Adhyaya 47
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
Upa-parva: Dāyavibhāga–Niyama (Rules of Inheritance and Apportionment) — Anuśāsana-parva Discourses
Chapter 47 presents a technical dharma inquiry: Yudhiṣṭhira requests clarification on how inheritance should be apportioned when a householder has multiple wives recognized in a graded order, and when sons are born from those unions. Bhīṣma answers by laying out ranked shares and conditional entitlements, repeatedly emphasizing that certain portions—especially for the son born from the lowest-recognized union—are to be taken only if explicitly given by the father, while still recommending provision on grounds of non-cruelty (ānṛśaṃsya). The chapter further explains the rationale for unequal division by appealing to precedence within the household: the senior wife’s ritual and domestic roles are treated as determinative of status, and this precedence is used to justify differential shares among offspring. The discourse then extends the same logic to other social categories, specifying different division schemes (e.g., tenfold, eightfold, fivefold) and restating that among sons of the same category, shares are equal, with an additional senior portion for the eldest. Overall, the chapter functions as casuistic guidance intended to minimize disputes by defining hierarchy, conditions of transfer, and a bounded ethic of provision.
Chapter Arc: युधिष्ठिर धर्मराज भीष्म से पूछते हैं—सब धर्मों में सबसे अधिक विचारणीय यह प्रश्न है कि कन्या किस प्रकार के पुरुष को दी जाए। → भीष्म विवाह-धर्म के सूक्ष्म मानदण्ड खोलते हैं—वर के शील-वृत्त, विद्या, कुल/योनि, कर्म और गुणों की जाँच; कन्या की सहमति/अभिप्राय का स्थान; मातृ-सपिण्ड और पितृ-गोत्र निषेध; और यह भी कि आभूषण-उपहार लेकर किया गया कन्यादान ‘मूल्य’ या ‘विक्रय’ नहीं है। मतभेद उभरते हैं कि पाणिग्रहण से पहले/बीच का ‘अन्तर’ क्या अर्थ रखता है और किस बिन्दु पर विवाह-बंधन अटल होता है। → विवाह-संस्कार की निर्णायक रेखा स्थापित होती है—सप्तपदी के सातवें पद पर पाणिग्रहण-मन्त्रों की निष्ठा/पूर्णता मानी जाती है; वहीं से स्त्री ‘भार्या’ के रूप में निश्चित होती है। → भीष्म समन्वय करते हैं—जहाँ उत्तम पात्र मिले वहीं कन्या देनी चाहिए; जीवित रहते हुए भी कुल-परिवार को विचार करना चाहिए; सत्यवचन और विधि-पालन अनिवार्य है; और अनुकूल, वंशानुरूप, विधिपूर्वक अग्नि के सम्मुख परिक्रमा आदि से विवाह की मर्यादा पूर्ण होती है। → कन्या की ‘इच्छा’ (गान्धर्व-धर्म) और कुल-परिवार की ‘विचारणा’ के बीच, व्यवहार में किसे कितना प्रधान माना जाए—यह प्रश्न अगले उपदेशों की ओर संकेत करता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल २९ श्लोक हैं) ऑपनआक्राता छा अर: चतुश्नत्वारिशो< ध्याय: कन्या-विवाहके सम्बन्धमें पात्रविषयक विभिन्न विचार युधिछिर उवाच यन्मूलं सर्वधधर्माणां स्वजनस्य गृहस्य च । पितृदेवातिथीनां च तनमे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່ເອີຍ, ຂໍທ່ານຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖິງການມອບທິດາໃຫ້ແຕ່ງງານ—ອັນຖືກນັບວ່າເປັນຮາກຖານແຫ່ງທຳທັງປວງ, ເປັນພື້ນຖານແຫ່ງວົງຍາດແລະເຮືອນເຮືອນ, ແລະເປັນຫຼັກຄ້ຳຈຸນໃນການບູຊາບັນພະບຸລຸດ, ເທວະ ແລະແຂກ»។
Verse 2
अयं हि सर्वधर्माणां धर्मश्चिन्त्यतमो मतः । कीदृशस्य प्रदेया स्थात् कन्येति वसुधाधिप,पृथ्वीनाथ! सब धर्मोंसे बढ़कर यही चिन्तन करने योग्य धर्म माना गया है कि कैसे पात्रको कन्या देनी चाहिये?
ຢຸດທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາທຳທັງປວງ ນີ້ແມ່ນທຳທີ່ຄວນໃຫ້ຄວາມຄິດພິຈາລະນາຢ່າງຍິ່ງ: ຄວນມອບລູກສາວໃຫ້ແຕ່ງງານກັບຊາຍປະເພດໃດ ໂອ ຈອມແຜ່ນດິນ?»
Verse 3
भीष्म उवाच शीलवृत्ते समाज्ञाय विद्यां योनिं च कर्म च । सद्/रिरेवं प्रदातव्या कन्या गुणयुते वरे
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ກ່ອນອື່ນ ຈົ່ງສືບຮູ້ໃຫ້ແນ່ຊັດເຖິງນິໄສແລະຄວາມປະພຶດຂອງຜູ້ຂໍແຕ່ງ—ຄວາມຮູ້, ຕະກູນ, ແລະວິທີການກະທຳ. ແລ້ວຈຶ່ງຄວນມອບສາວນ້ອຍໃຫ້ແຕ່ຜູ້ຄູ່ຄວນ. ເມື່ອເຫັນວ່າຜູ້ຂໍແຕ່ງມີຄຸນຄ່າຄົບຖ້ວນທຸກດ້ານ ຈຶ່ງຄວນປະທານລູກສາວໃຫ້ເຂົາ»
Verse 4
ब्राह्मणानां सतामेष ब्राह्मो धर्मो युधिष्ठिर । आवाह्गामावहेदेवं यो दद्यादनुकूलत:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸດທິສຖິຣາ, ນີ້ແມ່ນທຳແບບພຣາຫມັນຂອງພຣາຫມັນຜູ້ດີ: ເມື່ອຖືກເຊີນຢ່າງເຄົາລົບ ແລະຖືກຕ້ອນຮັບຕາມຄວນ ກໍຄວນໃຫ້ທານໃນວິທີທີ່ຖືກໃຈ ແລະເປັນກຳລັງໜູນ—ຕາມທີ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ຮັບ»
Verse 5
आत्माभिप्रेतमुत्सूज्य कन्याभिप्रेत एव यः:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດລະທິ້ງຄວາມປາຖະໜາຂອງຕົນ ແລະກະທຳຕາມແຕ່ຄວາມປາຖະໜາຂອງສາວນ້ອຍ…»
Verse 6
अभिप्रेता च या यस्य तस्मै देया युधिष्ठिर । गान्धर्वमिति तं॑ धर्म प्राहुरवेदविदो जना:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸດທິສຖິຣາ, ຍິງຜູ້ທີ່ຊາຍເລືອກ ແລະປາຖະໜາກັນແບບຕ່າງຝ່າຍຕ່າງພໍໃຈ ຄວນມອບໃຫ້ເຂົາ. ບັນດານັກຮູ້—ຜູ້ຮູ້ພຣະເວດ—ກ່າວວ່າ ການແຕ່ງງານແບບນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ຄານທັຣວະ’ ອັນຕັ້ງຢູ່ເທິງການຍິນຍອມ ແລະການເລືອກຂອງຕົນ»
Verse 7
युधिष्ठिर! जब कन्याके माता-पिता अपने पसंद किये हुए वरको छोड़कर जिसे कन्या पसंद करती हो तथा जो कन्याको चाहता हो ऐसे वरके साथ उस कन्याका विवाह करते हैं, तब वेदवेत्ता पुरुष उस विवाहको गान्धर्व धर्म (गान्धर्व विवाह) कहते हैं ।।
Bhishma said: “Yudhishthira, when a maiden’s parents set aside the suitor they themselves had chosen and instead marry her to the man she prefers—who also desires her—learned men of the Vedas call that form of marriage the Gandharva mode. But when, O king, her kinsmen are enticed and won over, and the maiden is in effect ‘purchased’ by giving abundant wealth, the wise declare that to be the Asura mode of marriage.”
Verse 8
हत्वा छित्त्वा च शीर्षाणि रुदतां रुदतीं गृहात् । प्रसहम हरणं तात राक्षसो विधिरुच्यते
Bhishma said: “After killing and even severing the heads of her weeping protectors, and then forcibly carrying away the girl—herself in tears—from her home: this, dear one, is declared to be the ‘Rākṣasa’ mode (of marriage).” The verse frames the act as a named social category while simultaneously exposing its violent, adharma-leaning character through the imagery of grief, coercion, and bloodshed.
Verse 9
पज्चानां तु त्रयो धर्म्या द्वावधर्म्यों युधिष्ठिर । पैशाचश्चासुरश्चैव न कर्तव्यो कथंचन
Bhīṣma said: “Of the five forms of marriage, O Yudhiṣṭhira, three are in accordance with dharma, while two are contrary to dharma. The Paiśāca and the Āsura forms should never be practiced under any circumstances.”
Verse 10
ब्राह्मः क्षात्रो5थ गान्धर्व एते धर्म्या नरर्षभ । पृथग् वा यदि वा मिश्रा: कर्तव्या नात्र संशय:
Bhīṣma said: “O bull among men, the Brāhma, the Kṣātra, and the Gāndharva—these are declared to be marriages in accordance with dharma. Whether performed separately in their distinct forms or combined in mixed forms, they are to be undertaken; there is no doubt about this.”
Verse 11
तिस्रो भार्या ब्राह्मणस्य द्वे भायें क्षत्रियस्य तु । वैश्य: स्वजात्यां विन्देत तास्वपत्यं समं भवेत्
Bhīṣma said: “For a Brāhmaṇa, three wives are prescribed; for a Kṣatriya, two. A Vaiśya should marry only within his own varṇa. The children born from these wives are regarded as equal and as belonging to the father’s varṇa—no hierarchy is to be drawn among them on account of the mothers’ lineage.”
Verse 12
ब्राह्मणी तु भवेज्ज्येष्ठा क्षत्रिया क्षत्रियस्य तु रत्यर्थमपि शूद्रा स्यान्नेत्याहुरपरे जना:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາພັນລະຍາທັງຫຼາຍ ຍິງພຣາຫມັນຖືກນັບວ່າສູງສຸດ; ສໍາລັບກະສັດຕະຣິຍະ ຍິງກະສັດຕະຣິຍະແມ່ນສູງສຸດ. ບາງຄົນກ່າວວ່າ ເພື່ອການຮ່ວມເພດ ແມ່ນແຕ່ຍິງຊູດຣະກໍອາດຮັບເອົາໄດ້; ແຕ່ຄົນອື່ນບໍ່ຍອມຮັບ».
Verse 13
अपत्यजन्म शूद्रायां न प्रशंसन्ति साधव: । शूद्रायां जनयन् वि्र: प्रायश्चित्ती विधीयते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ດີມີຄຸນທຳບໍ່ສັນລະເສີນການໃຫ້ກໍ່ກຳເນີດລູກຜ່ານຍິງຊູດຣະ. ຖ້າພຣາຫມັນໃຫ້ກໍ່ກຳເນີດລູກໃນຍິງຊູດຣະ ກໍມີການກຳນົດພິທີຊຳລະບາບ (ປຣາຍະຊິດ) ໃຫ້ເຂົາ».
Verse 14
श्रेष्ठ पुरुष ब्राह्मणका शूद्र-कन्याके गर्भसे संतान उत्पन्न करना अच्छा नहीं मानते। शूद्राके गर्भसे संतान उत्पन्न करनेवाला ब्राह्मण प्रायश्चित्तका भागी होता है ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຊາຍອາຍຸສາມສິບປີ ຄວນໄດ້ຍິງອາຍຸສິບປີ ຜູ້ຍັງບໍ່ທັນມີລະດູ ເປັນພັນລະຍາ; ຫຼືຊາຍອາຍຸຊາວເອັດປີ ອາດໄດ້ຍິງອາຍຸເຈັດປີໃນການແຕ່ງງານ».
Verse 15
यस्यास्तु न भवेद् भ्राता पिता वा भरतर्षभ । नोपयच्छेत तां जातु पुत्रिकाधर्मिणी हि सा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ! ຖ້າຍິງສາວຜູ້ໃດບໍ່ມີທັງອ້າຍນ້ອງຊາຍ ແລະບໍ່ມີທັງພໍ່ ກໍຢ່າໄດ້ຮັບນາງເຂົ້າເປັນພັນລະຍາເລີຍ; ເພາະນາງຖືກນັບວ່າຢູ່ໃຕ້ທຳນຽມ “ປຸດຣິກາ” ທີ່ໃຫ້ລູກສາວເປັນທາງສືບສາຍຕະກູນ».
Verse 16
त्रीणि वर्षाण्युदी क्षेत्र कन्या ऋतुमती सती । चतुर्थे त्वथ सम्प्राप्ते स्वयं भर्तारमर्जयेत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຖ້າຍິງສາວເຂົ້າສູ່ວັຍເຕັມທີ່ແລ້ວແຕ່ຍັງບໍ່ໄດ້ແຕ່ງງານ ນາງຄວນລໍຖ້າສາມປີເພື່ອໃຫ້ຈັດຫາການແຕ່ງງານທີ່ເໝາະສົມ. ເມື່ອປີທີສີ່ມາຮອດ ນາງອາດໃຊ້ຈິດໃຈຂອງຕົນ ຈັດຫາຜົວໃຫ້ແກ່ຕົນເອງ».
Verse 17
प्रजा न हीयते तस्या रतिश्ष भरतर्षभ । अतोडन््यथा वर्तमाना भवेद् वाच्या प्रजापते:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ພວກພາຣະຕະ, ໃນກໍລະນີເຊັ່ນນີ້ ລູກຫຼານຂອງນາງບໍ່ຖືກນັບວ່າຕໍ່າຕ່ຳລົງໃນສະຖານະ, ແລະການຮ່ວມສຳພັນຂອງນາງກັບຊາຍນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນສິ່ງຄວນຕຳນິ. ແຕ່ຍິງໃດປະພຶດຜິດຈາກທາງທີ່ຖືກຕ້ອງນີ້ ຈະເປັນຜູ້ຄວນຖືກຕຳນິໃນສາຍຕາຂອງ ປຣະຊາປະຕິ (ເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ) ເພາະນາງໄດ້ອອກນອກຈາກກົດແຫ່ງຄວາມປະພຶດທີ່ກຳນົດໄວ້».
Verse 18
असपिण्डा च या मातुरसगोत्रा च या पितु: । इत्येतामनुगच्छेत तं धर्म मनुरब्रवीत्,जो कन्या माताकी सपिण्ड और पिताके गोत्रकी न हो, उसीका अनुगमन करे। इसे मनुजीने धर्मानुकूल बताया है?
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຄວນເລືອກ (ໃນການແຕ່ງງານ) ນາງສາວຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນສະປິນດະ (ຍາດເລືອດໃກ້) ທາງແມ່ ແລະບໍ່ຢູ່ໃນໂຄດຣະ (gotra) ດຽວກັນທາງພໍ່. ມະນູໄດ້ປະກາດວ່າ ນີ້ແມ່ນກົດແຫ່ງທຳມະ».
Verse 19
युधिछिर उवाच शुल्कमन्येन दत्तं स्याद् ददानीत्याह चापर: । बलादन्य: प्रभाषेत धनमन्य: प्रदर्शयेत्
ຢຸດທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອະຍົກ, ໃນກໍລະນີທີ່ຊາຍຄົນໜຶ່ງໄດ້ຈ່າຍຄ່າເຈົ້າສາວແລ້ວ, ອີກຄົນໜຶ່ງໄດ້ຍຶນຢັນການສູ່ຂໍໂດຍສັນຍາວ່າ ‘ຂ້ອຍຈະຈ່າຍ’, ຄົນທີສາມເວົ້າວ່າຈະພານາງໄປດ້ວຍກຳລັງ, ແລະອີກຄົນໜຶ່ງພະຍາຍາມຊະນະໃຈຍາດພີ່ນ້ອງຂອງນາງໂດຍສະແດງຊັບສິນຫຼາຍກວ່າ—ໃນຂະນະທີ່ຄົນທີຫ້າໄດ້ປະກອບພິທີຈັບມືແຕ່ງງານ (pāṇigrahaṇa) ແລ້ວ—ຕາມທຳມະ ນາງນັ້ນຄວນຖືກນັບເປັນເມຍຂອງໃຜ? ພວກເຮົາປາຖະໜາຮູ້ຫຼັກທີ່ແທ້ໃນເລື່ອງນີ້. ຂໍໃຫ້ທ່ານເປັນດວງຕາ ແລະຜູ້ນຳທາງໃຫ້ພວກເຮົາ».
Verse 20
पाणिग्रहीता चान्य: स्यात् कस्य भार्या पितामह | तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान्
ຢຸດທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່, ຖ້າຊາຍຄົນໜຶ່ງຢືນຢັນການແຕ່ງງານໂດຍຈ່າຍຄ່າເຈົ້າສາວ, ອີກຄົນໜຶ່ງຢືນຢັນໂດຍສັນຍາຈ່າຍ, ຄົນທີສາມປາຖະໜາຈະພານາງໄປດ້ວຍກຳລັງ, ຄົນທີສີ່ພະຍາຍາມຊະນະໃຈຍາດພີ່ນ້ອງຂອງນາງດ້ວຍຊັບສິນພິເສດ, ແລະຄົນທີຫ້າໄດ້ຈັບມືນາງໃນພິທີແຕ່ງງານແລ້ວ—ຕາມທຳມະ ນາງນັ້ນຄວນເປັນເມຍຂອງໃຜ? ພວກເຮົາກຳລັງສືບສວນຄວາມຈິງ; ຂໍໃຫ້ທ່ານເປັນດວງຕາໃຫ້ພວກເຮົາ».
Verse 21
भीष्म उवाच यत् किंचित् कर्म मानुष्यं संस्थानाय प्रदृश्यते । मन्त्रवन्मन्त्रितं तस्थ मृषावादस्तु पातक:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ການກະທຳໃດໆຂອງມະນຸດ ທີ່ເຫັນວ່າເຮັດເພື່ອສ້າງລະບຽບແລະຄວາມໝັ້ນຄົງ, ແມ່ນແມ່ນວ່າຈະປະຕິບັດດ້ວຍການປຶກສາຢ່າງລະອຽດ ແລະຄວາມລັບລຶບດັ່ງການປະຊຸມປຶກສາ—ແຕ່ການເວົ້າຄຳຕົວະນັ້ນເປັນບາບ».
Verse 22
भीष्मजीने कहा--भारत! मनुष्योंके हितसे सम्बन्ध रखनेवाला जो कोई भी कर्म है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ! ກິດຈະກຳໃດໆ ທີ່ກ່ຽວພັນກັບປະໂຫຍດຂອງມະນຸດ ຍ່ອມຖືກພິຈາລະນາຕາມລະບຽບການ (vyavasthā) ເພື່ອຄວາມເປັນລະບຽບ. ເມື່ອບຸກຄົນຜູ້ຮູ້ທັນທັງຫຼາຍປະຊຸມກັນ ແລະຕົກລົງວ່າ ‘ກະນີນີ້ຄວນໃຫ້ແກ່ຊາຍນັ້ນ’ ລະບຽບການນັ້ນແຫຼະເປັນຜູ້ກຳນົດການແຕ່ງງານ. ຜູ້ໃດທີ່ໂກຫລອກເພື່ອກັບຄືນຫຼືທຳລາຍລະບຽບນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຮັບບາບ. ແມ່ຍິງຜູ້ເປັນພັນລະຍາ, ຜົວ, ພຣາຫມະນຜູ້ປະກອບຍັດ (ṛtvij), ອາຈານ (ācārya), ສິດ, ແລະອຸປາທະຍາຍ (upādhyāya) ຖ້າໂກຫລອກຂັດກັບລະບຽບນັ້ນ ກໍຄວນຮັບໂທດ. ແຕ່ບາງຄົນອື່ນກ່າວວ່າ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ຄວນຖືກລົງໂທດ»។
Verse 23
न हाकामेन संवासं मनुरेवं प्रशंसति । अयशस्यथमधर्म्य च यन्मृषा धर्मकोपनम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ມະນຸ (Manu) ບໍ່ສັນລະເສີນການຢູ່ຮ່ວມກັນທີ່ບໍ່ເກີດຈາກຄວາມພໍໃຈຮ່ວມກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ການພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ການແຕ່ງງານທີ່ຕົກລົງກັນແລ້ວເປັນໂມຄະ ເປັນເຫດໃຫ້ເສຍກຽດ ແລະເປັນອະທຳ; ຖືກນັບວ່າເປັນການທຳລາຍທຳມະ (dharma) ເອງ»។
Verse 24
नैकान्तो दोष एकस्मिंस्तदा केनोपपद्यते | धर्मतो यां प्रयच्छन्ति यां च क्रीणन्ति भारत
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມຜິດບໍ່ເກີດຂຶ້ນແບບສິ້ນເຊີງຢູ່ຝ່າຍດຽວ—ແລ້ວໃນກໍລະນີນັ້ນ ຈະຕັ້ງຂໍ້ຕຳນິໄດ້ແນວໃດ? ໂອ ພາຣະຕະ! ເມື່ອພີ່ນ້ອງແລະຍາດຂອງກະນີ ໄດ້ມອບນາງຕາມທຳມະ ໂດຍພິທີຈັບມື (pāṇigrahaṇa) ຫຼືແມ່ນກະທັ້ງມອບໂດຍຮັບຄ່າຕອບແທນ, ຖ້າຊາຍຜູ້ແຕ່ງງານຕາມຮູບແບບອັນຖືກຕ້ອງ—ຫຼືຜູ້ຈ່າຍຄ່າ—ນຳນາງໄປບ້ານຂອງຕົນ ກໍບໍ່ມີຄວາມຜິດທາງຈິດທຳ. ໃນສະພາບນັ້ນ ຄວາມຜິດຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 25
बन्धुभि: समनुज्ञाते मन्त्रहोमौ प्रयोजयेत् । तथा सिद्धयन्ति ते मन्त्रा नादत्ताया: कथंचन
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳຍິນຍອມຈາກຍາດຂອງກະນີແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນໃຊ້ມັນຕຣາແຕ່ງງານ ແລະປະກອບພິທີບູຊາໄຟ (homa). ເທົ່ານັ້ນແຫຼະ ມັນຕຣາເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງສຳເລັດຜົນ ແລະບັນລຸຈຸດປະສົງ. ສຳລັບກະນີທີ່ບໍ່ໄດ້ຖືກມອບໃຫ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງໂດຍຜູ້ອຸປະຖຳ, ການນຳມັນຕຣາໄປໃຊ້ໃນພິທີບໍ່ສຳເລັດແຕ່ຢ່າງໃດ—ສາຍສຳພັນນັ້ນບໍ່ຖືກນັບວ່າເປັນການແຕ່ງງານທີ່ຖືກຊຳລະດ້ວຍພິທີວິເທດ»។
Verse 26
यस्त्वत्र मन्त्रसमयो भारयपत्योर्मिथ: कृत: । तमेवाहुर्गरीयांसं यश्चासौ ज्ञातिभि: कृत:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາຮູບແບບຂອງຄຳມັ້ນສັນຍາແຕ່ງງານ, ຄຳປະຕິຍານທີ່ຜົວແລະເມຍໃຫ້ກັນແລະກັນ ຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ພ້ອມການສະດຸດມັນຕຣາອັນສັກສິດ ຖືກນັບວ່າມີນ້ຳໜັກສູງສຸດ. ແລະຖ້າສາຍຜູກພັນນັ້ນໄດ້ຮັບການຢືນຢັນ ແລະການສະໜັບສະໜູນຈາກຍາດພີ່ນ້ອງ ກໍຍິ່ງນ່າສັນລະເສີນກວ່າເກົ່າ, ເພາະມັນຮວມຄຳສັດສ່ວນຕົວເຂົ້າກັບການຮັບຮອງຂອງສັງຄົມ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງ»។
Verse 27
देवदत्तां पतिर्भा्या वेत्ति धर्मस्य शासनात् । स दैवीं मानुषी वाचमनृतां पर्युदस्यति
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍການນອບນ້ອມຕາມບັນຍັດແຫ່ງທຳມະ ຜົວຍ່ອມຮັບຮູ້ເປັນເມຍ ນາງຜູ້ມາຮອດຕົນໂດຍຖືກຕ້ອງ ເສມືອນສ່ວນແບ່ງທີ່ຟ້າກຳນົດ. ດັ່ງນັ້ນ ລາວຈຶ່ງຮັບນາງເປັນຂອງຂວັນແຫ່ງຊະຕາ ແລະປັດທິ້ງເປັນຄຳເທັດ ຄຳເວົ້າຂອງມະນຸດທີ່ຈະກ່າວວ່າ ການແຕ່ງງານນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ».
Verse 28
युधिछिर उवाच कन्यायां प्राप्तशुल्कायां ज्यायांश्वैदाव्रजेद् वर: । धर्मकामार्थसम्पन्नो वाच्यमत्रानृतं न वा
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອາວຸໂສ, ເມື່ອໄດ້ຮັບຄ່າສິນສອດຂອງສາວນ້ອຍແລ້ວ (ຈົນຖືກນັບວ່າການແຕ່ງງານໄດ້ຕົກລົງແນ່ນອນ) ແຕ່ຕໍ່ມາກັບມີເຈົ້າບ່າວທີ່ດີກວ່າ—ຜູ້ພ້ອມດ້ວຍທຳມະ ຄວາມຮັ່ງມີ ແລະຄວາມປາຖະໜາອັນຊອບທຳ—ໃນເລື່ອງນີ້ຄວນເວົ້າຄຳເທັດຫຼືບໍ່? ຫຼືວ່າ ຈະປະຕິເສດຜູ້ມາຂໍກ່ອນ ແລະບໍ່ຍອມມອບສາວໃຫ້ ຫຼັງຈາກຮັບຄ່າແລ້ວ ໄດ້ຫຼື?»
Verse 29
तस्मिन्नुभयतोदोषे कुर्वन् श्रेय: समाचरेत् । अयं नः सर्वधर्माणां धर्मश्षिन्त्यतमो मत:
ເມື່ອເຫັນວ່າຄວາມຜິດອາດເກີດຂຶ້ນທັງສອງຝ່າຍ ຄວນປະພຶດໃຫ້ໄດ້ປະໂຫຍດທີ່ຍິ່ງກວ່າ. ຕາມທັດສະນະຂອງພວກເຮົາ ໃນບັນດາໜ້າທີ່ທັງປວງ ໜ້າທີ່ນີ້—ວ່າດ້ວຍການມອບສາວໃຫ້ແຕ່ງງານ—ແມ່ນໜ້າທີ່ທີ່ຄວນໄຕ່ຕອງຢ່າງລະອຽດທີ່ສຸດ.
Verse 30
तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान् | तदेतत् सर्वमाचक्ष्व न हि तृप्पामि कथ्यताम्
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ພວກເຮົາປາຖະໜາຮູ້ຄວາມເປັນຈິງແທ້ຂອງເລື່ອງນີ້; ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ທ່ານເປັນດວງຕານຳທາງໃຫ້ພວກເຮົາ. ຂໍຈົ່ງອະທິບາຍທຸກຢ່າງໃຫ້ແຈ້ງຊັດ ແລະຄົບຖ້ວນ. ຂ້ອຍຍັງບໍ່ອິ່ມໃຈດ້ວຍການຟັງແຕ່ນ້ອຍ—ຂໍຈົ່ງຂະຫຍາຍຄວາມ.»
Verse 31
भीष्य उवाच नैव निष्ठाकरं शुल्कं ज्ञात्वा5डसीत् तेन नाहतम् | न हि शुल्कपरा: सन्त: कनन््यां ददति कहिचित्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຄ່າສິນສອດບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ການແຕ່ງງານແນ່ນອນຈົນບໍ່ອາດປ່ຽນແປງໄດ້. ຮູ້ຢູ່ແລ້ວວ່າຂໍ້ຕົກລົງອາດປ່ຽນໄດ້ ຄົນຈຶ່ງຈ່າຍເງິນ ແລະບໍ່ຖືກເຮັດຮ້າຍດ້ວຍເຫດນັ້ນ. ເພາະຄົນດີ ແມ່ນແມ່ນມີເງິນເຂົ້າກ່ຽວຂ້ອງ ກໍບໍ່ໄດ້ມອບສາວໃນທຸກກໍລະນີເສມໄປ.»
Verse 32
अन्यैर्गुणैरुपेतं तु शुल्क॑ याचन्ति बान्धवा: । अलंकृत्वा वहस्वेति यो दद्यादनुकूलत:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງນາງສາວຈະຮ້ອງຂໍຄ່າໄຖ່ນາງສາວ ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອນາງມີເງື່ອນໄຂຫຼືຄຸນລັກສະນະທີ່ບໍ່ເປັນມົນຄຸນອື່ນໆ (ເຊັ່ນ ອາຍຸຫຼາຍ ແລະອື່ນໆ) ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຖ້າເຊີນເຈົ້າບ່າວມາ ແລ້ວກ່າວວ່າ «ຈົ່ງປະດັບນາງ ແລະນຳນາງໄປເປັນພັນລະຍາ» ແລ້ວເຂົາໃຫ້ເຄື່ອງປະດັບແກ່ນາງ ແລະແຕ່ງງານກັບນາງ ການນັ້ນເປັນໄປຕາມທຳມະ (dharma).
Verse 33
यच्च तां च ददत्येवं न शुल्क विक्रयो न सः । प्रतिगृह्म भवेद् देयमेष धर्म: सनातन:
ແລະເມື່ອໃຫ້ນາງໃນວິທີນີ້ ມັນບໍ່ແມ່ນການຂາຍດ້ວຍຄ່າໄຖ່ນາງສາວ—ຜູ້ໃຫ້ບໍ່ແມ່ນພໍ່ຄ້າ. ສິ່ງທີ່ໃຫ້ຄວນຮັບເປັນຂອງຂວັນ; ນີ້ແມ່ນກົດເກນອັນຖາວອນຂອງທຳມະ.
Verse 34
क्योंकि इस प्रकार जो कन्याके लिये आभूषण लेकर कन्यादान किया जाता है, वह न तो मूल्य है और न विक्रय ही; इसलिये कन्याके लिये कोई वस्तु स्वीकार करके कन्याका दान करना सनातन धर्म है ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຮັບເຄື່ອງປະດັບໃນວາລະການຍົກນາງສາວໃຫ້ແຕ່ງງານ ນັ້ນບໍ່ແມ່ນ ‘ຄ່າ’ ແລະບໍ່ແມ່ນ ‘ການຂາຍ’; ດັ່ງນັ້ນ ການຮັບຂອງຂວັນຕາມປະເພນີເພື່ອນາງສາວ ແລ້ວຈຶ່ງຍົກນາງໃຫ້ ຖືກຖືວ່າເປັນກົດທຳມະແຕ່ໂບຮານ. ແຕ່ຄຳວ່າ «ຂ້ອຍຈະໃຫ້ລູກສາວແກ່ເຈົ້າ» ບໍ່ຄວນນັບວ່າເປັນຄຳທີ່ຜູກມັດແນ່ນອນລ່ວງໜ້າ: ບໍ່ວ່າຜູ້ຄົນຈະເວົ້າກັບຜູ້ສູ່ຂໍຕ່າງໆວ່າ «ຈະໃຫ້», ຫຼື «ບໍ່ໃຫ້», ຫຼືແມ່ນແຕ່ «ຈະໃຫ້ແນ່ນອນ» ກໍຕາມ—ຈົນກວ່າການຍົກນາງສາວຈະສຳເລັດຈິງ ຄຳເວົ້າເຫຼົ່ານັ້ນລ້ວນຖືວ່າຍັງບໍ່ຜູກມັດ.
Verse 35
तस्मादा ग्रहणात् पाणेर्याचयन्ति परस्परम् । कन्यावर: पुरा दत्तो मरुद्धिरिति न: श्रुतम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ກ່ອນທີ່ພິທີຈັບມືເຈົ້າສາວ (pāṇigrahaṇa) ຈະສຳເລັດ ຊາຍແລະນາງສາວອາດຈະສະແຫວງຫາກັນ—ແຕ່ລະຝ່າຍອາດຮ້ອງຂໍອີກຝ່າຍໜຶ່ງໄດ້. ພວກເຮົາໄດ້ຍິນວ່າໃນການເກົ່າກ່ອນ ພວກມາຣຸດ (Maruts) ໄດ້ອະນຸຍາດສິດ ‘ເລືອກນາງສາວແລະຜູ້ສູ່’ ເປັນສິດທີ່ຖືກຮັບຮອງ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົນກວ່າຈະຈັບມືກັນແລ້ວ ການຮ້ອງຂໍກັນໄປມາລະຫວ່າງຜູ້ຈະເປັນເຈົ້າບ່າວແລະເຈົ້າສາວ ເປັນສິ່ງທີ່ອະນຸຍາດ.
Verse 36
नानिष्टाय प्रदातव्या कन्या इत्यूषिचोदितम् | तन्मूलं काममूलस्य प्रजनस्येति मे मति:
ຄວາມເຫັນຂອງມະຫາຣິສີທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ບໍ່ຄວນຍົກນາງສາວໃຫ້ແກ່ຜູ້ບ່າວທີ່ບໍ່ເໝາະສົມ; ເພາະການຍົກນາງໃຫ້ແກ່ຊາຍຜູ້ສົມຄວນນັ້ນແຫຼະ ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມສຸກໃນກາມ ແລະເປັນເຫດໃຫ້ເກີດລູກຫຼານທີ່ດີ. ນີ້ແມ່ນຄວາມຄິດເຫັນຂອງຂ້ອຍ.
Verse 37
समीक्ष्य च बहून् दोषान् संवासाद् विद्धि पाणयो: । यथा निष्ठाकरं शुल्क न जात्वासीत् तथा शूणु
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງພິຈາລະນາໃຫ້ລະອຽດເຖິງຂໍ້ບົກພ່ອງຫຼາຍປະການທີ່ເກີດຈາກການເຫັນການແຕ່ງງານເປັນແຕ່ການຢູ່ຮ່ວມກັນທີ່ຮັບປະກັນດ້ວຍການຈ່າຍຄ່າ. ຈົ່ງຮູ້ວ່າ “ຄ່າ” ບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ການແຕ່ງງານເປັນທີ່ແນ່ນອນສຸດທ້າຍໄດ້ໂດຍລຳພັງ. ໃນການກ່ອນໆ ບໍ່ເຄີຍຍອມຮັບປະເພນີແບບນີ້ເປັນມາດຕະຖານ—ຈົ່ງຟັງຂ້າອະທິບາຍ»។
Verse 38
अहं विचित्रवीर्यस्य द्वे कन्ये समुदावहम् । जित्वा च मागधान् सर्वान् काशीनथ च कोसलान्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເພື່ອການແຕ່ງງານຂອງວິຈິຕຣະວີຣະຍະ ຂ້າໄດ້ນຳເອົາເຈົ້າຍິງສອງອົງມາ—ຫຼັງຈາກຂ້າໄດ້ຊະນະນັກຮົບທັງໝົດແຫ່ງມະຄະທະ, ພະອົງແຫ່ງກາສີ, ແລະຜູ້ກ້າແຫ່ງໂກສະລະ»។
Verse 39
गृहीतपाणिरेका5<सीत् _प्राप्तशुल्का पराभवत् | कन्या गृहीता तत्रैव विसर्ज्या इति मे पिता
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດານາງນັ້ນ ມີນາງໜຶ່ງທີ່ໄດ້ຖືກ “ຈັບມື” ແລ້ວ—ໃນໃຈນາງໄດ້ຮັບຊາລະວະເປັນຜົວ. ສ່ວນນາງ(ໆ)ອື່ນ ກະສັດແຫ່ງກາສີໄດ້ຮັບຄ່າເຈົ້າສາວແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ເຖົ້າໃນວົງສາຂອງພວກເຮົາໄດ້ກ່າວທັນທີຢູ່ທີ່ນັ້ນວ່າ: ‘ນາງທີ່ຖືກຈັບມືແລ້ວ ຈົ່ງປ່ອຍເສຍໃນບັດນີ້; ສ່ວນນາງ(ໆ)ອື່ນທີ່ຮັບແຕ່ຄ່າໄວ້ ຈົ່ງໃຫ້ແຕ່ງງານ’។ ແຕ່ຂ້າຍັງລັງເລ ຈຶ່ງໄດ້ຖາມຜູ້ອື່ນໆ ເພື່ອຮູ້ທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ»។
Verse 40
अब्रवीदितरां कन्यामावहेति स कौरव: । अप्यन्याननुपप्रच्छ शड्कमान: पितुर्वच:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ເຖົ້າກະວະນັ້ນໄດ້ກ່າວວ່າ ‘ຈົ່ງແຕ່ງງານກັບນາງອື່ນ.’ ແຕ່ເນື່ອງຈາກຂ້າຍັງສົງໄສໃນຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຄຳສັ່ງຂອງຜູ້ເຖົ້າ (ຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ) ຂ້າຈຶ່ງໄດ້ຖາມຜູ້ອື່ນໆ ອີກດ້ວຍ»។
Verse 41
अतीव हास्य धर्मेच्छा पितुर्मेडभ्यधिका भवत् । ततो5हमन्रुवं राजन्नाचारेप्सुरिदं वच: । आचार ं तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि च पुन: पुन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຄວາມປາຖະໜາຂອງລຸງຂ້າໃນການຮັກສາທຳມະນັ້ນແຮງກ້າຢ່າງຍິ່ງ—ແຮງກວ່າບິດາຂ້າເສຍອີກ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ເພາະປາຖະໜາຈະເຂົ້າໃຈຈາຣີດປະເພນີ ຂ້າຈຶ່ງໄດ້ກ່າວວ່າ: ‘ພໍ່ເອີຍ, ຂ້າປາຖະໜາຈະຮູ້ໃຫ້ແນ່ຊັດ—ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ—ວ່າ ກົດເກນຈາຣີດດັ້ງເດີມທີ່ແທ້ຈິງໃນເລື່ອງນີ້ແມ່ນຫຍັງ?’»។
Verse 42
ततो मयैवमुक्ते तु वाक्ये धर्मभृतां वर: । पिता मम महाराज बाह्लीको वाक्यमब्रवीत्,महाराज! मेरे ऐसा कहनेपर धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ मेरे चाचा बाह्नीक इस प्रकार बोले --
ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄໍານັ້ນແລ້ວ ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ບາຫລີກະ—ຜູ້ຍຶດຖືທຳມະອັນປະເສີດ ແລະເປັນຍາດຜູ້ໃຫຍ່ຝ່າຍບິດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ—ໄດ້ຕອບກັບມາ. ເລື່ອງຈຶ່ງຫັນໄປສູ່ຄໍາຕັກເຕືອນຂອງຜູ້ເຖົ້າ ຜູ້ມີອໍານາດຈາກຄວາມຊອບທໍາ ແລະໜ້າທີ່ໃນວົງຕະກູນ.
Verse 43
शिष्टानां क्षत्रियाणां च धर्म एब सनातन: । युधिष्ठिर! इस प्रकार ब्याहने योग्य वरको बुलाकर उसके साथ कन्याका विवाह करना उत्तम ब्राह्मणोंका धर्म-ब्राह्मविवाह है। जो धन आदिके द्वारा वरपक्षको अनुकूल करके कन्यादान किया जाता है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ນີ້ແມ່ນຫຼັກປະພຶດອັນເກົ່າແກ່ ແລະຕັ້ງມັ່ນຂອງຜູ້ມີມາລະຍາດ ແລະຂອງກະສັດຊັ້ນກະສັດຮົບ: ເຊີນເຈົ້າບ່າວທີ່ເໝາະສົມ ແລ້ວໃຫ້ທິດາແຕ່ງງານກັບເຂົາ—ນີ້ເອີ້ນວ່າການແຕ່ງງານແບບ “ພຣະຫມະ” ອັນໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນໃນບັນດາພຣາຫມັນຜູ້ດີ. ແຕ່ຖ້າຝ່າຍບິດາຂອງທິດາໃຊ້ຊັບສິນ ແລະສິ່ງຈູງໃຈອື່ນໆ ເພື່ອໃຫ້ຝ່າຍເຈົ້າບ່າວເຫັນດີ ແລ້ວຈຶ່ງມອບທິດາ ນັ້ນກໍຖືກກ່າວວ່າເປັນປະເພນີເກົ່າແກ່ຂອງພຣາຫມັນ ແລະກະສັດຮົບຜູ້ຄວນເຄົາລົບ; ເອີ້ນວ່າ “ປຣາຊາປັດຍະ”. ແລະສະມຣິຕິຍັງກ່າວອີກວ່າ: ຖ້າຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຜູ້ໃດຢູ່ທີ່ຄ່າສິນສອດ ບໍ່ແມ່ນຢູ່ທີ່ພິທີຈັບມື (pāṇigrahaṇa) ແລ້ວ ຄວນສະແຫວງຫາຄູ່ໃໝ່; ຜູ້ນັ້ນຖືກຈື່ຈໍາວ່າ ‘ຜູ້ໄດ້ຮັບຄ່າສິນສອດ’».
Verse 44
“यदि तुम्हारे मतमें मूल्य देनेमात्रसे ही विवाहका पूर्ण निश्चय हो जाता है, पाणिग्रहणसे नहीं, तब तो स्मृतिका यह कथन ही व्यर्थ होगा कि कन््याका पिता एक वरसे शुल्क ले लेनेपर भी दूसरे किसी गुणवान् वरका आश्रय ले सकता है। अर्थात् पहलेको छोड़कर दूसरे गुणवान् वरसे अपनी कन्याका विवाह कर सकता है ।।
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຖ້າຕາມຄວາມເຫັນຂອງເຈົ້າ ການແຕ່ງງານຈະຖືກຕົກລົງສົມບູນດ້ວຍການໃຫ້ຄ່າສິນສອດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍພິທີຈັບມື (pāṇigrahaṇa), ແລ້ວຄໍາກ່າວອັນໂດ່ງດັງໃນສະມຣິຕິຈະກາຍເປັນໄຮ້ຄວາມໝາຍ—ຄືກົດທີ່ວ່າ ແມ່ນແຕ່ບິດາຂອງສາວໄດ້ຮັບຄ່າທໍານຽມຈາກຜູ້ສູ່ຂໍຄົນໜຶ່ງແລ້ວ ກໍຍັງອາດໄປພຶ່ງພາຜູ້ສູ່ຂໍອີກຄົນທີ່ມີຄຸນຄ່າສູງກວ່າ; ຄືອາດລະທິ້ງຄົນທໍາອິດ ແລ້ວແຕ່ງງານທິດາໃຫ້ຜູ້ທີ່ຄວນຄ່າກວ່າ. ເພາະຜູ້ຮູ້ທຳມະບໍ່ຮັບເອົາເປັນຫຼັກຖານອໍານາດ ຄໍາອ້າງທີ່ວ່າຄວາມສຸດທ້າຍຢູ່ທີ່ຄ່າທໍານຽມເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຢູ່ທີ່ການຈັບມືອັນສັກສິດດັ່ງຄວນ. ຈຸດທາງຈັນຍາຄື: ການຈ່າຍເງິນແບບການຄ້າບໍ່ອາດລົບລ້າງການສໍາເລັດຂອງການແຕ່ງງານຕາມທຳມະ ແລະບໍ່ອາດຜູກມັດຄອບຄົວໃຫ້ລະທິ້ງການເລືອກຄູ່ທີ່ມີຄຸນທຳສູງກວ່າ».
Verse 45
प्रसिद्ध भाषितं दाने नैषां प्रत्यायकं पुन: । ये मन्यन्ते क्रयं शुल्क न ते धर्मविदो नरा:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນເລື່ອງການໃຫ້ທານ—ໂດຍສະເພາະການມອບທິດາ—ມີຄໍາເວົ້າທີ່ຜູ້ຄົນຮູ້ຈັກກັນດີ: ທຸກຄົນເອີ້ນມັນວ່າ ‘ການຖວາຍທິດາ’. ດັ່ງນັ້ນ ສໍາລັບຜູ້ທີ່ຖືວ່າການແຕ່ງງານຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍຄ່າທໍານຽມ ຫຼືລາຄາຊື້ຂາຍເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີຫຼັກຖານອັນໜ້າເຊື່ອຖືໃດໆມາຮັບຮອງຄໍາອ້າງຂອງເຂົາ. ຜູ້ທີ່ຍອມຮັບ ‘ການຊື້’ ແລະ ‘ຄ່າສິນສອດ’ ເປັນອໍານາດ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຮູ້ທຳມະ».
Verse 46
न चैतेभ्य: प्रदातव्या न वोढव्या तथाविधा । न होव भार्या क्रेतव्या न विक्रय्या कथंचन
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ບໍ່ຄວນມອບທິດາໃຫ້ຄົນປະເພດນັ້ນ ແລະບໍ່ຄວນແຕ່ງງານກັບສາວທີ່ຖືກ ‘ຂາຍ’ ໃນລັກສະນະນັ້ນ; ເພາະພັນລະຍາບໍ່ແມ່ນສິ່ງຂອງທີ່ຈະຊື້ຫຼືຂາຍໄດ້ໃນກໍລະນີໃດໆ».
Verse 47
ये च क्रीणन्ति दासीं च विक्रीणन्ति तथैव च । भवेत् तेषां तथा निष्ठा लुब्धानां पापचेतसाम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຊື້ນາງທາດ ແລະຜູ້ໃດຂາຍນາງທາດດັ່ງກັນ ເປັນຜູ້ຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມໂລບ ແລະໃຈບາບ. ໃນຄົນປະເພດນັ້ນ ຍ່ອມເກີດທັດສະນະທີ່ຝັງແນ່ນອນ—ເຖິງຂັ້ນຖືວ່າເມຍກໍເປັນຂອງທີ່ຊື້ຂາຍໄດ້—ເປັນເຄື່ອງສະທ້ອນການພັງທະລາຍທາງຈັນຍາທຳຢ່າງຫນັກໃນຄວາມເຂົ້າໃຈທຳມະ.»
Verse 48
अस्मिन्नर्थे सत्यवन्तं पर्यपृच्छन्त वै जना: । कन्याया: प्राप्तशुल्काया: शुल्कद: प्रशमं गत:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເລື່ອງນີ້ ຜູ້ຄົນໃນການກ່ອນໄດ້ຖາມ ສັດຕະວານ ວ່າ: ‘ໂອ ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ຖ້າໄດ້ຮັບຄ່າສິນສອດ (bride-price) ສໍາລັບກຸມາລີແລ້ວ ແລະຜູ້ທີ່ຈະຈ່າຍຄ່ານັ້ນກັບຕາຍໄປ, ຈະມີຜູ້ອື່ນສາມາດປະກອບພິທີຈັບມືແຕ່ງງານ (pāṇigrahaṇa) ໄດ້ຫຼືບໍ່? ພວກເຮົາເກີດຄວາມສົງໄສໃນທຳມະ. ຂໍທ່ານຈົ່ງຂັດເກົ່າຄວາມສົງໄສນີ້ ເພາະທ່ານເປັນຜູ້ຖືກຍົກຍ້ອງໂດຍນັກປັນຍາ.’»
Verse 49
पाणिग्रहीता वान्य: स्यादत्र नो धर्मसंशय: । तन्नश्छिन्धि महाप्राज्ञ त्वं हि वै प्राज्ञसम्मत:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເລື່ອງນີ້ ພວກເຮົາສົງໄສໃນທຳມະ: ຖ້າຜູ້ທີ່ໄດ້ຈັດການແຕ່ງງານໄວ້ນັ້ນຕາຍໄປ ຈະມີຜູ້ຊາຍອື່ນເປັນ “ຜູ້ຈັບມື” (pāṇigrahītā) ເປັນຜົວຕາມທຳມະໄດ້ຫຼືບໍ່? ໂອ ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ຂໍຈົ່ງຕັດຄວາມສົງໄສນີ້ໃຫ້ພວກເຮົາ, ເພາະທ່ານເປັນຜູ້ຖືກຍອມຮັບແລະນັບຖືໂດຍນັກຮຽນຮູ້.»
Verse 50
तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान् | तानेवं ब्रुवत: सर्वान् सत्यवान् वाक््यमब्रवीत्
“ພວກເຮົາປາຖະໜາຮູ້ຄວາມຈິງຂອງເລື່ອງນີ້ຕາມທີ່ມັນເປັນ. ຂໍທ່ານຈົ່ງເປັນດວງຕານໍາທາງໃຫ້ພວກເຮົາ.” ເມື່ອທຸກຄົນເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ສັດຕະວານຈຶ່ງຕອບດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາຂອງທ່ານ.
Verse 51
यत्रेष्ट तत्र देया स्याज्नात्र कार्या विचारणा । कुर्वते जीवतो<प्येवं मृते नैवास्ति संशय:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຄວນຍົກລູກສາວໃຫ້ແຕ່ງງານໃນບ່ອນທີ່ພົບຜູ້ຊາຍທີ່ດີເລີດ ແລະເໝາະສົມ; ບໍ່ຄວນໃຫ້ມີການຄິດພິຈາລະນາທີ່ຂັດແຍ້ງ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ສະເໜີຄ່າສິນສອດ ຫຼືສິ່ງຕອບແທນອື່ນໆ ຍັງມີຊີວິດຢູ່ກໍຕາມ, ຄົນດີຍ່ອມໃຫ້ແຕ່ງງານກັບຜູ້ທີ່ຄວນຄ່າເມື່ອພົບເຂົາ. ແລະຖ້າຜູ້ນັ້ນຕາຍໄປ ການຍົກນາງໃຫ້ທີ່ອື່ນກໍບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສແຕ່ຢ່າງໃດ.»
Verse 52
देवरं प्रविशेत् कन्या तप्येद् वापि तप: पुन: । तमेवानुगता भूत्वा पाणिग्राहस्य काम्यया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຖ້າຊາຍຜູ້ຈ່າຍຄ່າເຈົ້າສາວເສຍຊີວິດ ນາງສາວຄວນເຂົ້າຢູ່ຮ່ວມກັບນ້ອງຊາຍຂອງເຂົາເປັນສາມີ (ຕາມທຳມະ) ຫຼືບໍ່ຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງປະພຶດຕະປະສະຍາອີກ ດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີໃນໃຈຕໍ່ເຈົ້າບ່າວນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ປາດຖະໜາຈະໄດ້ພົບເຂົາອີກແມ່ນແຕ່ໃນຊາດອື່ນ ແລະດຳລົງຊີວິດເປັນພຣະສາວິກາ/ກະນຍາຕະຫຼອດຊີວິດ.
Verse 53
लिखन्त्येव तु केषांचिदपरेषां शनैरपि । इति ये संवदन्त्यत्र त एतं॑ निश्चयं विदु:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ບາງພວກຂຽນບັນທຶກໄວ້ໃນທັນທີ ແຕ່ບາງພວກຂຽນຢ່າງຄ່ອຍໆ. ຜູ້ທີ່ໂຕ້ຖຽງເລື່ອງນີ້ໃນທີ່ນີ້ ທ້າຍທີ່ສຸດກໍຮູ້ແຈ້ງຕໍ່ຂໍ້ຕັດສິນອັນແນ່ນອນນີ້.”
Verse 54
तत्पाणिग्रहणात् पूर्वमन्तरं यत्र वर्तते । सर्वमड्रलमन्त्रं वै मृषावादस्तु पातक:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຖ້າກ່ອນພິທີຈັບມືເຈົ້າສາວ (pāṇigrahaṇa) ມີຊ່ອງວ່າງ ຫຼືອຸປະສັກເກີດຂຶ້ນ—ແມ່ນແຕ່ໄດ້ປະກອບພິທີມົງຄຸນ ແລະສວດມົນຕຣາແລ້ວ—ແລະໃຫ້ນາງໄປແກ່ເຈົ້າບ່າວອື່ນທີ່ເໝາະສົມ ຜູ້ໃຫ້ (ຜູ້ປົກຄອງ) ຈະຕິດບາບແຕ່ການເວົ້າບໍ່ຈິງເທົ່ານັ້ນ.
Verse 55
पाणिग्रहणमन्त्राणां निष्ठा स्यात् सप्तमे पदे । पाणिग्रहस्य भार्या स्याद् यस्य चाद्ि: प्रदीयते । इति देयं वदन्त्यत्र त एन॑ निश्चयं विदु:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ພະລັງຜົນອັນຜູກມັດຂອງມົນຕຣາແຫ່ງການແຕ່ງງານ ສຳເລັດສົມບູນໃນກ້າວທີ 7 ຂອງສັບຕະປະດີ (saptapadī). ນາງຈະເປັນພັນລະຍາຂອງຊາຍຜູ້ທີ່ນາງຖືກມອບໃຫ້ຢ່າງເປັນພິທີ—ພ້ອມການຕັ້ງສັດຈະ ແລະການຖວາຍນ້ຳ—ແລະຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນແມ່ນ ‘pāṇigrahītā’ ຜູ້ຈັບມືແຕ່ງງານ. ບັນດານັກຮູ້ອະທິບາຍພິທີມອບກະນຍາໄວ້ດັ່ງນີ້ ໂດຍຮູ້ແຈ້ງຕໍ່ຂໍ້ຕັດສິນອັນແນ່ນອນນີ້.”
Verse 56
अनुकूलामनुवंशां क्रात्रा दत्तामुपाग्निकाम् । परिक्रम्य यथान्यायं भार्या विन्देद् द्विजोत्तम:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ດວິຊະຜູ້ປະເສີດຄວນຮັບເອົາເປັນພັນລະຍາ ນາງທີ່ມີນິໄສອ່ອນໂຍນເໝາະສົມ ສົມກັບວົງສານຂອງຕົນ ໄດ້ຮັບການມອບໃຫ້ຕາມທຳມະໂດຍອ້າຍຊາຍຂອງນາງ ແລະນັ່ງຢູ່ໃກ້ໄຟສັກສິດທີ່ຈຸດຕິດ; ເມື່ອໄດ້ເດີນວຽນຮອບໄຟຕາມຄວາມຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຈຶ່ງຮັບນາງຕາມບັນຍັດແຫ່ງຄຳພີ.
Frequently Asked Questions
How patrimonial wealth should be divided when household relationships are ranked, including how to assign shares among sons from different unions while preventing unjust seizure and minimizing domestic conflict.
Define inheritance rules in advance, respect household precedence tied to duties, and treat some claims as conditional on explicit transfer—while still ensuring humane provision to reduce social grievance.
Yes: it invokes ānṛśaṃsya (non-cruelty) as a higher framing ethic, recommending limited provision even where entitlement is constrained, thereby balancing rule-based order with humane obligation.