Adhyaya 52
Purva BhagaAdhyaya 5251 Verses

Adhyaya 52

Adhyaya 52: सोमाधारः, पुण्योदानदी, मेरुप्रदक्षिणा, जम्बूद्वीपनववर्षवर्णनम्

പൂർവഭാഗത്തിലെ ശിവകേന്ദ്രിത ബ്രഹ്മാണ്ഡവിവരണം തുടരുമ്പോൾ സൂതൻ പറയുന്നു—സരോവരങ്ങളിൽ നിന്ന് അനവധി പുണ്യനദികൾ ഉദ്ഭവിച്ച് നിശ്ചിത ദിക്കുകളിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. തുടർന്ന് ‘സോമ’നെ ആകാശസ്ഥ മഹാസമുദ്രമായും അമൃതസ്രോതസ്സായും, ദേവന്മാരെയും ജീവികളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്ന അധാരമായും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് ദിവ്യ പുണ്യോദാ നദി പുറപ്പെട്ടു നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തോടൊപ്പം ഗഗനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച്, സോമനെപ്പോലെ നിരന്തരം പരിക്രമണം ചെയ്യുന്നത്. അത് മേരുവിനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, അവിടെ ശ്രീകണ്ഠൻ/ശർവൻ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കുന്നതും പറയുന്നു. ശിവാജ്ഞയാൽ നദിജലം വിഭജിക്കപ്പെട്ടു മേരുവിന്റെ അന്തർശൃംഗങ്ങളിലൂടെ താഴെയിറങ്ങി മഹോദധിയിൽ ലയിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദ്വീപുകൾ, പർവതങ്ങൾ, വർഷങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും നദികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. പിന്നെ ജംബൂദ്വീപിലെ ഒമ്പത് വർഷങ്ങളുടെ ജനങ്ങളുടെ വർണം, ആയുസ്സ്, ആഹാരം, സ്വഭാവം എന്നിവയും, ഭാരതവർഷത്തിലെ കർമ്മാധീന മർത്ത്യജീവിതം, വർണാശ്രമധർമ്മം, ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമസാധന—അത് ഒടുവിൽ സ്വർഗ്ഗവും അപവർഗ്ഗവും ലക്ഷ്യമാക്കുന്നു—എന്നതും വിശദീകരിക്കുന്നു. അവസാനം പ്രധാന പർവതപ്രദേശങ്ങളുടെ പേരുകൾ ചൊല്ലി സർവത്ര ശിവന്റെ വ്യാപകാധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच नद्यश् च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः सरोवरेभ्यः सम्भूतास् त्व् असंख्याता द्विजोत्तमाः

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗ മഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിൽ അമ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! അനേകം നദികളെപ്പറ്റി പ്രസ്താവിച്ചു; അവ സദാ ധാരാളം ജലമുള്ളതും മംഗളകരവുമാണ്. അവ സരോവരങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവയും സത്യത്തിൽ അസംഖ്യവുമാണ്.

Verse 2

प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः पश्चिमाग्राः पवित्राश् च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः

കിഴക്കോട്ടു മുഖമുള്ളവ പ്രവർത്തനസ്വഭാവത്തിൽ തെക്കോട്ടു മുഖമുള്ളവയെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; വടക്കിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നവ ശുഭകരം; പടിഞ്ഞാറോട്ടു അഗ്രഭാഗമുള്ളവ പവിത്രകരം—ഇങ്ങനെ പ്രതിവർഷം പ്രസിദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 3

आकाशांभोनिधिर् यो ऽसौ सोम इत्यभिधीयते आधारः सर्वभूतानां देवानाममृताकरः

ആകാശത്തിലെ ജലനിധിസ്വരൂപനായ അവൻ ‘സോമൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധാരവും ദേവന്മാർക്കുള്ള അമൃതസ്രോതസ്സും ആകുന്നു।

Verse 4

अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका

ഈ ദിവ്യസ്രോതസ്സിൽ നിന്ന് ‘പുണ്യോദാ’ എന്ന പുണ്യനദി ഉദ്ഭവിച്ചു; അവൾ ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. വായുവിന്റെ ഏഴാം പഥത്തിലൂടെ ഒഴുകി അമൃതസമമായ ജലത്തോടെ മുന്നേറുന്നു।

Verse 5

सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता ताराकोटिसहस्राणां नभसश् च समायुता

അവൾ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അനുഗമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുകയും, പ്രകാശഗണങ്ങൾ അവളെ സേവിക്കുകയും ചെയ്തു; കൂടാതെ കോടി-സഹസ്ര നക്ഷത്രങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആകാശവും അവളോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 6

परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा चत्वार्यशीतिश् च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः

ചന്ദ്രൻ ദിനംപ്രതി ക്ഷയ-വൃദ്ധികളോടെ നിരന്തരം മാറുന്നതുപോലെ, അതേവിധം ആ അളവും ചക്രണം ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ ഗണന ‘എൺപത്തിനാല്’ എന്നു പറയുന്നു; അത് സഹസ്രങ്ങളോളം ഉയർന്ന്—സകലപരിവർത്തനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന പതി പരമേശ്വരന്റെ അധീനത്തിലുള്ള കാലചക്രത്തിന്റെ ക്രമം സൂചിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 7

योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः

യോജനകളാൽ അളക്കപ്പെടുന്ന മഹാമേരു നീലകണ്ഠനായ ശ്രീകണ്ഠന്റെ മൃദുല ക്രീഡാഭൂമിയാണ്. അവിടെയാണു ശർവ്വൻ—ശക്തിയോടുകൂടിയ സാംബ ശിവൻ—ഗണാധിപന്മാരോടൊപ്പം ആസീനനായിരിക്കുന്നത്।

Verse 8

क्रीडते सुचिरं कालं तस्मात्पुण्यजला शिवा गिरिं मेरुं नदी पुण्या सा प्रयाति प्रदक्षिणम्

അവൾ അവിടെ അതിദീർഘകാലം ക്രീഡിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് പുണ്യജലങ്ങളാൽ പവിത്രമായ ആ ശുഭനദിയായ ‘ശിവാ’ മേരുപർവതത്തെ പ്രദക്ഷിണമായി ചുറ്റി ഒഴുകുന്നു।

Verse 9

विभज्यमानसलिला सा जवेनानिलेन च मेरोरन्तरकूटेषु निपपात चतुर्ष्वपि

ആ ജലരാശി കാറ്റിന്റെ വേഗത്താൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു മുന്നോട്ട് തള്ളപ്പെടുകയും മേരുവിന്റെ നാലു അന്തർശിഖരങ്ങളിലേക്കു വീഴുകയും ചെയ്തു; അങ്ങനെ നാലുദിക്കുകളിലായി പടർന്നു।

Verse 10

समन्तात्समतिक्रम्य सर्वाद्रीन्प्रविभागशः नियोगाद्देवदेवस्य प्रविष्टा सा महार्णवम्

അവൾ എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചു, പർവതങ്ങളുടെ എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച്, ദേവദേവന്റെ നിയോഗപ്രകാരം മഹാസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 11

अस्या विनिर्गता नद्यः शतशो ऽथ सहस्रशः सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः

അവളിൽ നിന്നു നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും നദികൾ പുറപ്പെട്ടു; അവയിൽ പലതും എല്ലാ ദ്വീപങ്ങളിലും പർവതങ്ങളിലും വർഷപ്രദേശങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 12

क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता गङ्गा यद्गाङ्गताम्बरात् केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः

ചെറുനദികൾ അസംഖ്യം; ഗംഗയും ഗംഗയുടെ ദിവ്യ ആകാശപ്രദേശത്തിൽ നിന്നു പ്രവഹിക്കുന്നു। കേതുമാലത്തിൽ മനുഷ്യർ ശ്യാമവർണ്ണരാണ്; എല്ലാവരും പനസ (ചക്ക) ആഹാരമാക്കുന്നു।

Verse 13

स्त्रियश्चोत्पलवर्णाभा जीवितं चायुतं स्मृतम् भद्राश्वे शुक्लवर्णाश् च स्त्रियश्चन्द्रांशुसंनिभाः

ആ പ്രദേശത്ത് സ്ത്രീകൾ ഉത്പലവർണാഭരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവരുടെ ആയുസ്സ് പത്തായിരം വർഷമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഭദ്രാശ്വത്തിൽ ജനങ്ങൾ ശുക്ലവർണർ; സ്ത്രീകൾ ചന്ദ്രകിരണങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തിമാന്മാരാണ്.

Verse 14

कालाम्रभोजनाः सर्वे निरातङ्का रतिप्रियाः दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति शिवभाविताः

അവർ എല്ലാവരും കാളാമ്രഫലഭോജനത്താൽ പോഷിതർ, ഭയരഹിതർ, ആനന്ദപ്രിയർ. ശിവഭാവനയിൽ ലീനരായി അവർ പത്തായിരം വർഷം ജീവിക്കുന്നു.

Verse 15

हिरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितचेतसः तथा रमणके जीवा न्यग्रोधफलभोजनाः

ആ മനോഹര പ്രദേശത്ത്, ഈശ്വരനിൽ ചിത്തം അർപ്പിച്ച ദേഹികൾ അത്യന്തം സ്വർണമയരെന്നപോലെ ദീപ്തരായി, ആൽമരത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ ആഹാരമാക്കുന്നു.

Verse 16

दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति शुक्लास्ते सर्वे शिवध्यानपरायणाः

ആ ശുക്ല (ശുദ്ധ) ജനങ്ങൾ പത്തായിരം വർഷം—കൂടാതെ നൂറ്റി പതിനഞ്ച് വർഷം കൂടി—ജീവിക്കുന്നു; കാരണം അവർ എല്ലാവരും ശിവധ്യാനത്തിൽ പരായണരാണ്.

Verse 17

हैरण्मया महाभागा हिरण्मयवनाश्रयाः एकादश सहस्राणि शतानि दशपञ्च च

അവർ സ്വർണപ്രഭയുള്ള മഹാഭാഗ്യവാന്മാർ, ഹിരൺമയ വനത്തിൽ ആശ്രയിച്ചവർ; അവരുടെ എണ്ണം പതിനൊന്ന് ആയിരവും നൂറ്റി പതിനഞ്ചും ആയിരുന്നു.

Verse 18

वर्षाणां तत्र जीवन्ति अश्वत्थाशनजीवनाः हैरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितमानसाः

അവിടെ അവർ അനേകം വർഷങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നു; പുണ്യമായ അശ്വത്ഥവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകൾ ആഹാരമാക്കി. സ്വർണ്ണസമം ദീപ്തരായി, മനസ്സെല്ലാം ഈശ്വരനിൽ അർപ്പിച്ചവരാണ്.

Verse 19

कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात् परिच्युताः सर्वे मैथुनजाताश् च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः

എന്നാൽ കുരുവർഷത്തിൽ കുരുക്കൾ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതരായവരായി പറയുന്നു. അവർ എല്ലാവരും മൈഥുനജന്യർ; ക്ഷീരപോഷിതർ, ക്ഷീരമേ അവരുടെ ആഹാരം.

Verse 20

अन्योन्यमनुरक्ताश् च चक्रवाकसधर्मिणः अनामया ह्यशोकाश् च नित्यं सुखनिषेविणः

അവർ പരസ്പരം അനുരക്തരായി, ചക്രവാകപ്പക്ഷികളെപ്പോലെ വിശ്വസ്ത സഹവാസത്തിൽ ജീവിച്ചു. രോഗമില്ലാതെ, ദുഃഖമില്ലാതെ, നിത്യവും സുഖം അനുഭവിച്ചു.

Verse 21

त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः

ആ മഹാവീര്യശാലികൾ പതിമൂന്ന് ആയിരത്തി നൂറ്റി പതിനഞ്ച് വർഷം ജീവിക്കുന്നു; മറ്റസ്ത്രീകളുടെ സഹവാസം അവർ ചെയ്യുകയില്ല.

Verse 22

सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम् हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्

സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ കുരുക്കൾക്കും—ഹർഷിതരും അത്യന്തം സമൃദ്ധരുമായും, സർവ്വവിധ അമൃതസമ ആഹാരം ഭുജിക്കുന്നവരുമായ—മരണം ഒരുപോലെ വരുന്നു.

Verse 23

सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम् श्यामाङ्गानां सदा सर्वभूषणास्पददेहिनाम्

അവർ സദാ ചന്ദ്രകാന്തിയാൽ ദീപ്തർ, സദാ യൗവനസമ്പന്നർ; ശ്യാമവർണ്ണാംഗങ്ങളുള്ളവർ, അവരുടെ ദേഹം എപ്പോഴും സർവ്വാഭരണങ്ങൾക്കും യോഗ്യമായ സ്ഥിരാശ്രയമാണ്।

Verse 24

जंबूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम् तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर् विमानं चन्द्रमौलिनः

ജംബൂദ്വീപിൽ അവിടെയേ ‘കുരുവർഷം’ എന്ന അതിശയശോഭന ദേശമുണ്ട്. അവിടെ ചന്ദ്രമൗലിയായ ശംഭുവിന്റെ ‘ചന്ദ്രപ്രഭ’ എന്ന ദിവ്യവിമാനം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 25

वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः

എന്നാൽ ഭാരതവർഷത്തിൽ മർത്ത്യർ പുണ്യശീലർ; അവരുടെ ആയുസ്സ് കർമ്മാധീനമാണ്. അവർ ‘ശതായുസ്സുകാർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധർ; നാനാവർണ്ണക്കാരും പൊതുവെ അല്പദേഹികളും ആകുന്നു।

Verse 26

नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः

അവർ പല ദേവന്മാരുടെ അർച്ചനയിൽ ഏർപ്പെട്ട്, പല കർമ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; നാനാവിധ ജ്ഞാനലക്ഷ്യങ്ങളാൽ സമ്പന്നരായിട്ടും ദുർബലരാകുന്നു, അവരുടെ ഭോഗങ്ങൾ അല്പമായിരിക്കുന്നു।

Verse 27

इन्द्रद्वीपे तथा केचित् तथैव च कसेरुके ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद्देशं गभस्तिमत्

ചിലർ ഇന്ദ്രദ്വീപിലേക്കു പോയി, അതുപോലെ ചിലർ കസേരുകയിലേക്കും; ചിലർ താമ്രദ്വീപിലേക്കു ഗതിച്ചു, മറ്റുചിലർ ‘ഗഭസ്തിമത്’ എന്ന തേജോമയ ദേശത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 28

नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश् च नानाजातिसमुद्भवाः

നാനാജാതികളിൽ ജനിച്ച ചില മ്ലേച്ഛരും പുലിന്ദരും മുതലായവർ നാഗദ്വീപം, സൗമ്യദ്വീപം, ഗാന്ധർവദ്വീപം, വാരുണദ്വീപം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കു പോയി।

Verse 29

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च सर्वशः

അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്ത് കിരാതരും പടിഞ്ഞാറ് യവനരും എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. നടുവിൽ ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രരും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ ലോകക്രമത്തിൽ പശുജീവൻ ആചാരം ശുദ്ധീകരിച്ച് പാശമോചനത്തിനായി പതി—ഭഗവാൻ ശിവനിലേക്കു തിരിയണം।

Verse 30

इज्यायुद्धवणिज्याभिर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः तेषां संव्यवहारो ऽयं वर्तते ऽत्र परस्परम्

തത്തത്ത നിശ്ചിതസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥിരരായി അവർ ഇജ്യാ (യജ്ഞസേവ), ധർമ്മയുദ്ധം, വാണിജ്യം എന്നിവയാൽ ജീവിതം നയിക്കുന്നു; അവർക്കിടയിൽ പരസ്പര ഇടപാടുകളും ബാധ്യതകളുടെയും ക്രമവും ഇവിടെ തുടരുന്നു।

Verse 31

धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु संकल्पश्चाभिमानश् च आश्रमाणां यथाविधि

ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയുമായി യോജിപ്പിച്ച് വർണങ്ങളുടെ സ്വകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടണം; കൂടാതെ ആശ്രമധർമ്മപ്രകാരം സംकल्पവും നിയന്ത്രിത അഭിമാനവും (ആത്മനിയമം) പാലിക്കണം—അങ്ങനെ പശുജീവൻ പതി, ഭഗവാൻ ശിവനിലേക്കുള്ള പഥത്തിൽ സ്ഥിരനാകും।

Verse 32

इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्यत्र मानुषी तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः

ഇവിടെ മനുഷ്യലോകത്തിലാണ് സ്വർഗ്ഗത്തിനും അപവർഗ്ഗത്തിനും (മോക്ഷത്തിനും) വേണ്ടി മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തി നടക്കുന്നത്; യുഗാനുസൃതമായ കര്‍മ്മങ്ങളും ഇവർക്കു മാത്രമേ ഉള്ളൂ—മറ്റെവിടെയും അല്ല, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 33

दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे नृणाम् सुवर्णवर्णाश् च नराः स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः

കിംപുരുഷ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് പത്തായിരം വർഷം നിലനിൽക്കും. അവിടെയുള്ള പുരുഷന്മാർ സ്വർണവർണ്ണരും സ്ത്രീകൾ അപ്സരസുകളെപ്പോലെ സൗന്ദര്യവതികളുമാണ്.

Verse 34

अनामया ह्यशोकाश् च सर्वे ते शिवभाविताः शुद्धसत्त्वाश् च हेमाभाः सदाराः प्लक्षभोजनाः

അവർ എല്ലാവരും രോഗമില്ലാത്തവരും ദുഃഖരഹിതരുമാണ്; എല്ലാവരും ശിവഭാവത്തിൽ നിറഞ്ഞവർ. അവരുടെ സത്ത്വം ശുദ്ധം, സ്വർണപ്രഭപോലെ ദീപ്തം; അവർ സഹധർമ്മിണികളോടൊപ്പം വസിച്ച് പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തിന്റെ ആഹാരത്തിൽ പോഷിതരാകുന്നു.

Verse 35

महारजतसंकाशा हरिवर्षे ऽपि मानवाः देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवाकाराश् च सर्वशः

ഹരിവർഷത്തിലും മനുഷ്യർ മഹാ വെള്ളിപോലെ ദീപ്തിമാന്മാരാണ്. എല്ലാവരും ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചവരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; എല്ലായിടത്തും ദേവതാസദൃശമായ രൂപം അവർക്കുണ്ട്.

Verse 36

हरं यजन्ति सर्वेशं पिबन्तीक्षुरसं शुभम् न जरा बाधते तेन न च जीर्यन्ति ते नराः

അവർ സർവേശ്വരനായ ഹരനെ ആരാധിച്ച് ശുഭമായ ഇക്ഷുരസം (കരിമ്പിൻ നീർ) പാനം ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ജര അവരെ ബാധിക്കില്ല; അവർ ക്ഷയിക്കുകയോ ജീർണ്ണിക്കുകയോ ഇല്ല.

Verse 37

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्

അവിടെ മനുഷ്യർ പത്തായിരം വർഷം ജീവിക്കുന്നു. ഞാൻ വിവരിച്ച മദ്ധ്യഭാഗമായ ആ വർഷം ‘ഇലാവൃത-വർഷം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 38

न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः चन्द्रसूर्यौ न नक्षत्रं न प्रकाशम् इलावृते

ഇലാവൃതത്തിൽ സൂര്യൻ ചൂടുപകരുന്നില്ല; അവിടെയുള്ള മനുഷ്യർ വാർദ്ധക്യത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നതുമില്ല. അവിടെ ചന്ദ്രനും ഇല്ല, സൂര്യനും ഇല്ല, നക്ഷത്രങ്ങളും ഇല്ല, സാധാരണ പ്രകാശവും ഇല്ല; ശിവമയമായ പരജ്യോതി ആ ലോകത്തെ സ്വയം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 39

पद्मप्रभाः पद्ममुखाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः पद्मपत्त्रसुगन्धाश् च जायन्ते भवभाविताः

ഭവൻ (ശിവൻ) എന്ന ഭാവനയിൽ അന്തർഹൃദയം നിറഞ്ഞവർ താമരപോലെ ദീപ്തിയായി ജനിക്കുന്നു—താമരമുഖം, താമരഇതളുപോലുള്ള കണ്ണുകൾ, താമരഇതളിന്റെ സുഗന്ധംപോലെ സുഗന്ധമുള്ളവർ।

Verse 40

जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः देवलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्यजरामराः

അവിടെ ജംബൂഫലരസം ആഹാരമാക്കി, ചലനമില്ലാത്ത ശാന്തസ്വഭാവത്തോടെ, സ്വാഭാവികമായി സുഗന്ധമുള്ളവരായി, ദേവലോകത്തിൽ നിന്നെത്തിയവർ അജരാമരരായി ജനിക്കുന്നു।

Verse 41

त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते

ദിവ്യമായ ഇലാവൃത-വർഷത്തിൽ ആ നരോത്തമർ നിശ്ചിത ആയുസ്സിന്റെ അളവനുസരിച്ച് പതിമൂന്നായിരം വർഷം ജീവിക്കുന്നു।

Verse 42

जंबूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते त्विमान् न क्षुधा न क्लमश्चापि न जनो मृत्युमांस् तथा

ജംബൂഫലരസം കുടിച്ചതിനാൽ ഇവരെ വാർദ്ധക്യം ബാധിക്കില്ല; വിശപ്പുമില്ല, ക്ഷീണമില്ല—അത്തരം ജനങ്ങൾ മരണാധീനരുമല്ല।

Verse 43

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपप्रतीकाशं जायते भास्वरं तु तत्

അവിടെ ‘ജാംബൂനദ’ എന്ന പേരിലുള്ള സ്വർണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അത് ദേവഭൂഷണങ്ങൾക്ക് യോജ്യം; ഇന്ദ്രഗോപ കീടത്തിന്റെ വർണ്ണംപോലെ അത്യന്തം ദീപ്തിമാനായി പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 44

एवं मया समाख्याता नववर्षानुवर्तिनः वर्णायुर्भोजनाद्यानि संक्षिप्य न तु विस्तरात्

ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഒൻപത് വർഷങ്ങൾക്ക് അനുഗാമിയായ കാര്യങ്ങൾ—വർണ്ണക്രമം, ആയുസ്സ്, ആഹാര-ജീവികാദികൾ—വിശദമായി അല്ല, സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞു।

Verse 45

हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाश्चाप्सरोगणाः सर्वे नागाश् च निषधे शेषवासुकितक्षकाः

ഹേമകൂടത്തിൽ ഗന്ധർവരും അപ്സരാഗണങ്ങളും ഉണ്ടെന്ന് അറിയണം; നിഷധത്തിൽ ശേശൻ, വാസുകി, തക്ഷകൻ മുതലായ എല്ലാ നാഗങ്ങളും വസിക്കുന്നു।

Verse 46

महाबलास् त्रयस्त्रिंशद् रमन्ते याज्ञिकाः सुराः नीले तु वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः

അവിടെ യജ്ഞബലത്തിൽ പോഷിതരായ മഹാബലികളായ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിക്കുന്നു; നീല വൈഡൂര്യമയ പ്രദേശത്ത് സിദ്ധരും മലിനതയറ്റ ബ്രഹ്മർഷിമാരും വസിക്കുന്നു।

Verse 47

दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितॄणां निलयः सदा

ദൈത്യന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും ‘ശ്വേത’ പർവ്വതം എന്നു പറയുന്നു; ‘ശൃംഗവാൻ’ പർവ്വതം എപ്പോഴും പിതൃകളുടെ നിത്യനിവാസമാണ്।

Verse 48

हिमवान् यक्षमुख्यानां भूतानाम् ईश्वरस्य च सर्वाद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणांबया

ഹിമവാൻ യക്ഷന്മാരുടെയും ഭൂതഗണങ്ങളുടെയും പ്രധാന വാസസ്ഥലവും, ഈശ്വരന്റെ ധാമവും ആകുന്നു. എല്ലാ പർവതങ്ങളിലും ഹരിയും ബ്രഹ്മാവും സഹിതം മഹാദേവൻ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവായി വിരാജിക്കുന്നു॥

Verse 49

नन्दिना च गणैश्चैव वर्षेषु च वनेषु च नीलश्वेतत्रिशृङ्गे च भगवान्नीललोहितः

നന്ദിയും ഗണങ്ങളും സഹിതം ഭഗവാൻ നീലലോഹിതൻ പുണ്യപ്രദേശങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും, കൂടാതെ ‘നീല-ശ്വേത’ എന്ന ത്രിശൃംഗപർവതത്തിലും വസിക്കുന്നു; ബന്ധനാതീതനായ പതി-പരമേശ്വരൻ॥

Verse 50

सिद्धैर्देवैश् च पितृभिर् दृष्टो नित्यं विशेषतः नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः

സിദ്ധന്മാരും ദേവന്മാരും പിതൃഗണങ്ങളും ഇതിനെ നിത്യം—വിശേഷമായി—ദർശിക്കുന്നു. ലിംഗം നാനാരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു: നീലമായി, വൈഡൂര്യമണിമയമായി, ശ്വേതപ്രകാശമായി, കൂടാതെ ഹിരണ്മയമായി—വിവിധ തേജോമയ രൂപങ്ങളിൽ പതിയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു॥

Verse 51

मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान् एते पर्वतराजानो जंबूद्वीपे व्यवस्थिताः

മയൂരബർഹ (മയില്പീലി വർണ്ണമുള്ളത്), ശാതകുംഭ, ത്രിശൃംഗവാൻ—ഇവർ പർവതരാജാക്കന്മാർ ജംബൂദ്വീപിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു॥

Frequently Asked Questions

Here ‘Soma’ is presented as an ākāśāmbhonidhi—an aerial ocean-like reservoir and amṛta-source, a cosmic support (ādhāra) for beings and gods. While Soma can denote the Moon elsewhere, this passage emphasizes Soma as a sustaining, amrita-bearing cosmic principle from which the divine river proceeds.

It symbolizes cosmic order under Shiva’s command: the single divine flow becomes many life-giving streams for all regions, showing how unity (one sacred source) manifests as multiplicity (many rivers) without leaving Shiva’s governance. Devotionally, it also frames tīrtha and sacred waters as Shiva-empowered means of purification supporting dharma and liberation.

Bharatavarsha is portrayed as the karma-field where lifespan and experiences are shaped by action, worship, and knowledge pursuits. This contrast highlights the Purāṇic teaching that human life—though limited—is uniquely suited for disciplined dharma and Shiva-oriented sadhana leading to apavarga (moksha).