Adhyaya 71

Verse 1

[वेर्सेस् २,७०।३ - ४९ नोत् अवैलब्ले अत् प्रेसेन्त्] सूत उवाच सात्त्वताज्जज्ञिरे पुत्राः कौशल्यायां महाबलाः / भजमानो भजिर्द्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधो ऽन्धकः

[2.70.3–49 ശ്ലോകങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല] സൂതൻ പറഞ്ഞു—കൗശല്യയിൽ സാത്ത്വതനിൽ നിന്ന് മഹാബലന്മാരായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു: ഭജമാനൻ, ഭജി, ദിവ്യൻ, വൃഷ്ണി, ദേവാവൃധൻ, അന്ധകൻ।

Verse 2

महाभोजश्च विख्यातो ब्रह्मण्यस्सत्यसंगरः / तेषां हि सर्गाश्चत्वारः शृणुध्वं विस्तरेण वै

മഹാഭോജൻ പ്രസിദ്ധൻ; ബ്രാഹ്മണഭക്തനും സത്യസംഗ്രാമത്തിൽ അചഞ്ചലനും. അവരുടെ നാല് സർഗങ്ങൾ ഉണ്ട്—വിശദമായി കേൾക്കുക.

Verse 3

भजमानस्य सृंजय्यो बाह्यका चोपवाह्यका / सृंज यस्य सुते द्वे तु बाह्यके ते उदावहत्

ഭജമാനന്റെ ഭാര്യമാർ സൃഞ്ജയ്യാ, ബാഹ്യകാ, ഉപവാഹ്യകാ. സൃഞ്ജയന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാരെ ബാഹ്യകാ വിവാഹത്തിൽ നൽകി.

Verse 4

तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रसूते तु सुतान्बहून् / निम्लोचिः किङ्कणश्चैव धृष्टिः पर पुरञ्जयः

അവന്റെ ഭാര്യമാരായ ആ രണ്ടു സഹോദരിമാർ അനേകം പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—നിമ്ലോചി, കിങ്കണൻ, ധൃഷ്ടി, പരപുരഞ്ജയൻ.

Verse 5

ते बाह्यकाया सृंजय्या भजमानाद्विजज्ञिरे / अयुताजित्सहस्राजिच्छताजिदिति नामतः

അവർ ബാഹ്യകയും സൃഞ്ജയ്യയും വഴി ഭജമാനനിൽ ജനിച്ചു; പേരിൽ അയുതാജിത്, സഹസ്രാജിത്, ശതാജിത് എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 6

बाह्यकायां भगिन्यां ते भजमानाद्विजज्ञिरे / तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्म ह

ബാഹ്യകാ എന്ന ആ സഹോദരിയിലും അവർ ഭജമാനനിൽ ജനിച്ചു. അവരിൽ രാജാവ് ദേവാവൃധൻ ‘എനിക്ക് സർവ്വഗുണസമ്പന്നനായ പുത്രൻ ഉണ്ടാകട്ടെ’ എന്നു ചിന്തിച്ച് പരമതപസ് ചെയ്തു.

Verse 7

संयोज्या त्मानमेवं स पर्णाशजलमस्पृशत्

ഇങ്ങനെ സ്വയം സംയമിപ്പിച്ച് അവൻ പർണാശാ നദിജലം സ്പർശിച്ചു।

Verse 8

सा चोपस्पर्शनात्तस्य चकार प्रियमापगा / कल्याणत्वान्नरपतेस्तस्य सा निम्नगोत्तमा

അവന്റെ ഉപസ്പർശത്താൽ ആ അപഗാ നദി പ്രസന്നയായി, നരപതിക്കു പ്രിയമായ മംഗളം ചെയ്തു; ആ ശ്രേഷ്ഠ നദി രാജാവിന് കല്യാണകരമായി.

Verse 9

चिन्तयाभिपरीताङ्गी जगामाथ विनिश्चयम् / नाभिगच्छामि तां नारीं यस्यामेवंविधः सुतः

ചിന്തയാൽ വ്യാകുലയായി അവൾ തീരുമാനിച്ചു—‘ഇത്തരമൊരു പുത്രനുള്ള ആ സ്ത്രീയിലേക്കു ഞാൻ പോകുകയില്ല.’

Verse 10

भवेत्सर्वगुणोपेतो राज्ञो देवावृधस्य हि / तस्मादस्य स्वयं चाहं भवाम्यद्य सहव्रता

ദേവാവൃധ രാജാവ് സർവ്വഗുണസമ്പന്നനായിരിക്കട്ടെ; അതുകൊണ്ട് ഇന്ന് ഞാൻ സ്വയം അവന്റെ സഹവ്രതയായി, പതിവ്രത സഹചാരിണിയായി മാറും.

Verse 11

जज्ञे तस्याः स्वयं हृत्स्थो भावस्तस्य यथेरितः / अथ भूत्वा कुमारी तु सा चिन्तापरमेव च

അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയുള്ള ഭാവം സ്വയം ഉദിച്ചു; പിന്നെ അവൾ കുമാരിയായിരുന്നിട്ടും അത്യന്തം ചിന്തയിൽ മുങ്ങി നിന്നു.

Verse 12

वरयामास राजानं तामियेष स पार्थिवः / तस्यामाधत्त गर्भे स तेजस्विनमुदा रधीः

രാജാവ് അവളെ വരിച്ചു; അവളും ആ പാർത്ഥിവനരികേ ചെന്നു. ആനന്ദത്തോടെ അവൾ ഗർഭത്തിൽ തേജസ്വിയായ പുത്രനെ ധരിച്ചു.

Verse 13

अथ सा नवमे मासि सुषुवे सरिता वरा / पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधत्तदा

പിന്നീട് ഒമ്പതാം മാസത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ സരിത ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു—സർവ്വഗുണസമ്പന്നനായ ബഭ്രുവിനെ; അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ദേവാവൃധനെ മഹിമയിൽ ഉയർത്തി.

Verse 14

तत्र वंशे पुराणज्ञा गाथां गायन्ति वै द्विजाः / गुणान्देवावृधस्यापि कीर्तयन्तो महात्मनः

ആ വംശത്തിൽ പുരാണജ്ഞരായ ദ്വിജന്മാർ ഗാഥകൾ പാടുന്നു; മഹാത്മാവായ ദേവാവൃധന്റെ ഗുണങ്ങളും കീർത്തിക്കുന്നു.

Verse 15

यथैव शृणुमो दूरात्सपंश्यामस्तथान्तिकात् / बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृथः समः

ദൂരത്തിൽ നിന്ന് കേൾക്കുന്നതുപോലെ, അടുത്ത് നിന്നുമെ നാം കാണുന്നു—ബഭ്രു മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ദേവന്മാരിൽ ദേവാവൃധനോട് സമൻ.

Verse 16

पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च सहस्राणि च सप्ततिः / येमृतत्वमनुप्राप्ता बब्रोर्देवावृधादपि

അറുപത്തയ്യായിരത്തി എഴുപത് പുരുഷന്മാർ—അവർ ബഭ്രുവിന്റെയും ദേവാവൃധന്റെയും കാരണത്താൽ അമൃതത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 17

यज्वा दानपतिर्धीरो ब्रह्मण्यः सत्यवाग्बुधः / कीर्त्तिमांश्च महाभोजः सात्त्वतानां महारथः

അവൻ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവൻ, ദാനത്തിന്റെ അധിപൻ, ധീരൻ, ബ്രാഹ്മണഭക്തൻ, സത്യവാക്യനും ബുദ്ധിമാനും ആയിരുന്നു. കീർത്തിമാനായ മഹാഭോജൻ, സാത്ത്വതരുടെ മഹാരഥൻ.

Verse 18

तस्यान्ववायः सुमहान्भोजा ये भुवि विश्रुताः / गान्धारी चैव माद्री च धृष्टैर्भार्ये बभूवतुः

അവന്റെ വംശം അതിമഹത്തായതായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധരായ ഭോജന്മാർ പിറന്നു. ധൃഷ്ടനു ഗന്ധാരിയും മാദ്രിയും എന്ന രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായി.

Verse 19

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम् / साद्री युधाजितं पुत्रं ततो मीढ्वांसमेव च

ഗന്ധാരി മിത്രനന്ദനനായ സുമിത്രനെ പ്രസവിച്ചു. മാദ്രി യുധാജിത് എന്ന പുത്രനെയും, തുടർന്ന് മീഢ്വാംസനെയും പ്രസവിച്ചു.

Verse 20

अनमित्रं शिनं चैव ताबुभौ पुरुषोत्तमौ / अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः

അനമിത്രനും ശിനനും—ഇരുവരും ഉത്തമപുരുഷന്മാരായി. അനമിത്രന്റെ പുത്രൻ നിഘ്നൻ; നിഘ്നന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.

Verse 21

प्रसेनश्च महाभागः सत्राजिच्च सुताबुभौ / तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत्

മഹാഭാഗ്യശാലിയായ പ്രസേനനും സത്രാജിതനും—ഇരുപുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി. സത്രാജിതന് സൂര്യദേവനോടു പ്രാണസമമായ സഖ്യത ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 22

स कदाचिन्निशापाये रथेन रथिनां वरः / तोयं कूलात्समुद्धर्तुमुपस्थातुं ययौरविम्

ഒരു ദിവസം രാത്രിയുടെ അവസാനം, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ രാജാവ് രഥത്തിൽ ചെന്നു, തീരത്തിൽ നിന്ന് ജലം എടുത്ത് സൂര്യദേവനെ ഉപാസിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 23

तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वानग्रतः स्थितः / सुस्पष्टमूर्त्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान्विभुः

അവൻ ഉപാസന ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ സൂര്യനായ വിവസ്വാൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു—സ്പഷ്ടമായ ദിവ്യമൂർത്തിയോടെ, ഭഗവാനായി, തേജോമണ്ഡലത്തോടെ ദീപ്തനായ സർവ്വവ്യാപി।

Verse 24

अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः / यथैव व्योम्नि पश्यामि त्वामहं ज्योतिषां पते

അപ്പോൾ രാജാവ് മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ട വിവസ്വാനോട് പറഞ്ഞു—ഹേ ജ്യോതിസ്സുകളുടെ അധിപതേ! ആകാശത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ എങ്ങനെ കാണുന്നുവോ, അതുപോലെ ഇവിടെക്കും കാണുന്നു।

Verse 25

तेजोमण्डलिनं चैव तथैवाप्यग्रतः स्थितम् / को विशेषो विवस्वंस्ते सख्येनोपगतस्य वै

തേജോമണ്ഡലത്തോടെ തന്നെയായി നീ മുമ്പിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും ഞാൻ കാണുന്നു; ഹേ വിവസ്വാൻ, സഖ്യഭാവത്തോടെ വന്ന നിന്റെ ഈ നിലയിൽ എന്താണ് പ്രത്യേകത?

Verse 26

एतच्छ्रुत्वा स भगवान्मणिरत्नं स्यमन्तकम् / स्वकण्ठादवमुच्याथ बबन्ध नृपतेस्तदा

ഇത് കേട്ട ഭഗവാൻ സൂര്യദേവൻ ‘സ്യമന്തകം’ എന്ന മണിരത്നം തന്റെ കണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് അഴിച്ച്, അന്നേ സമയം രാജാവിന് ധരിപ്പിച്ചു.

Verse 27

ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस्तदा / प्रीतिमानथ तं दृष्ट्वा मुहूर्त्तं कृतवान्कथाम्

അപ്പോൾ രാജാവ് ആ ദേഹധാരിയെ കണ്ടു. അവനെ കണ്ടു സന്തോഷിച്ച് കുറച്ചുനേരം അവനോടു സംഭാഷണം നടത്തി.

Verse 28

तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् / प्रोवाचाग्निसवर्णं त्वां येन लोकः प्रपश्यति

വീണ്ടും പുറപ്പെട്ട വിവസ്വന്തനോടു സത്രജിത് പറഞ്ഞു— “അഗ്നിവർണ്ണ തേജസ്സേ! ലോകം ഏതിനാൽ കാണുന്നുവോ, അതു നീ തന്നേ.”

Verse 29

तदेतन्मणिरत्नं मे भगवन्दातुमर्हसि / स्यमं तकं नाममणिं दत्तवांस्तस्य भास्करः

ഹേ ഭഗവൻ! ഈ മണിരത്നം എനിക്ക് ദാനം ചെയ്യണമേ. ‘സ്യമന്തക’ എന്ന ഈ മണി അവനു ഭാസ്കരൻ നൽകിയതാകുന്നു.

Verse 30

स तमामुच्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः / विस्मापयित्वाथ ततः पुरीमन्तःपुरं ययौ

അവനെ വിടവാങ്ങി രാജാവ് നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. എല്ലാവരെയും വിസ്മയിപ്പിച്ച് പിന്നെ കൊട്ടാരത്തിലെ അന്തഃപുരത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 31

स प्रसेनाय तद्दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् / ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिदुत्तमम्

ആ നരപതി സത്രജിത് സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ സഹോദരൻ പ്രസേനയ്ക്ക് ആ ദിവ്യ ‘സ്യമന്തക’ മണിരത്നം നൽകി.

Verse 32

स्यमन्तको नाम मणिर्यस्मिन्राष्ट्रे स्थितो भवेत् / कामवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं तथा

‘സ്യമന്തക’ എന്ന മാണിക്യം ഏതു രാജ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവിടെ ഇഷ്ടാനുസൃതമായി മഴ പെയ്യിക്കുന്ന പർജന്യൻ ഉണ്ടാകും; രോഗഭയവും ഉണ്ടാകില്ല.

Verse 33

लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम् / गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार च

പ്രസേനൻ സ്യമന്തക മാണിക്യത്തെ നേടുവാൻ ലാലസിച്ചു; എന്നാൽ ഗോവിന്ദൻ അതിനെ ലഭിച്ചില്ല, ശേഷിയുണ്ടായിട്ടും കവർന്നുമില്ല.

Verse 34

कधाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः / स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप सुदारुणम्

ഒരിക്കൽ ആ മാണിക്യം ധരിച്ച് പ്രസേന വേട്ടയ്ക്കുപോയി; സ്യമന്തകത്തിന്റെ കാരണത്താൽ തന്നെ അവൻ സിംഹത്തിന്റെ കൈയിൽ അതിഭീകരമായ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 35

जांबवानृक्षराजस्तु तं सिंहं निजघान वै / आदाय च मणिं दिव्यं स्वबिलं प्रविवेश ह

അപ്പോൾ ഋക്ഷരാജനായ ജാംബവാൻ ആ സിംഹത്തെ തീർച്ചയായും വധിച്ചു; ദിവ്യമായ മാണിക്യം എടുത്തുകൊണ്ട് തന്റെ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 36

तत्कर्म कृष्णस्य ततो वृष्ण्यन्धकमहत्तराः / मणिं गृध्नोस्तु मन्वानास्तमेव विशशङ्किरे

ആ സംഭവത്തിന് ശേഷം വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശങ്ങളിലെ മുതിർന്നവർ, മാണിക്യത്തോട് ലാഭമുണ്ടെന്ന് കരുതി, ആ പ്രവൃത്തിക്കായി കൃഷ്ണനെയേ സംശയിച്ചു.

Verse 37

मिथ्यापवादं तेभ्यस्तं बलवानरिसूदनः / अमृष्यमाणो भगवान्वनं स विचचार ह

അവർ ചുമത്തിയ മിഥ്യാ അപവാദം സഹിക്കാതെ ബലവാനായ അരിസൂദനൻ ഭഗവാൻ വനത്തിൽ വിഹരിച്ചു।

Verse 38

स तु प्रोसेनो मृगयामचरद्यत्र चाप्यथ / प्रसेनस्य पदं ग्राह्यं पुरं पौराप्तकारिभिः

അപ്പോൾ പ്രോസേനൻ എവിടെയൊക്കെയോ വേട്ടയാടി നടന്നു; പ്രോസേനന്റെ പാദമുദ്രകൾ നഗരവാസികൾ പിന്തുടരേണ്ടതായിരുന്നു।

Verse 39

ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च नगमुत्तमम् / अन्वेषयत्परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः

ഋക്ഷവന്തം എന്ന ശ്രേഷ്ഠഗിരിയും, ഉത്തമമായ വിന്ധ്യപർവ്വതവും അന്വേഷിച്ച് ക്ഷീണിച്ചിട്ടും ആ മഹാമനസ് അവയെ ദർശിച്ചു।

Verse 40

साश्वं हतं प्रसेनं तं नाविन्दत्तत्र वै मणिम् / अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः

അവൻ അവിടെ കുതിരയോടുകൂടി കൊല്ലപ്പെട്ട പ്രോസേനനെ കണ്ടു; പക്ഷേ അവിടെ ആ മണി കണ്ടില്ല; പ്രോസേനന്റെ ശരീരത്തിന് സമീപം ഒരു സിംഹം ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 41

ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैरृक्षस्य सूचितः / पदैरन्वेषयामास गुहामृक्षस्य यादवः

അവൻ കരടാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണ്ടു; കരടിന്റെ പാദമുദ്രകൾ അതിന് സൂചനയായി; പിന്നെ യാദവൻ ആ പാദമുദ്രകൾ പിന്തുടർന്ന് കരടിന്റെ ഗുഹയെ അന്വേഷിച്ചു।

Verse 42

महत्यन्तर्बिले वाणीं शश्राव प्रमदेरिताम् / धात्र्या कुमारमादाय सुतं जांबवतो द्विजाः / क्रीडयन्त्याथ मणिना मारोदीरित्युदीरितम्

മഹാഗുഹയുടെ അന്തർഭാഗത്തിൽ ഒരു സ്ത്രീ പ്രേരിപ്പിച്ച വാക്ക് അവൻ കേട്ടു. ധാത്രി ജാംബവന്റെ പുത്രശിശുവിനെ എടുത്ത് മണിയോടെ കളിച്ചുകൊണ്ട്—“മാരോ, തരൂ!” എന്നു ഉച്ചരിച്ചു, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ।

Verse 43

धात्र्युवाच प्रसेनमवधीत्सिंहः सिंहो जांबवता हतः

ധാത്രി പറഞ്ഞു—സിംഹം പ്രസേനനെ വധിച്ചു; ആ സിംഹത്തെ ജാംബവൻ സംഹരിച്ചു।

Verse 44

सुकुमारक मारो दीस्तव ह्यें स्यमन्तकः / व्यक्तीकृतश्च शब्दः स तूर्णं चापि ययौ बिलम्

“സുകുമാരകാ, അടിക്കൂ—തരൂ; ഈ സ്യമന്തകം നിനക്കുള്ളതുതന്നെ.” എന്ന വ്യക്തമായ വാക്ക് കേട്ട ഉടൻ അവൻ വേഗത്തിൽ ഗുഹയിലേക്കു പോയി।

Verse 45

अपश्यच्च बिलाभ्याशे प्रसेन मवदारितम् / प्रविश्य चापि भगवान्स ऋक्षबिलमञ्जसा

ഗുഹയുടെ സമീപത്ത് പ്രസേനനെ കീറിപ്പറിഞ്ഞ നിലയിൽ അവൻ കണ്ടു. തുടർന്ന് ഭഗവാൻ അനായാസം ആ ഋക്ഷ-ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 46

ददर्श ऋक्षराजानं जांबवन्तमुदारधीः / युयुधे वासुदेवस्तु बिले जांबवता सह

ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള അവൻ ഋക്ഷരാജൻ ജാംബവനെ കണ്ടു. തുടർന്ന് വാസുദേവൻ ഗുഹയിൽ ജാംബവനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 47

बाहुभ्यामेव गोविन्दो दिवसानेकविंशतिम् / प्रविष्टे च बिलं कृष्णे वसुदेवापुरस्सराः

ഗോവിന്ദൻ തന്റെ ഭുജബലത്താൽ തന്നെ ഇരുപത്തൊന്ന് ദിവസം യുദ്ധം ചെയ്തു; കൃഷ്ണൻ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ വസുദേവാദികൾ മുൻപായി പിന്തുടർന്നു।

Verse 48

पुनर्द्वारवतीं चैत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन् / वासुदेवस्तु निर्जित्य जांबवन्तं महाबलम्

വീണ്ടും ദ്വാരവതിയിൽ ചെന്നു ചൈത്യത്തിൽ ‘കൃഷ്ണൻ ഹതനായി’ എന്നു അറിയിച്ചു; എന്നാൽ വാസുദേവൻ മഹാബലനായ ജാംബവന്തനെ ജയിച്ചു.

Verse 49

लेभे जांबवन्तीं कन्यामृक्षराजस्य सम्मनाम् / भगवत्तेजसा ग्रस्तो जांबवांन्प्रसभं मणिम्

അവൻ ഋക്ഷരാജന്റെ പ്രിയകുമാരി ജാംബവതിയെ ലഭിച്ചു; ഭഗവത്തേജസ്സാൽ വിസ്മിതനായ ജാംബവാൻ ബലമായി എടുത്ത മണിയും സമർപ്പിച്ചു.

Verse 50

सुतां जांबवतीमाशु विष्वक्सेनाय दत्तवान् / मणिं स्यमन्तकं चैव जग्रहात्मविशुद्धये

ജാംബവതി എന്ന പുത്രിയെ അവൻ ഉടൻ വിഷ്വക്സേനനു നൽകി; ആത്മവിശുദ്ധിക്കായി സ്യമന്തകമണി സ്വീകരിച്ചു.

Verse 51

अनुनीयर्क्षराजं तं निर्ययौ च तदा बिलात् / एवं स मणिमाहृत्य विशोध्यात्मानमात्मना

ആ ഋക്ഷരാജനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് അവൻ അപ്പോൾ ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു; ഇങ്ങനെ മണി കൊണ്ടുവന്ന് അവൻ സ്വയം തന്നെ ശുദ്ധീകരിച്ചു.

Verse 52

ददौ सत्राजिते रत्नं मणिं सात्त्वतसन्निधौ / कन्यां पुनर्जांबवतीमुवाह मधुसूदनः

സാത്ത്വതരുടെ സന്നിധിയിൽ സത്രാജിത് ആ രത്നമണിയെ സമർപ്പിച്ചു; പിന്നെ മധുസൂദനൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ജാംബവതീ കന്യയെ വിവാഹം ചെയ്തു।

Verse 53

तस्मान्मिथ्याभिशापात्तु व्यशुध्यन्मधुसूदनः / इमां मिथ्याभिशप्तिं यः कृष्णस्येह व्यपोहिताम्

ആ മിഥ്യാശാപം മൂലം മധുസൂദനൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ നിർദോഷനായി ശുദ്ധനായി തെളിഞ്ഞു; ഇവിടെ കൃഷ്ണനിൽ ചുമത്തപ്പെട്ട ഈ കള്ളശാപം നീങ്ങിയതിനെ ആരറിയുന്നുവോ।

Verse 54

वेद मिथ्याभिशप्तिं स नाभिस्पृशति कर्हिचित् / दश त्वासन्सत्रजितो भार्यास्तस्यायुतं सुताः

ഈ മിഥ്യാശാപത്തെ അറിയുന്നവനെ അത് ഒരിക്കലും സ്പർശിക്കുകയില്ല; സത്രാജിതന് പത്ത് ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു, അവന് പത്തായിരം പുത്രന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 55

ख्यातिमन्तस्त्रयस्तेषां भङ्गकारस्तु पूर्वजः / वीरो वातपतिश्चैव तपस्वी च बहुप्रियः

അവരിൽ മൂവർ അത്യന്തം ഖ്യാതരായിരുന്നു; അവരിൽ മൂത്തവൻ ഭംഗകാരൻ—വീരൻ, വാതപതി, തപസ്വി, പലർക്കും പ്രിയൻ।

Verse 56

अथ वीरमती नाम भङ्गकारस्य तु प्रसूः / सुषुवे सा कुमारीस्तु तिस्रो रूपगुणान्विताः

പിന്നീട് ഭംഗകാരന്റെ ഭാര്യ വീരമതി എന്നായിരുന്നു; അവൾ രൂപഗുണസമ്പന്നമായ മൂന്ന് കന്യകളെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 57

सत्यभामोत्तमा स्त्रीणां व्रतिनी च दृढव्रता / तथा तपस्विनी चैव पिता कृष्णय तां ददौ

സത്യഭാമ സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠ, വ്രതിനി, ദൃഢവ്രതയും തപസ്വിനിയും ആയിരുന്നു; അവളുടെ പിതാവ് അവളെ ശ്രീകൃഷ്ണനു സമർപ്പിച്ചു.

Verse 58

न च सत्राजितः कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आदत्त तदुपश्रुत्य भोजेन शतधन्वना

സത്രാജിത് ശ്രീകൃഷ്ണനു സ്യമന്തക മാണിക്യരത്നം നൽകിയില്ല; അത് കേട്ട ഭോജവംശീയൻ ശതധന്വൻ (കോപത്തോടെ) ഉണർന്നു.

Verse 59

तदा हि प्रार्थयामास सत्यभामामनिन्दिताम् / अक्रूरो धनमन्विच्छन्मणिं चैव स्यमन्तकम्

അപ്പോൾ അക്രൂരൻ ധനവും സ്യമന്തക മാണിക്യവും തേടി, കുറ്റമറ്റ സത്യഭാമയെ വിവാഹാർഥം അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 60

सत्राजितं ततो इत्वा शतधन्वा महाबलः / रात्रौ तं मणिमादाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्

പിന്നീട് മഹാബലവാൻ ശതധന്വൻ സത്രാജിത്തിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; രാത്രിയിൽ ആ മാണിക്യം എടുത്ത് പിന്നെ അക്രൂരനു നൽകി.

Verse 61

अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः / समयं कारयाञ्चक्रे बोध्यो नान्यस्य चेत्युत

അപ്പോൾ നരശ്രേഷ്ഠനായ അക്രൂരൻ ആ രത്നം ഏറ്റുവാങ്ങി, ‘ഇത് മറ്റാരും അറിയരുത്’ എന്ന വ്യവസ്ഥ ഉറപ്പാക്കി.

Verse 62

वयमभ्युपयोत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् / मम वै द्वारका सर्वा वेशे तिष्ठत्य संशयम्

കൃഷ്ണനാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ട നിന്നെ ഞങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കും; എന്റെ ദ്വാരക മുഴുവനും സംശയമില്ലാതെ ശോകവേഷത്തിലാണ്.

Verse 63

हते पितरि दुःखार्त्ता सत्यभामा यशस्विनी / प्रययौ रथमारुह्य नगरं वारणावतम्

പിതാവ് വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദുഃഖാർത്തയായ യശസ്വിനി സത്യഭാമ രഥമേറി വാരണാവത നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 64

सत्यभामा तु तद्वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः / भर्तुर्निवेद्य दुःखार्त्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्त्तयत्

സത്യഭാമ ഭോജനായ ശതധന്വന്റെ ആ സംഭവവിവരം ഭർത്താവിനെ അറിയിച്ചു; ദുഃഖാർത്തയായി സമീപസ്ഥരുടെ കണ്ണുനീർ ഒഴുകിച്ചു.

Verse 65

पाण्डवानां तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् / कल्यार्थे चैव भ्रातॄणां न्ययोजयत सात्यकिम्

ദഹിച്ച പാണ്ഡവർക്കായി ഹരി ഉദകക്രിയ നടത്തി; സഹോദരന്മാരുടെ ക്ഷേമാർത്ഥം സാത്യകിയെ നിയോഗിച്ചു.

Verse 66

ततस्त्वरितमागत्य द्वारकां मधुसूदनः / पूर्वजं हलिनं श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्

അതിനുശേഷം മധുസൂദനൻ വേഗത്തിൽ ദ്വാരകയിൽ എത്തി; ശ്രീമാനായ അവൻ തന്റെ മൂത്തവനായ ഹലിനോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 67

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच्छतधन्वना / स्यमन्तको मार्गणीयस्तस्य प्रभुरहं प्रभो

പ്രസേനൻ സിംഹത്താൽ ഹതനായി; ശതധന്വൻ സത്രാജിതനെയും വധിച്ചു. ശ്യമന്തകമണി അന്വേഷിക്കേണ്ടതാണ്; ഹേ പ്രഭോ, അതിന്റെ അധിപൻ ഞാൻ തന്നേ.

Verse 68

तहारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम् / स्यमन्तकं महाबाहो सामान्यं वो भविष्यति

അപ്പോൾ വേഗത്തിൽ രഥം കയറുക; മഹാബലനായ ഭോജനെ വധിക്കുക. ഹേ മഹാബാഹോ, ശ്യമന്തകമണി നിനക്കു സുലഭമാകും.

Verse 69

ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः / शतधन्वा तमक्रूरमवैक्षत्सर्वतो दिशम्

പിന്നീട് ഭോജനും കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ ഭീകരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. അപ്പോൾ ശതധന്വൻ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി അക്രൂരനെ കണ്ടു.

Verse 70

अनालब्धावहारौ तु कृत्वा भोजजनार्द्दनौ / शक्तो ऽपि शाठ्याद्धार्दिक्यो नाक्रूरो ऽभ्युपपद्यत

ഭോജനും ജനാർദ്ദനനും (മണി) ലഭിക്കാത്തവിധം സാഹചര്യം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും, കഴിവുണ്ടായിരുന്ന ഹാർദിക്യ അക്രൂരൻ കപടത്താൽ മുന്നോട്ട് വന്നില്ല.

Verse 71

अपयोते ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः / योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत

പിന്നീട് ഭയാകുലനായി അവൻ വീണ്ടും പിന്മാറാനുള്ള തീരുമാനം എടുത്തു; ഹൃദയത്തിൽ നൂറിലധികം യോജന ദൂരം പോകണമെന്ന് കരുതി.

Verse 72

विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी / भोजस्य वडवा दिव्या यया कृष्णमयोधयत्

‘ഹൃദയാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ, ശതയോജന ദൂരം ഓടുന്ന ഭോജന്റെ ദിവ്യ കുതിരയായിരുന്നു; അതിനാൽ കൃഷ്ണൻ യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 73

क्षीणां जवेन त्दृदयामध्वनः शतयोजने / दृष्ट्वा रथस्य तां वृद्धिं शतधन्वा समुद्रवत्

ശതയോജന ദൂരത്തിൽ വേഗത്തോടെ ഓടിയ ‘ഹൃദയാ’ ക്ഷീണിച്ചു; രഥത്തിന്റെ ആ മുന്നേറ്റം കണ്ടു ശതധന്വൻ സമുദ്രംപോലെ കലങ്ങി.

Verse 74

ततस्तस्या हयायास्तु श्रमात्खेदाच्च वै द्विजाः / खमुत्पेतुरथ प्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत्

അപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആ കുതിരയുടെ ക്ഷീണവും ക്ലേശവും മൂലം അതിന്റെ പ്രാണൻ ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നു; പിന്നെ കൃഷ്ണൻ രാമനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 75

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयी / पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्

ഹേ മഹാബാഹോ, നീ ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കുക; കുതിരയിൽ ദോഷം ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു. ഞാൻ കാൽനടയായി പോയി സ്യമന്തക മണിരത്നം കൊണ്ടുവരാം.

Verse 76

पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः / मिथिलोपवने तं वै जघान परमास्त्रवित्

അപ്പോൾ അച്യുതൻ കാൽനടയായി ചെന്നു, പരമാസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണനായവൻ, മിഥിലയുടെ ഉപവനത്തിൽ ശതധന്വനെ വധിച്ചു.

Verse 77

स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम् / निवृत्तं चाब्र वीत्कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली

ശ്യാമന്തക രത്നം കണ്ടില്ല. മഹാബലനായ ഭോജനെ വധിച്ച് മടങ്ങിയ കൃഷ്ണനെ കണ്ട ലാംഗലി (ബലരാമൻ) “രത്നം തരിക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 78

नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः / धिक्छब्दपूर्वमसकृत्प्रत्युवाच जनार्द्दनम्

കൃഷ്ണൻ “ഇല്ല” എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ക്രോധം നിറഞ്ഞ രാമൻ ‘ധിക്’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ജനാർദ്ദനനോട് ആവർത്തിച്ചു മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 79

भातृत्वान्मर्षयाम्वेष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम् / कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः

സഹോദരബന്ധം കൊണ്ടു ഞാൻ ക്ഷമിക്കുന്നു; നിനക്കു മംഗളം, ഞാൻ പോകുന്നു. എനിക്കു ദ്വാരകയോടും കാര്യമില്ല, നിന്നോടും ഇല്ല, വൃഷ്ണികളോടും ഇല്ല.

Verse 80

प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः / सर्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः

പിന്നീട് അരിമർദ്ദനനായ രാമൻ മിഥിലയിൽ പ്രവേശിച്ചു. മൈഥില രാജാവ് തന്നേ എല്ലാ വിധ ഉപഹാരങ്ങളോടെ അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചു.

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतां वरः / नानारूपान्क्रतून्सर्वा नाजहार निरर्गलान्

ഇതേ സമയത്ത് ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബഭ്രു നാനാവിധമായ എല്ലാ ക്രതുക്കളും (യാഗങ്ങൾ) തടസ്സമില്ലാതെ നടത്തിച്ചു.

Verse 82

दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह / स्यमन्तककृते प्राज्ञो कान्दिनीजो महामनाः

സ്യമന്തകത്തെ രക്ഷിക്കുവാൻ പ്രാജ്ഞനും മഹാമനസ്സും ആയ കാന്തിനീജൻ ദീക്ഷാമയമായ രക്ഷാകവചത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 83

अकूर यज्ञा इति ते ख्यातास्तस्य महात्मनः / बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः

ആ മഹാത്മാവിന്റെ യജ്ഞങ്ങൾ ‘അകൂര യജ്ഞങ്ങൾ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; എല്ലാം ധാരാളം അന്നവും ദക്ഷിണയും നൽകി, സർവകാമപ്രദായകങ്ങളായിരുന്നു।

Verse 84

अथ दुर्योधनो राजा गत्वाथ मिथिलां प्रभुः / गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान्

അതിനുശേഷം പ്രഭുവായ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ മിഥിലയിൽ ചെന്നു, ബലഭദ്രനിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ ഗദാശിക്ഷ നേടി।

Verse 85

प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः / आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना

പിന്നീട് വൃഷ്ണി-അന്ധക മഹാരഥന്മാർ രാമനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു; മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ അവനെ ദ്വാരകയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 86

अक्रूरश्चान्धकैः सार्द्धमथायात्पुरुषर्षभः / युद्धे हत्वा तु शत्रुघ्नं सह बन्धुमता बली

അതിനുശേഷം പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ അകൂർ അന്ധകരോടൊപ്പം വന്നു; ബലവാനായ അവൻ ബന്ധുമതയോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുഘ്നനെ വധിച്ചു।

Verse 87

सुयज्ञतनयायां तु नरायां नरसत्तमौ / भङ्गकारस्य तनयौ विश्रुतौ सुमहाबलौ

സുയജ്ഞന്റെ പുത്രി നരയുടെ ഗർഭത്തിൽ രണ്ട് നരശ്രേഷ്ഠർ ജനിച്ചു; അവർ ഭംഗകാരന്റെ പുത്രന്മാർ, മഹാബലവാന്മാരും പ്രസിദ്ധരുമായിരുന്നു.

Verse 88

जज्ञातेंऽधकमुख्यस्य शक्रघ्नो बन्धुमांश्च तौ / वधे च भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमानभूत्

അന്ധകമുഖ്യന്റെ വംശത്തിൽ അവർ ശക്രഘ്നനും ബന്ധുമാനും എന്ന പേരിൽ ജനിച്ചു; ഭംഗകാരന്റെ വധത്തിൽ കൃഷ്ണൻ പ്രീതനായില്ല.

Verse 89

ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुबेक्षितवानथ / अपयाते ततो ऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः

ബന്ധുഭേദഭയത്തിൽ ഭീതനായ അവൻ അവനെ അവഗണിച്ചു; അക്രൂരൻ പോയശേഷം പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ) മഴ പെയ്യിച്ചില്ല.

Verse 90

अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवद्बहुधा यतः / ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः

മഴയില്ലായ്മ മൂലം രാജ്യം പലവിധത്തിൽ തകർന്നു; അതിനാൽ കുകുര-അന്ധകർ അക്രൂരനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 91

पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा / प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः

ദാനപതി അക്രൂരൻ വീണ്ടും ദ്വാരവതിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) സമുദ്രത്തിന്റെ മടിയിൽ പ്രചുരമായി മഴ പെയ്തു.

Verse 92

कन्यां वै वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् / अक्रूरः प्रददौ श्रीमान्प्रीत्यर्थं मुनिपुङ्गवाः

മുനിപുംഗവനായ ശ്രീമാൻ അക്രൂരൻ പ്രീതിക്കായി വാസുദേവനു തന്റെ ശീലസമ്പന്നയായ സഹോദരി-കന്യയെ ദാനം ചെയ്തു।

Verse 93

अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् / सभामध्ये तदा प्राह तमक्रूरं जनार्द्दनः

അപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ യോഗബലത്തോടെ ബഭ്രുവിന്റെ കൈവശം ചെന്ന മണിയെ അറിഞ്ഞ്, സഭാമദ്ധ്യേ ജനാർദ്ദനൻ അക്രൂരനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 94

यत्तद्रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो / तत्प्रयच्छ स्वमानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः

പ്രഭോ! നിന്റെ കൈവശം വന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ രത്നമണിയെ ദയവായി നൽകുക; നീ മാനാർഹൻ—എന്നോടു അനാദരം ചെയ്യരുത്।

Verse 95

षष्टिवर्षगते काले यद्रोषो ऽभूत्तदा मम / सुसंरूढो ऽसकृत्प्राप्तस्तदा कालात्ययो महान्

അറുപതു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എനിക്കുണ്ടായ ആ ക്രോധം വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ന് ദൃഢമായി വളർന്നു; അപ്പോൾ മഹത്തായ കാലാത്യയം സംഭവിച്ചു।

Verse 96

ततः कृष्णस्य वचनात्सर्वसात्त्वतसंसदि / प्रददौ तं मणिं बभ्रुरक्लेशेन महामतिः

പിന്നീട് കൃഷ്ണന്റെ വചനപ്രകാരം, സകല സാത്ത്വതരുടെ സഭയിൽ, മഹാമതിയായ ബഭ്രു ക്ലേശമില്ലാതെ ആ മണി നൽകി।

Verse 97

ततस्तमार्जवप्राप्तं बभ्रोर्हस्तादरिन्दमः / ददौ हृष्टमनास्तुष्टस्तं मणिं बभ्रवे पुनः

അപ്പോൾ അരിന്ദമൻ ബഭ്രുവിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് സത്യസന്ധതയാൽ ലഭിച്ച ആ മണിയെ ഏറ്റുവാങ്ങി, ഹർഷിതനും തൃപ്തനുമായി അതേ മണി വീണ്ടും ബഭ്രുവിന് നൽകി।

Verse 98

स कृष्णहस्तात्संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमानिव

കൃഷ്ണന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് സ്യമന്തകമെന്ന മണിരത്നം ലഭിച്ച ഗാണ്ടിനീപുത്രൻ അത് ധരിച്ചു; സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി അവൻ വിരാജിച്ചു।

Verse 99

इमां मिथ्याभिशाप्तिं यो विशुद्धिमपि चोत्तमाम् / वेद मिथ्याभिशप्तिं स न लभेत कथञ्चन

ഈ വ്യാജശാപത്തെയും അതോടൊപ്പം ഉത്തമമായ ശുദ്ധിയെയും അറിയുന്നവൻ, വ്യാജമായി ശപിക്കപ്പെട്ടാലും ഒരുവിധത്തിലും ഹാനി പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 100

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान्सत्यसंपन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः

വൃഷ്ണിനന്ദനന്റെ ഇളയവനായ അനമിത്രനിൽ നിന്ന് ശിനി ജനിച്ചു; ശിനിയുടെ പുത്രൻ സത്യകൻ സത്യവാനും സത്യസമ്പന്നനുമായിരുന്നുവെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 101

सात्यकिर्युयुधानश्च तस्य भूतिः सुतो ऽभवत् / भूतेर्युगन्धरः पुत्र इति भौत्यः प्रकीर्त्तितः

സത്യകൻ യുയുധാനൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു; അവന്റെ പുത്രൻ ഭൂതി ആയിരുന്നു. ഭൂതിയുടെ പുത്രൻ യുഗന്ധരൻ; അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘ഭൗത്യ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി പുകഴ്ത്തപ്പെട്ടു।

Verse 102

माड्याः सुतस्य जज्ञे तु सुतो वृष्णिर्युधाजितः / जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश्चित्रकश्च यः

മാഡ്യയുടെ പുത്രനു യുധാജിത് എന്ന വൃഷ്ണി പുത്രൻ ജനിച്ചു. വൃഷ്ണിക്ക് രണ്ട് പുത്രന്മാർ—ശ്വഫല്കനും ചിത്രകനും—ജനിച്ചു.

Verse 103

श्वफल्कस्तु महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते / नास्ति व्याधिभयं तत्र न चावृष्टिभयं तथा

ശ്വഫല്കൻ ധർമ്മാത്മാവായ മഹാരാജാവായിരുന്നു; അദ്ദേഹം പാർക്കുന്നിടത്ത് രോഗഭയം ഇല്ല, അനാവൃഷ്ടിഭയവും ഇല്ല.

Verse 104

कादाचित्काशिराजस्य विभोस्तु द्विजसत्तमाः / त्रीणि वर्षाणि विषये नावर्षत्पाकशासनः

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരേ! ഒരിക്കൽ കാശിരാജന്റെ രാജ്യത്തിൽ മൂന്നു വർഷം പാകശാസനനായ ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിച്ചില്ല.

Verse 105

स तत्रवासयामास श्वफल्कं परमार्चितम् / श्वफल्कपरिवासेन प्रावर्षत्पाकशासनः

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പരമാരാധ്യനായ ശ്വഫല്കനെ അവിടെ പാർപ്പിച്ചു; ശ്വഫല്കന്റെ വാസം കൊണ്ടുതന്നെ പാകശാസനായ ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിച്ചു.

Verse 106

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / गान्दिनींनाम गां सा हि ददौ विप्राय नित्यशः

ശ്വഫല്കൻ കാശിരാജന്റെ പുത്രിയെ ഭാര്യയായി നേടി; ഗാൻദിനി എന്നായിരുന്നു അവളുടെ പേര്, അവൾ നിത്യം ഒരു വിപ്രനു ഒരു പശുവിനെ ദാനം ചെയ്തിരുന്നു.

Verse 107

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षशातान्किल / निवसंती न वै जज्ञे गर्भस्थां तां पिताब्रवीत्

അവൾ മാതാവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ സത്യമായി അനേകം ശതവർഷങ്ങൾ പാർത്തിട്ടും ജനിച്ചില്ല; അപ്പോൾ പിതാവ് ഗർഭസ്ഥയായ കന്യയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 108

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं वापि तिष्ठसि / प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गां दिने दिने

“വേഗം ജനിക്കൂ, നിനക്കു മംഗളം; എന്തിനാണ് നീ താമസിക്കുന്നത്?” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗർഭസ്ഥയായ കന്യ അവനോട് ദിനംപ്രതി മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 109

यदि दद्यास्ततो गर्भाद्बहिः स्यां हायनैस्त्रिभिः / तथेत्युवाच तां तस्याः पिता काममपूरयत्

കന്യ പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ അനുവദിച്ചാൽ, മൂന്നു വർഷത്തിനകം ഞാൻ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരാം.” പിതാവ് “അങ്ങനെ തന്നെ” എന്നു പറഞ്ഞു അവളുടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി.

Verse 110

दाता यज्वा च शुरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः / तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वाफल्को भूरिदक्षिणः

അവൻ ദാതാവും യജ്ഞകനും ശൂരനും ശ്രുതവാനും അതിഥിപ്രിയനും ആയിരുന്നു; അവളുടെ പുത്രൻ ‘അക്രൂരൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ—ശ്വാഫല്കന്റെ വംശജൻ, ധാരാളം ദക്ഷിണ നൽകുന്നവൻ.

Verse 111

उपमङ्गुस्तथा मङ्गुर्मृदुरश्चारिमेजयः / गिरिरक्षस्ततो यक्षः शत्रुघ्नो ऽथारिमर्दनः

ഉപമംഗു, മംഗു, മൃദുര, ചാരിമേജയ; പിന്നെ ഗിരിരക്ഷ, യക്ഷ, ശത്രുഘ്ന, അരിമർദന—ഇവരും (മറ്റു) പുത്രന്മാർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 112

धर्मवृद्धः सुकर्मा च गन्धमादस्तथापरः / आवाहप्रतिवाहौ च वसुदेवा वराङ्गना

ധർമ്മവൃദ്ധൻ, സുകർമൻ, ഗന്ധമാദൻ എന്നിങ്ങനെ മറ്റൊരാളും; കൂടാതെ ആവാഹനും പ്രതിവാഹനും; വസുദേവാ എന്ന ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീയും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 113

अक्रूरादौग्रसेन्यां तु सुतौ द्वौ कुलनन्दिनौ / देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंनिभौ

അക്രൂരന്റെ ഔഗ്രസേന്യാ ഭാര്യയിൽ കുലാനന്ദകരമായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—ദേവവാൻ, ഉപദേവൻ—ദേവന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തരായി.

Verse 114

चित्रकस्याभवन्पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवो ऽश्ववाहश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

ചിത്രകന്റെ പുത്രന്മാർ: പൃഥു, വിപൃഥു; അശ്വഗ്രീവൻ, അശ്വവാഹൻ; കൂടാതെ സുപാർശ്വകൻ, ഗവേഷണൻ.

Verse 115

अरिष्टनेमिरश्वास्यः सुवार्मा वर्मभृत्तथा / अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

അരിഷ്ടനേമി, അശ്വാസ്യൻ, സുവാർമാ, വർമ്മഭൃത്; അഭൂമി, ബഹുഭൂമി; കൂടാതെ ശ്രവിഷ്ഠാ, ശ്രവണാ എന്ന രണ്ടു സ്ത്രീകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 116

सत्यकात्काशिदुहिता लेभे या चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कंबल बर्हिषम्

സത്യകനാൽ കാശിയുടെ പുത്രിക്ക് നാലു പുത്രന്മാർ ലഭിച്ചു—കുകുര, ഭജമാന, ശുചി, കംബല, ബർഹിഷ് എന്നിങ്ങനെ.

Verse 117

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा तस्याथ विलोमाभवदात्मजः

കുകുരന്റെ പുത്രൻ വൃഷ്ണി; വൃഷ്ണിക്കും ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. അവന്റെ പുത്രൻ കപോതരോമാ; പിന്നെ അവന്റെ ആത്മജൻ വിലോമാ ആയി.

Verse 118

तस्यासीत्तुंबुरुसखा विद्वान्पुत्रोंऽधकः किल / ख्यायते यस्य नामान्यच्चन्दनोदकदुन्दुभिः

അവന് തുംബുരുസഖാ എന്ന പണ്ഡിതനായ പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; സത്യമായി അവന്റെ പുത്രൻ അന്ധകൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായി. അവന്റെ നാമങ്ങൾ ചന്ദനജലത്തോടും ദുന്ദുഭിയുടെ നാദത്തോടും കൂടി പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 119

तस्याभिजित्ततः पुत्र उत्पन्नस्तु पुनर्वसुः / अश्वमेधं तु पुत्रार्थमाजहार नरोत्तमः

അവന് അഭിജിത് എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് പുനർവസു ജനിച്ചു. ആ നരോത്തമൻ പുത്രലാഭത്തിനായി അശ്വമേധയജ്ഞം നടത്തി.

Verse 120

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्ससुच्छ्रितः / ततस्तु विद्वान्धर्मज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

ആ അതിരാത്രയജ്ഞത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ അവൻ സദോമദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ശുഭമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് പുനർവസു പണ്ഡിതനും ധർമ്മജ്ഞനും ദാനശീലനും യജ്വാവുമായി.

Verse 121

तस्याथ पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल / आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ मतिमतां वरौ

പിന്നീട് അഭിജിത്തിന് ഇരട്ട സന്താനം ജനിച്ചു. ആഹുകനും ആഹുകിയും—ഇരുവരും ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായി പ്രസിദ്ധരായി.

Verse 122

इमांश्चोदा हरन्त्यत्र श्लोकान्प्रति तमाहुकम् / सोपासांगानुकर्षाणां सध्वजानां वरूथिनाम्

ഇവിടെ ചോദാ തമാഹുകനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു—ഉപാംഗങ്ങളോടും അനുചരങ്ങളോടും ധ്വജങ്ങളോടും കൂടിയ ആ വരൂഥിനികളെക്കുറിച്ച്।

Verse 123

रथानां मेघघोषाणां महस्राणि दशैव तु / नासत्यवादी चासीत्तु नायज्ञो नासहस्रदः

മേഘഘോഷംപോലെ മുഴങ്ങുന്ന രഥങ്ങൾ പത്തായിരം; അവൻ അസത്യവാദിയല്ല, യജ്ഞവിമുഖനല്ല, സഹസ്രദാനം ചെയ്യാത്തവനും അല്ല।

Verse 124

नाशुचिर्नाप्यधर्मात्मा नाविद्वान्न कृशो ऽभवत् / आर्द्रकस्य धृतिः पुत्र इत्येवमनुशुश्रुम्

അവൻ അശുചിയല്ല, അധർമാത്മാവുമല്ല; അവിദ്വാനുമല്ല, കൃശനുമായതുമില്ല. ‘ആർദ്രകന്റെ പുത്രൻ ധൃതി’ എന്നു ഞങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 125

स तेन परिवारेण किशोरप्रतिमान्हयान् / अशीतिमश्वनियुतान्याहुको ऽप्रतिमो व्रजन्

അവൻ ആ പരിചാരകസംഘത്തോടൊപ്പം, കിശോരസദൃശമായ കുതിരകളെ—കുതിരകളുടെ എൺപത് നിയുതങ്ങളെ—കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, അപരിമിതനായ ആഹുകൻ യാത്രയായി.

Verse 126

पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य त्वतिभावयन् / रूप्यकाञ्चनकक्षाणां स्रहस्राण्येकविंशतिः

കിഴക്കുദിശയിൽ, നാഗന്മാരുടെ ഭോജന്റെ മഹിമ വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, വെള്ളി-സ്വർണ്ണ കക്ഷകളുടെ ഇരുപത്തൊന്ന് സഹസ്രങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 127

तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरस्यां तथादिशि / भूमिपालस्य भोजस्य उत्तिष्टेत्किङ्कणी किल

ഉത്തരദിശയിലും അത്രയേറെ സഹസ്രങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഭൂമിപാലൻ ഭോജന്റെ കിങ്കിണി (ഘുങ്ഘുരം) എഴുന്നേറ്റ് മുഴങ്ങിയെന്നു പറയുന്നു.

Verse 128

आहुकश्चाप्यवन्तीषु स्वसारं त्वाहुकीं ददौ / आहुकात्काश्यदुहितुर्द्वै पुत्रौ संबभूवतुः

അവന്തിയിൽ ആഹുകൻ തന്റെ സഹോദരി ആഹുകിയെ വിവാഹദാനമായി നൽകി; ആഹുകനാൽ കാശ്യന്റെ പുത്രിക്കു രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 129

देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

ദേവകനും ഉഗ്രസേനനും—ഇരുവരും ദേവഗർഭയുടെ പുത്രന്മാർ; ദേവകന്റെ വീര പുത്രിമാർ ദേവന്മാരെപ്പോലെ ജനിച്ചു.

Verse 130

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन्वसुदेवाय ता ददौ

ദേവവാൻ, ഉപദേവ, സുദേവ, ദേവരക്ഷിതൻ—ഇവർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരുടെ ഏഴ് സഹോദരിമാരെ വസുദേവനു നൽകി.

Verse 131

धृतदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा

ധൃതദേവാ, ഉപദേവാ, മറ്റൊരു ദേവരക്ഷിതാ; ശ്രീദേവാ, ശാന്തിദേവാ, മറ്റൊരു സഹദേവാ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 132

सप्तमी देवकी तासां सानुजा चारुदर्शना / नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां तु पूर्वजः

അവരിൽ ഏഴാമത്തേത് ദേവകി; അനുജയോടുകൂടെ മനോഹരദർശിനി. അവർ എല്ലാവരും നവോഗ്രസേനന്റെ പുത്രന്മാർ; അവരിൽ കംസൻ മൂത്തവൻ.

Verse 133

न्यग्रो दश्च सुनामा च कङ्कशङ्कुसुभूमयः / सुतनू राष्ट्रपालश्च युद्धतुष्टश्च तुष्टिमान्

ന്യഗ്ര, ദശ, സുനാമാ, കങ്ക, ശങ്കു, സുഭൂമി; കൂടാതെ സുതനൂ, രാഷ്ട്രപാല, യുദ്ധതുഷ്ട, തുഷ്ടിമാൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 134

तेषां स्वसारः पञ्चैव कंसा कंसवती तथा / सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना

അവർക്കു അഞ്ചു സഹോദരിമാർ—കംസാ, കംസവതീ, സുതനൂ, രാഷ്ട്രപാലീ, കങ്കാ—എല്ലാവരും ശ്രേഷ്ഠസൗന്ദര്യമുള്ള വരാംഗനികൾ.

Verse 135

उग्रसेनो महापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः / कुकुराणामिमं वंशं धारयन्नमितौजसाम्

കുകുരവംശജനായ മഹാപ്രതാപി ഉഗ്രസേനനെ ഇവിടെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു; അപാരതേജസ്സുള്ള കുകുരരുടെ ഈ വംശം അവൻ നിലനിർത്തി വഹിച്ചു.

Verse 136

आत्मनोविपुलं वंशं प्रजावांश्च भवेन्नरः / भजमानस्य पुत्रस्तु रथिमुख्यो विदूरथः

മനുഷ്യൻ തനിക്കായി വിശാലമായ വംശവും സന്താനസമൃദ്ധിയും നേടുന്നു. ഭജമാനന്റെ പുത്രൻ രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വിദൂരഥൻ ആയിരുന്നു.

Verse 137

राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतो ऽभवत् / तस्य शूरस्य तु सुता जज्ञिरे बलवत्तराः

വിദൂരഥന്റെ പുത്രൻ രാജാധിദേവനും ശൂരനും ആയി. ആ ശൂരനു അത്യന്തം ബലവാന്മാരായ സന്തതികൾ ജനിച്ചു.

Verse 138

वातश्चैव निवातश्च शोणितः श्वेतवाहनः / शमी च गदवर्मा च निदान्तः खलु शत्रुजित्

വാതൻ, നിവാതൻ, ശോണിതൻ, ശ്വേതവാഹനൻ, ശമീ, ഗദവർമ്മൻ, നിദാന്തൻ, ശത്രുജിത്—ഇവർ (ആ വംശത്തിൽ) ഉണ്ടായി.

Verse 139

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः / स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह

ശമിയുടെ പുത്രൻ പ്രതിക്ഷത്രൻ; പ്രതിക്ഷത്രന്റെ പുത്രൻ സ്വയംഭോജൻ. സ്വയംഭോജനിൽ നിന്നു ഹൃദികൻ ജനിച്ചു.

Verse 140

हृदिकस्य सुतास्त्वासन्दश भीमपराक्रमाः / कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः

ഹൃദികന് ഭീമസമാനമായ പരാക്രമമുള്ള പത്ത് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ കൃതവർമ്മൻ മൂത്തവൻ; ശതധന്വൻ മദ്ധ്യവൻ.

Verse 141

देवबाहुस्सुबाहुश्च भिषक्श्वेतरथश्च यः / सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कनकः कनकोद्भवः

ദേവബാഹു, സുബാഹു, ഭിഷക്, ശ്വേതരഥൻ, സുദാന്തൻ, അധിദാന്തൻ, കനകൻ, കനകോദ്ഭവൻ—ഇവരും (മറ്റുള്ളവർ) ആയിരുന്നു.

Verse 142

देवबाहोस्सुतो विद्वाञ्जज्ञे कंबलबर्हिषः / असमौजाः सुतस्तस्य सुसमौजाश्च विश्रुतः

ദേവബാഹുവിന്റെ പണ്ഡിതനായ പുത്രൻ കംബലബർഹിഷൻ ജനിച്ചു. അവന്റെ പുത്രൻ അസമൗജനും പ്രസിദ്ധനായ സുസമൗജനും ആയിരുന്നു.

Verse 143

अजातपुत्राय ततः प्रददावसमौजसे / सुचन्द्रं वसुरूपं च कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः

പിന്നീട് പുത്രനില്ലാത്ത അസമൗജന് സുചന്ദ്രനും വസുരൂപനും എന്ന പുത്രന്മാർ നൽകപ്പെട്ടു; ‘കൃഷ്ണ’ എന്ന നാമത്തിൽ അന്ധകർ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 144

अन्धकानामिमं वंशं कीर्त्तयेद्यस्तु नित्यशः / आत्मनो विपुलं वंशं लभते नात्र संशयः

അന്ധകരുടെ ഈ വംശം നിത്യമായി കീർത്തിക്കുന്നവൻ തന്റെ വംശം മഹത്തായി വർധിപ്പിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 145

अश्मक्यां जनयामास शूरं वै देव मीढुषम् / मारिष्यां जज्ञिरे शूराद्भोजायां पुरुषा दश

ദേവമീഢുഷൻ അശ്മകിയിൽ ശൂരനെ ജനിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ശൂരനിൽ നിന്ന് മാരിഷ്യാ എന്ന ഭോജാ സ്ത്രീയിൽ പത്ത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 146

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुन्दुभिः / जज्ञे तस्य प्रसूतस्य दुन्दुभिः प्राणदद्दिवि

മഹാബാഹുവായ വസുദേവൻ മുമ്പ് ‘ആനകദുന്ദുഭി’ എന്ന നാമത്തിൽ ജനിച്ചു. അവൻ പ്രസവിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി.

Verse 147

आनकानां च संह्नादः सुमहानभवद्दिवि / पपात पुष्पवर्षं च शरस्य भवने महत्

ആകാശത്തിൽ ആനകങ്ങളുടെ മഹാനാദം മുഴങ്ങി; ശരന്റെ ഭവനത്തിൽ മഹത്തായ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു.

Verse 148

मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि / यस्यासीत्पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश्चन्द्रमसो यथा

സമ്പൂർണ്ണ മനുഷ്യലോകത്തിലും രൂപത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അവനു തുല്യൻ ഇല്ല; ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്റെ കാന്തി ചന്ദ്രനുപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 149

देवभागस्ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः / अनाधृष्टिवृकश्चैव नन्दनश्चैव सृंजयः

അതിനുശേഷം ദേവഭാഗൻ ജനിച്ചു; പിന്നെ ദേവശ്രവാ; കൂടാതെ അനാധൃഷ്ടിവൃക, നന്ദനൻ, സൃഞ്ജയൻ എന്നിവരും ജനിച്ചു.

Verse 150

श्यामः शमीको गण्डूषः स्वसारस्तु वरागनाः / पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुत श्रवाः

ശ്യാമൻ, ശമീകൻ, ഗണ്ഡൂഷൻ; കൂടാതെ അവരുടെ സഹോദരിമാർ—വരാംഗന, പൃഥാ, ശ്രുതദേവാ, ശ്രുതകീർത്തി, ശ്രുതശ്രവാ.

Verse 151

राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः / पृथां दुहितरं शूरः कुन्तिभोजाय वै ददौ

രാജാധിദേവിയും; ഈ അഞ്ചുപേരും വീരമാതാക്കളായിരുന്നു. ശൂരൻ തന്റെ പുത്രി പൃഥയെ കുന്തിഭോജന് നൽകി.

Verse 152

तस्मात्सा तु स्मृता कुन्ती कुन्तिभोजात्मजा पृथा / कुरुवीरः पाण्डुमुख्यस्तस्माद्भार्यामविन्दत

അതുകൊണ്ട് അവൾ ‘കുന്തി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു, കുന്തിഭോജന്റെ പുത്രി പൃഥാ; കുരുവീരൻ പാണ്ഡു അവളെ ധർമ്മപത്നിയായി പ്രാപിച്ചു।

Verse 153

पुथा जज्ञे ततः पुत्रांस्त्रीनग्निसमतेजसः / लोके प्रतिरथान्वीराञ्छक्रतुल्यपराक्रमान्

പിന്നീട് പൃഥാ അഗ്നിസമമായ തേജസ്സുള്ള മൂന്ന് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; അവർ ലോകത്തിൽ പ്രതിരഥന്മാർ, വീരന്മാർ, ഇന്ദ്രസമമായ പരാക്രമമുള്ളവർ ആയിരുന്നു।

Verse 154

धर्माद्युधिष्टिरं पुत्रं मारुताच्च वृकोदरम् / इन्द्राद्धनञ्जयं चैव पृथा पुत्रानजीचनत्

ധർമ്മനിൽ നിന്ന് യുധിഷ്ഠിരൻ, മാരുതനിൽ നിന്ന് വൃക്കോദരൻ (ഭീമൻ), ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) — ഇങ്ങനെ പൃഥാ പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 155

माद्रवत्या तु जनितावश्विनाविति विश्रुतम् / नकुलः सहदेवश्च रुपसत्त्वगुणान्वितौ

മാദ്രിയിൽ അശ്വിനീകുമാരന്മാരാൽ ജനിച്ചവരെന്നു പ്രസിദ്ധം—നകുലനും സഹദേവനും; അവർ രൂപം, സത്ത്വം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് സമ്പന്നർ.

Verse 156

जज्ञे तु श्रुतदेवायां तनयो वृद्धशर्मणः / करूषाधिपतेर्ंवीरो दन्तवक्रो महाबलः

ശ്രുതദേവയിൽ വൃദ്ധശർമന്റെ പുത്രൻ ജനിച്ചു; കരൂഷാധിപതിയുടെ വീരൻ, മഹാബലൻ ദന്തവക്രൻ.

Verse 157

कैकयाच्छ्रुतिकीर्त्यं तु जज्ञे संतर्दनो बली / चेकितानबृहत्क्षत्रौ तथैवान्यौ महाबलौ

കൈകയദേശത്തിലെ ശ്രുതികീർത്തിയിൽ നിന്ന് ബലവാനായ സന്തർദനൻ ജനിച്ചു; അതുപോലെ ചേകിതാനനും ബൃഹത്ക്ഷത്രനും, മറ്റെരുവരും മഹാബലന്മാരായി പിറന്നു।

Verse 158

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ भ्रातरौ सुमहाबलौ / श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह

അവന്തിയിലെ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും എന്ന രണ്ടു സഹോദരന്മാർ അതിമഹാബലികൾ; ശ്രുതശ്രവയിൽ നിന്ന് ചൈദ്യനായ ശിശുപാലനും ജനിച്ചു।

Verse 159

दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः / यः पुरा सदशग्रीवः संबभूवारिमर्दनः

രാജർഷി ദമഘോഷന്റെ പുത്രൻ പ്രസിദ്ധ പരാക്രമശാലി; അവൻ പണ്ടെ ദശഗ്രീവൻ (രാവണൻ) ആയി ജനിച്ച് അരിമർദനനായിരുന്നു।

Verse 160

वैश्रवाणानुजस्तस्य कुंभकर्णो ऽनुजस्तथा पत्न्यस्तु वसुदेवस्य त्रयोदश वराङ्गनाः

അവന് വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ) അനുജനായിരുന്നു; കുംഭകർണനും അവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ. വസുദേവന്റെ ഭാര്യമാർ പതിമൂന്ന് ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ ആയിരുന്നു।

Verse 161

पौरवी रोहिणी चैव मदिरा चापरा तथा / तथैव भद्रवैशाखी सुनाम्नी पञ्चमी तथा

പൗരവീ, രോഹിണീ, മദിരാ, അപരാ; അതുപോലെ ഭദ്രവൈശാഖീ, സുനാമ്നീ—ഇവൾ അഞ്ചാമത്തിയുമായിരുന്നു।

Verse 162

सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवा देवरक्षिता / धृतदेवोपदेवा च देवकी सप्तमी तथा

സഹദേവാ, ശാന്തിദേവാ, ശ്രീദേവാ, ദേവരക്ഷിതാ; കൂടാതെ ധൃതദേവാ, ഉപദേവാ, ദേവകീ—ഇവൾ ഏഴാമത്തിയുമായിരുന്നു.

Verse 163

सुगन्धा वनराजी च द्वेचान्ये परिचारिके / रोहिणी पौरवी चैव बाह्लीकस्यानुजाभवत्

സുഗന്ധാ, വനരാജീ—ഇവരായിരുന്നു മറ്റൊരു രണ്ടു പരിചാരികമാർ; കൂടാതെ രോഹിണീയും പൗരവീയും ബാഹ്ലീകന്റെ അനുജമാരായി (ഇളയ സഹോദരിമാരായി) ഉണ്ടായി.

Verse 164

ज्येष्ठा पत्नी महाभागदयिताऽनकदुन्दुभेः / ज्येष्ठे लेभे सुतं रामं सारणं हि शठं तथा

ജ്യേഷ്ഠാ അനകദുന്ദുഭിയുടെ മഹാഭാഗ്യവതിയായ പ്രിയപത്നിയായിരുന്നു; ജ്യേഷ്ഠയിൽ നിന്ന് രാമൻ, സാരണൻ, ശഠൻ എന്നീ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 165

दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारककुशीतकौ / चित्रां नाम कुमारीं च रोहिण्यष्टौ व्यजायत

രോഹിണി ദുര്ദമൻ, ദമനൻ, ശുഭ്രൻ, പിണ്ഡാരകൻ, കുശീതകൻ—കൂടാതെ ‘ചിത്രാ’ എന്നൊരു കന്യകയും ഉൾപ്പെടെ—എട്ട് സന്താനങ്ങളെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 166

पुत्रौ रामस्य जज्ञाते विज्ञातौ निशठोल्मुकौ / पार्श्वी च पार्श्वमर्दी च शिशुः सत्यधृतिस्तथा

രാമനു രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—പ്രസിദ്ധരായ നിശഠനും ഉൽമുകനും; കൂടാതെ പാർശ്വീ, പാർശ്വമർദീ, ശിശു, സത്യധൃതി എന്നിവരും ജനിച്ചു.

Verse 167

मन्दबाह्यो ऽथ रामणाङ्गिरिको गिरिरेव च / शुल्कगुल्मो ऽतिगुल्मश्च दरिद्रान्तक एव च

മന്ദബാഹു, രാമണാങ്ഗിരിക, ഗിരിരേവ; അതുപോലെ ശുൽകഗുല്മ, അതിഗുല്മ, ദരിദ്രാന്തക—ഇവ പുണ്യനാമങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 168

कुमार्यश्चापि पञ्जान्या नामतस्ता निबोधत / अर्चिष्मती सुनन्दा च सुरसा सुवचास्तथा

പഞ്ജാന്യയുടെ കുമാരിമാരുടെ നാമങ്ങൾ കേൾക്കുക—അർച്ചിഷ്മതി, സുനന്ദാ, സുരസാ, സുവചാ.

Verse 169

तथा शतबला चैव सारणस्य सुतास्त्विमाः / भद्राश्वो भद्रगुप्तिश्च भद्रविष्टस्तथैव च

അതുപോലെ ശതബലാ; ഇവ സാരണന്റെ പുത്രന്മാർ—ഭദ്രാശ്വ, ഭദ്രഗുപ്തി, ഭദ്രവിഷ്ട.

Verse 170

भद्रबाहुर्भद्ररथो भद्रकल्पस्तथैव च / सुपार्श्वकः कीर्त्तिमांश्च रोहिताश्वः शठात्मजाः

ഭദ്രബാഹു, ഭദ്രരഥ, ഭദ്രകല്പ; കൂടാതെ സുപാർശ്വക, കീർത്തിമാൻ, രോഹിതാശ്വ—ഇവർ ശഠന്റെ പുത്രന്മാർ.

Verse 171

दुर्मदस्याभिभूतश्च रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः / नन्दोपनन्दौ मित्रश्च कुक्षिमित्रस्तथा बलः

ദുർമദന്റെ അഭിഭൂതനും രോഹിണിയുടെ കുലജനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; നന്ദ, ഉപനന്ദ, മിത്ര, കുക്ഷിമിത്ര, ബല.

Verse 172

चित्रोपचित्रौ कृतकस्तुष्टिः पुष्टिरथापरः / मदिरायाः सुता एते वसुदेवाद्धिजज्ञिरे

ചിത്രോപചിത്ര, കൃതക, തുഷ്ടി, പുഷ്ടി, അപരൻ—ഇവർ മദിരയുടെ പുത്രന്മാർ; വസുദേവനിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചു.

Verse 173

उपबिंबो ऽथ बिंबश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ / चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः

ഉപബിംബനും ബിംബനും, സത്ത്വദന്തനും മഹൗജസനും—ഈ നാലുപേരും പ്രസിദ്ധർ; ഭദ്രയുടെ പുത്രന്മാർ, മഹാബലവാന്മാർ.

Verse 174

वैशाल्यामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम् / देवक्यां जज्ञिरे सौरेः सुषेणः कीर्त्तिमानपि

ശൗരി വൈശാല്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠപുത്രനായ കൗശികനെ പിറപ്പിച്ചു; ദേവകിയിൽ ശൗരിയുടെ കീർത്തിമാനായ പുത്രൻ സുഷേണനും ജനിച്ചു.

Verse 175

उदर्षिर्भद्रसेनश्च ऋजुदायश्च पञ्चमः / षष्ठो हि भद्रदेवश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान्

ഉദർഷി, ഭദ്രസേന, അഞ്ചാമനായ ഋജുദായ, ആറാമനായ ഭദ്രദേവ—ഇവരെയെല്ലാം കംസൻ വധിച്ചു.

Verse 176

अथ तस्या मवस्थाया आयुष्मान्संबभूव ह / लोकनाथः पुनर्विष्णुः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः

അപ്പോൾ അവളുടെ ആ അവസ്ഥയിൽ ആയുഷ്മാൻ അവതരിച്ചു; ലോകനാഥനായ വിഷ്ണു, മുൻപ് പ്രജാപതി കൃഷ്ണനായിരുന്നവൻ, വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 177

अनुजाताभवकृष्णात्सुभद्रा भद्रभाषिणी / कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी

കൃഷ്ണന്റെ അനുജയായി സുഭദ്ര ജനിച്ചു; അവൾ മംഗളവാക്യം പറയുന്നവൾ. ‘കൃഷ്ണാ’ ‘സുഭദ്ര’ എന്നിങ്ങനെ വീണ്ടും വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ട വൃഷ്ണിവംശനന്ദിനിയാണ് അവൾ.

Verse 178

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत / वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु

സുഭദ്രയിൽ, പാർത്ഥനായ അർജുനനാൽ, രഥിയായ അഭിമന്യു ജനിച്ചു. വസുദേവന്റെ ഏഴ് മഹാഭാഗ്യവതികളായ ഭാര്യമാരുടെ (വംശവിവരണത്തിൽ) ഇതു പറയുന്നു.

Verse 179

ये पुत्रा जज्ञिरे शुरा नामतस्तान्निबोधत / पूर्वाद्याः सहदेवायां शूराद्वै जज्ञिरे सुताः

ശൂരനിൽ ജനിച്ച പുത്രന്മാരുടെ പേരുകൾ അറിയുക. ആദ്യത്തവർ സഹദേവയിൽ, ശൂരനിൽ നിന്നുതന്നെ, പുത്രന്മാരായി ജനിച്ചു.

Verse 180

शान्तिदेवा जनस्तम्बं शौरेर्जज्ञे कुलोद्वहम् / आगावहो महात्मा च वृकदेव्या मजायत

ശാന്തിദേവയിൽ ശൗരിയിൽ നിന്നു ‘ജനസ്തംബ’ എന്ന കുലോദ്ധാരകൻ ജനിച്ചു. വൃകദേവിയിൽ ‘ആഗാവഹ’ എന്നും ഒരു മഹാത്മാവായ പുത്രനും ജനിച്ചു.

Verse 181

श्रीदेवायां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः / उपासंगं वसुं चापि तनयौ देवरक्षिता

ശ്രീദേവയിൽ സ്വയം ‘മന്ദക’ എന്ന പേരുള്ള പുത്രൻ ജനിച്ചു. ദേവരക്ഷിതയിൽ ‘ഉപാസംഗ’ എന്നും ‘വസു’ എന്നും രണ്ടു പുത്രന്മാരും ജനിച്ചു.

Verse 182

एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् / विजयं रोचनं चैव वर्द्धमानं च देवलम्

ഇങ്ങനെ അവന്റെ പത്ത് പുത്രന്മാരെയും കംസൻ വധിച്ചു; വിജയൻ, രോചനൻ, വർദ്ധമാനൻ, ദേവലൻ എന്നിവരെയും അവൻ കൊന്നു।

Verse 183

एतान्महात्मनः पुत्रान्सुषाव शिशिरावती / सप्तमी देवकी पुत्रं सुनामानमसूयत

ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഈ പുത്രന്മാരെ ശിശിരാവതി പ്രസവിച്ചു; ഏഴാമതായി ദേവകി ‘സുനാമ’ എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 184

गवेषणं महाभागं संग्रामे चित्रयोधिनम् / श्राद्धदेव्यां पुरोद्याने वने तु विचरन्द्विजाः

മഹാഭാഗനായ ഗവേഷണൻ യുദ്ധത്തിൽ വിചിത്ര യോദ്ധാവായിരുന്നു; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ശ്രാദ്ധദേവിയുടെ പുരോദ്യാനവനത്തിൽ അവൻ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 185

वैश्यायामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् / सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहौ

ശൗരി ഒരു വൈശ്യസ്ത്രീയിൽ ‘കൗശിക’ എന്ന അവ്യയ പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു; സുഗന്ധിയും വനരാജിയും ശൗരിയുടെ പരിഗ്രഹങ്ങൾ (സഹധർമ്മിണികൾ) ആയിരുന്നു।

Verse 186

पुण्डश्च कपिलश्चैव सुगन्ध्याश्चात्मजौ तु तौ / तयो राजाभवत्पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययौ

സുഗന്ധിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ—പുണ്ഡനും കപിലനും—ആയിരുന്നു; അവരിൽ പുണ്ഡ്രൻ രാജാവായി, കപിലൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 187

अन्यस्यामभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली / जरा नाम निषादो ऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः

മറ്റൊരു ഭാര്യയിൽ വസുദേവന്റെ ബലവാനായ വീരപുത്രൻ ജനിച്ചു. അവൻ ‘ജരാ’ എന്ന നിഷാദൻ; ആദ്യ ധനുർധരനായി പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 188

विख्यातो देवभाग्यस्य महाभागः सुतो ऽभवत् / पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम्

ദേവഭാഗ്യന് മഹാഭാഗനായ പ്രസിദ്ധ പുത്രൻ ജനിച്ചു. പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായം: അവൻ ദേവശ്രവസിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൻ.

Verse 189

अश्मक्यां लभते पुत्रमनाधृष्टिर्यशास्विनम् / निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम्

അശ്മകിയിൽ അനാധൃഷ്ടിക്ക് യശസ്സുള്ള പുത്രൻ ലഭിച്ചു—ശത്രുക്കളെ അകറ്റുന്ന ശത്രുഘ്നൻ, ‘ശ്രാദ്ധദേവൻ’ എന്ന മഹാബലൻ.

Verse 190

व्यजायत श्राद्धदेवो नैषादिर्यः पारिश्रुतः / एकलव्यो महाभागो निषादैः परिवर्द्धितः

‘ശ്രാദ്ധദേവൻ’ എന്ന നൈഷാദൻ ജനിച്ചു; അവൻ ‘പാരിശ്രുതൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ. മഹാഭാഗനായ ഏകലവ്യൻ നിഷാദന്മാർ വളർത്തി പോറ്റി.

Verse 191

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टो ऽददात्सुतौ / चारुदेष्णं च सांबं च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ

ഗണ്ഡൂഷാ സന്താനരഹിതയായപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ പ്രസന്നനായി അവൾക്ക് രണ്ടു പുത്രന്മാരെ നൽകി—ചാരുദേഷ്ണനും സാംബനും; ഇരുവരും അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും ശസ്ത്രലക്ഷണവും ഉള്ളവർ.

Verse 192

रन्तिश्च रन्तिपालश्च द्वौ पुत्रौ नन्दनस्य च / वृकाय वै त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्

നന്ദനന്‍ റന്തി, രന്തിപാലന്‍ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പുത്രന്മാര്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. വൃകന്‍ അപുത്രനായതിനാല്‍ പ്രതാപവാനായ വസുദേവന്‍ അവന്‍ പുത്രനായി നല്‍കപ്പെട്ടു.

Verse 193

सौमिं ददौ सुत वीरं शौरिः कौशिकमेव च / सृंजयस्य धनुश्चैव विरजाश्च सुताविमौ

ശൗരി ‘സൗമി’ എന്ന വീരപുത്രനെയും ‘കൗശിക’നെയും നല്‍കി. സൃഞ്ജയന്‍ ഈ രണ്ടു സന്താനങ്ങള്‍—ധനുവും വിരജയും—ആയിരുന്നു.

Verse 194

अनपत्यो ऽभवच्छ्यामः शमीकस्तु वनं ययौ / जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्

ശ്യാമന്‍ സന്താനമില്ലാതെയായി; എന്നാൽ ശമീകന്‍ വനത്തിലേക്ക് പോയി. ഭോജത്വത്തെ വെറുത്ത് അവന്‍ രാജർഷിത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 195

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः / श्रावयेद्ब्राह्मणंवापि स महात्सुखमवाप्नुयात्

നിയതവ്രതനായി കൃഷ്ണന്റെ ഈ ജന്മകഥ വായിക്കുന്നവനും, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണനോട് ശ്രവിപ്പിക്കുന്നവനും, മഹാസുഖം പ്രാപിക്കും.

Verse 196

देवदेवो महातेजाः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः / विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः

ദേവദേവനും മഹാതേജസ്സുമുള്ളവൻ—മുമ്പ് ‘കൃഷ്ണ’ എന്ന പ്രജാപതിയായിരുന്നവൻ—ലീലാവിഹാരാർത്ഥം മനുഷ്യരിൽ പ്രഭു നാരായണനായി ജനിച്ചു.

Verse 197

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः / चतुर्बाहुस्तु संजज्ञे दिव्यरूपश्रियान्वितः

ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ വസുദേവന്റെ തപസ്സാൽ പുഷ്കരനേത്രൻ ദിവ്യരൂപശ്രീയോടെ ചതുര്ഭുജനായി അവതരിച്ചു।

Verse 198

प्रकाश्यो भगवान्योगी कृष्णो मानुषतां गतः / अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गश्च स एव भगवान्प्रभुः

പ്രകാശിക്കേണ്ട യോഗിയായ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ മനുഷ്യാവസ്ഥയെ സ്വീകരിച്ചു; അവ്യക്തനായിട്ടും വ്യക്തലക്ഷണങ്ങളോടെ അവൻ തന്നെയാണ് പരമപ്രഭു।

Verse 199

नारायणो यतश्चक्रे व्ययं चैवाव्ययं हि यत् / देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः

ക്ഷയവും അക്ഷയവും സൃഷ്ടിച്ച നാരായണൻ തന്നെയാണ് ദേവനാരായണനായി സനാതന ഹരിയായി നിലകൊണ്ടത്।

Verse 200

यो ऽबुञ्जाच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम् / अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः

ആദിപുരുഷനെയും പുരാതനകാലത്ത് പ്രജാപതിയാക്കി നിയോഗിച്ചവൻ, ആ യാദവനന്ദനൻ അദിതിയുടെ പുത്രത്വവും ഏറ്റെടുത്തു അവതരിച്ചു।