Shloka 129
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
पुनः सर्गे भवन्तीह मानस्यो ब्रह्मणः प्रजाः / ततस्तेषु प्रपन्नेषु जनैस्त्रैलोक्यवासिषु
Transliteration
punaḥ sarge bhavantīha mānasyo brahmaṇaḥ prajāḥ / tatasteṣu prapanneṣu janaistrailokyavāsiṣu
Translation
വീണ്ടും സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസസന്താനമായ പ്രജകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ത്രിലോകവാസികൾ അവരിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ।
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
सम्बन्ध (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (again)
सर्गेin creation
सर्गे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location-Time)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भवन्तिbecome/come to be
भवन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
इहhere
इह:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Place)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here)
मानस्यःmind-born
मानस्यः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (प्रजाः)
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive/Relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रजाःcreatures/offspring
प्रजाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअनन्तरवाचक-अव्यय (thereafter)
तेषुamong them
तेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; सर्वनाम
प्रपन्नेषुwhen (they) had resorted/entered
प्रपन्नेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative absolute-like)
TypeAdjective
Rootप्र-√पद् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त)
जनैःby people/beings
जनैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
त्रैलोक्य-वासिषुdwelling in the three worlds
त्रैलोक्य-वासिषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + वासिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (त्रैलोक्ये वासिनः) विशेषण (जनैः)