Shloka 85
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
मुखाद्देवानजनयत् पितॄंश्चैवाथ वक्षसः / प्रजननान्मनुष्यान्वै जघनान्निर्ममे ऽसुरान्
Transliteration
mukhāddevānajanayat pitṝṃścaivātha vakṣasaḥ / prajananānmanuṣyānvai jaghanānnirmame 'surān
Translation
അവൻ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് പിതൃകളെ; പ്രജനനേന്ദ്രിയത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരെ, ജഘനത്തിൽ നിന്ന് അസുരന്മാരെ നിർമ്മിച്ചു.
Word by Word
mukhātfrom (his) mouth
mukhāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Pañcamī (Abl,5), Ekavacana
devāngods
devān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Acc,2), Bahuvacana
ajanayatproduced, generated
ajanayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√jan (धातु)
FormLaṅ (Imperfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; Parasmaipada; causative sense (णिच्) implied: 'caused to be born/produced'
pitṝnmanes
pitṝn:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Acc,2), Bahuvacana
caand
ca:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
evaindeed
eva:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic particle
athathen
atha:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya; sequential particle (अनन्तरार्थक)
vakṣasaḥfrom (his) chest
vakṣasaḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootvakṣas (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Pañcamī (Abl,5), Ekavacana (also possible Ṣaṣṭhī; here ablative by sense 'from the chest')
prajananātfrom the generative organ
prajananāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootprajanana (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Pañcamī (Abl,5), Ekavacana
manuṣyānhumans
manuṣyān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanuṣya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Acc,2), Bahuvacana
vaiindeed
vai:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic particle
jaghanātfrom (his) hips/loins
jaghanāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootjaghana (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Pañcamī (Abl,5), Ekavacana
nirmameformed, made
nirmame:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√mā (धातु; māṅ = measure/make) with nis-/nir-
FormLaṅ (Imperfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; Ātmanepada
asurānasuras
asurān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasura (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Acc,2), Bahuvacana