഷം’ എന്ന ഈ ഗുഹ്യപവിത്രം സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം നൽകുന്നു.

Verse 97

अधीत्य द्विजमध्ये च निर्मलत्वमवाप्नुयात् । श्रीमत्स्वर्ग्यं महापुण्यं सपत्नशमनं शिवम्

ദ്വിജന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ ഇതു അധ്യയനം ചെയ്താൽ നിർമലത ലഭിക്കും. ഇത് ശ്രീസമൃദ്ധി, സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി, മഹാപുണ്യം, വൈരിശമനം, ശിവമംഗലം എന്നിവ നൽകുന്നു.

Verse 98

मेधाजननमग्र्यं वै तीर्थवंशानुकीर्त्तनम् । अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमाप्नुयात्

തീർത്ഥങ്ങളുടെ വംശപരമ്പര അനുകീർത്തനം മേധ ജനിപ്പിക്കുന്ന പരമോത്തമം. പുത്രനില്ലാത്തവന് പുത്രൻ ലഭിക്കും; ദരിദ്രന് ധനം ലഭിക്കും.

Verse 99

महीं विजयते राजा वैश्यो धनमवाप्नुयात् । शूद्रो यातीप्सितान्कामान्ब्राह्मणः पारगः पठन्

ഇത് പാരായണം ചെയ്താൽ രാജാവ് ഭൂമിയെ ജയിക്കും; വൈശ്യൻ ധനം നേടും. ശൂദ്രൻ ഇഷ്ടകാമങ്ങൾ പ്രാപിക്കും; ബ്രാഹ്മണൻ പാരായണത്താൽ പാരഗൻ (തരിച്ചവൻ/സിദ്ധൻ) ആകും.

Verse 100

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थपुण्यं सदा शुचि । जातिस्मरत्वमाप्नोति नाकपृष्ठे च मोदते

എപ്പോഴും ശുചിയായി തീർത്ഥപുണ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ വൃത്താന്തം നിത്യമായി ശ്രവിക്കുന്നവൻ ജാതിസ്മരത്വം (പൂർവ്വജന്മസ്മൃതി) പ്രാപിക്കുകയും സ്വർഗ്ഗശിഖരത്തിൽ ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 101

गम्यान्यपि च तीर्थानि कीर्तितान्यगमान्यपि । मनसाप्यभिगच्छेत सर्वतीर्थमनीषया

ഗമ്യമാകട്ടെ അഗമ്യമെന്നു കീർത്തിക്കപ്പെട്ടതാകട്ടെ—ആ തീർത്ഥങ്ങളെല്ലാം മനസ്സുകൊണ്ടും അഭിഗമിക്കണം; ‘സകല തീർത്ഥങ്ങളും ഈ ധ്യാനദർശനത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു’ എന്ന മनीഷയോടെ.

Verse 102

एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिः । ऋषिभिर्देवकल्पैश्च कृतानि सुकृतैषिभिः

ഈ കർമ്മങ്ങൾ/പുണ്യങ്ങൾ വസുക്കൾ, സാധ്യർ, ആദിത്യർ, മരുത്തുകൾ, അശ്വിനികൾ എന്നിവരും, ദേവതുല്യരായ ഋഷിമാരും—സുകൃതാന്വേഷികളായി—ആചരിച്ചവയാണ്.

Verse 103

एवं त्वमपि कौरव्य विधिनानेन सुव्रत । व्रज तीर्थानि नियतः पुण्यं पुण्येन वर्द्धते

ഹേ കൗരവ്യാ, ഹേ സുവ്രതാ! ഈ വിധിപ്രകാരം നിയന്ത്രിതനായി തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു പോകുക; പുണ്യം പുണ്യത്താൽ തന്നേ വർധിക്കുന്നു.

Verse 104

भावितैः करणैः पूर्वमास्तिक्याछ्रुतिदर्शनात् । प्राप्यंते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി സംസ്കരിച്ച്, വേദപ്രമാണത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ആസ്തിക്യത്തോടെ—ശിഷ്ടന്മാരുടെ മാർഗം അനുസരിക്കുന്ന സത്പുരുഷർ ആ തീർത്ഥങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 105

नाकृतो नाकृतात्मा च नाशुचिर्न च तस्करः । स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः

ഹേ കൗരവ്യാ! ദുഷ്കർമ്മി അല്ലാത്തവൻ, അന്തഃകരണം വികൃതമല്ലാത്തവൻ, അശുചിയല്ലാത്തവൻ, കള്ളനല്ലാത്തവൻ—കൂടാതെ കപടബുദ്ധിയില്ലാത്തവൻ—തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് യഥാർത്ഥ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 106

त्वया तु सम्यग्वृत्तेन नित्यं धर्मार्थदर्शिना । पितरस्तर्पितास्तात सर्वे च प्रपितामहाः । पितामहपुरोगाश्च देवाः सर्षिगणास्तथा

എന്നാൽ നിന്റെ സമ്യക്‌വൃത്തിയാൽ—നിത്യം ധർമ്മവും ഹിതവും ദർശിക്കുന്ന നിനാൽ—ഹേ താത! പിതൃകൾ തൃപ്തരായി; എല്ലാ പ്രപിതാമഹരും, ബ്രഹ്മാ-പുരോഗ ദേവഗണവും ഋഷിഗണവും കൂടി തൃപ്തരായി.

Verse 107

वसिष्ठ उवाच । त्वं च धर्मेण धर्मज्ञ नित्यमेवाभितोषिताः । दिलीपकीर्तिं महतीं प्राप्स्यसे भुवि शाश्वतीम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ധർമ്മജ്ഞാ! നീയും ധർമ്മത്തിലൂടെ നിത്യം തൃപ്തനായി, ഭൂമിയിൽ ദിലീപന്റെ മഹത്തായ ശാശ്വത കീർത്തി പ്രാപിക്കും.

Verse 108

नारद उवाच । एवमुक्त्वाभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठो भगवानृषिः । प्रीतः प्रीतेनमनसा तत्रैवांतरधीयत

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ ഋഷി വസിഷ്ഠൻ പ്രീതിയോടും പ്രസന്നഹൃദയത്തോടും കൂടി അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 109

दिलीपः कुरुशार्दूल शास्त्रतत्त्वार्थदर्शनात् । वसिष्ठवचनाच्चैव पृथिवीमनुचक्रमे

ഹേ കുരുശാർദൂലാ! ദിലീപൻ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ തത്ത്വാർത്ഥം ഗ്രഹിച്ച്, വസിഷ്ഠന്റെ വചനമനുസരിച്ച് ഭൂമിയെ പര്യടനം ചെയ്തു।

Verse 110

एवमेषा महाभाग प्रतिष्ठाने प्रतिष्ठिता । तीर्थयात्रा महापुण्या सर्वपापप्रमोचनी

ഹേ മഹാഭാഗാ! ഇങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ ഈ തീർത്ഥയാത്ര സ്ഥാപിതമായി; ഇത് മഹാപുണ്യദായിനിയും സർവ്വപാപമോചനിയുമാണ്।

Verse 111

अनेन विधिना यस्तु पृथिवीं पर्यटिष्यति । अश्वमेधशतं साग्रं फलं प्रेत्यैष भोक्ष्यते

ഈ വിധിപ്രകാരം ഭൂമിയെ പര്യടനം ചെയ്യുന്നവൻ, മരണാനന്തരം നൂറ് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ പൂർണ്ണഫലം അനുഭവിക്കും।

Verse 112

ततश्चाष्टगुणं पार्थ प्राप्स्यसे धर्ममुत्तमम् । दिलीपः पार्थ नृपतिर्यथापूर्वमवाप्तवान्

അപ്പോൾ, ഹേ പാർഥാ! നീ അഷ്ടഗുണമായി വർദ്ധിച്ച ഉത്തമധർമ്മം പ്രാപിക്കും—പൂർവ്വകാലത്ത്, ഹേ പാർഥാ, രാജാ ദിലീപൻ പ്രാപിച്ചതുപോലെ.

Verse 113

नेता च त्वमृषीन्यस्मात्तस्मात्तेष्टगुणं फलम् । रक्षोगणविकीर्णानि तीर्थान्येतानि भारत

നീ ഋഷികളുടെ നേതാവായതിനാൽ, നിനക്കു ലഭിക്കുന്ന ഫലവും ആ ശ്രേഷ്ഠഗുണത്തിന് അനുസരിച്ചുതന്നെയാകും. ഹേ ഭാരതാ, ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ രാക്ഷസഗണങ്ങൾ ചിതറിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 114

न गतिर्विद्यतेऽन्यस्य त्वामृते कुरुनंदन । इदं देवर्षिचरितं सर्वतीर्थानुसंश्रितम्

ഹേ കുരുനന്ദനാ, നിന്നെ കൂടാതെ മറ്റൊരാശ്രയവും ഇല്ല. ഈ ദേവർഷികളുടെ ചരിതം സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളോടും ബന്ധപ്പെട്ടു അവയിൽ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 115

यः पठेत्कल्यमुत्थाय सर्वपापैः प्रमुच्यते । ऋषिमुख्याः सदा यत्र वाल्मीकिस्त्वथ कश्यपः

പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകും; കാരണം അവിടെ ഋഷിമുഖ്യരായ വാൽമീകിയും കശ്യപനും സദാ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 116

आत्रेयस्त्वथ कौंडिन्यो विश्वामित्रोऽथ गौतमः । असितो देवलश्चैव मार्कंडेयोऽथ गालवः

അവിടെ ആത്രേയൻ, കൗണ്ഡിന്യൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഗൗതമൻ; കൂടാതെ അസിതൻ, ദേവലൻ, മാർകണ്ഡേയൻ, ഗാലവൻ (ഉണ്ടായിരുന്നു).

Verse 117

भरद्वाजस्य शिष्यश्च मुनिरुद्दालकस्तथा । शौनकः सह पुत्रेण व्यासश्च तपतां वरः

ഭരദ്വാജന്റെ ശിഷ്യനായ മുനി ഉദ്ദാലകൻ, പുത്രസഹിതൻ ശൗനകൻ, തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസൻ—ഇവരും (അവിടെ) ഉണ്ടായിരുന്നു/ഉല്ലേഖിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 118

दुर्वासाश्च मुनिश्रेष्ठो जाबालिश्च महातपाः । एते ऋषिवराः सर्वे त्वत्प्रतीक्ष्यास्तपोधनाः

മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ദുർവാസാവും മഹാതപസ്വി ജാബാലിയും—തപോധനരായ ഈ എല്ലാ ഋഷിവരന്മാരും നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.

Verse 119

एभिः सह महाभाग तीर्थान्येतान्यनुव्रज । प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं यथा राजा महाभिषः

ഹേ മഹാഭാഗ! ഇവരോടൊപ്പം പോയി ഈ തീർത്ഥങ്ങളെ അനുഗമിക്ക; രാജാ മഹാഭിഷനെപ്പോലെ നീ മഹത്തായ കീർത്തി പ്രാപിക്കും.

Verse 120

यथा ययातिर्धर्मात्मा यथा राजा पुरूरवाः । तथा त्वं कुरुशार्दूल स्वेन धर्मेण शोभसे

ധർമ്മാത്മനായ യയാതിയും പ്രസിദ്ധനായ രാജാ പുരൂരവനും പോലെ, ഹേ കുരുശാർദൂല! നീ നിന്റെ സ്വധർമ്മാചരണത്താൽ ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 121

यथा भगीरथो राजा यथा रामश्च विश्रुतः । यथा वै वृत्रहा सर्वान्सपत्नानदहत् पुरा

രാജാ ഭഗീരഥനും വിശ്രുതനായ ശ്രീരാമനും പോലെ, വൃത്രഹാ ഇന്ദ്രനും പൂർവകാലത്ത് തന്റെ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ദഹിപ്പിച്ചിരുന്നു.

Verse 122

त्रैलोक्यं पालयामास देवराट्विगतज्वरः । तथा शत्रुक्षयं कृत्वा त्वं प्रजाः पालयिष्यसि

ക്ലേശമുക്തനായ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ ത്രിലോകം പരിപാലിച്ചു; അതുപോലെ നീ ശത്രുനാശം ചെയ്ത് പ്രജകളെ സംരക്ഷിക്കും.

Verse 123

स्वधर्मेणार्जितामुर्वीं प्राप्य राजीवलोचन । ख्यातिं यास्यसि वीर्येण कार्त्तवीर्यार्जुनो यथा

ഹേ രാജീവലോചനാ! സ്വധർമ്മം അനുസരിച്ച് ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ഭൂമിയെ പ്രാപിച്ച് നീ കാർത്തവീര്യാർജുനനെപ്പോലെ വീര്യത്താൽ മഹാകീർത്തി നേടും।

Verse 124

सूत उवाच । एवमाभाष्य राजानं नारदो भगवानृषिः । अनुज्ञाप्य महाराजं तत्रैवांतरधीयत

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ച ശേഷം, ഭഗവാൻ ഋഷി നാരദൻ മഹാരാജാവിനോട് വിട വാങ്ങി, അതേ സ്ഥലത്തുതന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 125

युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा ऋषिभिः सह सुव्रतः । जगामाखिलतीर्थानि सादरः पृथिवीपतिः

ധർമ്മാത്മാവായ യുധിഷ്ഠിരനും, സുവ്രതനായി, ഋഷികളോടൊപ്പം ഭക്തിപൂർവ്വം ഭൂമിപതിയായി സകല തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കും യാത്ര ചെയ്തു।

Verse 126

मयोक्तामृषयः सर्वे तीर्थयात्राश्रयां कथाम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स मुक्तः सर्वपातकैः

ഹേ ഋഷിമാരേ! ഞാൻ പറഞ്ഞ തീർത്ഥയാത്രയെ ആധാരമാക്കിയ ഈ കഥ ആരെങ്കിലും വായിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും।

Verse 127

मयोक्तमखिलं तत्त्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ । ऋषीणां पुण्यकीर्तीनां नावक्तव्यं ममास्ति वै

ഞാൻ സമഗ്രമായ തത്ത്വം വിശദീകരിച്ചു; ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം? പുണ്യകീർത്തിയുള്ള ഋഷിമാരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാൻ മടിക്കുന്നതൊന്നുമില്ല।