Adhyaya 22
Śrāddha-vidhi for Pitṛs: Invitations, Purity, Offerings, and Conduct
ഉത്തരഭാഗത്തിലെ ധർമ്മോപദേശത്തിൽ വ്യാസൻ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണവിധി വിശദീകരിക്കുന്നു—മുൻകൂർ ക്ഷണം, ബ്രാഹ്മണരുടെ യോഗ്യത, സ്ഥലതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, ആസനദിശ, മന്ത്രാവാഹനം, ഹോമം, പിണ്ഡസ്ഥാപനം. പിതൃകൾ നിശ്ചിത സമയത്ത് എത്തി, ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം സൂക്ഷ്മമായി ഭോജനത്തിൽ പങ്കുചേർന്ന് തൃപ്തരായി ഉയർന്ന ഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു എന്ന തത്ത്വവും പറയുന്നു. തുടർന്ന് ആചാരനീതിയെ കർശനമാക്കി—ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട പുരോഹിതൻ കർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കൽ, കാമദോഷം, കലഹം, നിയമലംഘനം എന്നിവ പിതൃതർപ്പണം കുറയ്ക്കുമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ്. വൈശ്വദേവത്തിന് മുൻഗണന, കിഴക്ക്/തെക്ക് ആസനക്രമം, ദർഭ-കുശ വിന്യാസം, അർഘ്യവും എള്ള്-യവ സംസ്കാരവും, ദേവകർമ്മത്തിൽ ഉപവീതവും പിതൃകർമ്മത്തിൽ പ്രാചീനാവീതവും, മുട്ടുകുത്തൽ ഭംഗിമയിലെ വ്യത്യാസവും വിശദമാക്കുന്നു. ഭോജനാന്തത്തിൽ സ്വാധ്യായപാഠം, വിസർജനമന്ത്രങ്ങൾ, പിണ്ഡനിർവഹണം, ഗൃഹവിതരണം, തുടർന്ന് ബ്രഹ്മചര്യം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അവസാനം അഗ്നിയില്ലാത്ത ആമ-ശ്രാദ്ധം, ദാരിദ്ര്യത്തിനുള്ള വഴികൾ, ബീജീ/ക്ഷേത്രിൻ ബന്ധമുള്ള പിണ്ഡനിയമങ്ങൾ, ഏകോദിഷ്ട കാലഭേദങ്ങൾ, മുൻപകൽ ശ്രേയസ്കർമ്മങ്ങൾ, കൂടാതെ ശ്രാദ്ധത്തിന് മുമ്പ് മാതൃയാഗം നിർബന്ധം—അടുത്ത മാതൃപൂജയും ത്രിവിധ ശ്രാദ്ധക്രമവും അവതരിപ്പിക്കുന്ന പീഠിക—എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നു।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकविशो ऽध्याय इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच गोमयेनोदकैर्भूमिं शोधयित्वा समाहितः / संनिपात्य द्विजान् सर्वान् साधुभिः संनिमन्त्रयेत्
ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ ഉത്തരവിഭാഗത്തിൽ ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഗോമയവും ജലവും കൊണ്ട് ഭൂമി ശുദ്ധീകരിച്ച്, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, സദ്ജനങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ വിധിപൂർവം ക്ഷണിക്കണം।
Verse 2
श्वो भविष्यति मे श्राद्धं पूर्वेद्युरभिपूज्य च / असंभवे परेद्युर्वा यथोक्तैर्लक्षणैर्युतान्
“നാളെ എന്റെ ശ്രാദ്ധം നടക്കും”—അതുകൊണ്ട് മുന്ദിവസം തന്നെ (ബ്രാഹ്മണരെ) ആദരപൂര്വം ക്ഷണിച്ച് പൂജിക്കണം; അത് സാധ്യമല്ലെങ്കില് അടുത്ത ദിവസവും, ശാസ്ത്രോക്ത ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവരെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് (ക്ഷണിക്കണം)।
Verse 3
तस्य ते पितरः श्रुत्वा श्राद्धकालमुपस्थितम् / अन्योन्यं मनसा ध्यात्वा संपतन्ति मनोजवाः
അവന്റെ ശ്രാദ്ധകാലം എത്തിയെന്ന് കേട്ട്, അവന്റെ പിതൃക്കള് മനസ്സില് പരസ്പരം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ചിന്തയുടെ വേഗത്തില് അതിവേഗം അവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നു।
Verse 4
ब्राह्मणैस्ते सहाश्नन्ति पितरो ह्यन्तरिक्षगाः / वायुभूतास्तु तिष्ठन्ति भुक्त्वा यान्ति परां गतिम्
അന്തരിക്ഷത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ പിതൃക്കൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം അർപ്പിത അന്നം ഭുജിക്കുന്നു. അവർ വായുരൂപമായി അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; തൃപ്തരായി ഭുക്തശേഷം പരമഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു।
Verse 5
आमन्त्रिताश्च ते विप्राः श्राद्धकाल उपस्थिते / वसेयुर्नियताः सर्वे ब्रह्मचर्यपरायणाः
ശ്രാദ്ധകാലം എത്തിയാൽ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണർ എല്ലാവരും നിയന്ത്രിതരായി, ബ്രഹ്മചര്യപരായണരായി, അവിടെ തന്നെ വസിക്കണം।
Verse 6
अक्रोधनो ऽत्वरो ऽमत्तः सत्यवादी समाहितः / भारं मैथुनमध्वानं श्राद्धकृद् वर्जयेज्जपम्
ജപം ചെയ്യുന്നവൻ ക്രോധരഹിതൻ, അതിവേഗമില്ലാത്തവൻ, മത്തനല്ലാത്തവൻ, സത്യവാദി, സമാഹിതചിത്തൻ ആയിരിക്കണം; ജപസമയത്ത് ഭാരവഹനം, മൈഥുനം, ദീർഘയാത്ര എന്നിവ ഒഴിവാക്കി, ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ജപം ഉപേക്ഷിക്കണം।
Verse 7
आमन्त्रितो ब्राह्मणो वा यो ऽन्यस्मै कुरुते क्षणम् / स याति नरकं घोरं सूकरत्वां प्रायाति च
വിധിപൂർവ്വം ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണൻ ഒരു ക്ഷണം പോലും മറ്റൊരാളുടെ സേവയ്ക്കായി തിരിഞ്ഞാൽ, അവൻ ഭയങ്കര നരകത്തിൽ വീഴും; പിന്നെ പന്നിയായും ജനിക്കും।
Verse 8
आमन्त्रयित्वा यो मोहादन्यं चामन्त्रयेद् द्विजम् / स तस्मादधिकः पापी विष्ठाकीटो ऽभिजायते
മോഹവശാൽ ഒരാളെ ക്ഷണിച്ച ശേഷം മറ്റൊരു ദ്വിജനെയും (അവന്റെ സ്ഥാനത്ത്) ക്ഷണിക്കുന്നവൻ അതിലും അധികം പാപി; അവൻ മലത്തിലെ കീടമായി ജനിക്കുന്നു।
Verse 9
श्राद्धे निमन्त्रितो विप्रो मैथुनं यो ऽधिगच्छति / ब्रह्महत्यामवाप्नोति तिर्यग्योनौ च जायते
ശ്രാദ്ധത്തിന് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണൻ മൈഥുനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടാൽ, അവൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം പ്രാപിക്കുകയും പിന്നീട് തിര്യക്യോണിയിൽ ജനിക്കുകയും ചെയ്യും।
Verse 10
निमन्त्रितस्तु यो विप्रो ह्यध्वानं याति दुर्मतिः / भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं पांशुभोजनाः
വിധിപൂർവ്വം ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണൻ മൂഢത്വത്തോടെ യാത്രയ്ക്ക് പോയാൽ, അവന്റെ പിതൃകൾ ആ മാസം മുഴുവൻ പൊടിയേ ആഹാരമായി ലഭിക്കും।
Verse 11
निमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे प्रकुर्यात् कलहं द्विजः / भवन्ति तस्य तन्मासं पितरो मलभोजनाः
ശ്രാദ്ധത്തിന് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ദ്വിജൻ അവിടെ കലഹം ഉണ്ടാക്കിയാൽ, അവന്റെ പിതൃകൾ ആ മാസം മുഴുവൻ മലസമാനമായ അശുദ്ധ അർപ്പണമേ ലഭിക്കും।
Verse 12
तस्मान्निमन्त्रितः श्राद्धे नियतात्मा भवेद् द्विजः / अक्रोधनः शौचपरः कर्ता चैव जितेन्द्रियः
അതുകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധത്തിന് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ദ്വിജൻ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ ഇരിക്കണം—ക്രോധരഹിതൻ, ശുചിത്വപരൻ, കർമത്തിൽ നിപുണൻ, ഇന്ദ്രിയജയൻ।
Verse 13
श्वोभूते दक्षिणां गत्वा दिशं दर्भान् समाहितः / समूलानाहरेद् वारि दक्षिणाग्रान् सुनिर्मलान्
പ്രഭാതത്തിൽ സമാഹിതചിത്തത്തോടെ തെക്കുദിശയിൽ ചെന്നു, വെള്ളത്തോടുകൂടി വേരോടെ, തെക്കോട്ടു മുനയുള്ള അത്യന്തം നിർമ്മല ദർഭ പുല്ല് കൊണ്ടുവരണം।
Verse 14
दक्षिणाप्रवणं स्निग्धं विभक्तं शुभलक्षणम् / शुचिं देशं विविक्तं च गोमयेनोपलेपयेत्
തെക്കോട്ടു നേരിയ ചരിവുള്ള, മൃദുലമായ, വേർതിരിച്ചിട്ട, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള, ശുചിയും ഏകാന്തവുമായ സ്ഥലത്തെ ഒരുക്കി, ആ ഭൂമിയെ ഗോമയത്തോടെ ലേപിക്കണം।
Verse 15
नदीतीरेषु तीर्थेषु स्वभूमौ चैव सानुषु / विविक्तेषु च तुष्यन्ति दत्तेन पितरः सदा
നദീതീരങ്ങളിലും തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്വന്തം ഭൂമിയിലും പർവത ചരിവുകളിലും ഏകാന്ത സ്ഥലങ്ങളിലും നൽകിയ അർപ്പണത്താൽ പിതൃകൾ സദാ തൃപ്തരാകുന്നു।
Verse 16
पारक्ये भूमिभागे तु पितॄणां नैव निर्वपेत् / स्वामिभिस्तद् विहन्येत मोहाद् यत् क्रियते नरैः
മറ്റൊരാളുടെ ഭൂമിഭാഗത്തിൽ പിതൃകർമ്മമായ ശ്രാദ്ധ-നിർവാപണം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്; അവിടെ മോഹത്താൽ മനുഷ്യർ ചെയ്തതു സ്ഥലസ്വാമികൾ മൂലം ഫലഹീനമാകും।
Verse 17
अटव्यः पर्वताः पुण्यास्तीर्थान्यायतनानि च / सर्वाण्यस्वामिकान्याहुर्न हि तेषु परिग्रहः
പുണ്യവനങ്ങളും പരിശുദ്ധ പർവതങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം ‘സ്വാമിയില്ലാത്തവ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു; കാരണം അവിടങ്ങളിൽ നിയമ്യമായ കൈവശാവകാശം ഇല്ല।
Verse 18
तिलान् प्रविकिरेत् तत्र सर्वतो बन्धयेदजान् / असुरोपहतं सर्वं तिलैः शुद्ध्यत्यजेन वा
അവിടെ എള്ള് എല്ലാടവും വിതറുകയും എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ആടുകളെ കെട്ടുകയും വേണം; അസുരപ്രഭാവം ബാധിച്ച എല്ലാം എള്ളിനാലോ ആടിനാലോ ശുദ്ധമാകുന്നു।
Verse 19
ततो ऽन्नं बहुसंस्कारं नैकव्यञ्जनमच्युतम् / चोष्यपेयसमृद्धं च यथाशक्त्या प्रकल्पयेत्
അതിനുശേഷം യഥാശക്തി അനേകം സംസ്കാരങ്ങളാൽ നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ, നാനാവ്യഞ്ജനങ്ങളോടുകൂടിയ, ചോഷ്യ-ഭോജ്യവും പാനീയവും സമൃദ്ധമായ അന്നം അച്യുതപ്രഭുവിന് അർപ്പിക്കാനായി ഒരുക്കണം।
Verse 20
ततो निवृत्ते मध्याह्ने लुप्तलोमनखान् द्विजान् / अभिगम्य यथामार्गं प्रयच्छेद् दन्तधावनम्
പിന്നെ മധ്യാഹ്നം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മുടിയും നഖവും മുറിച്ച ദ്വിജന്മാരെ സമീപിച്ച്, വിധിപ്രകാരം ദന്തധാവനത്തിനുള്ള കഷ്ഠം നൽകണം।
Verse 21
तैलमभ्यञ्जनं स्नानं स्नानीयं च पृथग्विधम् / पात्रैरौदुम्बरैर्दद्याद् वैश्वदैवत्यपूर्वकम्
തൈലാഭ്യഞ്ജനം, സ്നാനം, സ്നാനോപകരണങ്ങൾ എന്നിവ വേർതിരിച്ച് നൽകണം; ഉദുംബരമരപ്പാത്രങ്ങളിൽ, വൈശ്വദേവപൂർവകമായി സമർപ്പിക്കണം।
Verse 22
ततः स्नात्वा निवृत्तेभ्यः प्रत्युत्थायकृताञ्जलिः / पाद्यमाचमनीयं च संप्रयच्छेद् यथाक्रमम्
പിന്നെ സ്നാനം ചെയ്ത്, മടങ്ങിവന്നവരെ ആദരിച്ച് എഴുന്നേറ്റ് കൃതാഞ്ജലിയോടെ, ക്രമമായി പാദ്യജലവും ആചമനീയജലവും നൽകണം।
Verse 23
ये चात्र विश्वेदेवानां विप्राः पूर्वं निमन्त्रिताः / प्राङ्मुखान्यासनान्येषां त्रिदर्भोपहितानि च
ഇവിടെ വിശ്വേദേവകർമ്മത്തിനായി മുമ്പേ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട വിപ്രന്മാർക്കായി കിഴക്കോട്ടു മുഖമുള്ള ആസനങ്ങൾ ഒരുക്കി, അവയിൽ മൂന്നു ദർഭകൾ ചേർത്ത് വെക്കണം।
Verse 24
दक्षिणामुखयुक्तानि पितॄणामासनानि च / दक्षिणाग्रैकदर्भाणि प्रोक्षितानि तिलोदकैः
പിതൃകൾക്കായി തെക്കോട്ടു മുഖമുള്ള ആസനങ്ങൾ ഒരുക്കണം; തെക്കോട്ടു അഗ്രമുള്ള ഓരോ ദർഭയും വെച്ച്, എള്ളുകലർന്ന ജലത്തോടെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം।
Verse 25
तेषूपवेशयेदेतानासनं स्पृश्य स द्विजम् / आसध्वमिति संजल्पन् आसनास्ते पृथक् पृथक्
അവിടെ അവരെ ഇരുത്തി യജമാനൻ ആസനത്തെയും ബ്രാഹ്മണനെയും ഭക്തിയോടെ സ്പർശിക്കണം; “ആസധ്വം” എന്നു പറഞ്ഞ് ഓരോരുത്തർക്കും വേറേവേറെ ആസനങ്ങൾ വെക്കണം।
Verse 26
द्वौ दैवे प्राङ्मुखौ पित्र्ये त्रयश्चोदङ्मुखास्तथा / एकैकं वा भवेत् तत्र देवमातामहेष्वपि
ദൈവകർമ്മത്തിൽ രണ്ട് ബ്രാഹ്മണരെ കിഴക്കുമുഖമായി ഇരുത്തണം; പിതൃകർമ്മത്തിൽ മൂവരെ വടക്കുമുഖമായി. അല്ലെങ്കിൽ ദേവ, മാതാവ്, മാതാമഹൻ എന്നിവരുടെ കർമങ്ങളിലും അവിടെ ഓരോരുത്തരെയായി നിയോഗിക്കാം।
Verse 27
सत्क्रियां देशकालौ च शौचं ब्राह्मणसंपदम् / पञ्चैतान् विस्तरो हन्ति तस्मान्नेहेत विस्तरम्
സത്ക്രിയ, ദേശ-കാലം, ശൗചം, ബ്രാഹ്മണസമ്പത്ത്—ഈ അഞ്ചും അതിവിസ്താരത്താൽ നശിക്കുന്നു; അതിനാൽ കർമത്തിൽ അനാവശ്യ പ്രപഞ്ചം തേടരുത്।
Verse 28
अपि वा भोजयेदेकं ब्राह्मणं वेदपारगम् / श्रुतशीलादिसंपन्नमलक्षणविवर्जितम्
അല്ലെങ്കിൽ വേദപാരംഗതൻ, ശ്രുതി-ജ്ഞാനവും സദാചാരാദി ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവൻ, അയോഗ്യതാസൂചനകളില്ലാത്ത ഒരൊറ്റ ബ്രാഹ്മണനെയെങ്കിലും ഭോജനിപ്പിക്കണം।
Verse 29
उद्धृत्य पात्रे चान्नं तत् सर्वस्मात् प्रकृतात् पुनः / देवतायतने चास्मै निवेद्यान्यत्प्रवर्तयेत्
പിന്നീട് ആ പാകം ചെയ്ത അന്നം പൊതുവായ അന്നരാശിയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും എടുത്ത് ശുദ്ധ പാത്രത്തിൽ വെക്കണം; ദേവാലയത്തിൽ അവനു നൈവേദ്യമായി സമർപ്പിച്ച് ശേഷം ശേഷിക്കുന്ന കർമങ്ങൾ നടത്തണം।
Verse 30
प्रास्येदग्नौ तदन्नं तु दद्याद् वा ब्रह्मचारिणे / तस्मादेकमपि श्रेष्ठं विद्वांसं भोजयेद् द्विजम्
ആ അന്നം പവിത്ര അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മചാരിക്ക് ദാനം നൽകുകയോ വേണം. അതിനാൽ ഒരാളെയെങ്കിലും മാത്രം ഭോജനിപ്പിക്കേണ്ടിവന്നാൽ, ശ്രേഷ്ഠനായ പണ്ഡിത ദ്വിജനെ ഭോജനിപ്പിക്കണം.
Verse 31
भिक्षुको ब्रह्मचारी वा भोजनार्थमुपस्थितः / उपविष्टेषु यः श्राद्धे कामं तमपि भोजयेत्
ഭിക്ഷുക്കനോ ബ്രഹ്മചാരിയോ ഭോജനാർത്ഥം വന്നാൽ, ശ്രാദ്ധത്തിൽ അതിഥികൾ ഇരുന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും സന്തോഷത്തോടെ അവനെയും ഭോജനിപ്പിക്കണം.
Verse 32
अतिथिर्यस्य नाश्नाति न तच्छ्राद्धं प्रशस्यते / तस्मात् प्रयत्नाच्छ्राद्धेषु पूज्या ह्यतिथयो द्विजैः
അതിഥി ഭക്ഷണം കഴിക്കാത്ത ശ്രാദ്ധം പ്രശംസനീയമല്ല. അതിനാൽ ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങളിൽ ദ്വിജർ പരിശ്രമത്തോടെ അതിഥികളെ നിർബന്ധമായി പൂജിച്ച് ആദരിക്കണം.
Verse 33
आतिथ्यरहिते श्राद्धे भुञ्जते ये द्विजातयः / काकयोनिं व्रजन्त्येते दाता चैव न संशयः
ആതിഥ്യമില്ലാത്ത ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷിക്കുന്ന ദ്വിജർ കാകയോനി പ്രാപിക്കും; ദാതാവും അതുപോലെ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 34
हीनाङ्गः पतितः कुष्ठी व्रणी पुक्कसनास्तिकौ / कुक्कुटाः शूकराः श्वानो वर्ज्याः श्राद्धेषु दूरतः
ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങളിൽ അവയവഹീനൻ, പതിതൻ, കുഷ്ഠരോഗി, വ്രണമുള്ളവൻ, പുക്കസൻ, നാസ്തികൻ—ഇവരെയും; കൂടാതെ കോഴി, പന്നി, നായ എന്നിവയെയും ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ഒഴിവാക്കണം.
Verse 35
बीभत्सुमशुचिं नग्नं मत्तं धूर्तं रजस्वलाम् / नीलकाषायवसनं पाषण्डांश्च विवर्जयेत्
ബീഭത്സമായവർ, അശുദ്ധർ, നഗ്നർ, മദ്യപിച്ചവർ, വഞ്ചകർ, രജസ്വലയായ സ്ത്രീ, നീലയോ കാവിയോ വസ്ത്രം ധരിച്ചവർ, പാഷണ്ഡികൾ എന്നിവരെ ഒഴിവാക്കണം.
Verse 36
यत् तत्र क्रियते कर्म पैतृकं ब्राह्मणान् प्रति / तत्सर्वमेव कर्तव्यं वैश्वदैवत्यपूर्वकम्
അവിടെ ബ്രാഹ്മണരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ചെയ്യുന്ന പിതൃകർമ്മങ്ങളെല്ലാം വൈശ്വദേവപൂജ (വിശ്വദേവന്മാർക്കുള്ള അർച്ചന) യ്ക്കുശേഷം മാത്രമേ ചെയ്യാവൂ.
Verse 37
यथोपविष्टान् सर्वांस्तानलङ्कुर्याद् विभूषणः / स्त्रग्दामभिः शिरोवेष्टैर्धूपवासो ऽनुलेपनैः
വിധിപോലെ ഇരിക്കുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണരെയെല്ലാം മാലകൾ, തലപ്പാവുകൾ, ധൂപം, വസ്ത്രങ്ങൾ, സുഗന്ധലേപനങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കരിക്കണം.
Verse 38
ततस्त्वावाहयेद् देवान् ब्राह्मणानामनुज्ञया / उदङ्मुखो यथान्यायं विश्वे देवास इत्यृचा
അതിനുശേഷം ബ്രാഹ്മണരുടെ അനുവാദത്തോടെ വടക്കോട്ടു തിരിഞ്ഞിരുന്ന് 'വിശ്വേ ദേവാസഃ' എന്ന ഋക്കുകൊണ്ട് വിധിപ്രകാരം ദേവന്മാരെ ആവാഹിക്കണം.
Verse 39
द्वे पवित्रे गृहीत्वाथ भाजने क्षालिते पुनः / शं नो देव्या जलं क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा
പിന്നീട് രണ്ട് ദർഭപ്പവിത്രങ്ങൾ എടുത്ത്, കഴുകിയ പാത്രത്തിൽ 'ശം നോ ദേവി' എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി വെള്ളവും 'യവോ സി' എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി യവവും (ബാർലി) പൂജിക്കണം.
Verse 40
या दिव्या इति मन्त्रण हस्ते त्वर्घं विनिक्षिपेत् / प्रदद्याद् गन्धमाल्यानि धूपादीनि च शक्तितः
“യാ ദിവ്യാ…” മന്ത്രം ജപിച്ച് ദേവന്റെ/പൂജ്യന്റെ കൈയിൽ അർഘ്യം വെക്കണം. തുടർന്ന് ശേഷിയനുസരിച്ച് ഗന്ധം, മാല, ധൂപം മുതലായ ഉപചാരങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം.
Verse 41
अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणां दक्षिणामुखः / आवाहनं ततः कुर्यादुशन्तस्त्वेत्यृचा बुधः
തുടർന്ന് യജ്ഞോപവീതം അപസവ്യമായി ധരിച്ചു, പിതൃകൾക്കായി ദക്ഷിണമുഖനായി, “ഉശന്തസ്ത്വാ…” എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഋഗ്വേദ ഋചയാൽ ബുദ്ധിമാൻ അവരെ ആവാഹനം ചെയ്യണം.
Verse 42
आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायन्तु नस्ततः / शं नो देव्योदकं पात्रे तिलो ऽसीति तिलांस्तथा
അവരെ ആവാഹനം ചെയ്ത് അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം “ആയന്തു നഃ” എന്നു ജപിക്കണം. തുടർന്ന് പാത്രത്തിലെ ജലത്തിൽ “ശം നോ ദേവ്യോദകം” എന്നും, എള്ളിൽ “തിലോऽസി” എന്നും ജപിക്കണം.
Verse 43
क्षिप्त्वा चार्घं यथापूर्वं दत्त्वा हस्तेषु वै पुनः / संस्त्रवांश्च ततः सर्वान् पात्रे कुर्यात् समाहितः / पितृभ्यः स्थानमेतेन न्युब्जं पात्रं निधापयेत्
മുമ്പുപോലെ അർഘ്യം ഒഴിച്ച് വീണ്ടും കൈകളിൽ ജലം നൽകി, ഏകാഗ്രമായി ശേഷിക്കുന്ന തുള്ളികളൊക്കെയും പാത്രത്തിൽ ശേഖരിക്കണം. ഇതിലൂടെ പിതൃകൾക്ക് സ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ച് പാത്രം മറിച്ചുവെക്കണം.
Verse 44
अग्नौ करिष्येत्यादाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतम् / कुरुष्वेत्यभ्यनुज्ञातो जुहुयादुपवीतवान्
നെയ്യിൽ മുക്കിയ അന്നം എടുത്ത് “ഇത് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കട്ടേ?” എന്നു ചോദിക്കണം. “ചെയ്യൂ” എന്നു അനുമതി ലഭിച്ചാൽ, ഉപവീതധാരി കർത്താവ് അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തണം.
Verse 45
यज्ञोपवीतिना होमः कर्तव्यः कुशपाणिना / प्राचीनावीतिना पित्र्यं वैश्वदेवं तु होमवत्
യജ്ഞോപവീതം ഉപവീതരീതിയിൽ ധരിച്ചു, കൈയിൽ കുശം പിടിച്ച് ഹോമം ചെയ്യണം. പിതൃകർമ്മം പ്രാചീനാവീതമായി ചെയ്യണം; വൈശ്വദേവവും ഹോമവിധിപോലെ തന്നെ നടത്തണം.
Verse 46
दक्षिणं पातयेज्जानुं देवान् परिचरन् पुमान् / पितृणां परिचर्यासु पातयेदितरं तथा
ദേവസേവയിൽ പുരുഷൻ വലത് മുട്ട് നിലത്തേക്ക് താഴ്ത്തണം; പിതൃസേവാക്രിയകളിൽ അതുപോലെ മറ്റേത്, അഥവാ ഇടത് മുട്ട് താഴ്ത്തണം.
Verse 47
सोमाय वै पितृमते स्वधा नम इति ब्रुवन् / अग्नये कव्यवाहनाय स्वधेति जुहुयात् ततः
“പിതൃമതനായ സോമനു—സ്വധാ; നമഃ” എന്നു ഉച്ചരിച്ച്, തുടർന്ന് “സ്വധാ” എന്നു പറഞ്ഞു കാവ്യവാഹനനായ അഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം.
Verse 48
अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणावेवोपपादयेत् / महादेवान्तिके वाथ गोष्ठे वा सुसमाहितः
ബ്രാഹ്മണന് അഗ്നി ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, തന്റെ കൂപ്പിയ കൈകളിൽ തന്നെയായി ഹവനം ചെയ്യണം. അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി മഹാദേവന്റെ സന്നിധിയിലോ, ഗോശാലയിലോ അതു നടത്താം.
Verse 49
ततस्तैरभ्यनुज्ञातो गत्वा वै दक्षिणां दिशम् / गोमयेनोपतिप्योर्वों स्थानं कृत्वा तु सैकतम्
പിന്നീട് അവരുടെ അനുമതി ലഭിച്ച് അവൻ തെക്കുദിശയിലേക്ക് പോയി; ഗോമായംകൊണ്ട് നിലം ലേപിച്ച്, അവിടെ മണൽപടർന്ന യോജ്യസ്ഥലം വിധിപൂർവം ഒരുക്കി.
Verse 50
मण्डलं चतुरस्त्रं वा दक्षिणावनतं शुभम् / त्रिरुल्लिखेत् तस्य मध्यं दर्भेणैकेन चैव हि
ശുഭവും ദക്ഷിണത്തോട്ടു അല്പം ചരിഞ്ഞതുമായ വൃത്തമണ്ഡലമോ ചതുരശ്രമോ നിർമ്മിച്ച്, ഒരൊറ്റ ദർഭകൊണ്ട് അതിന്റെ മദ്ധ്യം മൂന്നു പ്രാവശ്യം രേഖപ്പെടുത്തണം.
Verse 51
ततः संस्तीर्य तत्स्थाने दर्भान् वैदक्षिणाग्रकान् / त्रीन् पिण्डान् निर्वपेत् तत्र हविः शेषात्समाहितः
പിന്നീട് ആ സ്ഥലത്ത് ദർഭങ്ങളെ ദക്ഷിണാഗ്രമായി വിരിച്ച്, ഏകാഗ്രനായി ഹവിസിന്റെ ശേഷിപ്പിൽ നിന്ന് അവിടെ മൂന്നു പിണ്ഡങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 52
न्युप्य पिण्डांस्तु तं हस्तं निमृज्याल्लेपभागिनाम् / तेषु दर्भेष्वथाचम्य त्रिरायम्य शनैरसून् / तदन्नं तु नमस्कुर्यात् पितॄनेव च मन्त्रवित्
പിണ്ഡങ്ങൾ വെച്ച ശേഷം, ശേഷഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നവർക്കായി ലേപം പറ്റിയ കൈ തുടച്ച് ശുദ്ധമാക്കണം. പിന്നെ ദർഭമേൽ ആചമനം ചെയ്ത്, മൂന്നു പ്രാവശ്യം മന്ദമായി പ്രാണായാമം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് മന്ത്രജ്ഞൻ ആ അന്നനൈവേദ്യത്തെ പിതൃന്മാരെപ്പോലെ നമസ്കരിക്കണം.
Verse 53
उदकं निनयेच्छेषं शनैः पिण्डान्तिके पुनः / अवजिघ्रेच्च तान् पिण्डान् यथान्युप्तान् समाहितः
പിന്നീട് ശേഷിച്ച ജലം മന്ദമായി വീണ്ടും പിണ്ഡങ്ങളുടെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരണം; ഏകാഗ്രനായി, വെച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ തന്നേ ആ പിണ്ഡങ്ങളെ സാവധാനം ഘ്രാണിക്കണം.
Verse 54
अथ पिण्डावशिष्टान्नं विधिना भोजयेद् द्विजान् / मांसान्यपूपान् विविधान् दद्यात् कृसरपायसम्
പിന്നീട് പിണ്ഡശേഷമായ അന്നം വിധിപ്രകാരം ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനമായി നൽകണം; കൂടാതെ വിവിധ മാംസങ്ങൾ, അപൂപങ്ങൾ, കൃസരവും പായസവും നൽകണം.
Verse 55
सूपशाकफलानीक्षून् पयो दधि घृतं मधु / अन्नं चैव यथाकामं विविधं भक्ष्यपेयकम्
അവൻ സൂപ്പുകൾ, വേവിച്ച പച്ചക്കറികൾ, ഫലങ്ങൾ, കരിമ്പ്; കൂടാതെ പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്, തേൻ—ഇഷ്ടാനുസാരം പലവിധ ഭക്ഷ്യ‑പാനീയങ്ങളോടുകൂടി അന്നവും സമർപ്പിക്കണം।
Verse 56
यद् यदिष्टं द्विजेन्द्राणां तत्सर्वं विनिवेदयेत् / धान्यांस्तिलांश्च विविधान् शर्करा विविधास्तथा
ദ്വിജേന്ദ്രന്മാർക്ക് ഏത് ഏത് ഇഷ്ടമോ അതെല്ലാം സമർപ്പിക്കണം—വിവിധ ധാന്യങ്ങൾ, നാനാവിധ എള്ള്, അതുപോലെ പലവിധ ശർക്കരകളും।
Verse 57
उष्णमन्नं द्विजातिभ्यो दातव्यं श्रेय इच्छता / अन्यत्र फलमूलेभ्यः पानकेभ्यस्तथैव च
ശ്രേയസ് (ആത്മിക മംഗളം) ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ദ്വിജാതികൾക്ക് ചൂടുള്ള, പുതുതായി പാകം ചെയ്ത അന്നം നൽകണം; എന്നാൽ ഫലം‑മൂലം, പാനകം (പാനീയം) എന്നിവയിൽ അപവാദമുണ്ട്—അവ മറ്റുവിധത്തിലും നൽകാം।
Verse 58
नाश्रूणि पातयेज्जातु न कुप्येन्नानृतं वदेत् / न पादेन स्पृशेदन्नं न चैतदवधूनयेत्
ഒരിക്കലും കണ്ണീർ വീഴ്ത്തരുത്, കോപിക്കരുത്, അസത്യം പറയരുത്। അന്നത്തെ കാലാൽ തൊടരുത്; അതിനെ കുലുക്കി തള്ളുകയോ അവഹേളിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്।
Verse 59
क्रोधेन चैव यत् दत्तं यद् भुक्तं त्वरया पुनः / यातुधाना विलुम्पन्ति जल्पता चोपपादितम्
കോപത്തോടെ നൽകിയ ദാനം, തിടുക്കത്തിൽ വീണ്ടും ഭക്ഷിച്ചതും, സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് ന്യായീകരിച്ച് സമർപ്പിച്ചതും—ഇവയെ യാതുധാനങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കും; അതിന്റെ പുണ്യം നശിക്കും।
Verse 60
स्विन्नगात्रो न तिष्ठेत सन्निधौ तु द्विजन्मनाम् / न चात्र श्येनकाकादीन् पक्षिणः प्रतिषेधयेत् / तद्रूपाः पितरस्तत्र समायान्ति बुभुक्षवः
വിയർപ്പോടെ നനഞ്ഞ ശരീരത്തോടെ ദ്വിജന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ നിൽക്കരുത്. ഈ കർമത്തിൽ ശ്യേനൻ, കാക്ക മുതലായ പക്ഷികളെ ഓടിക്കരുത്; പിതൃകൾ അതേ രൂപം ധരിച്ചു ആഹാരാർത്ഥം അവിടെ വരുന്നു।
Verse 61
न दद्यात् तत्र हस्तेन प्रत्यक्षलवणं तथा / न चायसेन पात्रेण न चैवाश्रद्धया पुनः
ആ ദാനകർമ്മത്തിൽ ഉപ്പ് കൈകൊണ്ട് നേരിട്ട് നൽകരുത്. ഇരുമ്പുപാത്രത്തിലുമല്ല; കൂടാതെ ശ്രദ്ധയില്ലാതെ വീണ്ടും ഒരിക്കലും ദാനം ചെയ്യരുത്।
Verse 62
काञ्चनेन तु पात्रेण राजतौदुम्बरेण वा / दत्तमक्षयतां याति खड्गेन च विशेषतः
സ്വർണ്ണപാത്രത്തിലോ, വെള്ളിപ്പാത്രത്തിലോ ഉദുംബരമരപ്പാത്രത്തിലോ നൽകിയ ദാനം അക്ഷയഫലമാകുന്നു; ഖഡ്ഗദാനത്തോടുകൂടിയാൽ അത് പ്രത്യേകമായി അക്ഷയമാകുന്നു।
Verse 63
पात्रे तु मृण्मये यो वै श्राद्धे भोजयते पितन् / स याति नरकं घोरं भोक्ता चैव पुरोधसः
ശ്രാദ്ധത്തിൽ മൺപാത്രത്തിൽ പിതൃകൾക്ക് ഭോജനം അർപ്പിക്കുന്നവൻ ഭീകര നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ആ കർമത്തിൽ പങ്കെടുത്തു ഭുജിക്കുന്ന പുരോഹിതനും അതുപോലെ തന്നെ।
Verse 64
न पङ्क्त्यां विषमं दद्यान्न याचेन्न च दापयेत् / याचिता दापिता दाता नरकान् यान्ति दारुणान्
പങ്ക്തിയിൽ ഇരിക്കുന്നവർക്കിടയിൽ അസമമായി ദാനം വിതരണം ചെയ്യരുത്. സ്വയം യാചിക്കരുത്; മറ്റൊരാളെ ദാനം ചെയ്യാൻ സമ്മർദ്ദപ്പെടുത്തുകയും അരുത്. യാചകൻ, സമ്മർദ്ദത്തിൽ നൽകുന്നവൻ, യാചനയാൽ നൽകുന്ന ദാതാവ്—മൂവരും ദാരുണ നരകങ്ങളിലേക്കു പോകുന്നു।
Verse 65
भुञ्जीरन् वाग्यताः शिष्टा न ब्रूयुः प्राकृतान् गुणान् / तावद्धि पितरो ऽश्नन्ति यावन्नोक्ता हविर्गुणाः
ശിഷ്ടർ വാക്ക്സംയമത്തോടെ മൗനമായി ഭുജിക്കട്ടെ; ലൗകികവും അശോഭനവുമായ കാര്യങ്ങൾ പറയരുത്. ഹവിസ്സിന്റെ പുണ്യഗുണങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നതോളം മാത്രമേ പിതൃകൾ ആ അർപ്പണം അനുഭവിക്കൂ.
Verse 66
नाग्रासनोपविष्टस्तु भुञ्जोत प्रथमं द्विजः / बहूनां पश्यतां सो ऽज्ञः पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्
ദ്വിജൻ വാതിൽത്തറയിൽ ഇരുന്ന് ഭക്ഷിക്കരുത്; വിധിപ്രകാരം യഥാക്രമം ആദ്യം ഭുജിക്കണം. പലരും നോക്കിനിൽക്കെ അജ്ഞാനത്തോടെ പംക്തിയിൽ അനുചിതമായി തിന്നാൽ, ആ ഭോജനപംക്തിയിലേക്ക് പാപം കൊണ്ടുവരുന്നു.
Verse 67
न किञ्चिद् वर्जयेच्छ्राद्धे नियुक्तस्तु द्विजोत्तमः / न मांसं प्रतिषेधेत न चान्यस्यान्नमीक्षयेत्
ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിയുക്തനായ ദ്വിജോത്തമൻ വിധിപ്രകാരം അർപ്പിച്ച ഒന്നും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; നിയമാനുസാരം നൽകിയതെല്ലാം സ്വീകരിക്കണം. മാംസം നിരോധിക്കരുത്; മറ്റൊരാളുടെ അന്നത്തിലേക്ക് ദൃഷ്ടി ചെലുത്തുകയും അരുത്.
Verse 68
यो नाश्नाति द्विजो मांसं नियुक्तः पितृकर्मणि / स प्रेत्य पशुतां याति संभवानेकविंशतिम्
പിതൃകർമ്മത്തിൽ വിധിപ്രകാരം നിയുക്തനായിട്ടും നിർദ്ദിഷ്ട മാംസം ഭുജിക്കാത്ത ദ്വിജൻ, മരണാനന്തരം മൃഗജന്മങ്ങളിലേക്കു വീഴുന്നു; ഇരുപത്തൊന്ന് തുടർച്ചയായ ജന്മങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.
Verse 69
स्वाध्यायं श्रावयेदेषां धर्मशास्त्राणि चैव हि / इतिहासपुराणानि श्राद्धकल्पांश्च शोभनान्
അവർക്കായി സ്വാധ്യായം ശ്രവിപ്പിക്കണം; ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും, ഇതിഹാസ-പുരാണങ്ങളും, ശ്രാദ്ധകൽപ്പവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉത്തമ വിധിഗ്രന്ഥങ്ങളും പാരായണം ചെയ്യിക്കണം.
Verse 70
ततो ऽन्नमुत्सृजेद् भुक्ते अग्रतो विकिरन् भुवि / पृष्ट्वा तृप्ताः स्थ इत्येवं तृप्तानाचामयेत् ततः
അതിനുശേഷം ഭോജനം കഴിഞ്ഞാൽ മുന്നിലെ നിലത്ത് അന്നത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം വിട്ട് ചിതറിച്ച് അർപ്പിക്കണം. ‘നിങ്ങൾ തൃപ്തരാണോ? സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ’ എന്ന് ചോദിച്ച് തൃപ്തരായ അതിഥികൾക്ക് പിന്നെ ആചമനം ചെയ്യിക്കണം।
Verse 71
आचान्ताननुजानीयादभितो रम्यतामिति / स्वधास्त्विति च तं ब्रूयुर्ब्राह्मणास्तदनन्तरम्
ആചമനം കഴിഞ്ഞാൽ അവരെ ആദരത്തോടെ വിടവാങ്ങിച്ച് ‘എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ ഇരിക്കട്ടെ’ എന്നു പറയണം. അതിനുടനെ ബ്രാഹ്മണർ ‘സ്വധാ അസ്തു’ എന്നു മറുപടി പറയും।
Verse 72
ततो भुक्तवतां तेषामन्नशेषं निवेदयेत् / यथा ब्रूयुस्तथा कुर्यादनुज्ञातस्तु वै द्विजैः
അതിനുശേഷം അവർ ഭോജനം ചെയ്താൽ ശേഷിക്കുന്ന അന്നം ഭക്തിയോടെ അവർക്കു നിവേദിക്കണം. ദ്വിജന്മാർ അനുവാദം നൽകിയാൽ അവർ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെയാകണം ചെയ്യുക।
Verse 73
पित्र्ये स्वदित इत्येव वाक्यं गोष्ठेषु सूनृतम् / संपन्नमित्यभ्युदये दैवे रोचत इत्यपि
പിതൃകർമ്മത്തിൽ ‘സ്വദിതം’—അഥവാ ‘നന്നായി രുചിച്ചു’—എന്ന മധുരവും സത്യവുമായ വാക്ക് പറയണം; സംഗമങ്ങളിലും സുനൃതവാക്യം തന്നെയാണ് വിധി. അഭ്യുദയത്തിൽ ‘സമ്പന്നം’ എന്നും, ദൈവകർമ്മത്തിൽ ‘രോചതേ’ എന്നും പറയണം।
Verse 74
विसृज्य ब्राह्मणांस्तान् वै दैवपूर्वं तु वाग्यतः / दक्षिणां दिशमाकाङ् क्षन्याचेतेमान् वरान् पितॄन्
ആ ബ്രാഹ്മണരെ വിധിപൂർവ്വം വിടവാങ്ങിച്ച്, വാക്കിൽ ആദ്യം ദേവന്മാരെ സ്മരിച്ച്, പിന്നെ തെക്കുദിക്കിനെ അഭിലഷിച്ച് ഈ ശ്രേഷ്ഠ പിതൃകളെ പ്രാർത്ഥിക്കണം।
Verse 75
दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिरेव च / श्रद्धा च नो मा व्यगमद् बहुदेयं च नोस्त्त्विति
ഞങ്ങളുടെ ദാതാക്കൾ വർദ്ധിച്ചു സമൃദ്ധരാകട്ടെ; വേദങ്ങളും നമ്മുടെ വംശപരമ്പരയും നിലനില്ക്കട്ടെ. നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാതിരിക്കട്ടെ; എന്നും ധാരാളമായി ദാനം ചെയ്യാൻ ശേഷി ലഭിക്കട്ടെ—തഥാസ്തു।
Verse 76
पिण्डांस्तु गो ऽजविप्रेभ्यो दद्यादग्नौ जले ऽपि वा / मध्यमं तु ततः पिण्डमद्यात् पत्नी सुतार्थिनी
പിṇ്ഡങ്ങൾ പശുവിനും ആടിനും ബ്രാഹ്മണർക്കും ദാനം ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ അഗ്നിയിലോ ജലത്തിലോ സമർപ്പിക്കാം. തുടർന്ന് പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭാര്യ മദ്ധ്യ പിṇ്ഡം ഭുജിക്കണം.
Verse 77
प्रक्षाल्य हस्तावाचम्य ज्ञातीन् शेषेण तोषयेत् / ज्ञातिष्वपि चतुष्टेषु स्वान् भृत्यान् भोजयोत् ततः / पश्चात् स्वयं च पत्नीभिः शेषमन्नं समाचरेत्
കൈകൾ കഴുകി ആചമനം ചെയ്ത് ശേഷിച്ച അന്നംകൊണ്ട് ബന്ധുക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. നാലു വിഭാഗം ബന്ധുക്കൾക്കും യഥാവിധി പരിചരണം കഴിഞ്ഞാൽ, സ്വന്തം ആശ്രിതരെയും ഭൃത്യരെയും ഭോജനിപ്പിക്കണം. അവസാനം ഭാര്യമാരോടൊപ്പം താനും ക്രമമായി ശേഷിച്ച അന്നം സ്വീകരിക്കണം.
Verse 78
नोद्वासयेत् तदुच्छिष्टं यावन्नास्तङ्गतो रविः / ब्रह्मचारी भवेतां तु दम्पती रजनीं तु ताम्
സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതുവരെ ആ ശേഷിച്ച (ഉച്ഛിഷ്ട) വസ്തു പുറത്തേക്ക് കളയരുത്. ആ രാത്രിയിൽ ദമ്പതികൾ ബ്രഹ്മചര്യം പാലിക്കണം.
Verse 79
दत्त्वा श्राद्धं तथा भुक्त्वा सेवते यस्तु मैथुनम् / महारौरवमासाद्य कीटयोनिं व्रजेत् पुनः
ശ്രാദ്ധം അർപ്പിച്ച് പിന്നെ ഭോജനം ചെയ്ത് മൈഥുനത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നവൻ ‘മഹാരൗരവ’ നരകത്തെ പ്രാപിച്ച് വീണ്ടും കീടയോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു.
Verse 80
शुचिरक्रोधनः शान्तः सत्यवादी समाहितः / स्वाध्यायं च तथाध्वानं कर्ता भोक्ता च वर्जयेत्
മനുഷ്യൻ ശുചിയായി, ക്രോധരഹിതനായി, ശാന്തനായി, സത്യവാദിയായി, അന്തർമുഖ സമാഹിതനായി ഇരിക്കണം. സ്വാധ്യായവും ധ്യാനവും അനുഷ്ഠിച്ച് ‘ഞാൻ കർത്താവ്’ ‘ഞാൻ ഭോക്താവ്’ എന്ന ഭാവം ഉപേക്ഷിക്കണം.
Verse 81
श्राद्धं भुक्त्वा परश्राद्धं भुञ्जते ये द्विजातयः / महापातिकिभिस्तुल्या यान्ति ते नरकान् बहून्
ഒരു ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് പിന്നെ മറ്റൊരാളുടെ ശ്രാദ്ധത്തിലും ഭക്ഷണം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജർ മഹാപാതകികൾക്കു തുല്യർ; അവർ അനേകം നരകങ്ങളിലേക്കു പോകുന്നു.
Verse 82
एष वो विहितः सम्यक् श्राद्धकल्पः सनातनः / आमेन वर्तयेन्नित्यमुदासीनो ऽथ तत्त्ववित्
ഇങ്ങനെ നിങ്ങൾക്കായി സനാതനവും ശരിയായതുമായ ശ്രാദ്ധവിധി പൂർണ്ണമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടു. അതിനാൽ തത്ത്വജ്ഞൻ അന്തർവൈരാഗ്യത്തോടെയും സമചിത്തത്തോടെയും നിത്യം യഥാവിധി അത് അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 83
अनग्निरध्वगो वापि तथैव व्यसनान्वितः / आमश्राद्धं द्विजः कुर्याद् विधिज्ञः श्रद्धयान्वितः / तेनाग्नौ करणं कुर्यात् पिण्डांस्तेनैव निर्वपेत्
ദ്വിജന് അഗ്നി ഇല്ലെങ്കിലും, യാത്രയിൽ ആയാലും, ദുരിതബാധിതനായാലും—വിധിജ്ഞനും ശ്രദ്ധാവാനുമായിട്ട് ‘ആമ-ശ്രാദ്ധം’ അനുഷ്ഠിക്കണം. അതേ കർമംകൊണ്ട് അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കുകയും, അതേവിധം പിണ്ഡങ്ങളും സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യണം.
Verse 84
यो ऽनेन विधिना श्राद्धं कुर्यात् संयतमानसः / व्यपेतकल्पषो नित्यं योगिनां वर्तते पदम्
സംയതമായ മനസ്സോടെ ഈ വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ നിത്യം കല്മഷരഹിതനായി, യോഗികൾ പ്രാപിക്കുന്ന പദത്തിൽ നിരന്തരം നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 85
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं कुर्याद् द्विजोत्तमः / आराधितो भवेदीशस्तेन सम्यक् सनातनः
അതുകൊണ്ട് ദ്വിജോത്തമൻ സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; അതിനാൽ സനാതനനായ ഈശ്വരൻ യഥാവിധി ആരാധിതനായി പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാകും।
Verse 86
अपि मूलैर्फलैर्वापि प्रकुर्यान्निर्धनो द्विजः / तिलोदकैस्तर्पयेद् वा पितॄन् स्नात्वा समाहितः
ദരിദ്രനായ ദ്വിജനും വേരുകളോ ഫലങ്ങളോ ഉപയോഗിച്ച് ശ്രാദ്ധം നടത്താം; അല്ലെങ്കിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി എള്ളുകലർന്ന ജലത്തോടെ പിതൃകളെ തർപ്പണം ചെയ്യണം।
Verse 87
न जीवत्पितृको दद्याद्धोमान्तं चाभिधीयते / येषां वापि पिता दद्यात् तेषां चैके प्रचक्षते
പിതാവ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവൻ (ഇത്തരത്തിലുള്ള) ദാനം ചെയ്യരുത്—ഇത് ഹോമത്തിന്റെ അവസാനംവരെ ബാധകമാണെന്ന് പറയുന്നു; എന്നാൽ പിതാവ് തന്നേ ദാനം ചെയ്യുകയോ അനുമതി നൽകുകയോ ചെയ്താൽ, അവരുടെ കാര്യത്തിൽ ചില ആചാര്യർ അനുവദിക്കുന്നു।
Verse 88
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः / यो यस्य म्रियते तस्मै देयं नान्यस्य तेन तु
പിതാവ്, പിതാമഹൻ, പ്രപിതാമഹൻ—ആർക്കായി ആരാണ് മരിച്ചതോ, അവർക്കു മാത്രമേ (ശ്രാദ്ധദാനം/പിണ്ഡം) നൽകേണ്ടത്; മറ്റൊരാളുടെ പേരിൽ നൽകരുത്।
Verse 89
भोजयेद् वापि जीवन्तं यथाकामं तु भक्तितः / न जीवन्तमतिक्रम्य ददाति श्रूयते श्रुतिः
ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവനെ അവന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഭക്തിയോടെ ഭക്ഷിപ്പിക്കണം; ശ്രുതി പറയുന്നു—ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവനെ മറികടന്ന് മറ്റിടത്ത് ദാനം/അർപ്പണം ചെയ്യരുത്।
Verse 90
द्व्यामुष्यायणिको दद्याद् बीजिक्षेत्रिकयोः समम् / ऋक्यादर्धं समादद्यान्नियोगोत्पादितो यदि
ദ്വ്യാമുഷ്യായണിക പുത്രൻ ബീജീ (ജനകൻ)യും ക്ഷേത്രികൻ (ധർമ്മപതി)യും തമ്മിൽ ദായം സമമായി വിഭജിക്കണം. എന്നാൽ നിയോഗത്തിലൂടെ ജനിച്ചവൻ ആണെങ്കിൽ, മുഖ്യ അവകാശിയുടെ ഭാഗത്തിന്റെ പകുതിമാത്രം സ്വീകരിക്കണം.
Verse 91
अनियुक्तः सुतो यश्च शुल्कतो जायते त्विह / प्रदद्याद् बीजिने पिण्डं क्षेत्रिणे तु ततो ऽन्यथा
നിയോഗനിയമനം ഇല്ലാതെ ജനിച്ച പുത്രനും, ശുല്ക (വധൂമൂല്യം) വഴി ജനിച്ചതായി കണക്കാക്കുന്ന പുത്രനും ഇവിടെ പിണ്ഡം ബീജീ (ജനകൻ)ക്ക് അർപ്പിക്കണം. എന്നാൽ ക്ഷേത്രിജ പുത്രന്റെ കാര്യത്തിൽ വ്യത്യസ്തം—പിണ്ഡം ക്ഷേത്രിൻ (പതി)ക്ക് അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 92
द्वौ पिण्डौ निर्वपेत् ताभ्यां क्षेत्रिणे बीजिने तथा / कीर्तयेदथ चैकस्मिन् बीजिनं क्षेत्रिणं ततः
അവർക്കായി രണ്ട് പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം—ഒന്ന് ക്ഷേത്രിൻ (ധർമ്മപതി)ക്ക്, മറ്റൊന്ന് ബീജിൻ (ജനകൻ)ക്ക്. പിന്നെ ഒരൊറ്റ പിണ്ഡത്തിൽ ഇരുവരെയും ചേർത്ത് സ്മരിക്കണം—ആദ്യം ബീജിൻ, തുടർന്ന് ക്ഷേത്രിൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുചൊല്ലി.
Verse 93
मृताहनि तु कर्तव्यमेकोदिष्टं विधानतः / अशौचे स्वे परिक्षीणे काम्यं वै कामतः पुनः
മരണദിവസം തന്നെ വിധിപ്രകാരം ഏകോദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം നിർബന്ധമായി നടത്തണം. സ്വന്തം അശൗചകാലം അവസാനിച്ചാൽ, ഇഷ്ടാനുസരണം കാമ്യകർമ്മങ്ങൾ വീണ്ടും ആചരിക്കാം.
Verse 94
पूर्वाह्ने चैव कर्तव्यं श्राद्धमभ्युदयार्थिना / देववत्सर्वमेव स्याद् यवैः कार्या तिलक्रिया
അഭ്യുദയം (സമൃദ്ധി) ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മുൻപകൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. അതിലെ എല്ലാം ദേവകർമ്മംപോലെ ആയിരിക്കണം; എന്നാൽ തിലക്രിയ യവം (ബാർലി) ഉപയോഗിച്ച് ചെയ്യണം.
Verse 95
दर्भाश्च ऋजवः कार्या युग्मान् वै भोजयेद् द्विजान् / नान्दीमुखास्तु पितरः प्रीयन्तामिति वाचयेत्
നേരായ ദർഭ പകര്ത്തി, ദ്വിജന്മാരെ ജോടികളായി ഭോജനിപ്പിക്കണം. അപ്പോൾ—“നാന്ദീമുഖ പിതൃകൾ പ്രസന്നരാകട്ടെ” എന്നു ചൊല്ലണം.
Verse 96
मातृश्राद्धं तु पूर्वं स्यात् पितॄणां स्यादनन्तरम् / ततो मातामहानां तु वृद्धौ श्राद्धत्रयं स्मृतम्
ആദ്യം മാതൃശ്രാദ്ധം നടത്തണം; തുടർന്ന് പിതൃശ്രാദ്ധം. പിന്നെ മാതാമഹന്മാർക്കും—വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ—ത്രിവിധ ശ്രാദ്ധക്രമം സ്മൃതമാണ്.
Verse 97
दवपूर्वं प्रदद्याद् वै न कुर्यादप्रदक्षिणम् / प्राङ्मुखो निर्वपेत् पिण्डानुपवीती समाहितः
ആദ്യം ദർഭയോടുകൂടി അർപ്പണം ചെയ്യണം; ദക്ഷിണാവർത്തക്രമം വിട്ട് കർമ്മം ചെയ്യരുത്. കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച്, ഉപവീതം ധരിച്ചു, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി പിണ്ഡങ്ങൾ നിവേദിക്കണം.
Verse 98
पूर्वं तु मातरः पूज्या भक्त्या वै सगणेश्वराः / स्थण्डिलेषु विचित्रेषु प्रतिमासु द्विजातिषु
ആദ്യം മാതൃഗണങ്ങളെ ഭക്തിയോടെ—ഗണേശ്വരനോടുകൂടെ—പൂജിക്കണം. അലങ്കരിച്ച സ്ഥണ്ഡിലങ്ങളിൽ, പ്രതിമകളിൽ, ദ്വിജന്മാരിലൂടെ കൂടി അവരെ ആദരിക്കണം.
Verse 99
पुष्पेर्धूपैश्च नैवेद्यैर्गन्धाद्यैर्भूषणैरपि / पूजयित्वा मातृगणं कूर्याच्छ्राद्धत्रयं बुधः
പുഷ്പം, ധൂപം, നൈവേദ്യം, ഗന്ധാദി, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും മാതൃഗണത്തെ പൂജിച്ച ശേഷം, ബുദ്ധിമാൻ ശ്രാദ്ധത്രയം അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 100
अकृत्वा मातृयागं तु यः श्राद्धं परिवेषयेत् / तस्य क्रोधसमाविष्टा हिंसामिच्छन्ति मातरः
മാതൃയാഗം ആദ്യം ചെയ്യാതെ ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം നടത്തിയും വിളമ്പിയും ചെയ്താൽ, ക്രോധാവിഷ്ടയായ മാതൃഗണങ്ങൾ അവനു ഹാനി വരണമെന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്നു।
Frequently Asked Questions
It states that when the śrāddha time arrives the Pitṛs descend swiftly, partake along with the brāhmaṇas while remaining in subtle form (likened to wind), and after satisfaction depart toward the highest state.
A śrāddha is criticized when hospitality fails—especially if the guest does not partake of food; it also warns that improper invitee conduct (turning away, quarrels, sexual activity, journeys) and impure participants can ruin the rite’s fruit for both donor and officiants.
The chapter repeatedly places Vaiśvadeva first: ancestral acts connected to brāhmaṇas should be done only after performing Vaiśvadeva, and the rite’s vessels, bathing gifts, and worship sequence are framed as preceded by Vaiśvadeva.
It authorizes āma-śrāddha: the performer, with faith and knowledge of procedure, may make offerings in cupped hands, or in the presence of Mahādeva or a cowshed, and still present piṇḍas through the adapted method.
It claims that one who performs śrāddha with disciplined mind becomes free from taint and abides in a yogin-like state, and that the rite properly pleases the Eternal Lord (Īśa), making ritual duty an Īśvara-centered soteriological act.