Shloka 80
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
व्यतीतौ सप्तमे कल्पे पुराणौ लोकसाधकौ / विरजेते ऽत्र वै लोके तेजसाक्षिप्य चात्मनः
Transliteration
vyatītau saptame kalpe purāṇau lokasādhakau / virajete 'tra vai loke tejasākṣipya cātmanaḥ
Translation
ഏഴാം കല്പം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ രണ്ടു പുരാതന ലോകസാധകർ തങ്ങളുടെ തേജസ്സു പ്രക്ഷേപിച്ച് ഈ ലോകത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നു।
Word by Word
व्यतीतौhaving passed
व्यतीतौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + अति + इ (धातु) → व्यतीत (कृदन्त, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; “having passed/elapsed”
सप्तमेin the seventh
सप्तमे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘सप्तमे’—in the seventh
कल्पेin the kalpa
कल्पे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पुराणौancient
पुराणौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
लोक-साधकौbenefactors of the world
लोक-साधकौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootलोक (प्रातिपदिक) + साधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘लोकस्य साधकौ’—accomplishers/benefactors of the world
विरजेतेthey shine/are resplendent
विरजेते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + रज् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, द्विवचन; आत्मनेपद
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तेजसाby radiance
तेजसा:
Karana (करण/तृतीया)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
आक्षिप्यhaving drawn (in)
आक्षिप्य:
Purvakala (पूर्वकाल क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआ + क्षिप् (धातु) → आक्षिप्य (क्त्वान्त/gerund)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive) — “having drawn/attracted”
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
आत्मनःof themselves/into themselves
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; स्वसम्बन्ध (reflexive genitive)