Adhyaya 80

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवार्चनविधिर् नामैकोनाशीतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं पशुपतिं दृष्ट्वा पशुपाशविमोक्षणम् पशुत्वं तत्यजुर्देवास् तन्नो वक्तुमिहार्हसि

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിൽ ‘ശിവാർചനവിധി’ എന്ന പേരിലുള്ള എൺപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—പശുപതിയെ ദർശിച്ച് ദേവന്മാർ പശു-പാശബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ വിമോചനം നേടി ‘പശുത്വം’ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിച്ചു? ഞങ്ങൾക്ക് വിശദീകരിക്കണമേ।

Verse 2

सूत उवाच पुरा कैलासशिखरे भोग्याख्ये स्वपुरे स्थितम् समेत्य देवाः सर्वज्ञम् आजग्मुस्तत्प्रसादतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പൂർവ്വം കൈലാസശിഖരത്തിൽ ‘ഭോഗ്യ’ എന്ന സ്വന്തം നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്ന സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവിന്റെ അടുക്കൽ ദേവന്മാർ ഒന്നിച്ചു കൂടി, അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവിടെ എത്തി.

Verse 3

हिताय सर्वदेवानां ब्रह्मणा च जनार्दनः गरुडस्य तथा स्कन्धम् आरुह्य पुरुषोत्तमः

സകല ദേവന്മാരുടെയും ഹിതത്തിനായി ജനാർദ്ദനൻ ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം ഗരുഡന്റെ സ്കന്ധത്തിൽ आरोഹണം ചെയ്ത് പുറപ്പെട്ടു; ആ പുരുഷോത്തമൻ ദൈവകാര്യസിദ്ധിക്കായി മുന്നേറി.

Verse 4

जगाम देवताभिर् वै देवदेवान्तिकं हरिः सर्वे सम्प्राप्य देवस्य सार्धं गिरिवरं शुभम्

ഹരി ദേവന്മാരോടൊപ്പം ദേവദേവന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി. എല്ലാവരും പ്രഭുവിനോടൊപ്പം എത്തി ആ മംഗളകരമായ ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 5

सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः प्रणेमुर् गिरिमुत्तमम् भगवान् वासुदेवो ऽसौ गरुडाद् गरुडध्वजः अवतीर्य गिरिं मेरुम् आरुरोह सुरोत्तमैः

ഇന്ദ്രൻ, സാധ്യർ, യമന്മാർ എന്നിവരോടുകൂടിയ ദേവഗണം ആ പരമഗിരിയെ പ്രണാമിച്ചു. തുടർന്ന് ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാൻ വാസുദേവൻ ഗരുഡത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ശ്രേഷ്ഠദേവന്മാരോടൊപ്പം മേരുപർവതം आरोഹിച്ചു.

Verse 6

देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् म्त्। मेरु सकलदुरितहीनं सर्वदं भोगमुख्यं मुदितकुररवृन्दं नादितं नागवृन्दैः मधुररणितगीतं सानुकूलान्धकारं पदरचितवनान्तं कान्तवातान्ततोयम्

മേരുപർവതം സർവ പാപകലുഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തം, സർവസിദ്ധി നൽകുന്നതും ഉത്തമഭോഗങ്ങൾ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ആനന്ദിത കുരരപക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അതിനെ നാദിപ്പിക്കുന്നു; നാഗസമൂഹങ്ങൾ പ്രതിധ്വനിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ മധുരമായി മുഴങ്ങുന്ന പക്ഷിഗാനം, സുഖകരമായ ശീതള നിഴൽ; വനാന്തരങ്ങളിൽ പാദചിഹ്നിത പാതകൾ, മനോഹര കാറ്റും ശീതള ജലവും അതിനെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 7

भवनशतसहस्रैर् जुष्टम् आदित्यकल्पैर् ललितगतिविदग्धैर् हंसवृन्दैश् च भिन्नम् धवखदिरपलाशैश् चन्दनाद्यैश् च वृक्षैर् द्विजवरगणवृन्दैः कोकिलाद्यैर्द्विरेफैः

അത് സൂര്യസമമായ ദീപ്തിയുള്ള ലക്ഷലക്ഷം ഭവനങ്ങളാൽ ശോഭിതമായിരുന്നു; ലളിതഗതിയിൽ നിപുണമായ ഹംസക്കൂട്ടങ്ങൾ അതിനെ രമണീയമാക്കി. ധവ, ഖദിര, പലാശ, ചന്ദനാദി വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കൃതമായിരുന്നു; കോകിലാദി ശ്രേഷ്ഠ പക്ഷിസമൂഹങ്ങളും ചുറ്റും മുഴങ്ങുന്ന ഭ്രമരങ്ങളും അതിനെ നിറച്ചിരുന്നു.

Verse 8

क्वचिदशेषसुरद्रुमसंकुलं कुरबकैः प्रियकैस्तिलकैस् तथा बहुकदम्बतमाललतावृतं गिरिवरं शिखरैर्विविधैस् तथा

ചിലിടങ്ങളിൽ ആ ശ്രേഷ്ഠഗിരി എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളാൽ സാന്ദ്രമായിരുന്നു—കുരബക, പ്രിയക, തിലക പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം. മറ്റിടങ്ങളിൽ അനേകം കടമ്പയും തമാലയും ലതകളാൽ ആവൃതമായി, വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള ശിഖരങ്ങളോടെ ഉയർന്നു നിന്നു. ഇത്തരമൊരു പവിത്രദേശം പതിസ്വരൂപനായ ശിവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിന് യോജ്യം; ഇവിടെ പശു-ആത്മാക്കൾ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു, പവിത്ര ദർശനവും സ്മരണയും പാശബന്ധങ്ങളെ ശിഥിലമാക്കുന്നു.

Verse 9

देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् शिवस् चित्य् ओन् म्त्। मेरु गिरेः पृष्ठे परं शार्वं कल्पितं विश्वकर्मणा क्रीडार्थं देवदेवस्य भवस्य परमेष्ठिनः

മേരുഗിരിയുടെ പൃഷ്ഠത്തിൽ വിശ്വകർമ്മ പരമ ശാർവപുരം നിർമ്മിച്ചു—ദേവദേവനും പരമേഷ്ഠിയും ആയ ഭവസ്വരൂപ ശിവന്റെ ദിവ്യക്രീഡാർത്ഥം.

Verse 10

अपश्यंस्तत्पुरं देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समाहिताः प्रणेमुर्दूरतश्चैव प्रभावादेव शूलिनः

ആ ദിവ്യപുരം കണ്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്ര-ഉപേന്ദ്രന്മാരോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ അന്തർമുഖരായി സമാധാനചിത്തരായി. ത്രിശൂലധാരി ശൂലിനായ ശിവന്റെ മഹിമാപ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ അവർ ദൂരത്തുനിന്ന് നമസ്കരിച്ചു.

Verse 11

सहस्रसूर्यप्रतिमं महान्तं सहस्रशः सर्वगुणैश् च भिन्नम् जगाम कैलासगिरिं महात्मा मेरुप्रभागे पुरमादिदेवः

ആദിദേവനായ മഹാത്മാവ് കൈലാസഗിരിയിലേക്കു പോയി—മേരു പർവതത്തിന്റെ പ്രഭാഗത്ത് ദീപ്തമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ മഹാപുരത്തിലേക്ക്; അത് സഹസ്രസൂര്യസമം പ്രകാശിക്കുകയും അനവധി ഗുണവൈഭവങ്ങളാൽ വിശിഷ്ടമാവുകയും ചെയ്തു. ശൈവദർശനത്തിൽ ഇത് പാശവിമോചകനായ പതി-ശിവന്റെ ശിവധാമം, ലോകമാപനങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്ന പരമമംഗളമണ്ഡലം.

Verse 12

ततो ऽथ नारिगजवाजिसंकुलं रथैर् अनेकैर् अमरारिसूदनः गणैर्गणेशैश् च गिरीन्द्रसंनिभं महापुरद्वारमजो हरिश् च

അതിനുശേഷം ദേവശത്രുനാശകൻ അനേകം രഥങ്ങളോടെ മുന്നേറി; അവ സ്ത്രീകളും ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞിരുന്നു. അജ-തത്ത്വസ്വരൂപനായ ഹരിയും ഗണങ്ങളും ഗണേശന്മാരും കൂടെ, ഗിരിരാജസമം ഉയർന്ന മഹാപുരദ്വാരത്തിലെത്തി.

Verse 13

अथ जांबूनदमयैर् भवनैर्मणिभूषितैः विमानैर्विविधाकारैः प्राकारैश् च समावृतम्

അപ്പോൾ ആ പുരം എല്ലാദിക്കിലും ചുറ്റപ്പെട്ടതായി കണ്ടു—ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച, മണികളാൽ അലങ്കരിച്ച ഭവനങ്ങളാൽ; പല അത്ഭുതാകൃതികളുള്ള വിമാനങ്ങളാൽ; കൂടാതെ ദീപ്തമായ പ്രാകാരങ്ങളാൽ. അത് പാശനാശകനായ പതി-ശിവനു യോജിച്ച സിദ്ധധാമംപോലെ ശോഭിച്ചു.

Verse 14

दृष्ट्वा शंभोः पुरं बाह्यं देवैः सब्रह्मकैर्हरिः प्रहृष्टवदनो भूत्वा प्रविवेश ततः पुरम्

ശംഭുവിന്റെ നഗരത്തിന്റെ ബാഹ്യപ്രാകാരഭാഗം കണ്ടപ്പോൾ ഹരി ദേവന്മാരോടും ബ്രഹ്മാവോടും കൂടി ആനന്ദത്തിൽ ദീപ്തമുഖനായി. തുടർന്ന് പ്രസന്നചിത്തത്തോടെ ആ ദിവ്യപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 15

हर्म्यप्रासादसम्बाधं महाट्टालसमन्वितम् द्वितीयं देवदेवस्य चतुर्द्वारं सुशोभनम्

ദേവദേവന്റെ രണ്ടാമത്തെ ദിവ്യഭവനം ഹർമ്യപ്രാസാദങ്ങളാൽ സാന്ദ്രമായി നിറഞ്ഞിരുന്നു; മഹാ അട്ടാലികയോടുകൂടി, നാലു മനോഹര ദ്വാരങ്ങളാൽ അതി ശോഭിതമായിരുന്നു।

Verse 16

वज्रवैडूर्यमाणिक्यमणिजालैः समावृतम् दोलाविक्षेपसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम्

അത് വജ്രം, വൈഡൂര്യം, മാണിക്യം മുതലായ രത്നജാലങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; ദോളയുടെ ആലയുന്ന ചലനത്തോടെ യുക്തമായി, ഘണ്ടകളും ചാമരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 17

मृदङ्गमुरजैर्जुष्टं वीणावेणुनिनादितम् नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् भूतसंघैश् च संवृतम् देवेन्द्रभवनाकारैर् भवनैर् दृष्टिमोहनैः

അത് മൃദംഗവും മുരജവും മുഴക്കുന്ന താളങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, വീണയും വേണുവും മുഴക്കുന്ന നാദത്തിൽ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു; നൃത്തം ചെയ്യുന്ന അപ്സരാസംഘങ്ങളും ഭൂതഗണങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റി, ഇന്ദ്രഭവനസദൃശമായ ദൃഷ്ടിമോഹക ഭവനങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 18

प्रासादशृङ्गेष्वथ पौरनार्यः सहस्रशः पुष्पफलाक्षताद्यैः स्थिताः करैस्तस्य हरेः समन्तात् प्रचिक्षिपुर्मूर्ध्नि यथा भवस्य

അപ്പോൾ പ്രാസാദങ്ങളുടെ ശിഖരങ്ങളിൽ നഗരസ്ത്രീകൾ ആയിരക്കണക്കിന് നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അവരുടെ കൈകളിൽ പുഷ്പം, ഫലം, അക്ഷതം മുതലായവ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവർ എല്ലാദിക്കിലും നിന്ന് ആ ഹരിയുടെ ശിരസ്സിന് മേൽ, ഭവൻ (ശിവൻ)ന്റെ ശിരസ്സിൽ മംഗളദ്രവ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അവ ചിതറിച്ചു।

Verse 19

दृष्ट्वा नार्यस्तदा विष्णुं मदाघूर्णितलोचनाः

അപ്പോൾ വിഷ്ണുവിനെ കണ്ട ആ സ്ത്രീകൾ—മദം മൂലം ചുറ്റുന്ന കണ്ണുകളോടെ—മായാമോഹത്തിന്റെ അധീനരായി ഉള്ളിൽ അസ്ഥിരരായി മാറി।

Verse 20

विशालजघनाः सद्यो ननृतुर्मुमुदुर्जगुः काश्चिद्दृष्ट्वा हरिं नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः

വിശാല നിതംബങ്ങളുള്ള ചില സ്ത്രീകൾ ഹരിയെ കണ്ട ഉടനെ നൃത്തം തുടങ്ങി; അവർ ആനന്ദിച്ചു, പാടി, അവരുടെ മുഖങ്ങളിൽ മൃദുഹാസം വിരിഞ്ഞു।

Verse 21

किंचिद् विस्रस्तवस्त्राश् च स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः चतुर्थं पञ्चमं चैव षष्ठं च सप्तमं तथा

ചിലരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ അല്പം ഇളകി, അരക്കെട്ടിന്റെ കയർও ശിഥിലമായി; എങ്കിലും അവർ ക്രമമായി നാലാം, അഞ്ചാം, ആറാം, ഏഴാം ഭാഗങ്ങൾ പാടി തുടർന്നു।

Verse 22

अष्टमं नवमं चैव दशमं च पुरोत्तमम् अतीत्यासाद्य देवस्य पुरं शंभोः सुशोभनम्

എട്ടാം, ഒൻപതാം, പത്താം—ആ ഉത്തമ പുരങ്ങൾ കടന്ന്—അവർ അവസാനം ദേവൻ ശംഭു (ശിവൻ)യുടെ അതിശയ ശോഭനമായ നഗരത്തിലെത്തി।

Verse 23

सुवृत्तं सुतरां शुभ्रं कैलासशिखरे शुभे सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैश् च विभूषितम्

ശുഭമായ കൈലാസശിഖരത്തിൽ ആ നഗരം അത്യന്തം സുസംഘടിതവും പരമ പ്രകാശവുമായിരുന്നു; സൂര്യമണ്ഡലസദൃശമായ ദീപ്തിയുള്ള വിമാനങ്ങളാൽ അത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 24

स्फाटिकैर् मण्डपैः शुभ्रैर् जांबूनदमयैस् तथा नानारत्नमयैश्चैव दिग्विदिक्षु विभूषितम्

സ്ഫടികത്തിന്റെ ദീപ്തമായ മണ്ഡപങ്ങളാലും, ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണമയ നിർമ്മിതികളാലും, നാനാരത്നമയ അലങ്കാരങ്ങളാലും—ദിക്കുകളിലും ഉപദിക്കുകളിലും—അത് വിഭൂഷിതമായിരുന്നു।

Verse 25

गोपुरैर्गोपतेः शंभोर् नानाभूषणभूषितैः अनेकैः सर्वतोभद्रैः सर्वरत्नमयैस् तथा

ആ നഗരം ശംഭു—ഗോപതിയായ പ്രഭു—വിന്റെ അനേകം ഗോപുരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; നാനാവിധ ആഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതം, എല്ലാദിക്കിലും മംഗളകരം, സർവരത്നമയവും ആയിരുന്നു।

Verse 26

प्राकारैर्विविधाकारैर् अष्टाविंशतिभिर् वृतम् उपद्वारैर्महाद्वारैर् विदिक्षु विविधैर्दृढैः

അത് വിവിധ ആകൃതിയിലുള്ള ഇരുപത്തിയെട്ട് പ്രാകാരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ഇടദിക്കുകളിൽ സ്ഥാപിച്ച ദൃഢമായ, നാനാവിധ ഉപദ്വാരങ്ങളും മഹാദ്വാരങ്ങളും അതിലുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 27

गुह्यालयैर्गुह्यगृहैर् गुहस्य भवनैः शुभैः ग्राम्यैर् अन्यैर् महाभागा मौक्तिकैर् दृष्टिमोहनैः

ഹേ മഹാഭാഗന്മാരേ! അത് ഗുഹയുടെ ആലയങ്ങൾ, ഗുഹ്യഗൃഹങ്ങൾ, അവന്റെ ശുഭഭവനങ്ങൾ, കൂടാതെ മറ്റ് വൈഭവമുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; മുത്തുപോലെയുള്ള, ദൃഷ്ടിയെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന ദീപ്ത അലങ്കാരങ്ങൾ അതിനെ കൂടുതൽ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 28

गणेशायतनैर् दिव्यैः पद्मरागमयैस् तथा चन्दनैर्विविधाकारैः पुष्पोद्यानैश् च शोभनैः

അത് പദ്മരാഗമയമായ ദിവ്യ ഗണേശായതനങ്ങൾ, വിവിധ ആകൃതിയിലുള്ള ചന്ദനരചനകൾ, ശോഭനമായ പുഷ്പോദ്യാനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു—ഇവ ശിവാരാധനയിലെ വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കി പാശബന്ധം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 29

तडागैर् दिर्घिकाभिश् च हेमसोपानपङ्क्तिभिः स्त्रीणां गतिजितैर् हंसैः सेविताभिः समन्ततः

ചുറ്റുമെല്ലാം തടാകങ്ങളും ദീർഘികകളും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവയിൽ സ്വർണ്ണസോപാനങ്ങളുടെ നിരകൾ തെളിഞ്ഞു. സ്ത്രീകളുടെ നടപ്പിനെയും ജയിക്കുന്ന സുന്ദരഗതിയുള്ള ഹംസങ്ങൾ എല്ലാദിക്കിലും സേവിച്ചു—പതി-പരമേശ്വരനു യോജിച്ച മംഗളദൃശ്യം।

Verse 30

मयूरैश्चैव कारण्डैः कोकिलैश्चक्रवाककैः शोभिताभिश् च वापीभिर् दिव्यामृतजलैस् तथा

ആ സ്ഥലം മയൂരങ്ങൾ, കാരണ്ഡ ജലപക്ഷികൾ, കുയിലുകൾ, ചക്രവാക പക്ഷികൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിതമായിരുന്നു; ദിവ്യ അമൃതസമമായ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ വാപി-സരോവരങ്ങളാലും അലങ്കൃതമായിരുന്നു।

Verse 31

संलापालापकुशलैः सर्वाभरणभूषितैः स्तनभारावनम्रैश् च मदाघूर्णितलोचनैः

അവർ മനോഹര സംലാപത്തിലും കളിവാക്കിലും നിപുണർ, സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതർ; സ്തനഭാരത്താൽ അല്പം നമിഞ്ഞ ശരീരം, മദം മൂലം ചാഞ്ചാടുന്ന ദൃഷ്ടി—പാശംകൊണ്ട് പശുവിനെ ബന്ധിച്ച് ബോധത്തെ പതി ശിവനിൽ നിന്ന് തിരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയമോഹത്തിന്റെ രൂപം.

Verse 32

गेयनादरतैर्दिव्यै रुद्रकन्यासहस्रकैः नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् अमरैरपि दुर्लभैः

അവിടെ ഗാനത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന ദിവ്യ രുദ്രകന്യകളുടെ സഹസ്രസംഘങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; നൃത്തം ചെയ്യുന്ന അപ്സരാസംഘങ്ങളും—അമരന്മാർക്കുപോലും ദുർലഭമായ അത്ഭുതദർശനങ്ങൾ—രുദ്രന്റെ ആ പാവന സാന്നിധ്യത്തെ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 33

प्रफुल्लांबुजवृन्दाद्यैस् तथा द्विजवरैरपि रुद्रस्त्रीगणसंकीर्णैर् जलक्रीडारतैस् तथा

അവിടെ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ താമരക്കൂട്ടങ്ങൾ ശോഭിച്ചു; ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജമുനികളും ഉണ്ടായിരുന്നു; ആ സ്ഥലം രുദ്രന്റെ സ്ത്രീഗണങ്ങളാലും ഗണങ്ങളാലും നിറഞ്ഞു, എല്ലാവരും ജലക്രീഡയിൽ രമിച്ചിരുന്നു।

Verse 34

रतोत्सवरतैश्चैव ललितैश् च पदे पदे ग्रामरागानुरक्तैश् च पद्मरागसमप्रभैः

ഓരോ പടിയിലും ലളിതജനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ ഉത്സവാനന്ദത്തിലും പാവന അനുഷ്ഠാനങ്ങളിലും രതരായിരുന്നു; ഗ്രാമരാഗങ്ങളിൽ അനുരക്തരായി, പദ്മരാഗമണിപോലെ പ്രഭയോടെ ദീപ്തരായിരുന്നു।

Verse 35

स्त्रीसंघैर् देवदेवस्य भवस्य परमात्मनः दृष्ट्वा विस्मयमापन्नास् तस्थुर्देवाः समन्ततः

സ്ത്രീസമൂഹങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ദേവദേവൻ, പരമാത്മാവായ ഭവനെ കണ്ട ദേവന്മാർ വിസ്മയഭരിതരായി ചുറ്റും നിന്നു।

Verse 36

तत्रैव ददृशुर्देवा वृन्दं रुद्रगणस्य च गणेश्वराणां वीराणाम् अपि वृन्दं सहस्रशः

അവിടെയേ ദേവന്മാർ രുദ്രഗണങ്ങളുടെ മഹാസമൂഹം കണ്ടു; അതുപോലെ ആയിരക്കണക്കിന് വീര ഗണേശ്വരന്മാരുടെ സംഘങ്ങളും കണ്ടു।

Verse 37

सुवर्णकृतसोपानान् वज्रवैडूर्यभूषितान् स्फाटिकान् देवदेवस्य ददृशुस्ते विमानकान्

അവർ ദേവദേവന്റെ വിമാനങ്ങൾ കണ്ടു—സ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തമായ, സ്വർണ്ണസോപാനങ്ങളുള്ള, വജ്രവും വൈഡൂര്യവും രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചവ।

Verse 38

तेषां शृङ्गेषु हृष्टाश् च नार्यः कमललोचनाः विशालजघना यक्षा गन्धर्वाप्सरसस् तथा

അവയുടെ ശിഖരങ്ങളിൽ താമരക്കണ്ണുകളുള്ള സ്ത്രീകൾ ആനന്ദിച്ചു; അവിടെയേ വിശാലനിതംബരായ യക്ഷന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 39

किन्नर्यः किंनराश्चैव भुजङ्गाः सिद्धकन्यकाः नानावेषधराश्चान्या नानाभूषणभूषिताः

കിന്നരികളും കിന്നരന്മാരും, ഭുജംഗന്മാരും, സിദ്ധകന്യകളും—മറ്റു പലരും പലവിധ വേഷം ധരിച്ചു, നാനാവിധാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 40

नानाप्रभावसंयुक्ता नानाभोगरतिप्रियाः नीलोत्पलदलप्रख्याः पद्मपत्रायतेक्षणाः

അവർ നാനാവിധ പ്രഭാവവും തേജസ്സും സമന്വിതരായി, പലവിധ ഭോഗരതികളിൽ പ്രീതരായി നിലകൊണ്ടു. നീലോത്പലദളങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തരായി, അവരുടെ ദീർഘനേത്രങ്ങൾ പദ്മപത്രസമം ആയിരുന്നു.

Verse 41

पद्मकिञ्जल्कसंकाशैर् अंशुकैरतिशोभनाः वलयैर्नूपुरैर्हारैश् छत्रैश्चित्रैस्तथांशुकैः

പദ്മകിഞ്ചല്കംപോലെ ദീപ്തമായ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് അവർ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു. വളകൾ, നൂപുരങ്ങൾ, ഹാരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, വിചിത്ര ഛത്രങ്ങളും വർണ്ണമയ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും സഹിതരായിരുന്നു.

Verse 42

भूषिता भूषितैश् चान्यैर् मण्डिता मण्डनप्रियाः दृष्ट्वाथ वृन्दं सुरसुन्दरीणां गणेश्वराणां सुरसुन्दरीणाम् जग्मुर्गणेशस्य पुरं सुरेशाः पुरद्विषः शक्रपुरोगमाश् च

അവർ ആഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതരായി, മറ്റ് അലങ്കാരങ്ങളാൽ കൂടി മണ്ടിതരായി, അലങ്കാരത്തിൽ പ്രിയരായി നിലകൊണ്ടു. പിന്നെ ഗണേശ്വരന്റെ ദിവ്യസുന്ദരിമാരുടെ വൃന്ദം കണ്ടപ്പോൾ, ശക്രൻ മുൻപന്തിയിലായി ദേവാധിപന്മാർ—ത്രിപുരദ്വേഷിയായ ശിവനോടുകൂടെ—ഗണേശന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 43

दृष्ट्वा च तस्थुः सुरसिद्धसंघाः पुरस्य मध्ये पुरुहूतपूर्वाः भवस्य बालार्कसहस्रवर्णं विमानमाद्यं परमेश्वरस्य

അത് കണ്ടപ്പോൾ നഗരത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ദേവ-സിദ്ധസംഘങ്ങൾ—പുരുഹൂതൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുൻപന്തിയിലായി—നിശ്ചലമായി നിന്നു. അവർ പരമേശ്വരന്റെ ആദിവിമാനം, ഭവൻ (ശിവൻ) എന്നതും ആയിരം ഉദയസൂര്യങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തവുമുള്ളതും, ദർശിച്ചു.

Verse 44

अथ तस्य विमानस्य द्वारि संस्थं गणेश्वरम् नन्दिनं ददृशुः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः

അപ്പോൾ ആ വിമಾನದ വാതിലിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ഗണേശ്വരനായ നന്ദിയെ, ശക്രൻ മുൻപന്തിയിലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും കണ്ടു.

Verse 45

तं दृष्ट्वा नन्दिनं सर्वे प्रणम्याहुर् गणेश्वरम् जयेति देवास्तं दृष्ट्वा सो ऽप्याह च गणेश्वरः

നന്ദിയെ കണ്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും നമസ്കരിച്ചു ആ ഗണേശ്വരനോട് “ജയം!” എന്നു പറഞ്ഞു. അവരെ കണ്ട ഗണേശ്വരനും മറുപടിയായി സംസാരിച്ചു.

Verse 46

भो भो देवा महाभागाः सर्वे निर्धूतकल्मषाः सम्प्राप्ताः सर्वलोकेशा वक्तुमर्हथ सुव्रताः

ഓ ഓ ദേവന്മാരേ, മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, സകല കല്മഷവും നീങ്ങിയ ശുദ്ധന്മാരേ! സർവലോകേശ്വരന്മാരേ, ഇവിടെ സമാഗമിച്ച നിങ്ങൾ, സുവ്രതന്മാരേ—ഇപ്പോൾ സംസാരിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 47

तमाहुर्वरदं देवं वारणेन्द्रसमप्रभम् पशुपाशविमोक्षार्थं दर्शयास्मान् महेश्वरम्

അവർ പറഞ്ഞു—“വരദായക ദേവാ, ഗജേന്ദ്രസമ പ്രഭയുള്ളവനേ, പാശത്തിൽ ബന്ധിതമായ പശുജീവങ്ങൾ വിമുക്തരാകുവാൻ ഞങ്ങൾക്ക് മഹേശ്വരനെ ദർശിപ്പിക്കണമേ.”

Verse 48

पुरा पुरत्रयं दग्धुं पशुत्वं परिभाषितम् शङ्किताश् च वयं तत्र पशुत्वं प्रति सुव्रत

മുൻകാലത്ത് ത്രിപുരദാഹത്തിന്റെ സന്ദർഭത്തിൽ ‘പശുത്വം’ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടു. ഓ സുവ്രതാ, അവിടെ ഞങ്ങളും ആ പശുത്വത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെട്ടു.

Verse 49

व्रतं पाशुपतं प्रोक्तं भवेन परमेष्ठिना व्रतेनानेन भूतेश पशुत्वं नैव विद्यते

പാശുപത വ്രതം പരമേഷ്ഠി ഭവൻ (ശിവൻ) പ്രസ്താവിച്ചു. ഓ ഭൂതേശാ, ഈ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്താൽ പശുത്വം—ബന്ധിതജീവസ്ഥിതി—ഇനി നിലനിൽക്കുകയില്ല.

Verse 50

अथ द्वादशवर्षं वा मासद्वादशकं तु वा दिनद्वादशकं वापि कृत्वा तद् व्रतम् उत्तमम्

അനന്തരം ആ ഉത്തമവ്രതം—പന്ത്രണ്ടു വർഷമോ, പന്ത്രണ്ടു മാസമോ, അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടു ദിവസമോ—വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ (ഭക്തൻ ശിവാരാധനയുടെ ഉന്നതഫലത്തിന് അർഹനാകും); കാരണം ഇത്തരത്തിലുള്ള നിയമാനുഷ്ഠാനം പശു (ബന്ധിതജീവൻ)നെ ശുദ്ധീകരിച്ച് പതിരൂപനായ പ്രഭുവിലേക്കു തിരിക്കുന്നു।

Verse 51

मुच्यन्ते पशवः सर्वे पशुपाशैर्भवस्य तु दर्शयामास तान्देवान् नारायणपुरोगमान्

“ഭവൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ പശുപാശങ്ങളിൽ നിന്ന് എല്ലാ പശുക്കളും (ബന്ധിതജീവന്മാർ) മോചിതരാകുന്നു.” തുടർന്ന് നാരായണൻ മുൻപന്തിയിലായിരുന്ന ആ ദേവന്മാർക്ക് (ആ സത്യം/ദർശനം) അദ്ദേഹം കാണിച്ചു കൊടുത്തു।

Verse 52

नन्दी शिलादतनयः सर्वभूतगणाग्रणीः तं दृष्ट्वा देवमीशानं सांबं सगणम् अव्ययम्

ശിലാദന്റെ പുത്രനായ നന്ദി—സകല ഭൂതഗണങ്ങളുടെ അഗ്രണി—ആ ഈശാന ദേവനെ ദർശിച്ചു: അവ്യയൻ, ഗണങ്ങളോടുകൂടിയവൻ, ശാംബാ (ശക്തി)യോടു ഏകീഭവിച്ചവൻ।

Verse 53

प्रणेमुस् तुष्टुवुश् चैव प्रीतिकण्टकितत्वचः विज्ञाप्य शितिकण्ठाय पशुपाशविमोक्षणम्

ഭക്തിരസത്തിൽ രോമാഞ്ചിതരായി അവർ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു; തുടർന്ന് ശിതികണ്ഠൻ (നീലകണ്ഠൻ) പ്രഭുവിനോട് പശു-പാശ വിമോചനത്തെക്കുറിച്ച് അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 54

तस्थुस्तदाग्रतः शंभोः प्रणिपत्य पुनः पुनः ततः सम्प्रेक्ष्य तान् सर्वान् देवदेवो वृषध्वजः

അവർ ശംഭുവിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവദേവനായ വൃഷധ്വജൻ അവരെല്ലാവരെയും നിരീക്ഷിച്ചു (അവരിലേക്കു ശ്രദ്ധ തിരിച്ചു).

Verse 55

विशोध्य तेषां देवानां पशुत्वं परमेश्वरः व्रतं पाशुपतं चैव स्वयं देवो महेश्वरः

ആ ദേവന്മാരുടെ പശുത്വം (പാശബന്ധിത ജീവാവസ്ഥ) ശുദ്ധീകരിച്ച് പരമേശ്വരൻ സ്വയം മഹേശ്വരൻ അവർക്കായി പാശുപതവ്രതം—പശുപതിയെ പ്രാപിപ്പിക്കുന്ന ശാസനം—സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 56

उपदिश्य मुनीनां च सहास्ते चांबया भवः तदाप्रभृति ते देवाः सर्वे पाशुपताः स्मृताः

മുനിമാർക്ക് ഉപദേശം നൽകി ഭവൻ (ശിവൻ) അംബ (ശക്തി)യോടൊപ്പം അവിടെ തന്നെ വസിച്ചു. അന്നുമുതൽ ആ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ‘പാശുപതർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടു—പാശം ശിഥിലമാക്കുന്ന മാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിതർ।

Verse 57

पशूनां च पतिर्यस्मात् तेषां साक्षाद्धि देवताः तस्मात्पाशुपताः प्रोक्तास् तपस्तेपुश् च ते पुनः

അവൻ എല്ലാ പശുക്കളുടെ (ബന്ധിത ജീവങ്ങളുടെ) പതിയായതിനാൽ, ആ ദേവന്മാർ നേരിട്ട് അവന്റെ ദൈവത്വാധീനരാണ്. അതുകൊണ്ട് അവർ ‘പാശുപതർ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; അവർ വീണ്ടും ഭക്തിയോടെ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 58

ततो द्वादशवर्षान्ते मुक्तपाशाः सुरोत्तमाः ययुर्यथागतं सर्वे ब्रह्मणा सह विष्णुना

പിന്നീട് പന്ത്രണ്ടു വർഷങ്ങളുടെ അവസാനം പാശങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനോടും വിഷ്ണുവിനോടും കൂടി എല്ലാവരും തത്തത്തം ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി।

Verse 59

एतद्वः कथितं सर्वं पितामहमुखाच्छ्रुतम् पुरा सनत्कुमारेण तस्माद्व्यासेन धीमता

ഇതെല്ലാം നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—പുരാതനകാലത്ത് പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്)യുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് സനത്കുമാരൻ കേട്ടത്; അവനിൽ നിന്ന് ധീമാനായ വ്യാസനിലേക്ക് അത് എത്തി।

Verse 60

यः श्रावयेच्छुचिर् विप्राञ् छृणुयाद्वा शुचिर्नरः स देहभेदमासाद्य पशुपाशैः प्रमुच्यते

ശുചിയായ മനുഷ്യൻ ശുചിയായ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഈ ഉപദേശം ശ്രവിപ്പിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വയം ശുചിഭാവത്തോടെ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ—ദേഹത്യാഗത്തിനു ശേഷം പശു (ജീവൻ)യെ ബന്ധിക്കുന്ന പാശങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും।