വസിഷ്ഠനും റാണി മോഹിനിയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ മോഹിനി ഗയാ-തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും മഹിമയും ചോദിക്കുന്നു. വസു ഗയയെ പരമ പിതൃ-തീർത്ഥമായി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിവാസസ്ഥാനമായി വർണ്ണിക്കുന്നു; ഒരേയൊരു പുത്രൻ പോലും ഗയയിൽ ചെന്നു ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ സന്തതി-ധർമ്മം സഫലമാകുമെന്ന് പിതൃസ്തുതി പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഗയാസുരകഥ—അവന്റെ തപസ്സാൽ ലോകങ്ങൾ പീഡിതമാകുമ്പോൾ ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ മായയാൽ അസുരൻ വധിക്കപ്പെടുകയും ഗയയിൽ വിഷ്ണു ‘ഗദാധരൻ’ ആയി മോക്ഷദാതാവായി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രപരിധി, ബ്രഹ്മസന്നിധി, യജ്ഞം, ശ്രാദ്ധം, പിണ്ഡദാനം, സ്നാനം എന്നിവയുടെ ഫലങ്ങൾ—നരകവിമോചനം, സ്വർഗ്ഗ/ബ്രഹ്മലോകപ്രാപ്തി—വിവരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണമായി രാജാ വിശാലന്റെ ഗയാ-ശ്രാദ്ധം അവീചി/വീചിയിൽ പതിച്ച പാപപിതൃകളെ മോചിപ്പിക്കുന്നു; യമൻ ഒരു വ്യാപാരിയെ പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വിടുവാൻ ഗയാകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു. അവസാനം അക്ഷയവടം, ധർമ്മപൃഷ്ഠം, ബ്രഹ്മാരണ്യം, നിഃക്ഷീരാ, മാനസ, ധേനുക, ഗൃധ്രവടം, ഫൽഗു, ബ്രഹ്മസരോവർ മുതലായ ഉപതീർത്ഥങ്ങളും അവയുടെ പ്രത്യേക ഫലങ്ങളും—അക്ഷയപുണ്യം, വംശോന്നതി—പറയുന്നു।
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । ततस्तु मोहिनी भूपश्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । गंगायाः पापनाशिन्याः पुनः प्राह पुरोहितम् ॥ १ ॥
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ രാജ്ഞി മോഹിനീ പാപനാശിനിയായ ഗംഗയുടെ പരമോത്തമ മഹാത്മ്യം ശ്രവിച്ച് വീണ്ടും തന്റെ പുരോഹിതനോട് പറഞ്ഞു ॥ १ ॥
Verse 2
मोहिन्युवाच । त्वया चानुगृहीतास्मि भगवन्ननुकंपया । यदुक्तं पुण्यमाख्यानं गंगायाः पापशोधनम् ॥ २ ॥
മോഹിനി പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! നിങ്ങളുടെ അനുകമ്പയാൽ ഞാൻ അനുഗ്രഹിതയായി. പാപശോധനം ചെയ്യുന്ന ഗംഗയുടെ പുണ്യാഖ്യാനം നിങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു ॥ २ ॥
Verse 3
गयातीर्थं तु विख्यातं कथं लोके द्विजोत्तम । तदहं श्रोतुमिच्छामि कृपां कृत्वाधुना वद ॥ ३ ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഗയാതീർത്ഥം ലോകത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രസിദ്ധമായി? അത് ഞാൻ ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയചെയ്ത് ഇപ്പോൾ പറയുക ॥ ३ ॥
Verse 4
वसुरुवाच । पितृतीर्थं गयानाम सर्वतीर्थवरं स्मृतम् । यत्रास्ते देवदेवेशः स्वयमेव पितामहः ॥ ४ ॥
വസു പറഞ്ഞു—‘ഗയാ’ എന്ന പിതൃതീർത്ഥം സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിലെയും ശ്രേഷ്ഠമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; കാരണം അവിടെ ദേവദേവേശനായ പിതാമഹ ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം വസിക്കുന്നു ॥ ४ ॥
Verse 5
यत्रैषा पितृभिर्गीता गाथा योगमभीप्सुभिः । एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत् ॥ ५ ॥
അവിടെ പിതൃകൾ തന്നേ ഈ ഗാഥ പാടിയിരിക്കുന്നു; യോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അതിനെ തേടുന്നു—“അനേകം പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കണം; അവരിൽ ഒരാളെങ്കിലും ഗയയിലേക്കു പോയാൽ മതി.”
Verse 6
यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् । सारात्सारतरं देवि गयामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ ६ ॥
അശ്വമേധയാഗം ചെയ്യുകയോ നീലവർണ്ണ വൃഷഭത്തെ ഉത്സർഗ്ഗമായി വിട്ടുകൊടുക്കുകയോ ചെയ്താലും; ഹേ ദേവി, ഗയാമാഹാത്മ്യം പരമോത്തമം—സകല പുണ്യസാരത്തേക്കാളും അധികം സാരഭൂതം।
Verse 7
प्रवक्ष्यामि समासेन भुक्तिमुक्तिप्रदं श्रृणु । गयासुरोऽभवत्पूर्वं वीर्यवान्परमः स च ॥ ७ ॥
ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു—ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതു കേൾക്കുക. പൂർവകാലത്ത് ഗയാസുരൻ എന്ന അസുരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ അത്യന്തം വീര്യവാനും പരമബലവാനും ആയിരുന്നു।
Verse 8
तपश्चक्रे महाघोरं सर्वभूतोपतापनम् । तत्तपस्तापिता देवास्तद्वधार्थं हरिं गताः ॥ ८ ॥
അവൻ മഹാഘോരമായ തപസ്സു ചെയ്തു; അത് സകല ജീവികളെയും ദഹിപ്പിച്ച് പീഡിപ്പിച്ചു. ആ തപസ്സിന്റെ ചൂടാൽ വേദനിച്ച ദേവന്മാർ അവന്റെ വധത്തിനായി ഹരിയിലേക്കു പോയി।
Verse 9
शरणं हरिरूचे तान्भवितव्यं शिवात्मभिः । पातितस्य महान्देहे तथेत्यूचुः सुरा हरिम् ॥ ९ ॥
ഹരി അവരോട് പറഞ്ഞു—“ഇത് ശിവാത്മസ്വഭാവമുള്ളവർ ചെയ്യേണ്ടതാകുന്നു.” അവന്റെ മഹാദേഹം വീഴ്ത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഹരിയോട്—“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു।
Verse 10
कदाचिच्छिवपूजार्थं क्षीराब्धेः कमलानि च । आनीय निकटे देशे शयनं चाकरोद्धरेः ॥ १० ॥
ഒരു പ്രാവശ്യം ശിവപൂജയ്ക്കായി അദ്ദേഹം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് താമരകൾ കൊണ്ടുവന്ന്, സമീപസ്ഥലത്ത് ശ്രീഹരി (വിഷ്ണു)ക്കായി ശയനശയ്യ ഒരുക്കി।
Verse 11
विष्णुमायाविमूढोऽसौ गदया विष्णुना हतः । ततो गदाधरो विष्णुर्गयायां मुक्तिदः स्मृतः ॥ ११ ॥
വിഷ്ണുവിന്റെ മായയിൽ വിമൂഢനായ അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഗദയാൽ ഹതനായി; അതിനാൽ ഗയയിൽ ഗദാധരനായ വിഷ്ണു ‘മുക്തിദാതാവ്’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 12
तस्य देहे लिंग रूपी स्थितः शुद्धः पितामहः । विष्णुवाहार्थमर्यादां पुण्यक्षेत्रं भविष्यति ॥ १२ ॥
അവന്റെ ദേഹത്തിൽ ലിംഗരൂപത്തിൽ ശുദ്ധനായ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) വസിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനം നിമിത്തം സ്ഥാപിച്ച ആ പരിധി പിന്നീട് പുണ്യക്ഷേത്രമാകും।
Verse 13
यज्ञं श्राद्धं पिंडदानं स्नानादि कुरुते नरः । स स्वर्गे ब्रह्मलोकं वा गच्छेन्न नरकं नरः ॥ १३ ॥
യജ്ഞം, ശ്രാദ്ധം, പിണ്ഡദാനം, സ്നാനാദി കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗമോ ബ്രഹ്മലോകമോ പ്രാപിക്കുന്നു; അവൻ നരകത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല।
Verse 14
गयातीर्थं परं ज्ञात्वा योगं चक्रे पितामहः । ब्राह्मणान्पूजयामास ऋषींश्च समुपागतान् ॥ १४ ॥
ഗയാതീർത്ഥം പരമതീർത്ഥമെന്ന് അറിഞ്ഞ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അവിടെ യോഗസാധന നടത്തി; കൂടിച്ചേർന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പൂജിച്ചു।
Verse 15
नदीं सरस्वंतीं सृष्ट्वा स्थितो व्याप्तदिगंतरः । भक्ष्यभोज्यफलादींश्च कामधेनूस्तथासृजत् ॥ १५ ॥
സരസ്വതി നദിയെ സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹം സർവദിക്കുകളിലും വ്യാപിച്ചു നിലകൊണ്ടു; കൂടാതെ കാമധേനുവിനെപ്പോലെ ഭക്ഷ്യഭോജ്യങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ മുതലായവയും പ്രസവിപ്പിച്ചു।
Verse 16
पंचक्रोशं गयातीर्थं ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ । धर्मयागे तु लोभाद्वै प्रतिगृह्य धनादिकम् ॥ १६ ॥
അഞ്ചു ക്രോശ വ്യാപ്തിയുള്ള ഗയാ തീർത്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണർക്കു ധനം ദാനം ചെയ്തു; എന്നാൽ ധർമ്മയാഗത്തിൽ ലാഭലോഭത്താൽ ധനാദി സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു।
Verse 17
स्थिता विप्रास्तदा शप्ता गयायां ब्रह्मणा ततः । मा भूत्त्रिपुरुषी विद्या माभूत्त्रिपुरुषं धनम् ॥ १७ ॥
അപ്പോൾ ഗയയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ വിപ്രന്മാരെ ബ്രഹ്മാവ് ശപിച്ചു—“ത്രിപുരുഷീ എന്ന വിദ്യ ഉണ്ടായിരിക്കരുത്; ത്രിപുരുഷം എന്ന ധനവും ഉണ്ടായിരിക്കരുത്।”
Verse 18
युष्माकं स्याद्धि विरसा नदी पाषाणपर्वतः । स तैंस्तु प्रार्थितो ब्रह्मा तीर्थानिकृतवान्प्रभुः ॥ १८ ॥
“നിങ്ങളുടെ നദി രസമില്ലാത്തതും ആകർഷണമില്ലാത്തതുമായിത്തീരുമായിരുന്നു; നിങ്ങളുടെ പർവ്വതം വെറും കല്ലുകൂട്ടമായിത്തീരുമായിരുന്നു. എന്നാൽ അവർ പ്രാർത്ഥിച്ചതിനാൽ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ തീർത്ഥങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു।”
Verse 19
लोकाः पुण्या गयायां वै श्राद्धेन ब्रह्मलोकगाः । युष्मान्ये पूजयिष्यंति तैरहं पूजितः सदा ॥ १९ ॥
ഗയയിൽ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ പുണ്യാത്മാക്കൾ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; നിങ്ങളെ ആരൊക്കെയോ പൂജിക്കുന്നുവോ, അവരുടെ മുഖേന ഞാൻ എന്നും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 20
ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा । वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा ॥ २० ॥
ബ്രഹ്മജ്ഞാനം, ഗയയിൽ ശ്രാദ്ധം, ഗോശാലയിൽ മരണം, കൂടാതെ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ വാസം—ഇവയാണ് മോക്ഷത്തിനുള്ള നാലുവിധ മാർഗങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു.
Verse 21
समुद्राः सरितः सर्वे वापीकूपह्नदास्तथा । स्नातुकामा गयातीर्थं देवि यांति न संशयः ॥ २१ ॥
ദേവീ! എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും, എല്ലാ നദികളും, കൂടാതെ കുളങ്ങൾ, കിണറുകൾ, തടാകങ്ങൾ—സ്നാനം ആഗ്രഹിച്ച് ഗയാതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; സംശയമില്ല.
Verse 22
ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । पापं तत्संगजं सर्वं गयाश्राद्धिनश्यति ॥ २२ ॥
ബ്രാഹ്മണഹത്യ, സുരാപാനം, മോഷണം, ഗുരുപത്നീഗമനം—ഇവയുടെ സംഗത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന എല്ലാ പാപങ്ങളും—ഗയയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ നശിക്കുന്നു.
Verse 23
असंस्कृता मृता ये च पशुभिः प्रहताश्च ये । सर्पदष्टा गयाश्राद्धान्मुक्ताः स्वर्गं व्रजन्ति ते ॥ २३ ॥
സംസ്കാരങ്ങൾ ലഭിക്കാതെ മരിച്ചവർ, മൃഗങ്ങൾ പ്രഹരിച്ച് മരിച്ചവർ, സർപ്പദഷ്ടർ—ഗയാശ്രാദ്ധം മൂലം വിമുക്തരായി സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
Verse 24
गयायां पिंडदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि ॥ २४ ॥
ഗയയിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം, കോടി കോടി കല്പങ്ങളിലുമെങ്കിലും ഞാൻ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
Verse 25
अत्रैव श्रूयते देवि इतिहासः पुरातनः । तं प्रवक्ष्यामि सुभगे श्रृणुष्वैकाग्रमानसा ॥ २५ ॥
ഹേ ദേവി, ഇവിടെ തന്നേ ഒരു പുരാതന പാവന ഇതിഹാസം ശ്രുതമാണ്. ഹേ സുഭഗേ, ആ കഥ ഞാൻ പറയും—ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കൂ.
Verse 26
त्रेतायुगे वै नृपतिर्बभूव विशालनामा स पुरीं विशालाम् । उवास धन्यो धृतिमानपुत्रः स्वयं विशालाधिपतिर्द्विजाग्र्यान् ॥ २६ ॥
ത്രേതായുഗത്തിൽ വിശാലൻ എന്ന നാമമുള്ള ഒരു നൃപൻ ഉണ്ടായി. അവൻ ‘വിശാലാ’ എന്ന മഹാനഗരത്തിൽ വസിച്ചു. ധന്യനും ധൃതിമാനുമായിരുന്നു; പുത്രനില്ലെങ്കിലും, വിശാലയുടെ അധിപതിയായി ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ (ബ്രാഹ്മണരെ) ആദരിച്ചു പോഷിച്ചു.
Verse 27
पप्रच्छ पुत्रार्थममित्रहंता तं ब्राह्मणाः प्रोचुरदीनसत्वाः । राजन् पितॄंस्तर्पय पुत्रहेतोर्गत्वा गयायां विधिवत्तु पिंडैः ॥ २७ ॥
പുത്രാർത്ഥിയായി ആ അമിത്രഹന്ത രാജാവ് അവരോടു ചോദിച്ചു. അദീനസത്ത്വരായ ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—“രാജനേ, പുത്രഹേതുവായി ഗയയിൽ ചെന്നു വിധിപൂർവ്വം പിണ്ഡദാനത്തോടെ പിതൃകളെ തർപ്പണം ചെയ്യുക.”
Verse 28
ध्रुवं ततस्ते भविता तु वीर सहस्रदाता सकलक्षितीशः । इतीरितो विप्रगणैः स दृष्टो राजा विशालाधिपतिः प्रयत्नात् ॥ २८ ॥
“അപ്പോൾ നിശ്ചയമായി, ഹേ വീരാ, നീ സഹസ്രദാതാവായി സമസ്ത ഭൂമിയുടെ അധീശ്വരനാകും.” എന്ന് വിപ്രഗണം പറഞ്ഞപ്പോൾ, വിശാലാധിപതി രാജാവ് പരിശ്രമത്തോടെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 29
समस्ततीर्थप्रवरां द्विजेन गयामियात्तद्गतमानसः सन् । आगत्य तीर्थप्रवरं सुतार्थी गयाशिरो यागपरः पितॄणाम् ॥ २९ ॥
സകല തീർത്ഥങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമായ ഗയയിലേക്കു ദ്വിജൻ മനസ്സിനെ അവിടെ നിശ്ചലമാക്കി പോകണം. ആ ഉത്തമ തീർത്ഥത്തിലെത്തി, പുത്രാർത്ഥിയായി, ഗയാശിരസ്സിൽ പിതൃകൾക്കായി വിധിപൂർവ്വം യാഗകർമങ്ങൾ പൂർണ്ണ സമർപ്പണത്തോടെ നടത്തണം.
Verse 30
पिंडप्रदानं विधिना प्रयच्छत्तावद्वियत्युत्त ममूर्तियुक्तान् । पश्यन् स पुंसः सितरक्तकृष्णानुवाच राजा किमिदं भवंतः ॥ ३० ॥
വിധിപ്രകാരം പിണ്ഡപ്രദാനം ചെയ്യുമ്പോൾ അവൻ ആകാശത്തിൽ ഉത്തമ ദേഹധാരികളെ കണ്ടു—ചിലർ ശ്വേതവർണ്ണം, ചിലർ രക്തവർണ്ണം, ചിലർ കൃഷ്ണവർണ്ണം. അവരെ കണ്ട രാജാവ് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ആരാണ്? ഇതെന്താണ്?”
Verse 31
समुंह्यते शंसत सर्वमेतत्कुतूहलं मे मनसि प्रवृत्तम् । सित उवाच । अहं सितस्ते जनकोऽस्मि राजन्नाम्ना च वर्णेन च कर्मणा च ॥ ३१ ॥
“ഞാൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാണ്—ഇതെല്ലാം പറയുക; എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.” സീതൻ പറഞ്ഞു—“രാജനേ, ഞാൻ സീതൻ; നാമത്താലും വർണ്ണത്താലും കർമത്താലും ഞാൻ നിന്റെ പിതാവാണ്.”
Verse 32
अयं च मे जनको रक्तवर्णो नृशंसकृद्ब्रह्महा पापकारी । अतः परं श्रृणु प्रपितामहश्च कृष्णो नाम्ना कर्मणा वर्णतश्च ॥ ३२ ॥
എന്റെ ഈ പിതാവ് രക്തവർണ്ണൻ; ക്രൂരപ്രവൃത്തിയുള്ളവൻ, ബ്രാഹ്മണഹന്താവ്, പാപകർമ്മി. ഇനി കേൾക്കുക—എന്റെ പ്രപിതാമഹനും ‘കൃഷ്ണ’ൻ തന്നെയായിരുന്നു; നാമത്താലും കർമത്താലും വർണ്ണത്താലും.
Verse 33
एतेन कृष्णेन हता पुरा वै जन्मन्यनेका ऋषयः पुराणाः । एतौ स्मृतौ द्वावपि पितृपुत्रौ अवीचिसंज्ञं नरकं प्रविष्टौ ॥ ३३ ॥
ഈ ‘കൃഷ്ണൻ’ പണ്ടുകാലത്ത് പല ജന്മങ്ങളിൽ അനേകം പുരാതന ഋഷിമാരെ വധിച്ചു. പിതാവും പുത്രനും എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ഈ രണ്ടുപേരും ‘അവീചി’ എന്ന നരകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 34
अतः परोऽयं जनकः परोऽस्य तत्कृष्णवक्त्रावपि दीर्घकालम् । अहं च शुद्धेन निजेन कर्मणा शक्रासनं प्राप्य सुदुर्लभं तकत् ॥ ३४ ॥
അതുകൊണ്ട് ഈ ജനകൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; അവനും അതിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ—ആ കൃഷ്ണപ്രഭുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ദീർഘകാലം നിലകൊണ്ടവരിലുപോലും. ഞാനും എന്റെ ശുദ്ധകർമ്മം കൊണ്ടു ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്ന ആസനം—അത്യന്തം ദുർലഭമായ പദവി—പ്രാപിച്ചു.
Verse 35
त्वया पुनर्मंत्रविदा गयायां पिंडप्रदानेन बलादिमौ च । मोक्षायितौ तीर्थवरप्रभावाद वीचिसंज्ञं नरकं गतौ तौ ॥ ३५ ॥
ഹേ മന്ത്രവിദേ! നീ ഗയയിൽ പിണ്ഡപ്രദാനം ചെയ്തതുകൊണ്ട്, ആ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയാൽ ബലൻ മുതലായ ആ ഇരുവരും മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു; ‘വീചി’ എന്ന നരകത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി।
Verse 36
पितॄन् पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति यत्तोयं त्वया दत्तमरिंदम ॥ ३६ ॥
ഹേ അരിന്ദമാ! ‘പിതൃങ്ങളെ—പിതാവിനെയും പിതാമഹനെയും പ്രപിതാമഹനെയും ഞാൻ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് നീ അർപ്പിച്ച ജലം തന്നെയാണ് അവരുടെ തർപ്പണമാകുന്നത്।
Verse 37
तेनास्मद्युगपद्योगो जातो वाक्येन सत्तम । तीर्थप्रभावाद्गच्छामः पितृलोकं न संशयः ॥ ३७ ॥
ഹേ സത്തമാ! ആ വാക്കുകൊണ്ടുതന്നെ ഞങ്ങളുടെ തത്സമയ യോഗസിദ്ധി സംഭവിച്ചു. ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഞങ്ങൾ പിതൃലോകത്തിലേക്ക് പോകും—സംശയമില്ല।
Verse 38
तत्र पिंडप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । त्वद्गतावपि संसिद्धौ पापाद्विकृतलिंगकौ ॥ ३८ ॥
അവിടെ പിണ്ഡപ്രദാനത്താൽ ഈ ഇരുവരും—നിന്റെ പിതാമഹന്മാർ—സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. അവർ നിന്റെ ആശ്രയത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും, പാപം മൂലം അവരുടെ രൂപം വികൃതമായിരുന്നു।
Verse 39
एतस्मात्कारणात्पुत्र अहमेतौ प्रगृह्य तु । आगतोऽस्मि भवंतं वै द्रंष्टु यास्यामिसांप्रतम् ॥ ३९ ॥
അതുകൊണ്ട്, പുത്രാ! ഈ ഇരുവരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് നിന്നെ കാണാൻ ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ ഉടൻ പുറപ്പെടുന്നു।
Verse 40
तीर्थप्रभावाद्यत्नेन ब्रह्मघ्नस्यापि वै पितुः । गयायां पिंडदानेन कुर्यादुद्धरणं सुतः ॥ ४० ॥
തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമകൊണ്ട് പുത്രൻ പരിശ്രമത്തോടെ ഗയയിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ, ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷമുള്ള പിതാവിനെയും ഉദ്ധരിക്കാം।
Verse 41
इत्येवमुक्त्वा तु पितासितोऽस्य सार्द्धं च ताभ्यां हि पितामहाभ्याम् । जगाम सद्यो हि सुतं विशालं संयोज्य चाशीर्भिरपि स्वलोकम् ॥ ४१ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം പിതാവായ അസിതൻ രണ്ടു പിതാമഹന്മാരോടൊപ്പം ഉടൻ തന്നെ തന്റെ മഹത്വമുള്ള പുത്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; ആശീർവാദം നൽകി അവനും തന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 42
सकृद्गयाभिगमनं सकृत्पिंडप्रपातनम् । दुर्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितिः ॥ ४२ ॥
ഒരിക്കൽ ഗയയിൽ പോകുന്നതും ഒരിക്കൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നതും പോലും ദുർലഭം; അപ്പോൾ ഇവിടെ തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും നിത്യമായി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുക എത്ര ദുർലഭം!
Verse 43
क्रियते पतितानां तु गते संवत्सरे क्वचित् । देशकालप्रमाणत्वाद्गया कूपे स्वबंधुभिः ॥ ४३ ॥
പതിതർക്കായി ഈ കർമ്മം ചിലപ്പോഴേ നടക്കൂ—ചിലപ്പോൾ ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും—കാരണം അതിന്റെ പ്രാമാണ്യം ദേശ-കാലത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഗയാ-കൂപത്തിൽ സ്വന്തം ബന്ധുക്കൾ തന്നെ അത് നിർവഹിക്കുന്നു।
Verse 44
प्रेतराजोऽथ वणिजं कंचित्प्राह स्वमुक्तये । गयातीर्थं तु दृष्ट्वा त्वं स्नात्वा शौचसमन्वितः ॥ ४४ ॥
അപ്പോൾ പ്രേതരാജനായ യമൻ തന്റെ വിമോചനത്തിനായി ഒരു വ്യാപാരിയോട് പറഞ്ഞു—‘ഗയാ തീർത്ഥം ദർശിച്ച്, ശൗചത്തോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ നീ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।’
Verse 45
मम नाम सम्रुद्दिश्य पिंडनिर्वपणं कुरु । तत्र पिंडप्रदानेन प्रेतभावादहं सुखम् ॥ ४५ ॥
എന്റെ നാമം സ്മരിച്ച് പിണ്ഡനിർവപണം ചെയ്യുക. അവിടെ പിണ്ഡദാനത്താൽ ഞാൻ പ്രേതഭാവത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ക്ഷേമസുഖം പ്രാപിക്കും.
Verse 46
मुक्तस्तु सर्वदादॄणां प्राप्स्यामि शुभलोकताम् । इत्येवमुक्त्वा वणिज प्रेतराजोऽनुगैः सह ॥ ४६ ॥
എല്ലാ കടങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനായി ഞാൻ ശുഭലോകഗതി പ്രാപിക്കും. ഇങ്ങനെ വണിക്കനോട് പറഞ്ഞ് പ്രേതരാജൻ യമൻ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 47
स्वनामानि यथान्यायं सम्यगाख्यातवान्रहः । उपार्जियित्वा प्रययौ गयाशीर्षमनुत्तमम् ॥ ४७ ॥
പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഏകാന്തത്തിൽ വിധിപൂർവം തന്റെ നാമങ്ങൾ ശരിയായി വെളിപ്പെടുത്തി; ആവശ്യഫലം സമ്പാദിച്ച് അനുത്തമമായ ഗയാശീർഷത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
Verse 48
पांशुनिर्वपण चक्रे प्रेतानामनुपूर्वशः । तकार वसुदानं च पितॄन्कृत्वा पुरःसरान् ॥ ४८ ॥
അവൻ ക്രമമായി പ്രേതങ്ങൾക്കായി പാംശു-നിർവപണം ചെയ്തു; പിതൃകളെ മുൻപിൽ നിർത്തി വസുദാനം—ധനവും ആവശ്യവസ്തുക്കളും ദാനം—കൂടി നിർവഹിച്ചു.
Verse 49
आत्मनोऽसौ महाबुद्धिर्विधानापि तिलैर्विना । पिंडनिर्वपणं चक्रे तथा न्यानपि गोत्रजन् ॥ ४९ ॥
ആ മഹാബുദ്ധിമാൻ തന്റെ കുലഹിതത്തിനായി വിധിപ്രകാരം എള്ളില്ലാതെയും പിണ്ഡനിർവപണം ചെയ്തു; ഹേ ഗോത്രജാ, മറ്റ് കർമങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.
Verse 50
एवं दत्ते तु वै पिंडे वणिजा प्रेतभावतः । विमुक्ता द्विजतां प्राप्य ब्रह्मलोकं ततो गताः ॥ ५० ॥
ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം പിണ്ഡദാനം നൽകിയപ്പോൾ ആ വാണിജർ പ്രേതഭാവത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി; ദ്വിജത്വം പ്രാപിച്ച് പിന്നീട് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 51
पायसं खङ्गमांसं च पुत्रैर्दत्तं पितृक्षयं । कृष्णो लोहस्तथा छाग आनंत्याय प्रकल्पते ॥ ५१ ॥
പിതൃതൃപ്തിക്കായി പുത്രന്മാർ അർപ്പിക്കുന്ന പായസവും ഖംഗ പക്ഷിയുടെ മാംസവും അനന്തഫലദായകമെന്ന് പറയുന്നു; അതുപോലെ കറുത്ത ഇരുമ്പും ആട് ദാനവും അനന്ത പുണ്യം നൽകും।
Verse 52
गयायामक्षयं श्राद्धं जपहोमतपांसि च । पितृक्षये हि तत्पुत्रैः कृतमानंत्यतां व्रजेत् ॥ ५२ ॥
ഗയയിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം അക്ഷയഫലദായകം; അവിടെ ജപം, ഹോമം, തപസ്സും അക്ഷയമാണ്. പിതൃക്ഷയത്തിനു ശേഷവും പുത്രന്മാർ അവിടെ ചെയ്യുന്നതെല്ലാം അനന്തഫലം നൽകും।
Verse 53
कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकस्य भयार्द्दिताः । गयां यास्यति यः पुत्रः सोऽस्मान्संतारयिष्यति ॥ ५३ ॥
നരകഭയത്തിൽ പീഡിതരായ പിതൃകൾ പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—“ഗയയിലേക്കു പോകുന്ന പുത്രൻ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് കടത്തിവിടുക।”
Verse 54
गयायां धर्मपृष्ठे च सदसि ब्रह्मणस्तथा । गयाशीर्थेऽक्षयवटे पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ ५४ ॥
ഗയയിൽ—ധർമ്മപൃഷ്ഠത്തിലും, ബ്രഹ്മന്റെ സഭയിലും; ഗയാശീർഷത്തിലെ അക്ഷയവടത്തിനരികിലും—പിതൃകൾക്കായി അർപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം അക്ഷയമാകുന്നു।
Verse 55
ब्रह्मारण्यं धर्मपृष्ठं धेनुकारण्यमेव च । दृष्ट्वैतानि पितॄंश्चार्च्य वंश्यान्विंशतिमुद्धरेत् ॥ ५५ ॥
ബ്രഹ്മാരണ്യം, ധർമ്മപൃഷ്ഠം, ധേനുകാരണ്യം എന്നീ തീർത്ഥങ്ങൾ ദർശിച്ച് പിതൃദേവന്മാരെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ചാൽ, സ്വന്തം വംശത്തിലെ ഇരുപത് തലമുറകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 56
महाकल्पकृतं पापं गयां प्राप्य विनश्यति । गवि गृध्रवटे चैव श्राद्धं दत्तं महाफलम् ॥ ५६ ॥
മഹാകൽപ്പകാലം സമ്പാദിച്ച പാപവും ഗയയിൽ എത്തുമ്പോൾ നശിക്കുന്നു. ഗയയിലെ ‘ഗവി’യും ‘ഗൃധ്രവട’വും എന്നിടങ്ങളിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ശ്രാദ്ധം മഹാഫലം നൽകുന്നു।
Verse 57
मतंगस्य पदं तत्र दृश्यते सर्वमानुषैः । ख्यापितं धर्मसर्वस्वं लोकस्यैव निदर्शनात् ॥ ५७ ॥
അവിടെ മതംഗന്റെ പവിത്ര പാദചിഹ്നം (സ്ഥലം) എല്ലാ മനുഷ്യർക്കും ദൃശ്യമാകുന്നു; ആ പൊതുനിദർശനത്തിലൂടെ ധർമ്മത്തിന്റെ സാരസർവ്വസ്വം ലോകത്തിന് മാതൃകയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 58
तत्पंकजवनं पुण्यं पुण्यवद्भिर्निषेवितम् । यस्मिन्पांडुर्विशत्येव तीर्थं सर्वनिदर्शनम् ॥ ५८ ॥
ആ പദ്മവനം പുണ്യമയമാണ്; പുണ്യവാന്മാർ അത് സേവിക്കുന്നു. അതിൽ പാണ്ഡു, എല്ലാ തീർത്ഥഫലങ്ങളും വെളിപ്പെടുത്തുന്ന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു।
Verse 59
तृतीयां तथा पादे निक्षीरायाश्च मण्डले । महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं श्राद्धं महाफलम् ॥ ५९ ॥
തൃതീയ തിഥിയിൽ, ആ പവിത്ര പാദസ്ഥാനത്തും, നിക്ഷീരാ മണ്ഡലത്തിലും, കൗശികീ മഹാഹ്രദത്തിലും അർപ്പിക്കുന്ന ശ്രാദ്ധം മഹാഫലം നൽകുന്നു।
Verse 60
मुण्डपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता । बहुवर्षशतं तप्तं तपस्तीर्थेषु दुष्करम् ॥ ६० ॥
ധീമാനായ മഹാദേവൻ മുണ്ഡന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ പാദം വെച്ചു; തപോതീർഥങ്ങളിൽ അനേകം ശതവർഷങ്ങൾ ദുഷ്കരമായ തപസ് ചെയ്തു।
Verse 61
अल्पेनाप्यत्र कालेन नरो धर्मपुरायणः । पाप्मनमुत्सृजन्याशु जीर्णांत्वचमिवोरगः ॥ ६१ ॥
ഇവിടെ അല്പസമയത്തിനുള്ളിലും ധർമ്മപുരാണപരായണനായ മനുഷ്യൻ പാപം വേഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു—പാമ്പ് ജീർണ്ണചർമ്മം കളയുന്നതുപോലെ।
Verse 62
नाम्ना कनकनंदेति तीर्थं तत्रैव विश्रुतम् । उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥ ६२ ॥
അവിടെയേ ‘കനകനന്ദാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് മുണ്ഡപൃഷ്ഠത്തിന്റെ വടക്കായി, ബ്രഹ്മർഷിഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്നതാണ്।
Verse 63
तत्र स्नात्वा दिवं यांति स्वशरीरेण मानवः । दत्तं तत्र सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् ॥ ६३ ॥
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ തന്റെ ശരീരത്തോടെയേ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ അർപ്പിക്കുന്ന ശ്രാദ്ധം സദാ അക്ഷയഫലമെന്ന് പ്രസിദ്ധം।
Verse 64
स्नात्वा दिनत्रयं तत्र निःक्षीरायां सुलोचने । मानसे सरसि स्नात्वा श्राद्धं तत्र समाचरेत् ॥ ६४ ॥
ഹേ സുലോചനേ! ‘നിഃക്ഷീരാ’ തീർത്ഥത്തിൽ മൂന്നു ദിവസം സ്നാനം ചെയ്ത്, പിന്നെ മാനസസരോവരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവിടെ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം।
Verse 65
उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् । यस्तत्र निर्वपेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् ॥ ६५ ॥
ഉത്തര-മാനസ തീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നാൽ മനുഷ്യൻ അനുത്തമ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ തന്റെ ശക്തിക്കും സാമർത്ഥ്യത്തിനും അനുസരിച്ച് ശ്രാദ്ധ-തർപ്പണം അർപ്പിക്കുന്നവൻ പരമഫലം നേടുന്നു.
Verse 66
कामान्संलभते दिव्यान्मोक्षोपायांश्च कृत्स्नाशः । ततो ब्रह्मसिरो गच्छेद्ब्रह्मवश्योभितम् ॥ ६६ ॥
അവൻ സമഗ്രമായ ദിവ്യഭോഗങ്ങളും മോക്ഷത്തിനുള്ള സമ്പൂർണ്ണ ഉപായങ്ങളും നേടുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മന്റെ പവിത്ര സാന്നിധ്യത്തിൽ ശോഭിക്കുന്ന ബ്രഹ്മശിര എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം.
Verse 67
ब्रह्मलोकमवाप्नोति प्रभातामेव शर्वरीम् । ब्रह्मणा तत्र सरसि यूपः पुण्यः प्रकल्पितः ॥ ६७ ॥
അവൻ അടുത്ത പ്രഭാതത്തോടെയേ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ ആ പവിത്ര സരസ്സിൽ ബ്രഹ്മൻ പുണ്യമായ യൂപം (യജ്ഞസ്തംഭം) സ്ഥാപിച്ചു.
Verse 68
यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत् । ततो गच्छेत्तु सुभगे धेनुकं लोकविश्रुतम् ॥ ६८ ॥
യൂപത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ വാജപേയ യാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഹേ സൗഭാഗ്യവാനേ, ലോകപ്രസിദ്ധമായ ധേനുക എന്ന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.
Verse 69
एकरात्रोषितो यत्र प्रयच्छेत्तिधेनुकाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः सोमलोकं व्रजेद्ध्रुवम् ॥ ६९ ॥
അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച് തില-ധേനുക (എള്ളോടുകൂടിയ ഗോദാനം) അർപ്പിക്കുന്നവൻ, സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി നിശ്ചയമായി സോമലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
Verse 70
तत्र चिह्नं महाभागे अद्यापि महदद्भुतम् । कपिला सह वत्सेन पर्वते विचरत्युत ॥ ७० ॥
ഹേ മഹാഭാഗേ, അവിടെ ഇന്നും മഹത്തായ അത്ഭുതചിഹ്നം നിലനിൽക്കുന്നു—കപിലാ എന്ന പശു തന്റെ കിടാവിനോടുകൂടെ ആ പർവതത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു।
Verse 71
पदानि तत्र दृश्यंते सवत्सायाश्च मोहिनि । सवत्सायाः प्रदृष्येषु पदेषु नरपुंगवैः ॥ ७१ ॥
ഹേ മോഹിനീ, അവിടെ കിടാവോടുകൂടിയ പശുവിന്റെ പാദമുദ്രകൾ കാണപ്പെടുന്നു; ആ വ്യക്തമായ കുളമ്പടയാളങ്ങൾ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠർ കണ്ടപ്പോൾ,
Verse 72
यत्किंचिदशुभं कर्म तेषां तन्निश्यति क्षणात् । ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य धीमतः ॥ ७२ ॥
അവർക്കുള്ള ഏതൊരു അശുഭകർമ്മവും ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ധീമാനായ ദേവന്റെ പുണ്യസ്ഥാനമായ ഗൃധ്രവടത്തിലേക്ക് പോകണം।
Verse 73
स्नायीत भास्मना तत्र अभिगम्य वृषध्वजम् । ब्राह्मणानां भवेद्देवि व्रतं द्वादशवार्षिकम् ॥ ७३ ॥
അവിടെ ഭസ്മംകൊണ്ട് സ്നാനം ചെയ്ത് വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ) അടുക്കൽ ചെന്നേണം. ഹേ ദേവീ, ബ്രാഹ്മണർക്കിത് പന്ത്രണ്ടുവർഷ വ്രതമാകുന്നു।
Verse 74
इतरेषां तु वर्णानां सर्व पापं प्रणश्यति । उद्यंतं च ततो गच्छेत्पर्वंतं गीतनादितम् ॥ ७४ ॥
എന്നാൽ മറ്റു വർണക്കാർക്ക് എല്ലാ പാപവും നശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഗീതനാദം മുഴങ്ങുന്ന ‘ഉദ്യന്ത’ എന്ന പർവതത്തിലേക്ക് പോകണം।
Verse 75
सावित्र्यास्तु पदं यत्र दृश्यते पुण्यदं महत् । तत्र संध्यामुपासीत ब्राह्मणः शंसितव्रतः ॥ ७५ ॥
സാവിത്രി (ഗായത്രി)യുടെ ഒരു പദം പോലും മഹാപുണ്യദായകമായി എവിടെ കാണപ്പെടുന്നുവോ, അവിടെ പ്രശംസിതവ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരനായ ബ്രാഹ്മണൻ സന്ധ്യാ-ഉപാസന നടത്തണം।
Verse 76
उपासिता भवेत्संध्या तेन द्वादशवार्षिकी । योनिद्वारं च तत्रैव विद्यते विधिनंदिनि ॥ ७६ ॥
ഓ വിധിനന്ദിനി, ആ (അനുഷ്ഠാനം) മൂലം സന്ധ്യാ-ഉപാസന പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തെ അഭ്യാസത്തോട് തുല്യമായ ഫലം നൽകുന്നു; അവിടെയേ ‘യോനി-ദ്വാരം’ എന്ന പുണ്യസ്ഥലവും നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 77
तत्राधिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकटात् । शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नृपः ॥ ७७ ॥
ഓ നൃപാ, ആരെങ്കിലും അവിടെ (ഗയ) ചെന്നു ഗയയിൽ ശുക്ല-കൃഷ്ണ എന്നീ ഇരുപക്ഷങ്ങളിലും വസിച്ചാൽ, അവൻ യോനി-ബന്ധനത്തിന്റെ ഭീഷണിയിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും।
Verse 78
पुनात्यासप्तमं चैव कुलान्यत्र न संशयः । ततो गच्छेच्च सुभगे धर्मपृष्ठं महाफलम् ॥ ७८ ॥
ഇവിടെ സംശയമില്ലാതെ അവൻ തന്റെ കുലത്തിലെ ഏഴ് തലമുറകളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഓ സुभഗേ, മഹാഫലദായകമായ ധർമ്മത്തിന്റെ പരമപദം അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 79
यत्र धर्मः स्थितः साक्षात्पितृलोकस्य पालकः । अभिगम्य ततस्तत्र वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ७९ ॥
പിതൃലോകത്തിന്റെ പാലകനായ ധർമ്മൻ സ്വയം സാക്ഷാത് എവിടെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ—ആ ദേശത്തെ സമീപിച്ച് ദർശനം ചെയ്താൽ വാജിമേധ യാഗഫലത്തോട് തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।
Verse 80
ततो गच्छेत मनुजो ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम् । तत्राधिगम्य ब्रह्माणं राजसूयफलं लभेत् ॥ ८० ॥
അതിന് ശേഷം മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമോത്തമ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രാപിച്ച് ദർശനം ചെയ്താൽ രാജസൂയ യാഗസമമായ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.
Verse 81
फल्गुतीर्थं च विख्यातं बहुमुलफलान्वितम् । कौशिकी च नदी यत्र श्राद्धं तत्राक्षयं स्मृतम् ॥ ८१ ॥
ഫല്ഗുതീർത്ഥം പ്രസിദ്ധമാണ്; അനേകം കിഴങ്ങുകളും ഫലങ്ങളും സമൃദ്ധമാണ്. കൗശികീ നദി ഒഴുകുന്നിടത്ത് ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം അക്ഷയഫലമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.
Verse 82
ततो महीधरं गच्छेद्धर्मज्ञेनाभिरक्षितम् । राजर्षिणा पुण्यकृता गयेनानुपभुज्यते ॥ ८२ ॥
അതിന് ശേഷം ധർമ്മജ്ഞൻ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന മഹീധരത്തിലേക്ക് പോകണം. രാജർഷി ഗയന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളാൽ വിശുദ്ധമായ ഈ സ്ഥലം സാധാരണ ഭോഗത്തിനായി അല്ലെന്ന് പറയുന്നു.
Verse 83
सरो गयशिरो यत्र पुण्या चैव महानदी । ऋषिजुष्टं महापुण्यं तीर्थं ब्रह्मसरोवरम् ॥ ८३ ॥
ഗയശിരോ എന്ന സരോവരം ഉള്ളിടത്ത് പുണ്യമായ മഹാനദിയും ഒഴുകുന്നു; ഋഷികൾ സേവിക്കുന്ന ആ മഹാപുണ്യ തീർത്ഥം ‘ബ്രഹ്മസരോവർ’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
Verse 84
अगस्त्यो भगवान्यत्र गतो वैवस्वतं प्रति । उवास सततं यत्र धर्मराजः सनातनः ॥ ८४ ॥
ഇവിടെയാണ് ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ വൈവസ്വതൻ (യമൻ) അടുക്കൽ പോയത്. ഇവിടെയാണ് സനാതന ധർമ്മരാജൻ നിരന്തരം വസിക്കുന്നത്.
Verse 85
सर्वासां सरितां यत्र समुद्भेदो हि दृश्यते । यत्र संनिहितो नित्य महादेवः पिनाकधृक् ॥ ८५ ॥
എവിടെ എല്ലാ നദികളുടെയും സമുദ്രസംഗമം/പ്രവാഹം പ്രത്യക്ഷമായി ദൃശ്യമാകുന്നുവോ, എവിടെ പിനാകധാരിയായ മഹാദേവൻ നിത്യവും സന്നിഹിതനോ—അത് പരമപുണ്യ തീർത്ഥം.
Verse 86
यत्राक्षयो वटो नाम वर्तते लोकविश्रुतः । गयेन यजमानेन तत्रेष्टं क्रतुना पुरा ॥ ८६ ॥
ലോകപ്രസിദ്ധമായ ‘അക്ഷയവടം’ എന്ന പേരിലുള്ള ആൽമരം എവിടെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവിടെയേ പുരാതനകാലത്ത് യജമാനനായ ഗയൻ അതേ സ്ഥലത്ത് ക്രതുയാഗം അനുഷ്ഠിച്ചു.
Verse 87
आस्थिता तु सरिच्छ्रेष्ठा गययज्ञेषु रक्षिता । मंडपृष्ठं गयां चैव रैवतं देवपर्वतम् ॥ ८७ ॥
അവിടെ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ നദി വസിക്കുന്നു; ഗയയിലെ യജ്ഞങ്ങളിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടവൾ. അവൾ മണ്ഡപൃഷ്ഠം, ഗയാക്ഷേത്രം, ദേവപർവ്വതമായ റൈവതം എന്നിവയെ കാത്ത് പവിത്രമാക്കുന്നു.
Verse 88
तृतीयं क्रौंचपादं च दृष्ट्वा पापात्प्रमुच्यते । शिवनद्यां शिवकरं गयायां च गदाधरम् ॥ ८८ ॥
മൂന്നാമത്തെ തീർത്ഥമായ ‘ക്രൗഞ്ചപാദം’ ദർശിച്ചാൽ പാപമുക്തി ലഭിക്കുന്നു. അതുപോലെ ശിവനദിയിൽ ശിവകരനെയും, ഗയയിൽ ഗദാധരനെയും ദർശിക്കണം.
Verse 89
सर्वत्र परमात्मानं दृष्ट्वा मुच्येदघव्रजात् । वाराणस्यां विशालाक्षी प्रयागे ललिता तथा ॥ ८९ ॥
എവിടെയുമുള്ള പരമാത്മദർശനത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ പാപസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. വാരാണസിയിൽ വിശാലാക്ഷിയിലൂടെ, പ്രയാഗത്തിൽ ലലിതയിലൂടെ ഇതേ സത്യം പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 90
गयायां मंगला नाम कृतशौचे तु सैंहिका । यद्ददाति गयास्थस्तत्सर्वमानंत्यमश्नुते ॥ ९० ॥
ഗയയിൽ ‘മംഗലാ’ എന്ന പുണ്യശക്തിയുണ്ട്; ശൗചശുദ്ധി പൂർത്തിയാക്കിയവർക്കായി ‘സൈംഹികാ’യും ഉണ്ട്. ഗയയിൽ പാർത്ത് എന്തു ദാനം ചെയ്താലും അതിന്റെ അക്ഷയമായ അനന്ത പുണ്യഫലം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 91
नंदंति पितरस्तस्य सुप्रकृष्टेन कर्मणा । यद्गयास्थो ददात्यन्नं पितरस्तेन पुत्रिणः ॥ ९१ ॥
അവന്റെ അത്യുത്തമമായ കര്മ്മം കൊണ്ടു പിതൃഗണങ്ങൾ ആനന്ദിക്കുന്നു. ഗയയിൽ പാർത്ത് അന്നദാനം (ശ്രാദ്ധം) ചെയ്താൽ, അതിനാൽ പിതൃകൾ പുത്രസമ്പന്നരായി വംശധാര നിലനിൽക്കും.
Verse 92
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गयामाहात्म्यं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४४ ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, മോഹിനി–വസു സംവാദത്തിനകത്തെ ‘ഗയാമാഹാത്മ്യം’ എന്ന നാല്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Because Brahmā is said to reside there, and the chapter repeatedly claims that śrāddha and piṇḍa-offerings performed at Gayā yield akṣaya (imperishable) merit that directly benefits ancestors—freeing them from preta-conditions and hells—making it paradigmatic of Pitṛ-sevā as mokṣa-dharma.
It provides an origin-authorization (sthāna-prāmāṇya) for the sacred landscape: Viṣṇu’s slaying of Gayāsura (via māyā and the mace) establishes Viṣṇu’s salvific presence as Gadādhara at Gayā, while Brahmā’s abiding within the precinct sacralizes Gayā as a puṇya-kṣetra with exceptional ritual potency.
Śrāddha, piṇḍa-nirvapaṇa (piṇḍa offerings), snāna (ritual bathing), dāna (gifts), and allied acts such as japa, homa, and tapas—each described as producing inexhaustible merit when performed within the Gayā-kṣetra and its named sub-tīrthas.