Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मन्वन्तरवर्णनं नामाष्टात्रिंशत्तमो ऽध्यायः समाप्तो ऽयं ब्रह्माण्डमहापुराणपूर्वभागः श्रीगणेशाय नमः अथ ब्रह्माण्डमहापुराणमध्यभागप्रारम्भः / शांशपायन उवाच पादः शेक्तो द्वितीयस्तु अनुषङ्गेन नस्त्वया / तृतीयं विस्तरात्पादं सोपोद्धातं प्रवर्त्तय

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത പൂർവഭാഗത്തിലെ ദ്വിതീയ അനുഷംഗപാദത്തിൽ ‘മന്വന്തരവർണനം’ എന്ന അഷ്ടാത്രിംശത്തമ അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇതാണ് ബ്രഹ്മാണ്ഡമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗം. ശ്രീഗണേശായ നമഃ. ഇനി ബ്രഹ്മാണ്ഡമഹാപുരാണത്തിന്റെ മധ്യഭാഗാരംഭം. ശാംശപായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, നീ അനുഷംഗത്തോടുകൂടി രണ്ടാം പാദം പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു; ഇനി ഉപോദ്ഘാതത്തോടുകൂടിയ മൂന്നാം പാദം വിശാലമായി ആരംഭിക്ക.

Verse 2

सूत उवाच कीर्त्तयिष्ये तृतीयं वः सोपोद्धातं सविस्तरम् / पादं समुच्चयाद्विप्रा गदतो मे निबोधत

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഉപോദ്ഘാതത്തോടുകൂടിയ മൂന്നാം പാദം ഞാൻ വിശാലമായി കീർത്തിക്കും; സംഗ്രഹമായി പറയുന്ന എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക।

Verse 3

मनोर्वैवस्वतस्येमं सांप्रतं तु महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च निसर्गं शृणुत द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇപ്പോൾ മഹാത്മാവായ വൈവസ്വത മനുവിന്റെ ഈ സൃഷ്ടിവിവരണം വിശാലമായും ക്രമമായും ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 4

चतुर्युगैकस प्तत्या संख्यातं पूर्वमेव तु / मह देवगणैश्चैव ऋषिभिर्दानवैस्सह

ഇത് മുമ്പേ തന്നെ എഴുപത്തൊന്ന് ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ എണ്ണമായി, ദേവഗണങ്ങളോടും ഋഷികളോടും ദാനവന്മാരോടും കൂടി കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നു.

Verse 5

पितृगन्धर्वयक्षैश्च रक्षोभूतमहोरगैः / मानुषैः पशुभिश्चैव पक्षिभिः स्थावरैः सह

പിതൃകൾ, ഗന്ധർവ്വർ, യക്ഷർ, രാക്ഷസർ, ഭൂതങ്ങൾ, മഹോരഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, സ്ഥിരജങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടി.

Verse 6

मन्वादिकं भविष्यान्तमाख्यानैर्बहुभिर्युतम् / वक्ष्ये वैवस्वतं सर्गं नमस्कृत्य विवस्वते

മന്വാദി മുതൽ ഭാവിയുടെ അന്തം വരെ, അനേകം ആഖ്യാനങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ വൈവസ്വത സൃഷ്ടിവിവരണം, വിവസ്വാനെ നമസ്കരിച്ചു ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 7

आद्ये मन्वन्तरे ऽतीताः सर्गप्रावर्त्तकास्तु ये / स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वं सप्तासन्ये महर्षयः

ആദ്യ മന്വന്തരത്തിൽ സൃഷ്ടിപ്രവർത്തകരായി കഴിഞ്ഞുപോയവർ, സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന മറ്റേ ഏഴ് മഹർഷിമാരായിരുന്നു.

Verse 8

चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः / दक्षस्य च ऋषीणां च भृग्वादीनां महौजसाम्

ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരമതിർത്ത ശേഷം, വീണ്ടും വൈവസ്വത മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ, ദക്ഷനും ഭൃഗു മുതലായ മഹാതേജസ്വികളായ ഋഷിമാരും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 9

शापान्महेश्वरस्यासीत्प्रादुर्भावो महात्मनाम् / भूयः सप्तर्षयस्त्वेवमुत्पन्नाः सप्त मानसाः

മഹേശ്വരന്റെ ശാപം മൂലം മഹാത്മാക്കളുടെ പ്രത്യക്ഷത ഉണ്ടായി; ഇങ്ങനെ വീണ്ടും മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഏഴ് സപ്തർഷിമാർ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 10

पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव स्वयमेव स्वयंभुवा / प्रजासंतानकृद्भिस्तैरुत्पदद्भिर्महात्मभिः

സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് അവരെ സ്വയം തന്നെ പുത്രരൂപത്തിൽ നിശ്ചയിച്ചു; ആ മഹാത്മാക്കൾ പ്രജാസന്തതി വർധിപ്പിക്കുന്നവരായി ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 11

पुनः प्रवर्त्तितः सर्गो यथापूर्वं यथाक्रमम् / तेषां प्रसूतिं वक्ष्यामि विशुद्धज्ञानकर्मणाम्

പുനഃ സൃഷ്ടി മുൻപുപോലെ ക്രമാനുസൃതമായി പ്രവർ‍ത്തിച്ചു; ശുദ്ധജ്ഞാനവും കര്‍മ്മവും ഉള്ള അവരുടെ പ്രസൂതി ഞാൻ വിവരിക്കും।

Verse 12

समासव्यासयोगाभ्यां यथावदनुपूर्वशः / येषामन्वयसंभूतैलर् एको ऽयं सचराचरः / पुनरापूरितः सर्वो ग्रहनक्षत्रमण्डितः

സംക്ഷേപവും വിപുലീകരണവും എന്ന ഇരുവിധത്തിലായി, യഥാവിധം ക്രമമായി ഞാൻ പറയും; അവരുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവരാൽ ഈ ചരാചര ലോകം വീണ്ടും നിറഞ്ഞു, ഗ്രഹനക്ഷത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സമസ്ത വിശ്വവും പുനഃ പരിപൂർണ്ണമായി।

Verse 13

ऋषय ऊचुः कथं सप्तर्षयः पूर्वमुत्पन्नाः सप्त मनसाः / पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव तन्नो निगद सत्तम

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ശ്രേഷ്ഠനേ! മുൻപ് സപ്തർഷികൾ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു? ആ ഏഴ് ‘മനസുകൾ’ എങ്ങനെ പുത്രത്വമായി കല്പിക്കപ്പെട്ടു? ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക.

Verse 14

सूत उवाच पूर्वं सप्तर्षयः प्रोक्ता ये वै स्वायंभुवेंऽतरे / मनोरन्तरमासाद्य पुनर्वैवस्वतं किल

സൂതൻ പറഞ്ഞു—സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ട സപ്തർഷികൾ, മന്വന്തരമാറ്റം വന്നപ്പോൾ വീണ്ടും വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 15

भवाभिशाप संविद्धा अप्राप्तास्ते तदा तपः / उपपन्ना जने लोके सकृदागमनास्तु त

ഭവൻ (ശിവൻ) നൽകിയ ശാപം മൂലം അന്നവർക്ക് തപസ്സ് ലഭിച്ചില്ല; അവർ ജനലോകത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, അവരുടെ വരവ് ഒരിക്കൽ മാത്രമായിരുന്നു.

Verse 16

ऊचुः सर्वे सदान्योन्यं जनलोके महार्षयः / एत एव महाभागा वरुणे वितते ऽध्वरे

ജനലോകത്തിൽ ആ മഹർഷികൾ എപ്പോഴും പരസ്പരം പറഞ്ഞു—ഇവരാണ് മഹാഭാഗ്യവർ; വരുണന്റെ വിപുലമായ അധ്വരയാഗത്തിൽ (ഉള്ളവർ).

Verse 17

सर्वे वयं प्रसूयामश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / पितामहात्मजाः सर्वे तन्नः श्रेयो भविष्यति

നാം എല്ലാവരും ചാക്ഷുഷ മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തിൽ ജനിക്കാം; നാം എല്ലാവരും പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ—അത് നമ്മുക്ക് ശ്രേയസ്സാകും.

Verse 18

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / स्वायंभुवेन्तरे प्राप्ताः सृष्ट्यर्थं ते भवेन तु

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ എല്ലാവരും ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിലെ മനുവിന്റെ കാലത്ത്, സ്വായംഭുവ മന്വന്തരാന്തരത്തിൽ സൃഷ്ടികാര്യാർത്ഥം അവിടെ എത്തി.

Verse 19

जज्ञिरे ह पुनस्ते वै जनलोकादिहागताः / देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

ജനലോകത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടെ വന്ന അവർ വീണ്ടും ജനിച്ചു; ദേവന്റെ മഹായജ്ഞത്തിൽ അവർ വാരുണീ-സ്വരൂപമായ ദേഹം ധരിച്ചു.

Verse 20

ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्रौ पूर्वं प्रजेप्सया / ऋषयो जज्ञिरे दीर्घे द्वितीयमिति नः श्रुतम्

പ്രജാസൃഷ്ടിയുടെ ആഗ്രഹത്തോടെ ബ്രഹ്മൻ ഹോമത്തിൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആദ്യം അഗ്നിയിൽ അവന്റെ തേജസ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതിൽ നിന്ന് ദീർഘായുസ്സുള്ള ഋഷിമാർ ജനിച്ചു—ഇത് രണ്ടാമത്തേതെന്ന് ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 21

भृग्वङ्गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च ह्यष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

ഭൃഗു, അങ്കിരസ്, മരീചി, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ—ഇവരാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ എട്ട് പുത്രന്മാർ.

Verse 22

तथास्य वितते यज्ञे देवाः सर्वे समागताः / यज्ञाङ्गानि च सर्वाणि वषठ्कारश्च मूर्त्तिमान्

അവന്റെ വിപുലമായ യജ്ഞത്തിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു കൂടി; യജ്ഞത്തിന്റെ എല്ലാ അംശങ്ങളും, മూర్తിമാനായ വഷട്കാരനും അവിടെ സന്നിഹിതനായി.

Verse 23

मूर्त्तिमन्ति च सामानि यजूंषि च सहस्रशः / ऋग्वेदश्चाभवत्तत्र यश्च क्रमविभूषितः

അവിടെ സഹസ്രശഃ മൂർത്തിമാനമായ സാമഗാനങ്ങളും യജുസ് മന്ത്രങ്ങളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ക്രമവിഭൂഷിതനായ ഋഗ്വേദവും അവിടെ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 24

यजुर्वेदश्च वृत्ताढ्य ओङ्कारवदनोज्ज्वलः / स्थितो यज्ञार्थसंपृक्तः सूक्तब्राह्मणमन्त्रवान्

യജുർവേദം ഛന്ദസ്സുകളിൽ സമൃദ്ധം, ഓംകാരമയ മുഖത്താൽ ദീപ്തം; യജ്ഞാർത്ഥത്തോട് ചേർന്ന് നിലകൊണ്ടു—സൂക്തം, ബ്രാഹ്മണം, മന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയോടെ।

Verse 25

सामवेदश्च वृत्ताढ्यः सर्वगेयपुरः सरः / विश्वावस्वादिभिः सार्द्धं गन्धर्वैः संभृतो ऽभवत्

സാമവേദം ഛന്ദസ്സുകളിൽ സമൃദ്ധം, എല്ലാ ഗേയസ്വരങ്ങളുടെയും സരോവരംപോലെ; വിശ്വാവസു മുതലായ ഗന്ധർവരോടൊപ്പം ചേർന്ന് സമ്പൂർണ്ണമായി.

Verse 26

ब्रह्मवेदस्तथा घोरैः कृत्वा विधिभिरन्वितः / प्रत्यङ्गिरसयोगैश्च द्विशरीरशिरो ऽभवत्

ബ്രഹ്മവേദവും ഭീകരമായ വിധികളാൽ അനുബദ്ധമായി, പ്രത്യംഗിരസയോഗങ്ങളോടുകൂടി, രണ്ടു ശരീരവും ഒരു ശിരസ്സും ഉള്ള രൂപം കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 27

लक्षणा विस्तराः स्तोभा निरुक्तस्वर भक्तयः / आश्रयस्तु वषट्कारो निग्रहप्रग्रहावपि

ലക്ഷണങ്ങൾ, വിപുലീകരണങ്ങൾ, സ്തോഭങ്ങൾ, നിരുക്തം, സ്വരങ്ങൾ, ഭക്തികൾ; കൂടാതെ ആശ്രയമായി വഷട്കാരം, നിഗ്രഹ-പ്രഗ്രഹങ്ങളും കൂടി।

Verse 28

दीप्तिमूर्त्तिरिलादेवी दिशश्चसदिगीश्वराः / देवकन्याश्च पत्न्यश्च तथा मातर एव च

ദീപ്തിമൂർത്തിയായ ഇലാദേവി, ദിക്കുകളും ദിക്പാലകരും, ദേവകന്യകളും, പത്നിമാരും, മാതാക്കളും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 29

आययुः सर्व एवैते देवस्य यजतो मखे / मूर्तिमन्तः सुरूपाख्या वरुणस्य वपुर्भृतः

ദേവൻ യജ്ഞം നടത്തുന്ന മഖത്തിലേക്ക് ഇവർ എല്ലാവരും വന്നു—മൂർത്തിമാന്മാർ, സുന്ദരരൂപികൾ, വരുണന്റെ ദേഹരൂപം ധരിച്ചവർ.

Verse 30

स्वयंभु वस्तु ता दृष्ट्वा रेतः समपतद्भुवि / ब्रह्मर्षिभाविनोर्ऽथस्य विधानाच्च न संशयः

സ്വയംഭൂ അവരെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ വീര്യം ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു; ബ്രഹ്മർഷിഭാവത്തിലേക്കു നയിക്കേണ്ട ആ കാര്യം വിധിപ്രകാരം തന്നെയായിരുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 31

धृत्वा जुहाव हस्ताभ्यां स्रुवेण परिगृह्य च / आस्रवज्जुहुयां चक्रे मन्त्रवच्च पितामहः

പിതാമഹൻ അതിനെ കൈകളിൽ ധരിച്ചു, സ്രുവകൊണ്ട് എടുത്ത്, മന്ത്രങ്ങളോടെ ആഹുതി അർപ്പിച്ചു; ചോർന്നതും ഹോമത്തിൽ സമർപ്പിച്ചു.

Verse 32

ततः स जनयामास भूतग्रामं प्रजापतिः / तस्यार्वाक्तेजसश्चैव जज्ञे लोकेषु तैजसम्

അതിനു ശേഷം പ്രജാപതി സർവ്വഭൂതസമൂഹത്തെയും ജനിപ്പിച്ചു; അവന്റെ മുൻതേജസ്സിൽ നിന്നു ലോകങ്ങളിൽ തൈജസ തത്ത്വവും ഉദിച്ചു.

Verse 33

तमसा भावि याप्यत्वं यथा सत्त्वं तथा रजः / आज्यस्थाल्यामुपादाय स्वशुक्रं हुतवांश्च ह

തമസ്സാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ക്ഷയഭാവം സത്ത്വത്തിൽ ഉള്ളതുപോലെ രജസ്സിലും ഉണ്ട്. അപ്പോൾ ഹുതവാഹനായ അഗ്നി ആജ്യപാത്രം എടുത്ത് തന്റെ സ്വശുക്രം ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ചു.

Verse 34

शुक्रे हु ते ऽथ तस्मिंस्तु प्रादुर्भूता महर्षयः / ज्वलन्तो वपुषा युक्ताः सप्रभावैः स्वकैर्गुणैः

ശുക്രം ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ചതിന് ശേഷം, അതിൽ നിന്നുതന്നെ മഹർഷിമാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ജ്വലിക്കുന്ന ദേഹങ്ങളോടെ, തങ്ങളുടെ ഗുണപ്രഭാവങ്ങളാൽ ദീപ്തരായി.

Verse 35

हुते चाग्नौ सकृच्छुक्रे ज्वालाया निसृतः कविः / हिरण्यगर्भस्तं दृष्ट्वा ज्वालां भित्त्वा विनिर्गतम्

അഗ്നിയിൽ ഒരിക്കൽ ശുക്രം ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ചതോടെ, ജ്വാലയിൽ നിന്ന് ‘കവി’ എന്ന ഋഷി പുറപ്പെട്ടു. ഹിരണ്യഗർഭൻ അവൻ ജ്വാലയെ ഭേദിച്ച് പുറത്തുവരുന്നത് കണ്ടു.

Verse 36

भृगुस्त्वमिति चोवाच यस्मात्तस्मात्स वै भृगुः / महादेवस्तथोद्भूतो दृष्ट्वा ब्रह्माणमब्रवीत्

അവൻ പറഞ്ഞു—“നീ ഭൃഗുവാണ്”; അതുകൊണ്ട് അവൻ ഭൃഗു എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു. അതുപോലെ മഹാദേവനും ഉദ്ഭവിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടു പറഞ്ഞു.

Verse 37

ममैष पुत्रकामस्य दीक्षितस्य त्वया प्रभो / विजज्ञे प्रथमं देव मम पुत्रो भवत्वयम्

പ്രഭോ! പുത്രകാമനയോടെ ദീക്ഷിതനായ എനിക്കായി, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഇതാണ് ആദ്യം ജനിച്ചത്. ദേവാ! ഇതു എന്റെ പുത്രനാകട്ടെ.

Verse 38

तथेति समनुज्ञातो महादेवः स्वयंभुवा / पुत्रत्वे कल्पयामास महादेव स्तदा भृगुम्

‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുമതി നേടിയ മഹാദേവൻ, അന്ന് ഭൃഗുവിനെ പുത്രനായി നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 39

वारुणा भृगवस्तस्मात्तदपत्यं च स प्रभुः / द्वितीयं च ततः शुक्रमङ्गारेष्वजुहोत्प्रभुः

അതുകൊണ്ട് വാരുണബന്ധമുള്ള ഭൃഗുക്കൾ ജനിച്ചു; അവൻ തന്നെയാണ് അവരുടെ പ്രഭുവും പിതാവും. പിന്നെ പ്രഭു രണ്ടാം പ്രാവശ്യം ശുക്രത്തെ അങ്കാരങ്ങളിൽ ഹോമമായി അർപ്പിച്ചു।

Verse 40

अङ्गारेष्वङ्गिरो ऽङ्गानि संहतानि ततोङ्गिराः / संभूतिं तस्य तां दृष्ट्वा वह्निर्ब्रह्माणमब्रवीत्

അങ്കാരങ്ങളിൽ അങ്കിരസിന്റെ അവയവങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു; അതിൽ നിന്ന് അങ്കിരസ് പ്രത്യക്ഷനായി. ആ ജനനം കണ്ട അഗ്നി ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 41

रेतोधास्तुभ्यमेवाहं द्वितीयो ऽयं ममास्त्विति / एवमस्त्विति सो ऽप्युक्तो ब्रह्मणा सदसस्पतिः

അഗ്നി പറഞ്ഞു—‘ഹേ ബ്രഹ്മാ, രേതോധാ ഞാൻ തന്നെയാണ്; ഈ രണ്ടാമത്തേതു എനിക്കുള്ളതാകട്ടെ.’ അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് സഭാപതിയോട് ‘അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 42

जग्रा हाग्निस्त्वङ्गिरस आग्नेया इति नः श्रुतम् / षट् कृत्वा तु पुनः शुक्रे ब्रह्मणा लोककारिणा

അഗ്നി അങ്കിരസിനെ സ്വീകരിച്ചതായി ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതുകൊണ്ട് അവർ ‘ആഗ്നേയർ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകകാരിയായ ബ്രഹ്മാവ് പിന്നെ ശുക്രത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ വീണ്ടും ആറു പ്രാവശ്യം അങ്ങനെ ചെയ്തു।

Verse 43

हुते समभवंस्तस्मिन्यद् ब्रह्माण इति श्रुतिः / मरीचिः प्रथमं तत्र मरीचिभ्यः समुत्थितः

ആ ഹോമകർമ്മത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മാ’ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു എന്നു ശ്രുതി പറയുന്നു. അവിടെ ആദ്യം മരീചി ഉദ്ഭവിച്ചു; മരീചികളിൽ നിന്നു ജനിച്ചതായി പ്രസിദ്ധം.

Verse 44

क्रतौ तस्मिन्क्रतुर्जज्ञे यतस्तस्मात्स वै क्रतुः / अहं तृतीय इत्यत्रिस्तस्मादत्रिः स कीर्त्यते

ആ യജ്ഞത്തിൽ ക്രതു ജനിച്ചു; അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘ക്രതു’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ‘ഞാൻ മൂന്നാമൻ’ എന്നു പറഞ്ഞ അത്രി; അതിനാൽ അത്രി എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 45

केशैस्तु निचितैर्भूतः पुलस्त्यस्तेन स स्मृतः / केशैर्लंबैः समुद्भूतस्तस्मात्स पुलहः स्मृतः

സഞ്ചിതമായ (ഘനമായ) കേശങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ടവൻ പുലസ്ത്യൻ; അതുകൊണ്ട് അവൻ പുലസ്ത്യൻ എന്നു സ്മൃതം. നീണ്ട കേശങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൻ പുലഹൻ; അതിനാൽ പുലഹൻ എന്നു സ്മൃതം.

Verse 46

वसुमध्यात्समुत्पन्नो वशी च वसुमान् स्वयम् / वसिष्ठ इति तत्त्वज्ञैः प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः

വസുക്കളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച്, സ്വയം വശിയും വസുമാനും ആയവനെ—തത്ത്വജ്ഞരായ ബ്രഹ്മവാദികൾ ‘വസിഷ്ഠൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 47

इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः षण्महर्षयः / लोकस्य सन्तानकरा यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

ഇങ്ങനെ ഇവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാരായ ആറു മഹർഷിമാർ. ലോകത്തിന്റെ സന്തതിയെ വർധിപ്പിക്കുന്നവർ ഇവരാണ്; ഇവരാൽ ഈ പ്രജകൾ വികസിച്ചു.

Verse 48

प्रजापतय इत्येवं पठ्यन्ते ब्रह्मणःसुताः / अपरे पितरो नाम एतैरेव महर्षिभिः

ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ ‘പ്രജാപതികൾ’ എന്നു ഇങ്ങനെ പാഠിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതേ മഹർഷിമാരെയേ ചിലർ ‘പിതൃകൾ’ എന്ന പേരിലും വിളിക്കുന്നു।

Verse 49

उत्पादिता देवगणाः सप्त लोकेषु विश्रुताः / अजेयाश्च गणाः सप्त सप्तलोकेषु विश्रुताः

സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ദേവഗണങ്ങൾ ഏഴാണ്; അവ ഏഴു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധം. അതുപോലെ അജേയ ഗണങ്ങളും ഏഴാണ്; അവയും സപ്തലോകങ്ങളിൽ വിഖ്യാതം.

Verse 50

मारीया भार्गवाश्चैव तथैवाङ्गिरसो ऽपरे / पौलस्त्याः पौलहाश्चैव वासिष्ठाश्चैव विश्रुताः

മാരീയർ, ഭാർഗവർ, അതുപോലെ മറ്റു ആംഗിരസർ; പൗലസ്ത്യർ, പൗലഹർ, വാസിഷ്ഠർ—ഇവരെല്ലാം പ്രസിദ്ധരാണ്.

Verse 51

आत्रेयाश्च गणाः प्रोक्ता पितॄणां लोकवर्द्धनाः / एते समासतः ख्याताः पुनरन्ये गणास्त्रयः

ആത്രേയ ഗണങ്ങളും പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവ പിതൃലോകത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. ഇവ സംക്ഷേപത്തിൽ പ്രസിദ്ധം; പിന്നെയും മറ്റൊരു മൂന്ന് ഗണങ്ങളുണ്ട്.

Verse 52

अमर्त्ताश्चाप्रकाशाश्च ज्योतिष्मन्तश्च विश्रुताः / तेषां राजायमो देवो यमैर्विहतकल्मषः

അമർത്തർ, അപ്രകാശർ, ജ്യോതിഷ്മന്തർ—ഇവർ പ്രസിദ്ധർ; അവരുടെ രാജാവ് യമദേവൻ, യമ-നിയമങ്ങളാൽ കല്മഷരഹിതൻ.

Verse 53

अपरं प्रजानां यतयस्ताञ्छृमुध्वमतन्द्रिताः / कश्यपः कर्दमः शेषो विक्रान्तः सुश्रवास्तथा

ഇനി പ്രജകളിലെ മറ്റു യതി-ഗണങ്ങളെയും കേൾക്കുവിൻ, ഹേ അപ്രമാദികളേ. കശ്യപൻ, കർദമൻ, ശേഷൻ, വിക്രാന്തൻ, സുഷ്രവാ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 54

बहुपुत्रः कुमारश्च विवस्वान्स शुचिव्रतः / प्रचेतसोरिष्टनेमिर्बहुलश्च प्रजापतिः

ബഹുപുത്രൻ, കുമാരൻ, വിവസ്വാൻ—അവൻ ശുചിവ്രതൻ. പ്രചേതസ്, അരിഷ്ടനേമി, ബഹുലൻ—ഇവരും പ്രജാപതിമാരായിരുന്നു.

Verse 55

इत्येवमादयो ऽन्ये ऽपि बहवो वै प्रजेश्वराः / कुशोच्चया वालखिल्याः सभूताः परमर्षयः

ഇങ്ങനെ തുടങ്ങി മറ്റും അനേകം പ്രജേശ്വരന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. കുശോച്ചയരും വാലഖില്യരും—സമൂഹമായി നിലകൊണ്ട പരമർഷിമാരായിരുന്നു.

Verse 56

मनोजवाः सर्वगताः सर्वभोगाश्च ते ऽभवन् / जाताश्च भस्मनो ह्यन्ये ब्रह्मर्षिगणसंमताः

അവർ മനസ്സിന്റെ വേഗമുള്ളവർ, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നവർ, സർവ്വഭോഗസമ്പന്നർ ആയി. മറ്റുചിലർ ഭസ്മത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു; ബ്രഹ്മർഷിഗണം അവരെ അംഗീകരിച്ചു.

Verse 57

वैखानसा मुनिगणास्तपः श्रुतपरायणाः / नस्तो द्वावस्य चोत्पन्नावश्विनौ रूपसंमतौ

വൈഖാനസ മുനിഗണങ്ങൾ തപസ്സിലും ശ്രുതിയിലും പരായണരായിരുന്നു. നസ്തോയ്ക്ക് രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—രൂപത്തിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട അശ്വിനീകുമാരന്മാർ.

Verse 58

विदुर्जन्मर्क्षरजसो तथा तन्नेत्रसंचरात् / अन्ये प्रजानां पतयः श्रोतोभ्यस्तस्य जज्ञिरे

ജനനം നക്ഷത്ര-രജസ്സിൽ നിന്നും അവന്റെ നേത്രസഞ്ചാരത്തിൽ നിന്നും സംഭവിച്ചതെന്ന് അവർ അറിയുന്നു; മറ്റു പ്രജാധിപതികൾ അവന്റെ ശ്രോത്രങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചു.

Verse 59

ऋषयो रोमकूपेभ्यस्तथा स्वेदमलोद्भवाः / अयने ऋतवो मासर्द्धमासाः पक्षसंधयः

ഋഷികൾ അവന്റെ രോമകൂപങ്ങളിൽ നിന്നു, സ്വേദമലത്തിൽ നിന്നു മറ്റുള്ളവർ ജനിച്ചു; അയനങ്ങൾ, ഋതുക്കൾ, മാസങ്ങൾ, അർദ്ധമാസങ്ങൾ, പക്ഷങ്ങൾ, സംധികൾ എന്നിവ ഉദിച്ചു.

Verse 60

वत्सरा ये त्वहोरात्राः पित्तं ज्योतिश्च दारुणम् / रौद्रं लोहितमित्याहुर्लोहितं कनकं स्मृतम्

സംവത്സരങ്ങളും അഹോരാത്രങ്ങളും തന്നെയാണ് പിത്തവും ഭയങ്കരമായ ജ്യോതിയും; അതിനെ ‘റൗദ്രം’, ‘ലോഹിതം’ എന്നു പറയുന്നു; ലോഹിതം ‘കനകം’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 61

तत्तैजसमिति प्रोक्तं धूमाश्च पशवः स्मृताः / ये ऽर्चिषस्तस्य ते रुद्रास्तथादित्याः समृद्गताः

അതിനെ ‘തൈജസം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ധൂമം പശുക്കളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ അർച്ചിഷുകൾ രുദ്രന്മാർ, അതുപോലെ ആദിത്യരും സമൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 62

अङ्गारेभ्यः समुत्पन्ना अर्चिषो दिव्यमानुषाः / आदिभूतो ऽस्य लोकस्य ब्रह्मा त्वं ब्रह्मसंभवः

അംഗാരങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച അർച്ചിഷുകൾ ദിവ്യ-മാനുഷരായി; ഈ ലോകത്തിന്റെ ആദിഭൂതനായ ബ്രഹ്മാ, നീ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു സംഭവിച്ചവൻ.

Verse 63

सर्वकामदमित्याहुस्तथा वाक्यमुदाहरन् / ब्रह्मा सुरगुरुस्तत्र त्रिदशैः संप्रसादितः

അവർ ഇതിനെ ‘സർവകാമദം’ എന്നു പറഞ്ഞു അങ്ങനെ വചനം ഉച്ചരിക്കുന്നു. അവിടെ ദേവന്മാർ പ്രസാദിപ്പിച്ച ബ്രഹ്മാവ് ദേവഗുരുവായി.

Verse 64

इमेवै जनयिष्यन्ति प्रजाः सर्वाः प्रचेश्वराः / सर्वे प्रजानां पतयः सर्वे चापि तपस्विनः

ഈ പ്രചേശ്വരന്മാരാണ് എല്ലാ പ്രജകളെയും ജനിപ്പിക്കുക. ഇവർ എല്ലാവരും പ്രജകളുടെ അധിപതികളും എല്ലാവരും തപസ്വികളും ആകും.

Verse 65

त्वत्प्रसादादिमांल्लोकान्धारयेयुरिमाः क्रियाः / त्वद्वंशवर्द्धनाः शश्वत्तव तेजोविवर्द्धनाः

നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ കര്‍മ്മങ്ങൾ ഈ ലോകങ്ങളെ ധരിക്കട്ടെ. ഇവ നിത്യവും നിന്റെ വംശം വർധിപ്പിക്കുകയും നിന്റെ തേജസ് വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.

Verse 66

भवेयुर्वेदविद्वांसः सर्वे वाक्पतयस्तथा / वेदमन्त्रधराः सर्वे प्रजापतिसमुद्भवाः

അവർ എല്ലാവരും വേദവിദ്വാന്മാരും വാക്കിന്റെ അധിപതികളും ആകട്ടെ. അവർ എല്ലാവരും വേദമന്ത്രധാരികൾ, പ്രജാപതിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവർ ആകട്ടെ.

Verse 67

श्रयन्तु ब्रह्मसत्यं तु तपश्च परमं भुवि / सर्वे हि वयमेते च तवैव प्रसवः प्रभो

അവർ ബ്രഹ്മസത്യത്തെ ആശ്രയിക്കുകയും ഭൂമിയിൽ പരമ തപസ് അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. പ്രഭോ, ഞങ്ങളും ഇവരും എല്ലാവരും നിന്റെ തന്നെയുളള പ്രസവമാണ്.

Verse 68

ब्रह्म च ब्रह्माणाश्चैव लोकश्चैव चराचराः / मरीचिमादितः कृत्वा देवाश्च ऋषिभिः सह

ബ്രഹ്മവും ബ്രഹ്മഗണങ്ങളും, സകല ചരാചര ലോകവും—ദേവന്മാർ ഋഷികളോടൊപ്പം, മരീചി മുതലായവരെ മുൻനിർത്തി ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.

Verse 69

अपत्यानीति संचिन्त्य ते ऽपत्ये कामयामहे / तस्मिन् यज्ञे महाभागा देवाश्च ऋषयश्च ये

‘സന്തതി ഉണ്ടാകട്ടെ’ എന്നു ചിന്തിച്ച് അവർ പറഞ്ഞു: ‘ഞങ്ങൾ സന്തതിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ ആ യജ്ഞത്തിൽ മഹാഭാഗന്മാരായ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 70

एते त्वद्वंशसंभूताः स्थानकालाभिमानिनः / तव तेनैव रूपेण स्थापयेयुरिमाः प्रजाः

ഇവർ നിന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവർ, സ്ഥലം-കാലം എന്ന അഭിമാനബോധമുള്ളവർ; നിന്റെ അതേ രൂപത്താൽ ഈ പ്രജകളെ സ്ഥാപിക്കട്ടെ.

Verse 71

युगादिनिधनाश्चापि स्थापयन्तु इति द्विजाः / ततो ऽब्रवील्लोकगुरुः परमित्यभिधार यन्

ദ്വിജന്മാർ പറഞ്ഞു: ‘യുഗങ്ങളുടെ ആരംഭവും അവസാനും അവർ തന്നെ സ്ഥാപിക്കട്ടെ.’ അപ്പോൾ ലോകഗുരു പറഞ്ഞു: ‘ഇതിനെ പരമനിശ്ചയമായി കരുതി ധരിക്കുവിൻ.’

Verse 72

एतदेव विनिश्चित्य मया सृष्टा न संशयः / भवतां वंशसंभूताः पुनरेते महर्षयः

ഇതേ നിശ്ചയിച്ച് ഞാൻ സൃഷ്ടി ചെയ്തിരിക്കുന്നു—സംശയമില്ല. ഈ മഹർഷിമാർ വീണ്ടും നിങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചവരാണ്.

Verse 73

तेषां भृगोः कीर्त्तयिष्ये वंशं पूर्वं महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च प्रथमस्य प्रजापतेः

ഇപ്പോൾ ഞാൻ മഹാത്മാവായ ഭൃഗുവിന്റെ വംശം ആദ്യം കീർത്തിക്കും; ആദ്യ പ്രജാപതിയുടെ കഥയും ക്രമമായി വിശാലമായി വിവരിക്കും।

Verse 74

भार्ये भृगोरप्रतिमे उत्तमाभिजने शुभे / हिरण्यकशिपो कन्या दिव्या नाम परिश्रुता

ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യ അപരിമിതസൗന്ദര്യമുള്ള, ശുഭയും ഉത്തമകുലജന്മയുമായിരുന്നു; അവൾ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ പുത്രി, ‘ദിവ്യാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധ.

Verse 75

पुलोम्नश्चव पौलोमी दुहिता वरवर्णिनी / भृगोस्त्वजनयद्दिव्या पुत्रं ब्रह्मविदां वरम्

പുലോമന്റെ പുത്രി പൗലോമി ശ്രേഷ്ഠവർണ്ണയായിരുന്നു; ആ ദിവ്യാ ഭൃഗുവിന് ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 76

देवासुराणामाचार्यं शुक्रं कविवरं ग्रहम् / शुक्र एवोशना नित्यमतः काव्यो ऽपि नामतः

ദേവാസുരന്മാരുടെ ആചാര്യനും കവികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ഗ്രഹം ശുക്രൻ; ശുക്രൻ തന്നെയാണ് നിത്യവും ഉശനാ, അതുകൊണ്ട് പേരിൽ ‘കാവ്യൻ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 77

पितॄणां मानसी कन्या सोमपानां यशस्विनी / शुक्रस्य भार्या गौर्नाम विजज्ञे चतुरः सुतान्

പിതൃകളുടെ മാനസീകന്ന്യയും സോമപാനങ്ങളിൽ യശസ്വിനിയുമായ ‘ഗൗ’ എന്നവൾ ശുക്രന്റെ ഭാര്യയായി, നാലു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 78

त्वष्टा चैव वरत्री च शण्डामकारै च तावुभौ / तेजसादित्यसंकाशा ब्रह्मकल्पाः प्रभावतः

ത്വഷ്ടാവും വരത്രിയും, കൂടാതെ ശണ്ഡാമകാരനും—അവരിരുവരും തേജസ്സിൽ സൂര്യസമവും, പ്രഭാവത്തിൽ ബ്രഹ്മകൽപസമവും ആയിരുന്നു.

Verse 79

रजतः पृथुरश्मिश्च विद्वान्यश्च बृहङ्गिराः / वरत्रिणः सुता ह्येते ब्रह्मिष्ठा दैत्ययाजकाः

രജതൻ, പൃഥുരശ്മി, വിദ്യാന്യൻ, ബൃഹംഗിരൻ—ഇവർ വരത്രിയുടെ പുത്രന്മാർ; ബ്രഹ്മനിഷ്ഠരും ദൈത്യർക്കായി യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന യാജകരുമായിരുന്നു.

Verse 80

इज्याधर्मविनाशार्थं मनुमेत्याभ्ययाजयन् / निरस्यमानं वै धर्मं दृष्ट्वेन्द्रो मनुमाब्रवीत्

ഇജ്യാധർമ്മം നശിപ്പിക്കുവാൻ അവർ മനുവിന്റെ അടുക്കൽ വന്ന് യജ്ഞം നടത്തിപ്പിച്ചു. ധർമ്മം തള്ളപ്പെടുന്നതു കണ്ട ഇന്ദ്രൻ മനുവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 81

एतैरेव तु कामं त्वां प्रापयिष्यामि याजनम् / श्रुत्वेन्द्रस्य तु तद्वाक्यं तस्माद्देशादपाक्रमन्

‘ഇവരിലൂടെയേ ഞാൻ നിന്നെ യാജനഫലത്തിലേക്ക് നിശ്ചയം എത്തിക്കും.’ ഇന്ദ്രന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അവർ ആ ദേശം വിട്ടുപോയി.

Verse 82

तिरोभूतेषु तेष्विन्द्रो मनुपत्नीमचेतनाम् / ग्रहेण मोचयित्वा च ततश्चानुससार ताम्

അവർ അദൃശ്യരായപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ബോധംകെട്ട മനുപത്നിയെ ഗ്രഹം (രാഹു) എന്ന പിടിയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു; പിന്നെ അവളെ പിന്തുടർന്നു.

Verse 83

तत इन्द्रविनाशाय यतमानान्मुनींस्तु तान् / तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा दुष्टानिन्द्रो विहस्य तु

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രവിനാശത്തിനായി പരിശ്രമിച്ചിരുന്ന ആ മുനിമാർ വീണ്ടും വന്നതു കണ്ടു ദുഷ്ടനായ ഇന്ദ്രൻ പരിഹസിച്ചു ചിരിച്ചു।

Verse 84

ततस्ता नदहत्क्रुद्धो वेद्यर्द्धे दक्षिणे ततः / तेषां तु धृष्यमाणानां तत्र शालावृकैः सह

പിന്നീട് ക്രോധത്തോടെ അവൻ വേദിയുടെ തെക്കേ പകുതിയിൽ അവരെ ദഹിപ്പിച്ചു; അവിടെ അവർ ശാലാവൃകകളോടൊപ്പം പീഡിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 85

शीर्षाणि न्यपतंस्तानि खर्जूरा ह्यभवंस्ततः / एवं वरत्रिणः पुत्रा इन्द्रेण निहताः पुरा

അവരുടെ തലകൾ താഴെ വീണു; പിന്നെ അവ ഖർജൂരവൃക്ഷങ്ങളായി മാറി. ഇങ്ങനെ വരത്രിയുടെ പുത്രന്മാർ പുരാതനകാലത്ത് ഇന്ദ്രനാൽ നിഹതരായി.

Verse 86

जयन्त्यां देवयानी तु शुक्रस्य दुहिताभवत् / त्रिशिरा विश्वरूपस्तु त्वष्टुः पुत्रो ऽभवन्महान्

ജയന്തിയിൽ ശുക്രന്റെ പുത്രിയായ ദേവയാനി ജനിച്ചു; ത്വഷ്ടാവിന്റെ മഹാപുത്രനായ ത്രിശിരാ വിശ്വരൂപനും ജനിച്ചു.

Verse 87

यशोधरायामुत्पन्नो वैरोचन्यां महायशाः / विश्वरूपानुजश्चैव विश्वकर्मा च यः स्मृतः

യശോധരയിൽ, വൈരോചനിയിൽ, മഹായശസ്സുള്ളവൻ ജനിച്ചു; അവൻ വിശ്വരൂപന്റെ അനുജനും ‘വിശ്വകർമ്മാ’ എന്ന പേരിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നതുമാണ്.

Verse 88

भृगोस्तु भृगवो देवा जज्ञिरे द्वादशात्मजाः / दिव्यानुसुषुवे कन्या काव्यस्यैवानुजा प्रभोः

ഭൃഗുവിൽ നിന്നു ‘ഭൃഗവ’ എന്ന പേരിലുള്ള പന്ത്രണ്ടു ദേവപുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. പ്രഭു കാവ്യന്റെ അനുജയായി ഒരു ദിവ്യകന്യയും പ്രസവിച്ചു.

Verse 89

भुवनोभावनश्चैव अन्त्यश्चान्त्यायनस्तथा / क्रतुः शुचिः स्वमूर्द्धा च व्याजश्च वसुदश्च यः

ഭുവനോഭാവനൻ, അന്ത്യൻ, അന്ത്യായനൻ; കൂടാതെ ക്രതു, ശുചി, സ്വമൂർദ്ധാ, വ്യാജ, വസുദ—ഇവരും ആയിരുന്നു.

Verse 90

प्रभवश्चाव्ययश्चैव द्वादशो ऽधिपतिः स्मृतः / इत्येते भृगवो देवाः स्मृता द्वादश यज्ञियाः

പ്രഭവനും അവ്യയനും ഉണ്ടായിരുന്നു; പന്ത്രണ്ടാമൻ ‘അധിപതി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ യജ്ഞാർഹരായ ഭൃഗവ ദേവന്മാർ പന്ത്രണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 91

पौलोम्यजनयत्पुत्रं ब्रह्मिष्ठं वशिनं द्विजम् / व्यादितः सो ऽष्टमे मासिगर्भः क्रूरेण रक्षसा

പൗലോമി ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനും വശീനുമായ ദ്വിജപുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. ആ ഗർഭം എട്ടാം മാസത്തിൽ ക്രൂരനായ ഒരു രാക്ഷസൻ കീറിമുറിച്ചു.

Verse 92

च्यवनाच्च्यवनः सो ऽथ चेतनात्तु प्रचेतनः / प्रचेताः श्च्यवनः क्रोधाद्दग्धवान्पुरुषादकान्

ച്യവനത്തിൽ നിന്നു അവൻ ‘ച്യവനൻ’ എന്നും, ചേതനയിൽ നിന്നു ‘പ്രചേതനൻ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. ക്രോധത്തിൽ പ്രചേതാ ച്യവനൻ മനുഷ്യഭക്ഷകരെ ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 93

जनयामास पुत्रौ द्वौ सुकन्यायां सभार्गवः / आप्रवानं दधीचं च तावुभौ साधुसंमतौ

ആ ഭാർഗവൻ സുകന്യയിൽ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു—ആപ്രവാനനും ദധീചനും; ഇരുവരും സാദുജനസമ്മതർ ആയിരുന്നു।

Verse 94

सारस्वतः सरस्वत्यां दधीचस्योदपद्यत / ऋची पत्नी महाभागा अप्रवानस्य नाहुषी

ദധീചനിൽ നിന്ന് സരസ്വതിയിൽ സാരസ്വതൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; ആപ്രവാനന്റെ മഹാഭാഗ്യവതി ഭാര്യ ഋചീ നാഹുഷീ ആയിരുന്നു।

Verse 95

तस्यामौर्व ऋषिर्जज्ञे ऊरुं भित्तवा महायशाः / और्वस्यासीदृचीकस्तु दीप्तो ऽग्निसमतेजसा

അവളിൽ മഹായശസ്സുള്ള ഔർവ ഋഷി ഊരു ഭേദിച്ച് ജനിച്ചു; ഔർവന്റെ പുത്രൻ ഋചീകൻ അഗ്നിസമമായ തേജസ്സാൽ ദീപ്തനായിരുന്നു।

Verse 96

जमदग्निरृचीकस्य सत्यवत्यामजायत / भृगोश्चरुविपर्यासे रौद्रवैष्णवयौः पुरा

ഋചീകന്റെ ഭാര്യ സത്യവതിയിൽ ജമദഗ്നി ജനിച്ചു; പുരാതനകാലത്ത് ഭൃഗുവിന്റെ ചരു-വിപര്യാസത്തിൽ രൗദ്രവും വൈഷ്ണവവും ആയ ഭാഗങ്ങൾ മാറിപ്പോയതുകൊണ്ടായിരുന്നു അത്।

Verse 97

जमनाद्वैष्मवस्याग्नेर्जमदग्निरजायत / रेणुकाजमदग्नेश्च शक्रतुल्यपराक्रमम्

വൈഷ്ണവ അഗ്നിയിലെ ‘ജമന’ മൂലം ജമദഗ്നി ജനിച്ചു; പിന്നെ രേണുകയിലൂടെ ജമദഗ്നിക്ക് ശക്രസമമായ പരാക്രമമുള്ള പുത്രൻ ജനിച്ചു।

Verse 98

ब्रह्मक्षत्रमयं रामं सुषुवे ऽमिततेजसम् / ओर्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम्

ഊർവ ബ്രാഹ്മ-ക്ഷാത്രസ്വഭാവമുള്ള, അപാരതേജസ്സുള്ള രാമനെ പ്രസവിച്ചു. ആ ഊർവയ്ക്ക് നൂറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരിൽ മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് ജമദഗ്നിയായിരുന്നു.

Verse 99

तेषां पुत्र सहस्राणि भार्गवाणां परस्परात् / ऋष्यतरेषु वै बाह्या बहवो भार्गवाः स्मृताः

ആ ഭാർഗവരിൽ പരസ്പരബന്ധത്തിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ‘ഋഷ്യതര’ ശാഖകളിലും പല ഭാർഗവരെ ‘ബാഹ്യ’ (മറ്റുള്ള) എന്ന നിലയിൽ സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 100

वत्सा विदा आर्ष्टिषेणा यस्का वैन्याश्च शौनकाः / मित्रेयुः सप्तमा ह्येते पक्षा ज्ञेयास्तु भार्गवाः

വത്സ, വിദാ, ആർഷ്ടിഷേണ, യസ്ക, വൈന്യ, ശൗനക; കൂടാതെ മിത്രേയു ഏഴാമൻ—ഇവയെല്ലാം ഭാർഗവരുടെ ‘പക്ഷങ്ങൾ’ (ശാഖാസമൂഹങ്ങൾ) എന്നു അറിയണം.

Verse 101

शृणुताङ्गिरसो वंशमग्नेः पुत्रस्य धीमतः / यस्यान्ववाये संभूता भारद्वाजाः सगौतमाः

അഗ്നിയുടെ ധീമാനായ പുത്രൻ അങ്ഗിരസിന്റെ വംശം കേൾക്കുക; അവന്റെ വംശപരമ്പരയിൽ ഭാരദ്വാജരും ഗൗതമരും ഉൾപ്പെടെ ഋഷിമാർ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 102

देवाश्चाङ्गिरसो मुख्यास्त्त्विषिमन्तो महौजसः / सुरूपा चैव मारीची कार्दमी च तथा स्वराट्

അങ്ഗിരസിന്റെ പ്രധാന ദേവസ്വരൂപ പുത്രന്മാർ ദീപ്തിമാന്മാരും മഹാശക്തിയുള്ളവരുമായിരുന്നു; കൂടാതെ സുരൂപാ, മാരീചി, കാർദമീ, സ്വരാട് എന്നിവരും (ഉദ്ഭവിച്ചു).

Verse 103

पथ्या च मानवी कन्या तिस्रो भार्या ह्यथर्वणः / अथर्वणस्तु दायादास्तासु जाताः कुलोद्वहाः

പഥ്യയും മാനവീകന്യയും—അഥർവണന് മൂന്നു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ അഥർവണന്റെ അവകാശികളും കുലധാരകരുമായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 104

उत्पन्ना महता चैव तपसा भावितात्मनः / बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्

മഹത്തായ തപസ്സാൽ ഭാവിതാത്മനായ സ്വരാട്ടിൽ നിന്നു അവർ ഉദ്ഭവിച്ചു. സുരൂപയുടെ ഗർഭത്തിൽ ബൃഹസ്പതിയും ഗൗതമനും ജനിച്ചു.

Verse 105

अयास्यं वामदेवं च उतथ्यमुशितिं तथा / धृष्णिः पुत्रस्तु पथ्यायाः संवर्त्तश्चैव मानसः

അയാസ്യൻ, വാമദേവൻ, ഉതഥ്യൻ, ഉശിതി—ഇവരും ജനിച്ചു. പഥ്യയുടെ പുത്രൻ ധൃഷ്ണി; മാനവിയിൽ നിന്ന് സംവർ‍ത്തനും ജനിച്ചു.

Verse 106

कितवश्चाप्ययास्यस्य शरद्वांश्चप्युतथ्यजः / अथोशिजो दीर्घतमा बृहदुक्थो वामदेवजः

അയാസ്യന്റെ പുത്രൻ കിതവ; ഉതഥ്യനിൽ നിന്ന് ശരദ്വാൻ ജനിച്ചു. അഥോശിജനിൽ നിന്ന് ദീർഘതമാ, വാമദേവനിൽ നിന്ന് ബൃഹദുക്തനും ജനിച്ചു.

Verse 107

धृष्णेः पुत्रः सुधन्वा तु ऋषभश्च सुधन्वनः / रथकाराः स्मृता देवा ऋभवो ये परिश्रुताः

ധൃഷ്ണിയുടെ പുത്രൻ സുധന്വാ; സുധന്വയുടെ പുത്രൻ ഋഷഭൻ. പ്രസിദ്ധരായ ഋഭുക്കൾ ദേവന്മാരായി, രഥകാരന്മാരായ ദിവ്യശില്പികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 108

बृहस्पतेर्भरद्वाजो विश्रुतः सुमहायशाः / बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्

ബൃഹസ്പതിയുടെ വംശത്തിൽ ഭരദ്വാജൻ മഹായശസ്സോടെ പ്രസിദ്ധനായി. സ്വരാട് സുരൂപയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഗൗതമനെയും ബൃഹസ്പതിയെയും പ്രസവിപ്പിച്ചു.

Verse 109

औरसांगिरसः पुत्राः सुरूपायां विजज्ञिरे / आधार्यायुर्द्दनुर्दक्षो दमः प्राणस्त थैव च

സുരൂപയുടെ ഗർഭത്തിൽ ആംഗിരസന്റെ ഔരസ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—ആധാര്യായു, ദനു, ദക്ഷ, ദമ, പ്രാണൻ എന്നിവരും.

Verse 110

हविष्यांश्च हविष्णुश्च ऋतः सत्यश्च ते दश / अयास्याश्चप्युतथ्याश्च वामदेवास्तथौशिजाः

ആ പത്തിൽ ഹവിഷ്യാംശൻ, ഹവിഷ്ണു, ഋതൻ, സത്യൻ; കൂടാതെ അയാസ്യൻ, ഉതഥ്യൻ, വാമദേവൻ, ഔശിജൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 111

भारद्वाजाः सांकृतयो गर्गाः कण्वरथीतराः / मुद्गला विष्णुवृद्धाश्च हरिताः कपयस्तथा

ഭാരദ്വാജർ, സാംകൃത്യർ, ഗർഗർ, കണ്വർ, രഥീതരർ; മുദ്ഗലർ, വിഷ്ണുവൃദ്ധർ, ഹരിതർ, കപികൾ എന്നിവരും (ശാഖകൾ) ആകുന്നു.

Verse 112

तथा रूक्षभरद्वाजा आर्षभाः कितवस्तथा / एते चाङ्गिरसां पक्षा विज्ञेया दश पञ्च च

അതുപോലെ റൂക്ഷഭാരദ്വാജർ, ആർഷഭർ, കിതവർ എന്നിവരും ഉണ്ട്. ഇവയാണ് ആംഗിരസ വംശത്തിന്റെ ശാഖകൾ—പത്ത് കൂടെ അഞ്ച്, ആകെ പതിനഞ്ച്.

Verse 113

ऋष्यन्तरेषु वै बाह्या बहवोङ्गिरसः स्मृताः / मरीचेरपि वक्ष्यामि भेद मुत्तमपूरुषम्

മറ്റു ഋഷി-പരമ്പരകളിലും അനേകം ആംഗിരസ ഋഷിമാർ പ്രസിദ്ധരെന്നു സ്മൃതികൾ പറയുന്നു. ഇനി മറിയചിയെ സംബന്ധിച്ച ആ ഭേദം, ഉത്തമപുരുഷനെ കുറിച്ച്, ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 114

यस्यान्ववाये संभूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् / मरीचिरापश्चकमे नाभिध्यायन्प्रजेप्सया

ആരുടെ വംശപരമ്പരയിൽ നിന്നാണ് സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങളടങ്ങിയ ഈ സർവ്വജഗത് ഉദ്ഭവിച്ചതോ, ആ മറിയചി പ്രജയെ ആഗ്രഹിച്ച് ജലങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുവാൻ ഇച്ഛിച്ചു ധ്യാനിച്ചു.

Verse 115

पुत्रः सर्वगुणोपेतः प्रजावान्प्रभवेदिति / संयुज्यात्मानमेवन्तु तपसा भावितः प्रभुः

‘സർവ്വഗുണസമ്പന്നനും പ്രജാസമ്പത്തുള്ളവനുമായ പുത്രൻ ഉദ്ഭവിക്കട്ടെ’ എന്ന ചിന്തയിൽ, പ്രഭു തപസ്സാൽ തന്റെ ആത്മാവിനെ ഏകീകരിച്ച് പരിപാകപ്പെടുത്തി.

Verse 116

आहताश्च ततः सर्वा आपः समभवंस्तदा / तासु प्रणिहितात्मानमेकं सो ऽजनयत्प्रभुः

അപ്പോൾ സർവ്വ ജലങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ച് വ്യാപിച്ചു. ആ ജലങ്ങളിൽ ആത്മാവിനെ നിക്ഷിപ്തമാക്കി പ്രഭു ഒരൊറ്റ സത്തയെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 117

पुत्रमप्रतिमं नाम्नारिष्टनेमिं प्रजापतिम् / पुत्रं मरीचिस्तपसि निरतः सो ऽप्स्वतीतपत्

മറിയചി തപസ്സിൽ നിരതനായി ജലങ്ങളിൽ അത്യന്തം തപിച്ചു; ‘അരിഷ്ടനേമി’ എന്ന പേരുള്ള അപരിമിതനായ പ്രജാപതി-പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 118

प्रध्याय हि सतीं वाचं पुत्रार्थी सरिरे स्थितः / सप्तवर्षसहस्राणि ततः सो ऽप्रतिमो ऽभवत्

പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിച്ച് ശരീരത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പവിത്ര വാണിയെ ധ്യാനിച്ചു; ഏഴായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹം അപരിമിതനായി, അപരതിമനായി.

Verse 119

कश्यपः सवितुर्विद्वांस्तेजसा ब्रह्मणा समः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु ब्रह्मणोंऽशेन जायते

കാശ്യപൻ സവിതാവിനെപ്പോലെ ജ്ഞാനിയും, തേജസ്സിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് സമനും; എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ബ്രഹ്മാംശമായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 120

कन्यानिमित्तमत्युक्तो दक्षेण कुपितः प्रभुः / अपिबत्स तदा कश्यं कश्यं मद्यमिहोच्यते

കന്യാനിമിത്തം ദക്ഷൻ അതിയായി അപമാനിച്ചതിനാൽ പ്രഭു കോപിച്ചു; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ‘കശ്യം’ കുടിച്ചു—ഇവിടെ ‘കശ്യം’ മദ്യമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 121

हास्ये कशिर्हि विज्ञेयो वाङ्मनः कश्यमुच्यते / कश्यं मद्यं स्मृतं विप्रैः कश्यपानां तु कश्यपः

ഹാസ്യത്തിൽ ‘കശി’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; വാക്കും മനസ്സും ‘കശ്യം’ എന്നു പറയുന്നു; ‘കശ്യം’ മദ്യമെന്നു വിപ്രർ സ്മരിക്കുന്നു; കശ്യപന്മാരിൽ കശ്യപൻ തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 122

कशेति नाम यद्वाचो वाचा क्रूरमुदात्दृतम् / दक्षाभिशप्तः कुपितः कश्यपस्तेन सो ऽभवत्

വാക്കിൽ ‘കശ’ എന്ന നാമം ക്രൂരമായും ഉഗ്രമായും ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു; ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം കോപിച്ച കശ്യപൻ അതിനാൽ അങ്ങനെ ആയിത്തീർന്നു.

Verse 123

तस्माच्च कश्यपायोक्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना / तस्मै प्राचेतसो दक्षः कन्यास्ताः प्रत्यपादयत्

അതുകൊണ്ട് പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവ് കശ്യപനോട് കല്പിച്ചു; അപ്പോൾ പ്രാചേതസ ദക്ഷൻ അവനു ആ കന്യകളെ സമർപ്പിച്ചു.

Verse 124

सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा वै लोकमातरः / इत्येतमृषिसर्गं तु पुण्यं यो वेद वारुणम्

അവർ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മവാദിനികളാണ്; എല്ലാവരും ലോകമാതാക്കളാണ്; ഈ വാരുണ പുണ്യമായ ഋഷിസർഗം അറിയുന്നവൻ ധന്യൻ.

Verse 125

आयुष्मान्पुण्यवाञ्छुद्धः सुखमाप्नोति शाश्वतम् / धारणाच्छ्रवणाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते

അവൻ ദീർഘായുസ്സുള്ളവനും പുണ്യവാനും ശുദ്ധനുമായ് ശാശ്വതസുഖം പ്രാപിക്കുന്നു; ധാരണയാലോ ശ്രവണത്താലോ പോലും സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.