Adhyaya 5

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापदे लोककल्पनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः श्रीसूत उवाच आपो ऽग्रे सर्वगा आसन्नेनसिमन्पृथिवीतले / शान्तवातैः प्रलीने ऽस्मिन्न प्राज्ञायत किञ्चन

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത പൂർവഭാഗത്തിലെ ആദ്യ പ്രക്രിയാപദത്തിൽ ‘ലോകകല്പനം’ എന്ന നാലാം അധ്യായം. ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ആദിയിൽ ജലം സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരുന്നു; ഭൂമിതലത്തിൽ യാതൊരു അതിരുമില്ലായിരുന്നു. ശാന്തവാതങ്ങളിൽ എല്ലാം ലീനമായതിനാൽ അപ്പോൾ ഒന്നും അറിയപ്പെടുന്നില്ലായിരുന്നു.

Verse 2

एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे / विभुर्भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

ആ ഏകാർണവത്തിൽ സ്ഥാവരജംഗമങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ, സർവ്വവ്യാപിയായ ബ്രഹ്മാവ് സഹസ്രാക്ഷനും സഹസ്രപാദനും ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 3

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः / ब्रह्म नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

സഹസ്രശീർഷനായ പുരുഷൻ, സ്വർണ്ണവർണ്ണനും ഇന്ദ്രിയാതീതനും ആയ—നാരായണനാമധേയനായ ബ്രഹ്മൻ—അന്ന് ജലത്തിൽ ശയിച്ചു നിദ്രിച്ചു।

Verse 4

सत्त्वोद्रेकान्निषिद्धस्तु शून्यं लोकमवैक्षत / इमं चोदाहरन्त्यत्रर् श्लोकं नारायणं प्रति

സത്ത്വത്തിന്റെ ഉന്മേഷം മൂലം പ്രേരിതനായി അദ്ദേഹം ശൂന്യമായ ലോകത്തെ നോക്കി; ഇവിടെ നാരായണനെ സംബന്ധിച്ച് ഈ ശ്ലോകം ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 5

आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः / अयन तस्य ताःप्रोक्तास्तेन नारायणः स्मृतः

ജലങ്ങളെ ‘നാരാ’ എന്നു പറയുന്നു; ജലങ്ങൾ തന്നെയാണ് നരന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നും പറയുന്നു. അവ തന്നെയാണ് അവന്റെ ‘അയനം’ (ആശ്രയം), അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘നാരായണൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 6

तुल्य युगसहस्रस्य वसन्कालमुपास्यतः / स्वर्णपत्रेप्रकुरुते ब्रह्मत्वादर्शकारणात्

യുഗസഹസ്രത്തോളം തുല്യമായ കാലം അവിടെ വസിച്ച് ഉപാസന ചെയ്ത്, ബ്രഹ്മത്വദർശനത്തിന്റെ കാരണത്താൽ അദ്ദേഹം സ്വർണ്ണപത്രത്തിൽ (സൃഷ്ടിയുടെ) വിധാനം നിർവ്വഹിക്കുന്നു।

Verse 7

ब्रह्म तु सलिले तस्मिन्नवाग् भूत्वा तदा चरन् / निशायामिव खद्योतः प्रापृट्काले ततस्ततः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മൻ ആ ജലത്തിൽ അധോമുഖനായി സഞ്ചരിച്ചു; രാത്രിയിൽ ഖദ്യോതം ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും മിന്നുന്നതുപോലെ, പ്രളയകാലത്ത് അവൻ എല്ലാടവും ചുറ്റി നടന്നു।

Verse 8

ततस्तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गते महत् / अनुमानादसंमूढो भूमेरद्धरणं प्रति

പിന്നീട് ആ ജലത്തിൽ അന്തർലീനമായ മഹത്തത്ത്വം അറിഞ്ഞ്, അനുമാനത്താൽ മോഹമറ്റ ബ്രഹ്മൻ ഭൂമിയുടെ ഉദ്ധാരണത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു।

Verse 9

ओङ्काराषृतनुं त्वन्यां कल्पादिषु यथा पुरा / ततो महात्मा मनसा दिव्यरूपम चिन्तयत्

മുൻ കല്പാദികളിൽപോലെ ഓംകാരത്തെ ആശ്രയിച്ച മറ്റൊരു ദേഹം ധരിച്ചതുപോലെ, അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാവ് മനസ്സിൽ ദിവ്യരൂപം ധ്യാനിച്ചു।

Verse 10

सलिले ऽवप्लुतां भूमिं दृष्ट्वा स समचिन्तयत् / किं तु रूपमहं कृत्वा सलिलादुद्धरे महीम्

ജലത്തിൽ മുങ്ങിയ ഭൂമിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ചിന്തിച്ചു—ഞാൻ ഏതു രൂപം ധരിച്ചു ഈ ഭൂമിയെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തണം?

Verse 11

जलक्रीडासमुचितं वाराहं रूपमस्मरत् / उदृश्यं सर्वभूतानां वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्

അപ്പോൾ ജലക്രീഡയ്ക്ക് യോജിച്ച വരാഹരൂപം അവൻ സ്മരിച്ചു—സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ദൃശ്യമായതും, വാക്മയമായതും, ‘ബ്രഹ്മ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായതും।

Verse 12

दशयोजनविस्तीर्णमायतंशतयोजनम् / नीलमेघप्रतीकाशं मेघस्तनितनिःस्वनम्

പത്ത് യോജന വീതിയും നൂറ് യോജന നീളവും ഉള്ളത്; നീലമേഘംപോലെ ദീപ്തവും മേഘഗർജ്ജനസദൃശ നാദവുമുള്ളത്।

Verse 13

महापर्वतवर्ष्माणं श्वेततीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणाम् / विद्युदग्निप्रतिकाशमादित्यसमतेजसम्

മഹാപർവ്വതംപോലെ മഹാദേഹം; വെളുത്ത, തീക്ഷ്ണവും ഉഗ്രവുമായ ദംഷ്ട്രകളോടുകൂടി; മിന്നലും അഗ്നിയുംപോലെ ദീപ്തം, സൂര്യസമ തേജസ്സുള്ളത്।

Verse 14

पीनवृत्तायतस्कन्धं विष्णुविक्रमगामि च / पीनोन्नतकटीदेशं वृषलक्षणपूजितम्

പുഷ്ടവും വൃത്തവും ദീർഘവുമായ സ്കന്ധങ്ങളുള്ളവൻ, വിഷ്ണുവിക്രമംപോലെ ഗമിക്കുന്നവൻ; പുഷ്ടമായി ഉയർന്ന കടിദേശമുള്ളവൻ, വൃഷലക്ഷണത്താൽ പൂജിതൻ।

Verse 15

आस्थाय रूपमतुलं वाराहममितं हरिः / पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविवेश रसातलम्

അതുൽയും അമിതവുമായ വാരാഹരൂപം ധരിച്ചു ഹരി ഭൂമിയെ ഉയർത്തുവാൻ രസാതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 16

दीक्षासमाप्तीष्टिदंष्ट्रःक्रतुदन्तो जुहूसुखः / अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः

ദീക്ഷാസമാപ്തിയുടെ ഇഷ്ടിയേ ദംഷ്ട്രകളായി, ക്രതുക്കളേ ദന്തങ്ങളായി, ജുഹൂവിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവൻ; അഗ്നിയേ ജിഹ്വയായി, ദർഭമേ രോമമായി, ബ്രഹ്മമേ ശിരസ്സായി ഉള്ള മഹാതപസ്വി।

Verse 17

वेदस्कन्धो हविर्गन्धिर्हव्यकव्यादिवेगवान् / प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिरन्वितः

അവൻ വേദസ്കന്ധസ്വരൂപൻ, ഹവിസ്സിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞവൻ, ഹവ്യ-കവ്യാദികളുടെ വേഗം ധരിച്ചവൻ. പ്രാചീന വംശദേഹധാരി, ദ്യുതിമാൻ, നാനാദീക്ഷകളാൽ അന്വിതൻ.

Verse 18

दक्षिणा त्दृदयो योगी श्रद्धासत्त्वमयो विभुः / उपाकर्मरुचिश्चैव प्रवर्ग्यावर्तभूषणः

അവൻ ദക്ഷിണയാൽ ദൃഢഹൃദയനായ യോഗി, ശ്രദ്ധാ-സത്ത്വമയനായ വിഭു. ഉപാകർമത്തിൽ രുചിയുള്ളവൻ, പ്രവർഗ്യാവർത്തംകൊണ്ട് ഭൂഷിതൻ.

Verse 19

नानाछन्दोगतिपथो गुह्योपनिषदासनः / मायापत्नीसहायो वै गिरिशृङ्गमिवोच्छ्रयः

അവൻ നാനാ ഛന്ദസ്സുകളുടെ ഗതിപഥം ധരിച്ചവൻ, ഗുഹ്യ ഉപനിഷത്തുകളെ ആസനമായി വഹിക്കുന്നവൻ. മായാരൂപിണിയായ ഭാര്യയുടെ സഹായത്തോടെ, ഗിരിശൃംഗംപോലെ ഉന്നതൻ.

Verse 20

अहोरात्रेक्षणाधरो वेदाङ्गश्रुतिभूषणः / आज्यगन्धः स्रुवस्तुण्डः सामघोषस्वनो महान्

അവൻ അഹോരാത്രങ്ങളെ ദൃഷ്ടിയുടെ ആധാരമായി ധരിക്കുന്നവൻ, വേദാംഗ-ശ്രുതികളാൽ ഭൂഷിതൻ. ആജ്യസുഗന്ധമുള്ളവൻ, സ്രുവരൂപ തുണ്ടധാരി, സാമഘോഷത്തിന്റെ മഹാനാദസ്വരൂപൻ.

Verse 21

सत्यधर्ममयः श्रीमान् कर्मविक्रमसत्कृतः / प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर्महामखः

അവൻ സത്യധർമ്മമയനായ ശ്രീമാൻ, കർമ്മവിക്രമംകൊണ്ട് സത്കൃതൻ. പ്രായശ്ചിത്തം അവന്റെ നഖങ്ങൾ, അവൻ ഘോരൻ; പശുക്കൾ അവന്റെ മുട്ടുകൾ—അവൻ മഹാമഖസ്വരൂപൻ.

Verse 22

उद्गातात्रो होमलिङ्गः फलबीजमहोषधीः / वाद्यन्तरात्मसत्रस्य नास्मिकासो मशोणितः

അവിടെ ഉദ്ഗാതാവുതന്നെ ഹോമലിംഗമായി; ഫലം, വിത്ത്, മഹൗഷധികൾ അതിന്റെ ദ്രവ്യങ്ങളായി. അന്തരാത്മയുടെ യജ്ഞസത്രത്തിൽ വാദ്യനാദം ഉയർന്നു; നാസികാസ്രാവം കൊതുകിന്റെ രക്തംപോലെ തോന്നി.

Verse 23

भक्ता यज्ञवराहान्ताश्चापः संप्राविशत्पुनः / अग्निसंछादितां भूमिं समामिच्छन्प्रजापतिम्

ഭക്തർ യജ്ഞവരാഹത്തിന്റെ അറ്റംവരെ എത്തി വീണ്ടും ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അഗ്നിയാൽ മൂടപ്പെട്ട ഭൂമിയിൽ പ്രജാപതിയെ സമ്യകമായി അന്വേഷിച്ചു.

Verse 24

उपगम्या जुहावैता मद्यश्चाद्यसमन्यसत् / मामुद्राश्च समुद्रेषु नादेयाश्च नदीषु च / पृथक् तास्तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद्गिरीन्

സമീപിച്ച് അവർ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു; മദ്യവും അന്നവും സ്ഥാപിച്ചു. ‘മാ-മുദ്രാ’കൾ സമുദ്രങ്ങളിൽ, ‘നാ-ദേയാ’കൾ നദികളിൽ വച്ചു; അവയെ വേർതിരിച്ച് സമീകരിച്ച് അവൻ ഭൂമിയിൽ പർവതങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

Verse 25

प्राक्सर्गे दह्यमानास्तु तदा संवर्तकाग्निना / देनाग्निना विलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः

മുൻസൃഷ്ടിയിൽ ആ പർവതങ്ങൾ അപ്പോൾ സംവർതകാഗ്നിയാൽ ദഹിക്കപ്പെട്ടു; അതേ അഗ്നിയിൽ അവ ഭൂമിയാകെ ലയിച്ചു പോയി.

Verse 26

सत्यादेकार्णवे तस्मिन् वायुना यत्तु संहिताः / निषिक्ता यत्रयत्रासंस्तत्रतत्राचलो ऽभवत्

‘സത്യ’ എന്ന ആ ഏകാർണവത്തിൽ വായുവാൽ സംഹിതമായത് എവിടെയെവിടെ നിക്ഷിപ്തമായോ, അവിടെയവിടെ അചലം—പർവതമായി മാറി.

Verse 27

ततस्तेषु प्रकीर्णेषु लोकोदधिगिरींस्तथा / विश्वकर्मा विभजते कल्पादिषु पुनः पुनः

അവ എല്ലാം ചിതറിയപ്പോൾ വിശ്വകർമ്മാവ് കല്പാദികളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ലോകങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും വിഭജിച്ചു ക്രമപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 28

ससमुद्रामिमां पृथ्वीं सप्तद्वीपां सपर्वताम् / भूराद्यांश्चतुरो लोकान्पुनःपुनरकल्पयत्

സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ഭൂമിയെ, ഏഴ് ദ്വീപുകളും പർവതങ്ങളും സഹിതം, ഭൂർ മുതലായ നാല് ലോകങ്ങളെയും അദ്ദേഹം വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 29

लाकान्प्रकल्पयित्वा च प्रजासर्ग ससर्ज ह / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाम् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

ലോകങ്ങളെ ക്രമപ്പെടുത്തി ശേഷം അദ്ദേഹം പ്രജാസർഗം സൃഷ്ടിച്ചു. സ്വയംഭൂ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് വിവിധ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 30

ससर्ज सृष्टं तद्रूपं कल्पादिषु यथा पुरा / तस्याभिध्यायतः सर्गं तदा वै बुद्धिपूर्वकम्

കൽപ്പാദികളിൽ പണ്ടെപ്പോലെ അതേ രൂപത്തിലുള്ള സൃഷ്ടിയെ അദ്ദേഹം വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു. സൃഷ്ടിയെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് അപ്പോൾ ബുദ്ധിപൂർവം അതിനെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു।

Verse 31

प्रधानसमकाले च प्रादुर्भूतस्तमो मयः / तमो मोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः

പ്രധാനത്തോടൊപ്പം തന്നേ തമോമയ തത്ത്വം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—തമസ്, മോഹം, മഹാമോഹം, താമിസ്രം, കൂടാതെ ‘അന്ധ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്।

Verse 32

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः / पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायत साभिमानिनः

ഈ പഞ്ചപർവ്വങ്ങളുള്ള അവിദ്യ മഹാത്മാവിൽ നിന്ന് പ്രാദുർഭവിച്ചു; സൃഷ്ടി അഞ്ചുവിധമായി നിലകൊണ്ടു—അഹങ്കാരമുള്ളവർ അതിനെ ധ്യാനിക്കട്ടെ।

Verse 33

सर्वतस्तमसा चैव बीजकुंभलतावृताः / बहिरन्तश्चाप्रकाशस्तथानिःसंज्ञ एव च

അവർ എല്ലാടവും തമസ്സിനാലും, ബീജം–കുംഭം–ലത എന്നിവയുടെ ആവരണത്താലും മൂടപ്പെട്ടു; പുറവും ഉള്ളും പ്രകാശമില്ലാതെ, ബോധരഹിതരായി നിന്നു।

Verse 34

यस्मात्तेषां कृता बुद्धिर् दुःखानि करणानि च / तस्माच्च संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः

അവർക്കായി ബുദ്ധിയും ദുഃഖങ്ങളും ഇന്ദ്രിയ-കരണങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് അവർ ‘സംവൃതാത്മ’യായ ‘നഗ’കൾ, ‘മുഖ്യ’രെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 35

मुख्यसर्गे तदोद्भूतं दृष्ट्वा ब्रह्मात्मसंभवः / अप्रती तमनाः सोथ तदोत्पत्तिममन्यत

മുഖ്യസർഗത്തിൽ അന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആത്മസംഭവനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സ് തൃപ്തിയായില്ല; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം അതിന്റെ ഉത്പത്തിയെ അനുപയോഗ്യമെന്ന് കരുതി।

Verse 36

तस्याभिध्यायतश्चान्यस्तिर्यक्स्रोतो ऽभ्यवर्तत / यस्मात्तिर्यग्विवर्त्तेत तिर्यकस्रोतस्ततः स्मृतः

അവൻ ധ്യാനിച്ചിരിക്കെ മറ്റൊരു ‘തിര്യക്‌സ്രോത’ സൃഷ്ടി പ്രവഹിച്ചു; അത് തിര്യക് (അಡ್ಡമായി) വികസിക്കുന്നതിനാൽ ‘തിര്യക്‌സ്രോത’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 37

तमोबहुत्वात्ते सर्वे ह्यज्ञानबहुलाः स्मृताः / उत्पाद्यग्राहिमश्चैव ते ऽज्ञाने ज्ञानमानिनः

തമസ്സിന്റെ അധിക്യം കൊണ്ടു അവർ എല്ലാവരും അജ്ഞാനബഹുലരെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെടുന്നു; അവർ സൃഷ്ടിച്ചു പിടിച്ചുപറ്റുന്ന സ്വഭാവമുള്ളവർ, അജ്ഞാനത്തിലേ തന്നെ ജ്ഞാനമെന്നു കരുതുന്നവർ।

Verse 38

अहङ्कृता अहंमाना अष्टाविंशद्द्विधात्मिकाः / एकादशन्द्रियविधा नवधात्मादयस्तथा

അവർ അഹങ്കാരജന്യർ, ‘ഞാൻ’ എന്ന മാനമുള്ളവർ, ഇരുപത്തെട്ട് വിധത്തിലുള്ള ദ്വിവിധസ്വഭാവമുള്ളവർ; പതിനൊന്ന് ഇന്ദ്രിയഭേദങ്ങളായും, ഒമ്പതു വിധത്തിലുള്ള ആത്മാദികളായും അതുപോലെ.

Verse 39

अष्टौ तु तारकाद्याश्च तेषां शक्तिवधाः स्मृताः / अन्तः प्रकाशास्ते सर्वे आवृताश्च बहिः पुनः

താരക മുതലായ എട്ട് എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവയുടെ ശക്തിഭേദങ്ങൾ സ്മൃതിയിൽ പ്രസിദ്ധം. അവ എല്ലാം അകത്തു പ്രകാശമുള്ളവ, എന്നാൽ പുറത്തു വീണ്ടും ആവൃതമായിരിക്കുന്നു.

Verse 40

तिर्यक् स्रोतस उच्यन्ते वश्यात्मानस्त्रिसंज्ञकाः

അവരെ ‘തിര്യക്-സ്രോതസ്’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവർ വശ്യസ്വഭാവമുള്ളവർ, ‘ത്രി’ എന്ന സംജ്ഞയാൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 41

तिर्यक् स्रोतस्तु सृष्ट्वा वै द्वितीयं विश्वमीश्वरः / अभिप्रायमथोद्भूतं दृष्ट्वा सर्गं तथाविधम्

ഈശ്വരൻ തിര്യക്-സ്രോതസ് സൃഷ്ടിച്ച് രണ്ടാമത്തെ വിശ്വം നിർമ്മിച്ചു; പിന്നെ അങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ച സൃഷ്ടിയെയും അതിന്റെ അഭിപ്രായത്തെയും കണ്ടു (അടുത്ത സൃഷ്ടിയിലേക്ക് നീങ്ങി).

Verse 42

तस्याभिध्यायतो योन्त्यः सात्त्विकः समजायत / ऊर्द्धस्रोतस्तृतीयस्तु तद्वै चोर्द्धं व्यवस्थितम्

അവന്റെ ധ്യാനത്തിൽ നിന്നു സാത്ത്വിക യോനി ഉദ്ഭവിച്ചു. മൂന്നാമത് ‘ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്’ എന്നു, അത് മേലോട്ടു സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 43

यस्मादूर्द्धं न्यवर्तन्त तदूर्द्धस्रोतसंज्ञकम् / ताः सुखं प्रीतिबहुला बहिरन्तश्च वावृताः

മേലോട്ടു തിരിഞ്ഞവരെ ‘ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്’ എന്നു വിളിച്ചു. അവർ സുഖത്തോടെ, പ്രീതിയാൽ നിറഞ്ഞവർ, പുറത്തും അകത്തും ആവൃതരായിരുന്നു.

Verse 44

प्रकाशा बहिरन्तश्च ऊर्द्धस्रोतःप्रजाः स्मृताः / नवधातादयस्ते वै तुष्टात्मानो बुधाः स्मृताः

ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ് പ്രജകൾ പുറത്തും അകത്തും പ്രകാശമുള്ളവരെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവർ നവധാതാദികൾ; തൃപ്താത്മാക്കളും ബുദ്ധന്മാരുമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 45

ऊर्द्धस्रोत स्तुतीयो यः स्मृतः सर्वः सदैविकः / ऊर्द्धस्रोतःसु सृष्टेषु देवेषु स तदा प्रभुः

മൂന്നാമതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ‘ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്’ മുഴുവനും ദൈവികമാണ്. ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ് ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അന്ന് അവൻ പ്രഭുവായിരുന്നു.

Verse 46

प्रीतिमानभवद्ब्रह्मा ततो ऽन्यं नाभिमन्यत / सर्गमन्यं सिमृक्षुस्तं साधकं पुनरीश्वरः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പ്രീതിമാനായി; മറ്റൊന്നിനെയും അംഗീകരിച്ചില്ല. പിന്നെ ഈശ്വരൻ മറ്റൊരു സൃഷ്ടി ആഗ്രഹിച്ചു, ആ സാധകനെ വീണ്ടും പ്രേരിപ്പിച്ചു.

Verse 47

तस्याभिध्यायतः सर्गं सत्याभिध्यायिनस्तदा / प्रादुर्बभौ भौतसर्गः सोर्वाक् स्रोतस्तु साधकः

സത്യധ്യായിയായ അവൻ സൃഷ്ടിയെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ അപ്പോൾ ഭൗതസർഗ്ഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതേ ഊർദ്ധ്വഗാമിയായ സ്രോതസ്സാണ് ‘സാധക’ം.

Verse 48

यस्मात्तेर्वाक्प्रवर्तन्ते ततोर्वाकूस्रोतसस्तु ते / ते च प्रकाशबहुलास्तमस्पृष्टरजोधिकाः

അവർ ഊർദ്ധ്വദിശയിൽ പ്രവൃത്തിക്കുന്നതിനാൽ അവർ ‘ഊർദ്ധ്വാകൂ-സ്രോതസ്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ പ്രകാശസമൃദ്ധർ, തമസ്സാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്തവർ, രജോഗുണാധികർ.

Verse 49

तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश्च कारिमः / प्रकाशा बहिरन्तश्च मनुष्याः साधकाश्च ते

അതുകൊണ്ട് അവർ ദുഃഖസമൃദ്ധർ, വീണ്ടും വീണ്ടും കർമ്മം ചെയ്യുന്നവർ; പുറത്തും ഉള്ളിലും പ്രകാശമുള്ള ആ മനുഷ്യർ ‘സാധകർ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 50

लक्षणैर्नारकाद्यैस्तैरष्टधा च व्यवस्थिताः / सिद्धात्मानो मनुष्यास्ते गन्धर्वैः सह धर्मिणः

നാരകാദി ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകാരം അവർ എട്ടുവിധമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആ സിദ്ധാത്മ മനുഷ്യർ ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം ധർമ്മനിഷ്ഠരാണ്.

Verse 51

पञ्चमो ऽनुग्रहः सर्गश्चतुर्द्धा स व्यवस्थितः / विपर्ययेण शक्त्या च सिद्ध मुख्यास्तथैव च

അഞ്ചാമത്തെ ‘അനുഗ്രഹ-സർഗ്ഗം’ നാലുവിധമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—വിപര്യയം, ശക്തി, സിദ്ധി, അതുപോലെ മുഖ്യം (പ്രധാനവും).

Verse 52

निवृत्ता वर्तमानाश्च प्रजायन्ते पुनःपुनः / भूतादिकानां सत्त्वानां षष्ठः सर्गः स उच्यते

നിവൃത്തവും നിലവിലുള്ളതുമായ സത്ത്വങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; ഭൂതാദി ജീവികളുടെ ഈ സൃഷ്ടി ആറാം സർഗ്ഗം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 53

स्वादनाश्चाप्यशीलाश्च ज्ञेया भूतादिकाश्च ते / प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः

സ്വാദനവും അശീലവും—ഇവയെ ഭൂതാദികളായി അറിയണം; മഹത്തത്ത്വത്തിന്റെ ആദ്യ സർഗ്ഗം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ സർഗ്ഗം എന്നു ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 54

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूत सर्गः स उच्यते / वैकारिकस्तृतीयस्तु चैद्रियः सर्ग उच्यते

തന്മാത്രകളുടെ രണ്ടാമത്തേത് ഭൂതസർഗ്ഗം എന്നു പറയുന്നു; വൈകാരികമായ മൂന്നാമത്തേത്, ഇന്ദ്രിയസർഗ്ഗവും മൂന്നാമത്തേതായി ഉച്യമാണ്.

Verse 55

इत्येत प्राकृताः सर्गा उत्पन्ना बुद्धिपूर्वकाः / मुख्यसर्गश्च तुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

ഇങ്ങനെ ഇവ പ്രകൃതിസർഗ്ഗങ്ങൾ ബുദ്ധിപൂർവമായി ഉദ്ഭവിച്ചു; നാലാമത്തേത് മുഖ്യസർഗ്ഗം, അതിൽ സ്ഥാവരങ്ങൾ (അചലങ്ങൾ) തന്നെയാണ് മുഖ്യമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 56

तिर्यक्स्रोतःससर्गस्तु तैर्यग्योन्यस्तु पञ्चमः / तथोर्द्धस्रोतसां सर्गः षष्ठो देवत उच्यते

തിര്യക്സ്രോതസ്സുകളുടെ സർഗ്ഗം തൈര്യഗ്യോനി—ഇത് അഞ്ചാമത്തേത്; അതുപോലെ ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്സുകളുടെ സർഗ്ഗം ആറാമത്തേത്, അത് ദേവതാസർഗ്ഗം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 57

तत्रोर्द्धस्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः / अष्टमोनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः

അവിടെ ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്സുകളുടെ ഏഴാമത്തെ സർഗം മനുഷ്യസൃഷ്ടിയാണ്. എട്ടാമത്തെ ‘അനുഗ്രഹ’ സർഗം; അത് സാത്ത്വികവും താമസവും കൂടിയതാണ്.

Verse 58

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताद्यास्त्रयः स्मृताः / प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः

ഇവ അഞ്ചു വൈകൃത സർഗങ്ങൾ; പ്രാകൃതാദി മൂന്നു സർഗങ്ങൾ എന്നും സ്മൃതമാണ്. പ്രാകൃതം, വൈകൃതം, കൗമാരം—ഇവയെ ഒൻപതാം സർഗമായി സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 59

प्रकृता बुद्धिपूर्वास्तु त्रयः सर्गास्तु वैकृताः / दुद्धिबुर्वाः प्रवर्तेयुस्तद्वर्गा ब्राह्मणास्तु वै

പ്രാകൃത സർഗങ്ങൾ ബുദ്ധിക്ക് മുൻപുള്ളവ; മൂന്നു സർഗങ്ങൾ വൈകൃതമെന്നു പറയുന്നു. ബുദ്ധിക്ക് മുൻപേ അവ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നു; ആ വർഗം സത്യത്തിൽ ബ്രാഹ്മണ വർഗമാണ്.

Verse 60

विस्तराच्च यथा सर्वे कीर्त्यमानं निबोधत / चतुर्द्धा च स्थितस्सो ऽपि सर्वभूतेषु कृत्स्नशः

കൂടുതൽ വിശദമായി, എല്ലാം കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ മനസ്സിലാക്കുക. അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും സമ്പൂർണ്ണമായി നാലുവിധമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 61

विपर्ययोण शत्त्या च बुद्ध्या सिद्ध्या तथैव च / स्थावरेषु विपर्यासस्तिर्यग्योनिषु शक्तितः

വിപര്യയം, ശക്തി, ബുദ്ധി, സിദ്ധി—ഇവയിലൂടെ (അവൻ) പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. സ്ഥാവരങ്ങളിൽ വിപര്യയമായി, തിര്യക്-യോനികളിൽ ശക്തിയായി (പ്രകാശിക്കുന്നു).

Verse 62

सिद्धात्मानो मनुष्यास्तु पुष्टिर्देवेषु कृत्स्नशः / अथो ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान्

സിദ്ധാത്മന്മാരായ മനുഷ്യർ സർവ്വദേവന്മാരിലും പുഷ്ടി പ്രാപിച്ചു; തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് തനിക്കു സമാനമായ മാനസപുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 63

वैवर्त्येन तु ज्ञानेन निवृत्तास्ते महौ जसः / संबुद्ध्य चैव नामाथो अपवृत्तास्त्रयस्तु ते

വിവർത്തിതമായ ജ്ഞാനത്താൽ ആ മഹൗജസ്സുകൾ വിരക്തരായി പിന്മാറി; നാമബോധം ലഭിച്ചതോടെ ആ മൂന്നുപേരും വഴിമാറി നിന്നു.

Verse 64

असृष्ट्वैव प्रजासर्गंप्रतिसर्गं ततस्ततः / ब्रह्मा तेषु व्यरक्तेषु ततो ऽन्यान्सा धकान्सृजन्

പ്രജാസർഗവും പ്രതിസർഗവും സൃഷ്ടിക്കാതെയിരിക്കെ അവർ വിരക്തരായപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് പിന്നെ മറ്റു സാധകരെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 65

स्थानाभिमानिनो देवाः पुनर्ब्रह्मानुशासनम् / अभूतसृष्ट्यवस्था चे स्थानिनस्तान्निबोध मे

സ്വസ്ഥാനാഭിമാനമുള്ള ദേവന്മാർ വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞയെ അംഗീകരിച്ചു; സൃഷ്ടിയുടെ ആദി അവസ്ഥയിൽ സ്ഥാനസ്ഥരായ അവരെ എന്നിൽ നിന്ന് ഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 66

आपो ऽग्निः पृथिवी वायुरन्तरिक्षो दिवं तथा / स्वर्गो दिशः समुद्राश्च नद्यश्चैव वनस्पतीन्

ജലം, അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, അന്തരീക്ഷം, ആകാശം; സ്വർഗ്ഗം, ദിക്കുകൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, വനസ്പതികൾ.

Verse 67

औषधीनां तथात्मानो ह्यात्मनो वृक्षवीरुधाम् / लताः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ताः संधिरात्र्यहाः

ഔഷധികൾക്കും സ്വന്തം ആത്മതത്ത്വമുണ്ട്; വൃക്ഷ-വിരുധങ്ങൾക്കും ആത്മസ്വഭാവമുണ്ട്. ലതകൾ, കാഷ്ഠങ്ങൾ, കലകൾ, മുഹൂർത്തങ്ങൾ, രാത്രി-പകൽ സന്ധികാലങ്ങളും (അതിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്).

Verse 68

अर्द्धमासाश्च मासाश्च अयनाब्दयुगानि च / स्थाने स्रोतःस्वभीमानाः स्थानाख्याश्चैव ते स्मृताः

അർദ്ധമാസം, മാസം, അയനം, വർഷം, യുഗം—ഇവയെല്ലാം തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രവാഹസ്വഭാവത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവ ‘സ്ഥാന’ എന്ന പേരിലും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 69

स्थानात्मनः स सृष्ट्वा तु ततो ऽन्यान्स तदासृजत् / देवांश्चैव पितॄंश्चैव यौरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

അവൻ ആദ്യം ‘സ്ഥാനസ്വരൂപ’ തത്ത്വത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ അതേ സമയത്ത് മറ്റുള്ളവരെയും സൃഷ്ടിച്ചു—ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും; ഇവരാൽ ഈ പ്രജകൾ വർദ്ധിച്ചു.

Verse 70

भृग्वङ्गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / दक्षो ऽत्रिश्च वसिष्ठश्च सासृजन्नव मानसान्

ഭൃഗു, അങ്കിരസ്, മരീചി, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു, ദക്ഷ, അത്രി, വസിഷ്ഠ—ഈ ഋഷിമാർ ഒമ്പത് മാനസപുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 71

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / ब्रह्मा यथात्मकानां तु सर्वेषां ब्रह्मयोगिनाम्

ഇവരെ ‘നവ ബ്രഹ്മാക്കൾ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു—പുരാണത്തിൽ ഇത് നിശ്ചയമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ബ്രഹ്മയോഗികളുടെ ആത്മസ്വരൂപങ്ങൾക്ക് അവർ ബ്രഹ്മനെപ്പോലെ (ആദിരൂപം) ആകുന്നു.

Verse 72

ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा रुद्रं रोषत्मसंभवम् / संकल्पं चैव धर्म च सर्वेषामेव पर्वतौ

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ക്രോധാത്മജനനായ രുദ്രനെ സൃഷ്ടിച്ചു; സർവ്വർക്കും ആധാരമായ സംകല്പവും ധർമ്മവും കൂടി പ്രസവിപ്പിച്ചു।

Verse 73

सो ऽसृजद्व्यवसायं तु ब्रह्मा भूतं सुखात्मकम् / संकल्पाच्चैव संकल्पो जज्ञे सो ऽव्यक्तयोनिनः

ആ ബ്രഹ്മാവ് സുഖാത്മകമായ ‘വ്യവസായ’ എന്ന തത്ത്വത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു; സംകല്പത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സംകല്പം ജനിച്ചു—അവ്യക്തമാണ് അതിന്റെ യോനി.

Verse 74

प्राणाद्दक्षो ऽसृजद्वाचं चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् / भृगुश्च हृदयाज्जज्ञे ऋषिः सलिलयोनिनः

പ്രാണത്തിൽ നിന്ന് ദക്ഷൻ വാക്കിനെ സൃഷ്ടിച്ചു; കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് മരീചിയെ; ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഭൃഗു ഋഷി ജനിച്ചു—ജലമാണ് അവന്റെ യോനി.

Verse 75

शिरसश्चाङ्गिराश्चैव श्रोत्रादत्रिस्तथैव च / पुलस्त्यश्च तथोदानाद्व्यानात्तु पुलहस्तथा

ശിരസ്സിൽ നിന്ന് അങ്കിരസ്, ശ്രോത്രത്തിൽ നിന്ന് അത്രി; അതുപോലെ ഉദാനത്തിൽ നിന്ന് പുലസ്ത്യനും വ്യാനത്തിൽ നിന്ന് പുലഹനും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 76

समानतो वसिष्ठश्च ह्यपानान्निर्ममे क्रतुम् / इत्येते ब्रह्मणः श्रेष्ठाः पुत्रा वै द्वादश स्मृताः

സമാനത്തിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠൻ ജനിച്ചു; അപാനത്തിൽ നിന്ന് ക്രതു നിർമ്മിതനായി; ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ പുത്രന്മാർ പന്ത്രണ്ടെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 77

धर्मादयः प्रथमजा विज्ञेया ब्रह्ममः स्मृताः / भृग्वादयस्तु ये सृष्टा न च ते ब्रह्मवादिनः

ധർമ്മാദികൾ ആദ്യജന്മരായവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാന്യപുത്രന്മാരെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു; എന്നാൽ ഭൃഗുവാദികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവരായാലും ബ്രഹ്മവാദികൾ അല്ല।

Verse 78

गृहमेधिपुराणास्ते विज्ञेया ब्रह्मणः सुताः / द्वादशैते प्रसूयन्ते सह रूद्रेण च द्विजाः

ഗൃഹമേധി-പുരാണന്മാർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരെന്നു അറിയണം; ഈ പന്ത്രണ്ടു ദ്വിജർ രുദ്രനോടൊപ്പം പ്രസവിക്കുന്നു/ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 79

क्रतुः सनत्कुमारश्च द्वावेतावूर्द्धरेतसौ / पूर्वोत्पत्तौ पुरा ह्येतौ सर्वेषामपि पूर्वजौ

ക്രതു എന്നും സനത്കുമാരനും—ഈ ഇരുവരും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സുകൾ; പുരാതന സൃഷ്ടിയിൽ ഇവർ തന്നെയായിരുന്നു എല്ലാവരുടെയും മുൻപിതാക്കൾ.

Verse 80

व्यतीतौ सप्तमे कल्पे पुराणौ लोकसाधकौ / विरजेते ऽत्र वै लोके तेजसाक्षिप्य चात्मनः

ഏഴാം കല്പം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ രണ്ടു പുരാതന ലോകസാധകർ തങ്ങളുടെ തേജസ്സു പ്രക്ഷേപിച്ച് ഈ ലോകത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 81

तापुभौ योगधर्माणावारोप्यात्मानमात्मना / प्रजाधर्मं च कामं च वर्तयेते महौजसौ

ആ രണ്ടു മഹൗജസ്സുകൾ യോഗധർമ്മങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ആത്മാവിനെ ആത്മാവാൽ തന്നെ ഉയർത്തി, പ്രജാധർമ്മവും കാമവും രണ്ടും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 82

यथोत्पन्नस्तथैवेह कुमार इति चोच्यते / ततः सनत्कुमारेति नाम तस्य प्रतिष्ठितम्

അവൻ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചുവോ അതുപോലെ ഇവിടെ ‘കുമാരൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ അവന്റെ നാമം ‘സനത്കുമാരൻ’ എന്നു പ്രതിഷ്ഠിതമായി.

Verse 83

तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगाणान्विताः / क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलङ्कृताः

അവരുടെ ആ പന്ത്രണ്ടു വംശങ്ങൾ ദിവ്യമായിരുന്നു, ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടിയവ; കര്‍മ്മനിഷ്ഠരും പ്രജാസമ്പന്നരും മഹര്‍ഷിമാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരും ആയിരുന്നു.

Verse 84

प्राणजांस्तु स दृष्ट्वा वै ब्रह्मा द्वादश सात्त्विकान् / ततो ऽसुरान्पितॄन्देवान्मनुष्यांश्चासृजत्प्रभुः

ആ പന്ത്രണ്ടു സാത്വിക പ്രാണജരെ കണ്ട പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് പിന്നെ അസുരന്മാരെയും പിതൃകളെയും ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 85

मुखाद्देवानजनयत् पितॄंश्चैवाथ वक्षसः / प्रजननान्मनुष्यान्वै जघनान्निर्ममे ऽसुरान्

അവൻ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് പിതൃകളെ; പ്രജനനേന്ദ്രിയത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരെ, ജഘനത്തിൽ നിന്ന് അസുരന്മാരെ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 86

नक्तं सृजन्पुनर्ब्रह्मा ज्योत्स्नाया मानुषात्मनः / सुधायाश्च पितॄंश्चैव देवदेवः ससर्जह

വീണ്ടും ദേവദേവനായ ബ്രഹ്മാവ് രാത്രി സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, ജ്യോത്സ്നയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യസ്വഭാവമുള്ളവരെയും, സുധയിൽ നിന്ന് പിതൃകളെയും കൂടി സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 87

मुख्यामुख्यान् मृजन्देवानसुरांश्च ततः पुनः / सनसश्च मनुष्यांश्च पितृवन्महतः पितॄन्

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം മുഖ്യവും അമുഖ്യവും ആയ ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെയും സനസന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും പിതൃസമമായ മഹാപിതൃകളെയും ഉത്ഭവിപ്പിച്ചു।

Verse 88

विद्युतो ऽशनिमेघांश्च लोहितेन्द्रधनूंषि च / ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये

അദ്ദേഹം മിന്നലും അശനി (വജ്രം)യും മേഘങ്ങളും, ചുവന്ന ഇന്ദ്രധനുസ്സുകളും സൃഷ്ടിച്ചു; യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി ഋക്, യജുഃ, സാമ മന്ത്രങ്ങളെയും നിർമ്മിച്ചു।

Verse 89

उच्चावचानि भूतानि महसस्तस्य जज्ञिरे / ब्रह्मणस्तु प्रजासर्गं देवार्षिपितृमानवम्

ആ മഹത്തേജസ്സിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ പലവിധ ജീവികൾ ജനിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രജാസർഗം ദേവ-ഋഷി-പിതൃ-മാനവ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 90

पुनः सृजति भूतानि चराणि स्थावराणि च / यक्षान्पिशाचान् गन्धर्वान्सर्वशो ऽप्सरसस्तथा

അദ്ദേഹം വീണ്ടും ചരവും സ്ഥാവരവും ആയ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; യക്ഷന്മാർ, പിശാചുകൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, എല്ലായിടത്തും അപ്സരസ്സുകളും ഉത്ഭവിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 91

नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् / अव्ययं वा व्ययञ्चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

അദ്ദേഹം നരന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, രാക്ഷസർ; പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ, മൃഗങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ എന്നിവയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; കൂടാതെ അവ്യയവും വ്യയവും എന്ന രണ്ടു വിധത്തിലുള്ള സ്ഥാവര-ജംഗമ ലോകത്തെയും ഒരുക്കുന്നു।

Verse 92

तेषां ते यान्ति कर्माणि प्राक् सृष्टानि स्वयंभुवा / तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः

അവരുടെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍, സ്വയംഭൂ മുന്‍പേ സൃഷ്ടിച്ചതായവ, അവിടേക്കുതന്നെ പോകുന്നു; അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോള്‍ അതേ കര്‍മ്മങ്ങളെയേ വീണ്ടും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 93

हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मौं कृताकृते / तेषामेव पृथक् सूतमविभक्तं त्रयं विदुः

ഹിംസക-അഹിംസക, മൃദു-ക്രൂര, ധര്‍മ്മ-അധര്‍മ്മ, കൃത-അകൃത—ഇത്തരം ഭേദങ്ങളില്‍ അവരുടെ വേറിട്ട ത്രിവിധ ‘സൂത’ തത്ത്വം അവിഭക്തമായിത്തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 94

एतदेवं च नैवं च न चोभे नानुभे तथा / कर्म स्वविषयं प्राहुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

ഇത് ഇങ്ങനെയും, ഇങ്ങനെയല്ലയും; രണ്ടും അല്ല, രണ്ടും അല്ലാത്തതുമല്ല—അങ്ങനെയും; സത്ത്വത്തില്‍ നിലകൊള്ളുന്ന സമദര്‍ശികള്‍ കര്‍മ്മം തന്റെ സ്വവിഷയത്തിലേ ഫലിക്കുന്നതെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 95

नामात्मपञ्चभूतानां कृतानां च प्रपञ्चताम् / दिवशब्देन पञ्चैते निर्ममे समहेश्वरः

നാമം, ആത്മാവ്, പഞ്ചഭൂതങ്ങള്‍—ഇങ്ങനെ കൃതമായ തത്ത്വങ്ങളുടെ വിപുലതയ്ക്കായി സമഹേശ്വരന്‍ ‘ദിവ’ എന്ന ശബ്ദത്താല്‍ ഈ അഞ്ചിനെയും നിര്‍മിച്ചു।

Verse 96

आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु सृष्टयः / शर्वर्यां न प्रसूयन्ते पुनस्तेभ्योदधत्प्रभुः

ഋഷിപ്രണീത നാമങ്ങളും ദേവലോകത്തിലെ സൃഷ്ടികളും രാത്രിയില്‍ പ്രസവിക്കപ്പെടുന്നില്ല; പ്രഭു അവയെ വീണ്ടും അവയില്‍നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 97

इत्येवं कारणाद्भूतो लोकसर्गः स्वयंभुवः / महदाद्या विशेषान्ता विकाराः प्राकृताः स्वयम्

ഇങ്ങനെ കാരണത്തിൽ നിന്നു സ്വയംഭുവായ ലോകസൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിച്ചു. മഹത് മുതലായി വിശേഷാന്തം വരെയുള്ള വികാരങ്ങൾ എല്ലാം സ്വഭാവതഃ പ്രാകൃതങ്ങളാണ്.

Verse 98

चन्द्रसूर्यप्रभो लोको ग्रहनक्षत्रमण्डितः / नदीभिश्च समुद्रैश्च पर्वतैश्च सहस्रशः

ചന്ദ്രസൂര്യപ്രഭയിൽ ദീപ്തമായ ഈ ലോകം ഗ്രഹനക്ഷത്രങ്ങളാൽ മണ്ടിതമാണ്; നദികളും സമുദ്രങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് പർവതങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 99

पुरैश्च विविधै रम्यैः स्फीतैर्जनपदैस्तथा / अस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित्

ഈ ലോകം പലവിധ മനോഹര നഗരങ്ങളാലും സമൃദ്ധ ജനപദങ്ങളാലും സമ്പന്നമാണ്. ഈ ബ്രഹ്മവനത്തിൽ അവ്യക്തനായ സർവ്വജ്ഞ ബ്രഹ്മാവ് സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 100

अव्यक्तबीजप्रभवस्तस्यैवानुग्रहे स्थितः / बुद्धिस्कन्धमयश्चैव इन्द्रियान्तरकोटरः

അവ്യക്തബീജത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച അവൻ, അവന്റെ തന്നെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ബുദ്ധി അവന്റെ തണ്ട്; ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അന്തർഗുഹ അവന്റെ ആശ്രയം.

Verse 101

महाभूतप्रकाशश्च विशेषैः पत्रवांस्तु सः / धर्माधर्मसुपुष्पस्तु सुखदुःखफलोदयः

അത് മഹാഭൂതങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ ദീപ്തമാണ്; വിശേഷങ്ങൾ അതിന്റെ ഇലകളാണ്. ധർമ്മാധർമ്മങ്ങൾ അതിന്റെ മനോഹര പുഷ്പങ്ങൾ; സുഖദുഃഖങ്ങൾ അതിന്റെ ഫലോദയം.

Verse 102

आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः / एतद्ब्रह्मवनं चैव ब्रह्मवृक्षस्य तस्य तत्

സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ജീവാധാരം സനാതന ബ്രഹ്മവൃക്ഷമാണ്; ഈ ബ്രഹ്മവനവും ആ ബ്രഹ്മവൃക്ഷത്തിന്റേതായ വനമെന്നു സ്മൃതം.

Verse 103

अव्यक्तं कारणं यत्र नित्यं सदसदात्मकम् / प्रधानं प्रकृतिंमायां चैवाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

നിത്യമായി സദ്-അസദ്-സ്വഭാവമുള്ള കാരണമവ്യക്തമായിരിക്കുന്നിടത്ത്, തത്ത്വചിന്തകർ അതിനെ ‘പ്രധാനം’, ‘പ്രകൃതി’, ‘മായ’ എന്നും പറയുന്നു.

Verse 104

इत्येषो ऽनुग्रहःमर्गो ब्रह्मनैमित्तिकः स्मृतः / अबुद्धिपूर्वकाः सर्गा ब्रह्मणः प्राकृतास्त्रयः

ഇങ്ങനെ ഈ അനുഗ്രഹമാർഗം ‘ബ്രഹ്മ-നൈമിത്തികം’ എന്നു സ്മൃതം; ബ്രഹ്മാവിന്റെ മൂന്ന് പ്രാകൃത സൃഷ്ടികൾ ബുദ്ധിപൂർവ്വമല്ലാതെ സ്വയം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 105

सुख्यादयस्तु षट् सर्गा वैकृता बुद्धिपूर्वकाः / वैकल्पात्संप्रवर्तन्ते ब्रह्मणस्तेभिमन्यवः

‘സുഖ്യ’ മുതലായ ആറു സൃഷ്ടികൾ വൈകൃതവും ബുദ്ധിപൂർവ്വവുമാണ്; അവ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സംകല്പത്തിൽ നിന്നു പ്രവൃത്തിക്കുന്നു—അഭിമാനസഹിതമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 106

इत्येते प्राकृताश्चैव वैकृताश्च नव स्मृताः / सर्गाः परस्परोत्पन्नाः कारणं तु बुधैः स्मृतम्

ഇങ്ങനെ പ്രാകൃതവും വൈകൃതവും ചേർന്ന് ഒമ്പത് സൃഷ്ടികൾ സ്മൃതം; സൃഷ്ടികൾ പരസ്പരം നിന്നു തന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—ഇതേ കാരണമെന്നു ബുദ്ധിമാന്മാർ പറയുന്നു.

Verse 107

मूर्द्धानं वै यस्य वेदा वदन्ति वियन्नाभिश्चन्द्रसूर्यौं च नेत्रे / दिशः श्रोत्रे विद्धि पादौ क्षितिं च सो ऽचिन्त्यात्मा सर्वभूतप्रणेता

വേദങ്ങൾ ആരുടെ ശിരസ്സെന്ന് പറയുന്നു, ആകാശം ആരുടെ നാഭി, ചന്ദ്രസൂര്യന്മാർ ആരുടെ നേത്രങ്ങൾ, ദിക്കുകൾ ആരുടെ ശ്രോത്രങ്ങൾ, ഭൂമി ആരുടെ പാദങ്ങൾ—അവൻ അചിന്ത്യാത്മാവ്, സർവ്വഭൂതപ്രണേതാവ്.

Verse 108

वक्त्राद्यस्य ब्राह्मणाः संप्रसूता वक्षसश्चैव क्षत्रियाः पूर्वभागे / वैश्या ऊरुभ्यां यस्य पद्भ्यां च शूद्राःसर्वेवर्णा गात्रतः संप्रसूताः

ആരുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണർ ജനിച്ചു, ആളുടെ വക്ഷസ്സിന്റെ മുൻഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയർ; ആളുടെ ഊരുകളിൽ നിന്ന് വൈശ്യർ, ആളുടെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രർ—അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ എല്ലാ വർണങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 109

नारायणात्परोव्यक्तादण्डमव्यक्तसंज्ञितम् / अण्डजस्तु स्वयं ब्रह्मा लोकास्तेन कृताः स्वयम्

നാരായണനിൽ നിന്ന് പരമായ വ്യക്തതത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ‘അവ്യക്ത’ എന്ന പേരുള്ള അണ്ഡം ഉദ്ഭവിച്ചു; ആ അണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, അവൻ തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളെ സ്വയം സൃഷ്ടിച്ചത്.

Verse 110

तत्र कल्पान् दशस्थित्वा सत्यं गच्छन्ति ते पुनः / ते लोका ब्रह्मलोकं वै अपरावर्तिनीं गतिम्

അവിടെ പത്ത് കല്പങ്ങൾ പാർത്തു കഴിഞ്ഞ് അവർ വീണ്ടും സത്യലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; ആ ലോകങ്ങൾ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മലോകം—മടങ്ങിവരാത്ത ഗതി.

Verse 111

आधिपत्यं विना ते वै ऐश्वर्येण तु तत्समाः / भवन्ति ब्रह्मणा तुल्या रूपेण विषयेण च

ആധിപത്യം ഇല്ലെങ്കിലും അവർ ഐശ്വര്യത്തിൽ അവനോടു സമം; രൂപത്തിലും അനുഭവവിഷയങ്ങളിലും അവർ ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യരാകുന്നു.

Verse 112

तत्र ते ह्यवतिष्ठन्ते प्रीतियुक्ताः स्वसंयुताः / अवश्यंभाविनार्थेन प्राकृतं तनुते स्वयम्

അവിടെ അവർ പ്രീതിയോടെ സ്വസംയമത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അനിവാര്യമായ കാരണാർത്ഥം അവൻ സ്വയം പ്രാകൃത ദേഹം ധരിക്കുന്നു.

Verse 113

नानात्वनाभिसंबध्यास्तदा तत्कालभाविताः / स्वपतो ऽबुद्धिपूर्व हि बोधो भवति वै यथा

അപ്പോൾ അവർ നാനാത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു ആ സമയഭാവനയാൽ പ്രേരിതരാകുന്നു; ഉറങ്ങുന്നവനിൽ ആദ്യം അജ്ഞാനം, പിന്നെ തീർച്ചയായ ബോധം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.

Verse 114

तत्कालभाविते तेषां तथा ज्ञानं प्रवर्त्तते / प्रत्याहारैस्तु भेदानां तेषां हि न तु शुष्मिणाम्

ആ സമയഭാവനയാൽ ബാധിതരായ അവരിൽ അങ്ങനെ തന്നെ ജ്ഞാനം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഭേദങ്ങളുടെ പ്രത്യാഹാരം അവർക്കാണ്, ശുഷ്മിണന്മാർക്കല്ല.

Verse 115

तैश्व सार्धं प्रवर्तन्ते कार्याणि कारणानि च / नानात्वदर्शिनां तेषां ब्रह्मलोकनिवासिनाम्

അവരോടൊപ്പം കാര്യങ്ങളും കാരണങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അവർ നാനാത്വദർശികൾ, ബ്രഹ്മലോകനിവാസികൾ ആകുന്നു.

Verse 116

विनिवृत्तविकाराणां स्वेन धर्मेण तिष्ठताम् / तुल्यलक्षण सिद्धास्तु शुभात्मानो निरञ्जनाः

വികാരങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച് സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ സമലക്ഷണസിദ്ധർ—ശുഭാത്മാക്കളും നിരഞ്ജനരുമാകുന്നു.

Verse 117

प्राकृते करणोपेताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः / प्रस्थापयित्वा चात्मानं प्रकृतिस्त्वेष तत्तवतः

പ്രാകൃതകരണങ്ങളാൽ യുക്തരായവർ സ്വാത്മനിൽ തന്നേ നിലകൊള്ളുന്നു. ആത്മാവിനെ സ്ഥാപിച്ചാൽ ഈ പ്രകൃതി തത്ത്വതഃ നിന്റേതായിത്തീരുന്നു॥

Verse 118

पुरुषान्यबहुत्वेन प्रतीता न प्रवर्तते / प्रवर्तते पुनः सर्गस्तेषां साकारणात्मनाम्

പുരുഷന്മാർ പലത്വമായി പ്രതീതിയാകാതിരുന്നാൽ പ്രവൃത്തി ഉണ്ടാകില്ല. എന്നാൽ കാരണസഹിത ആത്മാക്കളുടേ സൃഷ്ടി വീണ്ടും പ്രവഹിക്കുന്നു॥

Verse 119

संयोगः प्रकृतिर्ज्ञेया यक्तानां तत्त्वदर्शिनाम् / तत्रोपवर्गिणी तेषामपुनर्भारगामिनाम्

തത്ത്വദർശികളായ യോഗയുക്തർക്കു സംയോഗം തന്നെയാണ് ‘പ്രകൃതി’ എന്നു അറിയേണ്ടത്. അവിടെയാണ് പുനർജന്മഭാരം ഇല്ലാത്തവർക്ക് മോക്ഷദായിനിയായ അവസ്ഥ।

Verse 120

अभावतः पुनः सत्यं शान्तानामर्चिषामिव / ततरतेषु गतेषूर्द्धं त्रैलोक्यात्तु मुदात्मसु

അഭാവാവസ്ഥയിൽ സത്യം വീണ്ടും ശാന്തമാകുന്നു, അണഞ്ഞ ജ്വാലകളെപ്പോലെ. അവർ ഊർദ്ധ്വഗമിച്ച ശേഷം ത്രൈലോക്യത്തിൽ ആനന്ദാത്മാക്കൾ നിലനിൽക്കും॥

Verse 121

ते सार्द्धं चैर्महर्ल्लोकस्तदानासादितस्तु वै / तच्छिष्या ये ह तिष्ठन्ति कल्पदाह उपस्थिते

അപ്പോൾ അവർ മഹർലോകത്തെയും കൂടി എത്തിച്ചേരുന്നില്ല. എന്നാൽ അവരുടെ ശിഷ്യർ, കല്പദാഹം സമീപിച്ചാലും നിലകൊള്ളുന്നവർ, അവിടെയേ തുടരുന്നു॥

Verse 122

गन्धर्वाद्याः पिशाचाश्चमानुषा ब्रह्मणादयः / पशवः पक्षिणश्चैव स्थावराः ससरीसृपाः

ഗന്ധർവാദികൾ, പിശാചുകൾ, മനുഷ്യർ, ബ്രഹ്മാദികൾ; മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, സ്ഥാവരങ്ങൾ, സരീസൃപങ്ങൾ—എല്ലാം.

Verse 123

तिष्ठत्सुतेषु तत्कालं पृथिवीतलवसिषु / सहस्रंयत्तु रश्मीनां सूर्यस्येह विनश्यति

ഭൂതലത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ ആ സമയത്ത് നിശ്ചലമായി നില്ക്കുമ്പോൾ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ നിന്നൊരു സഹസ്രം ഇവിടെ നശിക്കുന്നു.

Verse 124

ते सप्त रश्मयो भूत्वा एकैको जायते रविः / क्रमेण शतमानास्ते त्रींल्लोकान्प्रदहन्त्युत

അവ ഏഴ് കിരണങ്ങളായി, ഒന്നൊന്നായി രവി ജനിക്കുന്നു; അവ ക്രമേണ നൂറുനൂറായി വർധിച്ച് ത്രിലോകത്തെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 125

जङ्गमान्स्थावरांश्चैव नदीः सर्वाश्च पर्वतान् / शुष्के पूर्वमनावृष्ट्या चैस्तैशचैव प्रतापिताः

ചരവും അചരവും, എല്ലാ നദികളും പർവതങ്ങളും—മുമ്പേ മഴയില്ലായ്മകൊണ്ട് ഉണങ്ങി, ആ കിരണങ്ങളുടെ താപത്തിൽ തന്നെ ചുട്ടുപൊള്ളുന്നു.

Verse 126

तदा ते विवशाः सर्वे निर्दग्धाः सूर्यरश्मिभिः / जङ्गमाः स्थावराश्चैव धर्माधर्मादिकास्तु वै

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും നിർബ്ബലരായി സൂര്യകിരണങ്ങളാൽ ദഹിക്കുന്നു—ചരവും അചരവും; ധർമ്മാധർമ്മാദികളും തീർച്ചയായും.

Verse 127

दग्धदेहास्तदा ते तु धूतपापा युगात्यये / ख्यातातपा विनिर्मुक्ताः शुभया चातिबन्धया

അപ്പോൾ യുഗാന്തത്തിൽ അവർ ദഗ്ധദേഹരായിരുന്നാലും പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോയി; പ്രസിദ്ധമായ തപോക്ലേശത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി ശുഭവും ദൃഢവുമായ ബന്ധത്തോടെ യുക്തരായി।

Verse 128

ततस्ते ह्युपपद्यन्ते तुल्यरूपैर्जनैर्जनाः / उषित्वा रजनीं ते च ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

പിന്നീട് അവർ സമരൂപമുള്ള ജനങ്ങളിടയിൽ ജനിക്കുന്നു; അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു രാത്രിക്കാലം അവിടെ വസിക്കുന്നു।

Verse 129

पुनः सर्गे भवन्तीह मानस्यो ब्रह्मणः प्रजाः / ततस्तेषु प्रपन्नेषु जनैस्त्रैलोक्यवासिषु

വീണ്ടും സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസസന്താനമായ പ്രജകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ത്രിലോകവാസികൾ അവരിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ।

Verse 130

निर्दग्धेषु च लोकेषु तदा सूर्यैस्तु सप्तभिः / वृष्ट्या क्षितौ प्लावितायां विजनेष्वर्णवेषु वा

ഏഴ് സൂര്യന്മാർ ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ ലോകങ്ങൾ ചാരമാകുന്നു; മഴകൊണ്ട് ഭൂമി പ്രളയജലത്തിൽ മുങ്ങി, ജനശൂന്യമായ സമുദ്രങ്ങളുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 131

समुद्राश्चैव मेघाश्च आपश्चैवाथ पार्थिवाः / शरमाणा व्रजन्त्येव सलिलाख्यास्तथाचलाः

സമുദ്രങ്ങളും മേഘങ്ങളും ഭൂമിയിലെ ജലങ്ങളും—എല്ലാം ലജ്ജിച്ചപോലെ മാറിപ്പോകുന്നു; ‘സലില’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ജലരാശികളും പർവതങ്ങളും അതുപോലെ നീങ്ങിപ്പോകുന്നു।

Verse 132

आगतागतिकं चैव यदा तु सलिलं बहु / संछाद्येमां स्थितां भूमिमर्णवाख्यं तदाभवत

ആഗമന-നിഗമനസ്വഭാവമുള്ള ജലം അത്യധികമായി വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ, അത് ഈ സ്ഥിരമായ ഭൂമിയെ മൂടി; അപ്പോൾ അതിന് ‘അർണവം’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു.

Verse 133

आभाति यस्माच्चाभासाद्भाशब्दः कान्तिदीप्तिषु / स सर्वः समनुप्राप्ता मासां भाभ्यो विभाव्यते

ഏതുകൊണ്ടാണ് പ്രകാശം തെളിയുന്നതോ, അതിന്റെ ആഭാസം കൊണ്ടാണ് കാന്തി-ദീപ്തികളിൽ ‘ഭാ’ എന്ന ശബ്ദം പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്; ആ പ്രകാശം സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചതിനാൽ മാസങ്ങൾ ‘ഭാ’യിൽ നിന്നു വിവേചിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 134

तदन्तस्तनुते यस्मात्सर्वां पृथ्वीं समततः / धातुस्तनोति विस्तारं ततोपतनवः स्मृताः

കാരണം അത് അകത്തുനിന്ന് സർവ്വ ഭൂമിയെയും എല്ലാടവും സമമായി വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; ‘തൻ’ ധാതു വിപുലീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവർ ‘പതനവ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 135

शार इत्येव शीर्णे तु नानार्थो धातु रुच्यते / एकार्णवे भवन्त्यापो न शीर्णास्तेन ता नराः

‘ശാര’ എന്ന പദം ‘ശീർണ’ (ക്ഷയിച്ച) അർത്ഥത്തിൽ നാനാർത്ഥധാതുവായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ജലങ്ങൾ ഏക അർണവത്തിൽ ഒന്നാകുന്നതിനാൽ അവ ശീർണമല്ല—എന്നാണ് പറയുന്നത്.

Verse 136

तस्मिन् युगसहस्रान्ते संस्थिते ब्रह्मणो ऽहनि / तावत्कालं रजन्यां च वर्तन्त्यां सलिलात्मनः

യുഗസഹസ്രാന്തത്തിൽ ബ്രഹ്മന്റെ ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, അതേ കാലം ബ്രഹ്മന്റെ രാത്രിയിലും എല്ലാം ജലസ്വരൂപമായിത്തന്നെ നിലനിൽക്കും.

Verse 137

ततस्ते सलिले तस्मिन् नष्टाग्नौ पृथिवीतले / प्रशान्तवाते ऽन्धकारे निरालोके समन्ततः

അപ്പോൾ ആ ജലത്തിൽ, ഭൂമിതലത്തിൽ അഗ്നി ലയിച്ചപ്പോൾ, കാറ്റ് ശാന്തമായി, എല്ലാടവും പ്രകാശരഹിതമായ ഘോരാന്ധകാരം വ്യാപിച്ചു।

Verse 138

येनैवाधिष्ठितं हीदं ब्रह्मणः पुरुषः प्रभुः / विभागमस्य लोकस्य प्रकर्तुं पुनरैच्छत

ഈ ലോകത്തെ അധിഷ്ഠിച്ച പ്രഭു പുരുഷനായ ബ്രഹ്മൻ, ഈ ലോകത്തിന്റെ വിഭജനം വീണ്ടും നടത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 139

शार इत्येव शीर्णे तु नानार्थो धातु रुच्यते / एकर्णवे ततस्तस्मिन्नष्टे स्थावर जङ्गमे / तदा भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

‘ശാര’ എന്ന ധാതു ‘ശീർണ’ (ക്ഷീണ) അർത്ഥത്തിൽ പലവിധമായി പ്രസിദ്ധമാണ്. ആ ഏകാർണവ പ്രളയജലത്തിൽ സ്ഥാവര-ജംഗമ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രഹ്മൻ സഹസ്രനേത്രനും സഹസ്രപാദനും ആയി ഭവിച്ചു।

Verse 140

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः / ब्रह्मा नारायणा ख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

സഹസ്രശിരസ്സുള്ള, സ്വർണവർണ്ണൻ, ഇന്ദ്രിയാതീതൻ ആയ ആ പുരുഷൻ—ബ്രഹ്മൻ ‘നാരായണ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ—അപ്പോൾ ആ ജലത്തിൽ നിദ്രിച്ചു ശയിച്ചു।

Verse 141

सत्त्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु स शून्यं लोकमैक्षत / अनेनाद्येन पादेन पुराणं परिकीर्तितम्

സത്ത്വത്തിന്റെ ഉന്മേഷത്തിൽ ഉണർന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ലോകത്തെ ശൂന്യമായി കണ്ടു. ഈ ആദ്യ പാദത്തിലൂടെ പുരാണം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു।