Shloka 43
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
शिष्टानां क्षत्रियाणां च धर्म एब सनातन: । युधिष्ठिर! इस प्रकार ब्याहने योग्य वरको बुलाकर उसके साथ कन्याका विवाह करना उत्तम ब्राह्मणोंका धर्म-ब्राह्मविवाह है। जो धन आदिके द्वारा वरपक्षको अनुकूल करके कन्यादान किया जाता है
śiṣṭānāṃ kṣatriyāṇāṃ ca dharma eṣa sanātanaḥ | yudhiṣṭhira! evaṃ vivāhane yogyaṃ varaṃ āhūya tena saha kanyāyā vivāhaḥ kartavya iti—eṣa brāhmaṇānāṃ śreṣṭhānāṃ dharmaḥ, brāhma-vivāhaḥ | yaḥ dhana-ādibhiḥ varapakṣaṃ anukūlya kṛtvā kanyādānaṃ kriyate, sa śiṣṭa-brāhmaṇa-kṣatriyāṇāṃ sanātano dharmaḥ smṛtaḥ (ayam eva prājāpatya-vivāhaḥ) | yadi vaḥ śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāt tathā | lājāntaram upāsīta prāptaśulka iti smṛtiḥ ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ນີ້ແມ່ນຫຼັກປະພຶດອັນເກົ່າແກ່ ແລະຕັ້ງມັ່ນຂອງຜູ້ມີມາລະຍາດ ແລະຂອງກະສັດຊັ້ນກະສັດຮົບ: ເຊີນເຈົ້າບ່າວທີ່ເໝາະສົມ ແລ້ວໃຫ້ທິດາແຕ່ງງານກັບເຂົາ—ນີ້ເອີ້ນວ່າການແຕ່ງງານແບບ “ພຣະຫມະ” ອັນໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນໃນບັນດາພຣາຫມັນຜູ້ດີ. ແຕ່ຖ້າຝ່າຍບິດາຂອງທິດາໃຊ້ຊັບສິນ ແລະສິ່ງຈູງໃຈອື່ນໆ ເພື່ອໃຫ້ຝ່າຍເຈົ້າບ່າວເຫັນດີ ແລ້ວຈຶ່ງມອບທິດາ ນັ້ນກໍຖືກກ່າວວ່າເປັນປະເພນີເກົ່າແກ່ຂອງພຣາຫມັນ ແລະກະສັດຮົບຜູ້ຄວນເຄົາລົບ; ເອີ້ນວ່າ “ປຣາຊາປັດຍະ”. ແລະສະມຣິຕິຍັງກ່າວອີກວ່າ: ຖ້າຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຜູ້ໃດຢູ່ທີ່ຄ່າສິນສອດ ບໍ່ແມ່ນຢູ່ທີ່ພິທີຈັບມື (pāṇigrahaṇa) ແລ້ວ ຄວນສະແຫວງຫາຄູ່ໃໝ່; ຜູ້ນັ້ນຖືກຈື່ຈໍາວ່າ ‘ຜູ້ໄດ້ຮັບຄ່າສິນສອດ’».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes approved marriage norms: marrying a maiden to a worthy groom (Brahma marriage) is ideal, while giving a daughter after making the groom’s side favorable through wealth is also treated as an established practice (identified here with Prajapatya). It cautions against treating marriage as a transaction centered on bride-price rather than the sacred rite.
In the Anushasana Parva’s dharma instruction, Bhishma answers Yudhishthira’s questions by classifying marriage practices and their ethical standing, citing Smriti-style authority to warn against mercenary motives in arranging marriages.