Shloka 121
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
ते सार्द्धं चैर्महर्ल्लोकस्तदानासादितस्तु वै / तच्छिष्या ये ह तिष्ठन्ति कल्पदाह उपस्थिते
Transliteration
te sārddhaṃ cairmaharllokastadānāsāditastu vai / tacchiṣyā ye ha tiṣṭhanti kalpadāha upasthite
Translation
അപ്പോൾ അവർ മഹർലോകത്തെയും കൂടി എത്തിച്ചേരുന്നില്ല. എന്നാൽ അവരുടെ ശിഷ്യർ, കല്പദാഹം സമീപിച്ചാലും നിലകൊള്ളുന്നവർ, അവിടെയേ തുടരുന്നു॥
Word by Word
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
सार्द्धम्together (with)
सार्द्धम्:
Sahartha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootसार्द्धम् (अव्यय)
FormAdverb/Preposition-like indeclinable; “together/with”
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction
एःwith them/with these (uncertain)
एः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootए (सर्वनाम-प्रातिपदिक; uncertain)
FormAblative/Genitive Singular (uncertain due to sandhi/reading ‘cair’); likely ‘च + एः/एभिः’ corruption
महर्-लोकःMaharloka
महर्-लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहर् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
FormTemporal adverb
अनासादितःnot reached/unsought
अनासादितः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootअन् (नञ्) + आ + √सद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast participle with negation; Masculine, Nominative, Singular; qualifies महर्लोकः
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Contrast (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormParticle
वैindeed
वै:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
FormEmphatic particle
तत्-शिष्याःhis/their disciples
तत्-शिष्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + शिष्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; relative pronoun
हindeed/for (emphasis)
ह:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
FormParticle (स्मरण/प्रसिद्धि/अनुनासिक-निपात)
तिष्ठन्तिstand/remain
तिष्ठन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
FormLakāra: Laṭ (Present), Prathama-puruṣa (3rd), Plural; Parasmaipada
कल्प-दाहेin the conflagration of the kalpa
कल्प-दाहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक) + दाह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative Singular; “at the burning at the end of a kalpa”
उपस्थितेwhen present/when it has arrived
उपस्थिते:
Sati-saptami (सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootउप + √स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast participle; Locative Singular (सप्तमी एकवचन), Masculine/Neuter; in locative absolute with कल्पदाहे