Adhyaya 11

Verse 1

शौनक उवाच । इदानीं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व यथार्थतः । हरिस्वरूपिणा साक्षाद्वेदव्यासेन शासित

ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; യഥാർത്ഥമായി പറയുക. സാക്ഷാൽ ഹരിസ്വരൂപനായ വേദവ്യാസൻ ഉപദേശിച്ചതിനെ.

Verse 2

निरहंकार हे सूत लोकानुग्रहकारक । केन स्यात्सुभगा नारी पापिनी च सुदुर्भगा

അഹങ്കാരരഹിതനായ ഹേ സൂതാ, ലോകാനുഗ്രഹകാരകാ—എന്തുകൊണ്ട് സ്ത്രീ സൗഭാഗ്യവതിയാകുന്നു? പാപിനിയായ സ്ത്രീ എന്തുകൊണ്ട് അത്യന്തം ദുര്ഭാഗ്യവതിയാകുന്നു?

Verse 3

पतिप्रियांग केन स्याद्रूपिता चक्षुषोः सुधा । केन वा जायते लक्ष्मीस्तन्मे ब्रूहि तपोधन

ഹേ തപോധനാ, പറയുക—എന്തുകൊണ്ട് ഭാര്യ ഭർത്താവിന് പ്രിയയാകുന്നു? എന്തുകൊണ്ട് കണ്ണുകൾക്ക് അമൃതസമമായ സൗന്ദര്യം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു? പിന്നെ എന്തുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു?

Verse 4

सूत उवाच । यदि पुण्यमिदं विप्र वृत्तं परमदुर्लभम् । शृणुष्व भोः समासेन कथयामि विधानतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, ഈ പുണ്യവൃത്താന്തം പരമദുർലഭം. മഹാശയ, ശ്രവിക്കൂ; വിധാനപ്രകാരം ക്രമമായി സംക്ഷേപത്തിൽ ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 5

आसीद्भद्रश्रवा राजा युगे द्वापरसंज्ञके । सौराष्ट्रदेशवासी च वेदवेदांगपारगः

ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഭദ്രശ്രവാ എന്നൊരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം സൗരാഷ്ട്രദേശവാസിയും വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതനും ആയിരുന്നു.

Verse 6

भार्या तस्य च संजाता नाम्ना सुरतिचंद्रिका । तस्यां बभूवुः श्रीराज्ञः सप्तपुत्रा मनोरमाः

അവന്റെ ഭാര്യ സുരതിചന്ദ്രിക എന്ന നാമത്താൽ ജനിച്ചു. അവളിൽ നിന്നു ആ ശ്രീരാജാവിന് ഏഴു മനോഹര പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.

Verse 7

ततोऽभिजाता दुहिता सुंदरी सत्यवादिनी । श्यामबाला च विप्रेंद्र नाम्ना प्रीतिकरी पितुः

അതിനുശേഷം ഒരു പുത്രി ജനിച്ചു—സുന്ദരിയും സത്യവാദിനിയും. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, അവൾ ശ്യാമവർണ്ണ ബാലിക; ‘പ്രീതികരീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പിതാവിന് ആനന്ദം പകരുന്നവളായിരുന്നു.

Verse 8

अथैकदा श्यामबाला सुवर्णसिकतासु च । गूढैर्मनोहरै रत्नैः सखिभिः क्रीडितुं मुदा

ഒരു ദിവസം ആ ശ്യാമവർണ്ണ ബാലിക സ്വർണ്ണസദൃശമായ മണലിൽ, മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന മനോഹര രത്നങ്ങളുടെ ഇടയിൽ, സഖികളോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ കളിക്കാനായി പോയി.

Verse 9

जगाम नीपवृक्षस्य तलं परमदुर्लभम् । एतस्मिन्नंतरे विप्र लक्ष्मीः संसारतारिणी

അവൻ നീപവൃക്ഷത്തിന്റെ അത്യന്തം ദുർലഭമായ അടിത്തട്ടിലേക്കു ചെന്നു. അതിനിടയിൽ, ഹേ വിപ്ര, സംസാരതാരിണിയായ ലക്ഷ്മി പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 10

लोकानां नीतिदा साथ समायाता स्वयं पुरः । धृत्वा च ब्राह्मणीरूपं पलितांगी च भूसुर

അപ്പോൾ ലോകങ്ങൾക്ക് നയം ഉപദേശിക്കുന്ന സാധ്വിയായ നീതിദാ സ്വയം മുന്നിൽ വന്നു. ബ്രാഹ്മണീ രൂപം ധരിച്ചു, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ചാരനിറം പിടിച്ച അവയവങ്ങളോടെ, ആ ഭൂസുര ബ്രാഹ്മണനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 11

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे एकादशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ ബ്രഹ്മഖണ്ഡത്തിൽ സൂത-ശൗനക സംവാദത്തിലെ ഏകാദശ അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 12

इति संचिंत्य मनसा गता राजनिकेतनम् । सुवर्णभित्तिभिर्युक्तं पताकाभिरलंकृतम्

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച് അവൾ രാജനികേതനത്തിലേക്കു പോയി; അത് സ്വർണ്ണഭിത്തികളാൽ യുക്തവും പതാകകളാൽ അലങ്കൃതവും ആയിരുന്നു.

Verse 13

सिंहद्वारमतिक्रम्य प्राह दौवारिकीं ततः । द्वारं जहि हि भो द्वारि नियुक्ते शुभलक्षणे

സിംഹദ്വാരം കടന്ന് അവൻ ദ്വാരപാലികയോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വാരി, ശുഭലക്ഷണേ, നിയുക്തേ! വാതിൽ തുറക്കുക, തുറക്കുക.”

Verse 14

यामि वेगेन पश्यामि राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या रत्नदंडकरा च सा । कोकिलावाक्यवन्मुक्तं परमं हर्षमाययौ

“ഞാൻ വേഗത്തിൽ പോകുന്നു; രാജ്ഞി സുരതിചന്ദ്രികയെ ദർശിക്കും.” അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രത്നദണ്ഡം കൈയിൽ പിടിച്ചിരുന്ന ആ സ്ത്രീ കുയിലിന്റെ മധുരവാക്യം കേട്ടതുപോലെ പരമാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 15

द्वारनियुक्तोवाच । किं नाम वहसे वृद्धे कः पतिस्तावकः पुनः । आगतासि कथं किं ते कार्य्यं राज्ञ्याश्च दर्शने । कस्मात्किं ब्रूहि विप्रे त्वं श्रोतुं कौतुहलं हि मे

ദ്വാരപാലകൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ വൃദ്ധേ, നീ എന്താണ് വഹിക്കുന്നത്? പിന്നെ നിന്റെ ഭർത്താവ് ആരാണ്? നീ എങ്ങനെ ഇവിടെ വന്നു, രാജ്ഞിയുടെ ദർശനത്തിന് നിനക്ക് എന്ത് കാര്യമുണ്ട്? എന്തുകൊണ്ട്, ഏതു ഉദ്ദേശത്തോടെ വന്നുവെന്ന് പറയുക. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, സംസാരിക്കൂ; കേൾക്കാൻ എനിക്ക് വലിയ കൗതുകമുണ്ട്।”

Verse 16

वृद्धोवाच । शृणु पोष्ये महाराज पत्न्या दंडकरे यदा । श्रोतुं कौतूहलं तेऽस्ति मदागमनकारणम्

വൃദ്ധ പറഞ്ഞു— “കേൾക്കൂ, ഹേ പ്രിയ മഹാരാജാ. നിങ്ങളുടെ ഭാര്യ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ, എന്റെ വരവിന്റെ കാരണമെന്തെന്ന് കേൾക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് കൗതുകം തോന്നിയിരുന്നു।”

Verse 17

प्रसिद्धा कमला नाम्ना चाहं प्राणेश्वरो मम । भुवनेश इति ख्यातो नाम्ना द्वारवतीपुरी

“ഞാൻ ‘കമലാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്; എന്റെ പ്രാണപ്രിയനായ ഭർത്താവ് ‘പ്രാണേശ്വരൻ’. ദ്വാരവതീപുരി ലോകത്തിൽ ‘ഭുവനേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ ഖ്യാതമാണ്।”

Verse 18

तस्यां वै वर्त्तते पोष्ये मम प्राणेश्वरस्ततः । आगताहं रत्नवेत्रकरे शृणु सकौतुकम्

“ആ പ്രിയ നഗരത്തിലേയാണ് എന്റെ പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയനായ ഭർത്താവ് പ്രാണേശ്വരൻ വസിക്കുന്നത്. അവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ രത്നവേത്രദണ്ഡം കൈയിൽ പിടിച്ച് വന്നത്; കൗതുകത്തോടെ ഈ വൃത്താന്തം കേൾക്കൂ।”

Verse 19

ममागमनकार्यं हि वच्मीदानीं तवाग्रतः । पुरासीद्वैश्यकुलजा राज्ञी तव च दुःखिनी

ഇപ്പോൾ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എന്റെ വരവിന്റെ കാര്യം ഞാൻ പറയുന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് നിനക്കൊരു ദുഃഖിതയായ രാജ്ഞി ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൾ വൈശ്യകുലത്തിൽ ജനിച്ചവളായിരുന്നു.

Verse 20

एकस्मिन्दिवसे पोष्ये पतिना कलहः कृतः । तया नार्या च दुःखिन्या ततो वै भर्तृपीडिता

പൗഷ്യമാസത്തിലെ ഒരു ദിവസം അവളുടെ ഭർത്താവ് കലഹം തുടങ്ങി. ആ ദുഃഖിതയായ സ്ത്രീ അപ്പോൾ ഭർത്താവാൽ കഠിനമായി പീഡിതയായി.

Verse 21

बहिर्भूय द्रुतं गेहाद्रुदंती च पुनः पुनः । तस्याश्च रोदनं श्रुत्वा चागताहं समीपतः

അവൾ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ ഓടി, വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു. അവളുടെ കരച്ചിൽ കേട്ട് ഞാൻ അവളുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.

Verse 22

अपृच्छं सर्ववृत्तांतं कथितो वै यथार्थतः । तया ततो व्रतवरमुपदेशं ददाम्यहम्

ഞാൻ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും ചോദിച്ചു; അവൾ യഥാർത്ഥമായി എല്ലാം പറഞ്ഞു. അതിനാൽ അവൾ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് ആ ശ്രേഷ്ഠ വ്രതത്തിന്റെ ഉപദേശം ഞാൻ നൽകുന്നു.

Verse 23

ममोपदेशतः सा वै चक्रे व्रतवरं मुदा । तस्य प्रसादाद्भो द्वाःस्थे संजाता सुखिता च सा

എന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അവൾ സന്തോഷത്തോടെ ആ ശ്രേഷ്ഠ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. ഓ ദ്വാരസ്ഥാ, അതിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൾ സന്തുഷ്ടയും സുഖിനിയും ആയി.

Verse 24

कदाचिद्वैश्यकुलजा पत्या मृत्योर्वशं गता । समानेतुं ततस्तौ तु विहिताखिलघातकौ

ഒരിക്കൽ വൈശ്യകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു സ്ത്രീ ഭർത്താവിനൊപ്പം മരണമടഞ്ഞു. അപ്പോൾ സർവ്വജീവജാലങ്ങളെയും ഉപദ്രവിക്കുന്ന യമദൂതന്മാർ അവരെ കൊണ്ടുപോകാനായി എത്തി.

Verse 25

किंकरान्प्रेषयामास चंडाद्यान्धर्मराट्प्रभुः । यमाज्ञया समायाता यमदूता भयंकराः

ധർമ്മരാജാവായ യമൻ ചണ്ഡൻ തുടങ്ങിയ സേവകരെ അയച്ചു. യമന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് ഭയങ്കരന്മാരായ ആ യമദൂതന്മാർ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 26

बद्ध्वा तौ चर्मपाशेन लोहमुद्गरपाणयः । उद्यमं चक्रिरे गंतुं यमस्य शरणं प्रति

കയ്യിൽ ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകൾ ഏந்திய ആ ദൂതന്മാർ അവരെ രണ്ടുപേരെയും തോൽക്കയറുകൊണ്ട് ബന്ധിച്ച് യമലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ഒരുങ്ങി.

Verse 27

अत्रांतरे च लक्ष्म्यास्ते दूता विष्णुपरायणाः । समानेतुं समायाताः शंखचक्रगदाधराः

അപ്പോഴേക്കും ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ച വിഷ്ണുഭക്തരായ ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ ദൂതന്മാർ അവരെ കൊണ്ടുപോകാനായി അവിടെ എത്തി.

Verse 28

दृष्ट्वा तथाविधांस्तांश्च यमदूताः पलायिताः । लक्ष्मीदूता महात्मानः स्वप्रकाशादयस्तथा

ആ ദിവ്യരൂപികളെ കണ്ടതും യമദൂതന്മാർ ഓടിപ്പോയി. അപ്പോൾ സ്വപ്രകാശൻ തുടങ്ങിയ മഹാത്മാക്കളായ ലക്ഷ്മീദൂതന്മാർ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 29

पाशं छित्त्वा समारोप्य राजहंसयुते रथे । जग्मुर्लक्ष्मीपुरं सर्वे सहसाकाशवर्त्मना

പാശം (ബന്ധനം) ഛേദിച്ച് രാജഹംസയുക്തമായ രഥത്തിൽ आरोഹണം ചെയ്ത്, അവർ എല്ലാവരും ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി സഹസാ ലക്ഷ്മീപുരത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 30

यावद्वारं व्रतवरं कृत्वा वैश्या च सा तदा । तावत्कल्पसहस्राणि तस्थतुः कमलापुरे

ആ വൈശ്യസ്ത്രീ ആ ശ്രേഷ്ഠവ്രതം എത്രകാലം അനുഷ്ഠിച്ചുവോ, അത്രകാലം അവർ കമലാപുരത്തിൽ നിലകൊണ്ടു—സഹസ്ര കൽപ്പങ്ങൾ വരെ।

Verse 31

पुण्यशेषस्य भोगार्थं जातौ राजान्वयेऽधुना । व्रतं च विस्मृतौ द्वाःस्थे राजसंपत्तिगर्वितौ । तस्माच्च तव तस्यापि चोपदेशार्थमागता

മുൻപുണ്യത്തിന്റെ ശേഷഫലം ഭോഗിക്കാനായി ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ രാജവംശത്തിൽ ജനിച്ചു. എന്നാൽ ദ്വാരസ്ഥരായി രാജസമ്പത്തിന്റെ ഗർവത്തിൽ വ്രതാനുഷ്ഠാനം മറന്നു. അതുകൊണ്ട് നിന്നെയും അവനെയും ഉപദേശിക്കാനായി വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 32

द्वाःस्थोवाच । केनैव तु विधानेन वृद्धे व्रतवरं कृतम् । कस्मिन्मासे व्रतं श्रेष्ठं देवता का च पूज्यते

ദ്വാരസ്ഥൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വൃദ്ധനേ, ഏതു വിധാനപ്രകാരം ഈ ശ്രേഷ്ഠവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം? ഏതു മാസത്തിലാണ് ഈ വ്രതം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം, ഏതു ദേവതയെ പൂജിക്കണം?

Verse 33

एतन्मे पृच्छतो मातर्यथावद्वक्तुमर्हसि । कमलोवाच । कार्त्तिके च व्यतिक्रांते मार्गशीर्षे समागते । तस्मिन्मासे च भो पोष्ये वासरे गुरुसंज्ञके

മാതാവേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതിന് യഥാവിധി പറയുന്നത് നിങ്ങള്ക്ക് യുക്തമാണ്. കമലൻ പറഞ്ഞു—കാർത്തികം കഴിഞ്ഞ് മാർഗശീർഷം വന്നാൽ, ആ മാസത്തിൽ, പുഷ്യ നക്ഷത്രദിനത്തിൽ, ഗുരുസഞ്ജ്ഞക വാരത്തിൽ (വ്യാഴാഴ്ച)…

Verse 34

ततः पूर्वाह्णसमये सकलैर्व्रतिभिर्वृता । नारायणेन सहितां लक्ष्मीं संपूजयेत्ततः

അതിനുശേഷം മുൻപകൽ സമയത്ത്, എല്ലാ വ്രതനിഷ്ഠ ഭക്തന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, നാരായണനോടുകൂടിയ ലക്ഷ്മീദേവിയെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിക്കണം।

Verse 35

मिष्टैः पायसयुक्तैश्च भुक्तैश्च खंडमिश्रितैः । लक्ष्मीं संतोषयेत्प्रेष्ये ततः संप्रार्थयेदिदम्

പ്രിയേ! മധുരഭക്ഷണങ്ങൾ, പായസം, പഞ്ചസാര ചേർത്ത വിഭവങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ലക്ഷ്മീദേവിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കണം।

Verse 36

त्रैलोक्यपूजिते देवि कमले विष्णुवल्लभे । यथा त्वमचला कृष्णे तथा भव मयि स्थिता

ത്രൈലോക്യപൂജിത ദേവീ! കമലേ, വിഷ്ണുവല്ലഭേ! നീ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം അചലമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, എനിക്കുള്ളിലും സ്ഥിരമായി വസിക്കണമേ।

Verse 37

ईश्वरी कमले देवि शरणं च भवानघे । नानोपहारद्रव्यैश्च लक्ष्मीमाज्ञाप्य तोषयेत्

ഈശ്വരീ, കമലേ ദേവീ, അനഘേ! നീയേ എന്റെ ശരണം. നാനാവിധ ഉപഹാരദ്രവ്യങ്ങളാൽ ലക്ഷ്മീദേവിയെ ആവാഹിച്ച് സന്തോഷിപ്പിക്കണം।

Verse 38

शास्त्रैश्च पूजयेद्देवीं महोत्सवसमन्विताम् । ततो नैवेद्यशेषांश्च दत्वा ब्राह्मणसत्तमम्

ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം മഹോത്സവസഹിതം ദേവിയെ പൂജിക്കണം; തുടർന്ന് നൈവേദ്യശേഷം ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 39

आत्मानं स्वपतिं पुत्रान्पोष्येऽन्यानपि सेवकान् । द्वितीये तु गुरोर्वारे विशेषं शृणु सुंदरि

ഞാൻ എന്നെയും എന്റെ ഭർത്താവിനെയും പുത്രന്മാരെയും പോഷിപ്പിക്കും; മറ്റ് ആശ്രിതരെയും സേവകരെയും കൂടി പരിപാലിക്കും. എന്നാൽ ഹേ സുന്ദരി, രണ്ടാം ദിവസം—ഗുരുവാരം—അതിനുള്ള പ്രത്യേക വ്രതം കേൾക്കുക.

Verse 40

चित्रधूलीप्रशस्तैश्च भ्राष्ट्रैर्गोधूमनिर्मितैः । तोषयेत्कमलादेव्याः कुर्य्याद्वै भक्तिभावतः

ഗോധുമകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച, ‘ചിത്രധൂലി’ എന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന ഉത്തമ വറുത്ത നൈവേദ്യങ്ങളാൽ കമലാദേവി (ലക്ഷ്മി)യെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം; ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഈ വിധി ആചരിക്കണം.

Verse 41

तृतीये खंडसंयुक्तं दध्योदननिवेदनम् । शामाक शालि कासारैश्चतुर्थे पूजयेन्मुदा

മൂന്നാം ദിവസം സന്തോഷത്തോടെ ഖണ്ഡം ചേർത്ത ദധ്യോദനം (തൈര്-ചോറ്) നൈവേദ്യമായി അർപ്പിക്കണം. നാലാം ദിവസം ശ്യാമാക ധാന്യം, ശാലി അരി, കാസാര വിഭവങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഹർഷത്തോടെ പൂജ നടത്തണം.

Verse 42

लक्ष्मीदेवीं प्रयत्नेन रत्नदंडकरे ततः । लक्ष्मीदेवी प्रीतये तु ब्राह्मणान्पूजयेद्धनैः

അതിനുശേഷം കൈയിൽ രത്നദണ്ഡം ധരിച്ചു പരിശ്രമത്തോടെ ലക്ഷ്മീദേവിയെ പൂജിക്കണം; ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ പ്രീതിക്കായി ബ്രാഹ്മണരെ ധനത്തോടെ ആദരിക്കണം.

Verse 43

वस्त्रालंकारभोज्यैश्च फलैर्नानाविधैस्तथा । पोष्योवाच । अत्रैव तिष्ठ भो वृद्धे राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम्

വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, ഭോജ്യവസ്തുക്കൾ, നാനാവിധ ഫലങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും (സേവനം ചെയ്യണം). പുഷ്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വൃദ്ധേ, ഇവിടെ തന്നെയിരിക്കുക; രാജ്ഞി സുരതിചന്ദ്രികയെ ശുശ്രൂഷിക്കൂ.

Verse 44

विज्ञाप्य त्वां नयिष्यामि मा क्रोधं कुरु सत्तमे । इत्युक्त्वा सा तु चार्वंगी गता राज्ञीसमीपतः

“നിന്നോട് അപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ നിന്നെ അവിടെ കൊണ്ടുപോകാം; ഹേ സത്തമപുരുഷാ, കോപിക്കരുത്.” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ സുന്ദരാംഗി രാജ്ഞിയുടെ സമീപത്തേക്ക് പോയി.

Verse 45

शिरस्यंजलिमाधाय पोष्या ब्रह्मन्समूलतः । आरभ्य सांगपर्यंतं यदूचे कमलालया

തലയിൽ അഞ്ജലി ധരിച്ചു പുഷ്യാ, ആരംഭം മുതൽ അവസാനം വരെ, എല്ലാ വിശദാംശങ്ങളോടും കൂടി, കമലാലയാ (ലക്ഷ്മി) പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഭക്തിപൂർവ്വം അറിയിച്ചു.

Verse 46

तत्सर्वं कथयामास राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् । द्वारपालीवचः श्रुत्वा राज्ञी सुरतिचंद्रिका

അവൾ അതെല്ലാം രാജ്ഞി സുരതിചന്ദ്രികയോട് പറഞ്ഞു. ദ്വാരപാലികയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജ്ഞി സുരതിചന്ദ്രിക…

Verse 47

जगाम ब्राह्मणीपार्श्वं सगर्वा प्राह सुंदर । राज्ञ्युवाच । वृद्धे ब्राह्मणि किं वृत्तं चोपदेशार्थमागता

അപ്പോൾ ഗർവത്തോടെ രാജ്ഞി ബ്രാഹ്മണിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു—“ഹേ സുന്ദരി, ഹേ വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണീ! എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? ഉപദേശം നൽകാനാണോ വന്നത്?”

Verse 48

कथयस्व चिरं मह्यं भयं त्यक्त्वा यथासुखम् । ब्राह्मण्युवाच । तवानीतिमहं दृष्ट्वा गंतुमिच्छामि चंचला

“ഭയം വിട്ട്, സുഖമായി, എനിക്ക് ദീർഘമായി പറയുക.” ബ്രാഹ്മണീ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ അനീതിയെ കണ്ടിട്ട് ഞാൻ ചഞ്ചലമായി ഇവിടെ നിന്ന് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 49

कथयिष्यामि किं दुष्टे व्रतं परमदुर्लभम् । इंदिरावासरे चाद्य चांडालेन करोषि यत्

ഹേ ദുഷ്ടേ! അത്യന്തം ദുർലഭമായ ആ വ്രതത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് എന്തു പറയണം? ഇന്ന് ഇന്ദിരാ-വാസരത്തിൽ (വെള്ളിയാഴ്ച) ചാണ്ഡാലനോടൊപ്പം നീ ചെയ്യുന്നതല്ലോ അത്.

Verse 50

तद्दृष्टं मयि का दुष्टे तद्गेहे गर्वितेऽधुना । तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणीवाक्यं क्रोधसंरक्तलोचना

ഹേ ദുഷ്ടേ! ആ വീട്ടിൽ പാർത്തു ഇപ്പോൾ നീ അഹങ്കാരിണിയായോ—എന്നിൽ നീ എന്താണ് കണ്ടത്? ബ്രാഹ്മണിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവളുടെ കണ്ണുകൾ ക്രോധത്തിൽ ചുവന്നു.

Verse 51

जरंतीं ब्राह्मणीं चैव प्रहारं च चकार सा । ततः सा कमला वृद्धा क्रंदमाना पलायिता

അവൾ ആ വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണിയെ പ്രഹരിച്ചു. അപ്പോൾ വൃദ്ധയായ കമലാ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവിടെ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 52

क्रीडमाना ततः श्यामा ब्राह्मणीक्रन्दनध्वनिम् । आगतास्याः समीपं तु श्रुत्वा बाला तपोधना

പിന്നീട് കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ശ്യാമാ ബ്രാഹ്മണിയുടെ കരച്ചിലിന്റെ ശബ്ദം കേട്ടു; തപോധനയായ ആ ബാലിക ഉടൻ അവളുടെ സമീപത്തേക്ക് എത്തി.

Verse 53

श्यामाबालोवाच । वृद्धे व्यथेदृशी केन दत्ता तुभ्यं वदस्व मे । तस्या वचनमाकर्ण्य शोकगद्गदया गिरा

ശ്യാമാബാല പറഞ്ഞു—“ഹേ വൃദ്ധമാതാവേ! നിനക്കീ ദുഃഖം ആരാണ് വരുത്തിയത്? എനിക്ക് പറയുക.” അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ ശോകംകൊണ്ട് ഇടറുന്ന ശബ്ദത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 54

कमला कथितं सर्वं वृत्तांतं द्विजसत्तम । श्यामाबाला ततः श्रुत्वा व्रतं परमदुर्ल्लभम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! കമലാ സമസ്ത വൃത്താന്തവും പറഞ്ഞു. അത്യന്തം ദുർലഭമായ ആ വ്രതം കേട്ട ശ്യാമാബാലാ അതനുഷ്ഠിക്കാൻ മനസ്സുറച്ചു.

Verse 55

शास्त्रोक्तविधिना चक्रे सश्रद्धं च सभक्तितः । त्रिवारे परिपूर्णे तु तुर्यवारे समागते

ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം ശ്രദ്ധയും ഭക്തിയും ചേർത്ത് അവൻ ആ അനുഷ്ഠാനം ചെയ്തു. മൂന്നു പ്രാവശ്യം പൂർത്തിയായപ്പോൾ നാലാം പ്രാവശ്യം എത്തി.

Verse 56

विवाहकर्मसंसिद्धं द्विजलक्ष्मीप्रसादतः । श्रीसिद्धेश्वरदेवस्य नृपतेर्भूपतेजसः

ദ്വിജലക്ഷ്മിയുടെ പ്രസാദത്താലും രാജാവിന്റെ ഭൂപതേജസ്സാലും ശ്രീ സിദ്ധേശ്വരദേവന്റെ വിവാഹകർമ്മം വിജയകരമായി സിദ്ധിച്ചു.

Verse 57

मालाधरो नाम सुतो गृहीत्वा तां गृहं गतः । अथ तस्यां गतायां तु ब्रह्मन्शृणुष्व कौतुकम्

മാലാധരൻ എന്ന പുത്രൻ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് വീട്ടിലേക്കു പോയി. അവൾ വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ആ കൗതുകകരമായ സംഭവമൊന്നു കേൾക്കുക.

Verse 58

राज्ञीगृहे च सर्वाणि स्थितानि सुबहूनि च । द्रव्याणि केन नीतानि न ज्ञातान्यपि भूसुर

രാജ്ഞിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ അനവധി വിലയേറിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു; എന്നാൽ അവയെ ആരാണ് കൊണ്ടുപോയത് എന്ന് അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തില്ല, ഹേ ഭൂസുരാ.

Verse 59

निर्वित्ता बुद्धिहीना सा चान्नवस्त्रविवर्जिता । उपविष्टा च केनापि गंतुं च दुहितुर्गृहम्

അവൾ ധനഹീനയും ബുദ്ധിഹീനയും ആയി, അന്നവും വസ്ത്രവും ഇല്ലാതെ ദുഃഖിതയായി ഇരുന്നു. എങ്ങനെയോ ഇരുന്നിട്ട് പിന്നെ മകളുടെ വീട്ടിലേക്കു പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 60

प्रेषयामास भर्त्तारं किंचित्प्रार्थनहेतवे । तस्य मालाधरस्यापि ग्रामे च सरसीतटे

ചെറിയൊരു അപേക്ഷയ്ക്കായി അവൾ ഭർത്താവിനെ അയച്ചു. അദ്ദേഹം മാലാധരയുടെ ഗ്രാമത്തിലേക്ക്, തടാകത്തിന്റെ തീരത്തേക്ക് പോയി.

Verse 61

कालेन कियता विप्र प्रविवेश च कष्टतः । तस्माज्जलं समानेतुं तस्या दास्यः समागताः । तं दृष्ट्वा दुःखिनां श्रेष्ठं पप्रच्छुः सानुकंपिताः

കുറച്ചു സമയത്തിന് ശേഷം, ഹേ വിപ്രാ, അദ്ദേഹം വലിയ കഷ്ടത്തോടെ അകത്തു പ്രവേശിച്ചു. അപ്പോൾ വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ അവളുടെ ദാസിമാർ വന്നു; ദുഃഖിതരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു കരുണയോടെ ചോദിച്ചു.

Verse 62

दास्य ऊचुः । कस्त्वं कुतः समायातो मांसरक्तविवर्ज्जितः । रूक्षांगो रूक्षकेशश्च तत्सर्वं कथयस्व नः

ദാസിമാർ പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്—മാംസരക്തമില്ലാത്തവനായി? നിന്റെ അവയവങ്ങൾ ക്ഷീണിതം, മുടി വരണ്ടത്; എല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറയുക.”

Verse 63

दरिद्र उवाच । श्यामाबालापिता चाहं सौराष्ट्रनगरागतः । कथयध्वं च भो दास्यः श्यामाबालासमीपतः

ദരിദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ശ്യാമാബാലയുടെ പിതാവാണ്; സൗരാഷ്ട്ര നഗരത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ ദാസിമാരേ, പറയുക—ഇവിടെ സമീപത്ത് ശ്യാമാബാല എവിടെയാണ്?”

Verse 64

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कौतूहलसमन्विताः । परस्परमुखाः सर्वा जहसुः स्वपुरं गताः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാവരും കൗതുകം നിറഞ്ഞവരായി പരസ്പരം മുഖം നോക്കി ചിരിച്ചു; പിന്നെ തങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 65

श्यामाबाला च कथितं सर्वं वृत्तं च भो द्विज । श्रुत्वैतद्वचनं तासां प्रेषयामास सेवकान्

ഹേ ദ്വിജാ! ശ്യാമാബാലാ മുഴുവൻ സംഭവവിവരം പറഞ്ഞു. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉടൻ അദ്ദേഹം സേവകരെ അയച്ചു।

Verse 66

पुष्पतैलं दिव्यवस्त्रं चंदनं पर्णवीटिकाम् । घोटकं च तथा दत्वा पितरं प्रति सुंदरी

ഹേ സുന്ദരീ! അവൾ പിതാവിന് പുഷ്പസുഗന്ധിത തൈലം, ദിവ്യവസ്ത്രം, ചന്ദനം, ഇലയിൽ പൊതിഞ്ഞ വീടിക (പാൻ) കൂടാതെ ഒരു കുതിരയും സമർപ്പിച്ചു।

Verse 67

गत्वाथ सर्वे ते भृत्याः कृत्वा सुवेषमुत्तमम् । श्यामाबालागृहं निन्युर्देवराजगृहोपमम्

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ഭൃത്യരും പോയി ഉത്തമമായ വേഷഭൂഷ ഒരുക്കി, ദേവരാജന്റെ ഭവനംപോലെ ഭംഗിയുള്ള ശ്യാമാബാലയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 68

श्यामाबाला ततश्चैव पितरं दुखिनां वरम् । श्याल्यन्नं सघृतं चैव भोजयामास यत्नतः

പിന്നീട് ശ്യാമാബാലാ അത്യന്തം ശ്രദ്ധയോടെ തന്റെ പിതാവിന്—ദുഃഖിതരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി—ശ്യാലി അരിയുടെ അന്നവും നെയ്യും ചേർത്ത് ഭക്ഷണം നൽകി।

Verse 69

तुर्येषु समतीतेषु दिवसेषु तपोधन । प्रेषयामास तं दत्वा गुप्तपात्रस्थितं धनम्

നാല് ദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ തപോധന, അവൻ ഗുപ്തപാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ധനം അവനു നൽകി അവനെ യാത്രയാക്കി।

Verse 70

ततः प्रविश्य स्वगृहे धनं पात्रान्तरस्थितम् । ददर्शांगारनिचयं रुरोद भृशदुःखितः

പിന്നീട് അവൻ സ്വന്തം വീട്ടിൽ കയറി മറ്റൊരു പാത്രത്തിൽ വെച്ചിരുന്ന ധനം നോക്കി; എന്നാൽ അവിടെ ചാരക്കൂമ്പാരം മാത്രം കണ്ടു അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ കരഞ്ഞു।

Verse 71

दुहितुः सदनं यातुं निःससार गृहागतः । तत्रैव सरसीकूले प्रविवेश च दुःखिनी

വീട്ടിലെത്തിയ അവൾ മകളുടെ വീട്ടിലേക്കു പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു; അതേ തടാകത്തിന്റെ കരയിൽ ദുഃഖിതയായ അവൾ അവിടെയേ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 72

तथैनां च समानीतां यथा स्याः प्राणवल्लभाम् । तथैव पूजयामास मातृस्नेहात्पतिव्रता

അവളെ അകത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, അവൾ പ്രാണപ്രിയയായിരിക്കുമാറ്, മാതൃസ്നേഹത്താൽ പ്രേരിതയായ ആ പതിവ്രത അവളെ ആദരിച്ചു പൂജിച്ചു।

Verse 73

एतस्मिन्समये विप्र लक्ष्मीवासरमुत्तमम् । श्यामाबाला कारयितुं मनश्चक्रे च मातरम्

ആ സമയത്ത്, ഹേ വിപ്ര, അത് ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ ഉത്തമ ദിനമായിരുന്നു; ശ്യാമ ബാലിക അമ്മയാൽ ആ വ്രതം/കർമ്മം നടത്തിക്കൊള്ളണമെന്ന് മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 74

तस्या माता दरिद्राणि भुक्त्वा वैकांतिकेपि च । शावकानां तु चोच्छिष्टं लक्ष्मीकोपसमन्विता

അവളുടെ മാതാവ് ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ കോപത്തിൽ ആകുലയായി ദരിദ്രരുടെ ആഹാരം ഭുജിച്ചു; വൈകാന്തികമായ പുണ്യസന്ദർഭത്തിലും ശാവകരുടെ ഉച്ഛിഷ്ടം വരെ തിന്നു।

Verse 75

इंदिरायास्तृतीयानि वासराणि गतान्यपि । चतुर्थवासरे तां तत्कारयामास सा दृढम्

ഇന്ദിരയുടെ മൂന്നാം ദിവസങ്ങളും കഴിഞ്ഞിട്ടും, നാലാം ദിവസം അവൾ അവളെ ആ കർമ്മം/വ്രതം ദൃഢമായി ചെയ്യിച്ചു।

Verse 76

आगता नगरं सा वै राज्ञी सुरतिचंद्रिका । दृष्ट्वा गृहं तथा दिव्यमिंदिरायाः प्रसादतः

രാജ്ഞി സുരതിചന്ദ്രിക നഗരം എത്തി; ഇന്ദിരാ (ലക്ഷ്മി)യുടെ പ്രസാദത്താൽ ലഭിച്ച ആ ദിവ്യവും ഭംഗിയുമുള്ള ഭവനം കണ്ടു വിസ്മയപ്പെട്ടു।

Verse 77

श्यामाबाला च विप्रेंद्र कदाचित्समये पुनः । मातुर्गृहं गता चाथ ऐश्वर्यस्य दिदृक्षया

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ശ്യാമാബാല ഒരിക്കൽ വീണ്ടും മാതാവിന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോയി; അവിടത്തെ ഐശ്വര്യം കാണുവാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ।

Verse 78

श्यामाबालां ततो दूराद्दृष्ट्वा संकुपिता च सा । न पश्यामि मुखं तस्या इत्युक्त्वालक्षिता स्थिता

അപ്പോൾ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് ശ്യാമാബാലയെ കണ്ടതോടെ അവൾ ഭയപ്പെട്ടു; “അവളുടെ മുഖം ഞാൻ കാണുന്നില്ല” എന്നു പറഞ്ഞ്, ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ അവിടെ തന്നെ നിന്നു।

Verse 79

गत्वा गृहांतरालं च गृहीत्वा सैंधवं च सा । आगता स्वगृहं किंचित्तूष्णीं लक्ष्मीसमाश्रितम्

അവൾ വീട്ടിന്റെ അകത്തളത്തിലേക്ക് പോയി സൈന്ധവ ലവണം എടുത്ത് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങിവന്നു—അൽപം മൗനത്തോടെ, ലക്ഷ്മിയുടെ ആശ്രയം തേടിയവളായി।

Verse 80

राजा स्वामी च पप्रच्छ तां साध्वीं पतिदेवताम् । किमानीतं त्वया कांते कथयस्व ममाग्रतः

അപ്പോൾ രാജാവ്, അവളുടെ സ്വാമി, ആ സാധ്വി പതിദേവതയോട് ചോദിച്ചു—“പ്രിയേ, നീ എന്താണ് കൊണ്ടുവന്നത്? എന്റെ സന്നിധിയിൽ പറയുക.”

Verse 81

कांतोवाच । राज्यसारं समानीतं दर्शयिष्यामि भोजने । इत्युक्त्वा सा तदा पाकं कृत्वा च लवणं विना

പ്രിയ പറഞ്ഞു—“രാജ്യത്തിന്റെ സാരം ഞാൻ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു; ഭോജനസമയത്ത് കാണിച്ചുതരാം.” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ അപ്പോൾ ലവണമില്ലാതെ പാചകം ചെയ്തു।

Verse 82

अन्नादिकं ततो दत्वा मालाधराय भूभुजे । ततो मालाधरो राजा व्यंजनं लवणवर्जितम्

പിന്നീട് അവൾ ഭൂഭുജനായ മാലാധരനു അന്നാദികൾ വിളമ്പി. തുടർന്ന് രാജാവ് മാലാധരൻ ലവണമില്ലാത്ത വിഭവം ഭുജിച്ചു।

Verse 83

भुक्त्वा वैगुण्यतां प्राप्तो राज्यसारं ददौ च सा । तदा हृष्टमना राजा भोजनं कृतवान्द्विज

അവൾ (ലവണമില്ലാത്ത) ഭോജനം ചെയ്ത് വൈഗുണ്യദോഷം പ്രാപിച്ചു; തുടർന്ന് അവൾ രാജ്യസാരം സമർപ്പിച്ചു. ഹേ ദ്വിജ, പിന്നെ രാജാവ് ഹർഷിതമനസ്സോടെ ഭോജനം ചെയ്തു।

Verse 84

प्रशशंस च तां नारीं धन्याधन्या इति ब्रुवन् । एतद्व्रतं च या नारी न करोति महादरात्

'ധന്യ, ധന്യ!' എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ആ സ്ത്രീയെ പ്രശംസിച്ചു. എന്നാൽ ഏത് സ്ത്രീയാണോ ഈ വ്രതം അതീവ ആദരവോടെ അനുഷ്ഠിക്കാത്തത്...

Verse 85

जन्मजन्मनि सा नारी दरिद्रा दुर्भगा भवेत् । इदं या शृणुयाद्भक्त्या पठेद्यो वा समाहितः

ആ സ്ത്രീ ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ദരിദ്രയും നിർഭാഗ്യവതിയുമായി ഭവിക്കും. ആരാണോ ഇത് ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുകയോ ഏകാഗ്രതയോടെ വായിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത്...

Verse 86

सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो लक्ष्मीलोकं लभेच्च सः । इमां व्रतकथां या तु न श्रुत्वा क्रियते व्रतम् । तस्या व्रतफलं चैव नश्यत्येव न संशयः

അവൻ സർവ്വ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി ലക്ഷ്മീലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വ്രതകഥ കേൾക്കാതെ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സ്ത്രീയുടെ വ്രതഫലം നിസ്സംശയം നശിച്ചുപോകുന്നു.