Shloka 50
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
लक्षणैर्नारकाद्यैस्तैरष्टधा च व्यवस्थिताः / सिद्धात्मानो मनुष्यास्ते गन्धर्वैः सह धर्मिणः
Transliteration
lakṣaṇairnārakādyaistairaṣṭadhā ca vyavasthitāḥ / siddhātmāno manuṣyāste gandharvaiḥ saha dharmiṇaḥ
Translation
നാരകാദി ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകാരം അവർ എട്ടുവിധമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആ സിദ്ധാത്മ മനുഷ്യർ ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം ധർമ്മനിഷ്ഠരാണ്.
Word by Word
लक्षणैःby characteristics
लक्षणैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), बहुवचन
नारक-आद्यैःbeginning with the hellish (etc.)
नारक-आद्यैः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootनारक (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('beginning with hellish'); पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तैःby those
तैः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
अष्टधाeightfold
अष्टधा:
प्रकार (manner adverb)
TypeIndeclinable
Rootअष्टधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'in eight ways')
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
व्यवस्थिताःare arranged/established
व्यवस्थिताः:
क्रिया (predicate participle)
TypeVerb
Rootवि-अव-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि/भावे अर्थः: 'स्थिताः/विन्यस्ताः'
सिद्ध-आत्मानःperfected souls
सिद्ध-आत्मानः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास ('perfected-souled'); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मनुष्याःhumans
मनुष्याः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तेthose
ते:
अनुवृत्ति/सम्बन्ध
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
गन्धर्वैःwith Gandharvas
गन्धर्वैः:
सहकारक/सहयोग (association; सह-योग)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
सहtogether with
सह:
सहयोग (association marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-सम्बन्धक-अव्यय (preposition-like indeclinable: 'together with')
धर्मिणःrighteous, virtuous
धर्मिणः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootधर्मिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन