Adhyaya 120
कृपकृपी-जननम् (The Birth of Kṛpa and Kṛpī; Kṛpa’s Attainment of Astras)
Upa-parva: Ādi Parva — Genealogical and Ācārya-Paramparā Episodes (Kṛpa–Kṛpī Origin Cycle)
Janamejaya requests Vaiśaṃpāyana to explain Kṛpa’s origin and how he acquired weapons. Vaiśaṃpāyana recounts that the sage Śaradvān (son of Gautama) developed exceptional aptitude for dhanurveda rather than Vedic study, and through tapas obtained diverse astras. His ascetic power troubles Indra, who sends the celestial maiden Jālapadī to create a distraction. Seeing her, Śaradvān experiences involuntary bodily change; his bow and arrows fall, yet he maintains composure through knowledge and discipline. His seed is emitted without his full awareness and falls upon a clump of reeds (śara-stambha), dividing into two and producing twins. During a hunt, King Śaṃtanu’s attendant discovers the children along with a bow, arrows, and black antelope skins, infers Brahmanical-martial provenance, and presents them to the king. Śaṃtanu adopts them compassionately, raises them with rites, and names them from his act of kṛpā (compassion). Later Śaradvān locates them by tapas, discloses their gotra and background, and transmits the complete, secret corpus of fourfold dhanurveda and varied astras to Kṛpa, who soon becomes a foremost teacher, attracting Kuru princes and other warriors.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को बताते हैं कि तपोवन में पाण्डु ने ऋषियों की सेवा, संयम और विनय से ऐसा स्थान बनाया जहाँ मुनि उन्हें अपना-सा मानने लगे। → अमावस्या के दिन कठोर-व्रती महर्षि ब्रह्मा-दर्शन हेतु प्रस्थान करते हैं। पाण्डु उनके जाने का कारण पूछते हैं और उसी प्रसंग में संतान-प्राप्ति, पितृ-ऋण और वंश-रक्षा की अनिवार्यता का विषय उठता है—क्योंकि पाण्डु स्वयं शाप-बंधन से संतति-उत्पत्ति में असमर्थ हैं। → ऋषि पाण्डु को स्पष्ट उपदेश देते हैं कि ‘दृष्ट फल’ (प्रत्यक्ष हित) के लिए बुद्धिमान को प्रयत्न करना चाहिए—वंश-प्रवर्तन हेतु उचित उपाय अपनाना ही धर्म है; साथ ही पुत्र-प्रकारों (दत्त, क्रीत आदि) का विधान बताकर संतान-प्राप्ति के वैध मार्गों का विस्तार करते हैं। → पाण्डु को यह बोध दृढ़ होता है कि केवल शोक या संकोच नहीं, बल्कि धर्मसम्मत प्रयत्न आवश्यक है; वे कुन्ती के माध्यम से पुत्र-प्राप्ति के उपाय की ओर उन्मुख होते हैं और ऋषियों के उपदेश को स्वीकार करते हैं। → पाण्डु के मन में उठे प्रश्न का अगला चरण—कुन्ती को किस प्रकार और किस विधि से पुत्र-प्राप्ति हेतु आदेश/अनुरोध किया जाएगा—आगे के अध्यायों में निर्णायक रूप लेता है।
Shlokas
Verse 1
अपन छा | अ-णक्राछ एकोनविशत्यधिकशततमोड< ध्याय: पाण्डुका कुन्तीको पुत्र-प्राप्तिके लिये प्रयत्न करनेका आदेश वैशम्पायन उवाच तत्रापि तपसि श्रेष्ठे वर्तमान: स वीर्यवान् | सिद्धचारणसड्घानां बभूव प्रियदर्शन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ແມ່ນແຕ່ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ກະສັດປານດຸຜູ້ກ້າຫານ ໃນຂະນະທີ່ປະພຶດຕະປະສະຍາ (ຕະປັສ) ອັນສູງສຸດ ກໍໄດ້ກາຍເປັນພາບທີ່ນ່າຊົມສໍາລັບສະພາຂອງສິດທະ ແລະ ຈາຣະນະ; ເພີຍແຕ່ເຫັນພຣະອົງ ກໍເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາປິຕິຍິນດີ.»
Verse 2
शुश्रूषुरनहंवादी संयतात्मा जितेन्द्रिय: । स्वर्ग गन्तुं पराक्रान्तः स्वेन वीर्येण भारत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ! ພຣະອົງເປັນຜູ້ມຸ່ງຮັບໃຊ້, ບໍ່ຖືຕົນ, ຄວບຄຸມຈິດໄດ້, ແລະຊະນະອິນທຣີຍະທັງຫມົດ. ໂດຍອາໄສພະລັງຂອງຕົນ ແລະຄວາມພາກພຽນອັນມີວິໄນ, ພຣະອົງພະຍາຍາມຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງເພື່ອໄປສູ່ໂລກສະຫວັນ.»
Verse 3
केषांचिदभवद् भ्राता केषांचिदभवत् सखा । ऋषयपस्त्वपरे चैनं पुत्रवत् पर्यपालयन्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບບາງອົງ ພຣະອົງເປັນດັ່ງພີ່ນ້ອງ; ສໍາລັບບາງອົງ ເປັນມິດ. ແຕ່ບັນດາລະສີອື່ນໆ ກໍຖືພຣະອົງເປັນດັ່ງບຸດ ແລະຄຸ້ມຄອງປົກປ້ອງຢູ່ເສມອ.»
Verse 4
स तु कालेन महता प्राप्य निष्कल्मषं तप: । ब्रह्मर्षिसदृश: पाण्डुबभूव भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ जनमेजय! राजा पाण्डु दीर्घकालतक पापरहित तपस्याका अनुष्ठान करके ब्रह्मर्षियोंके समान प्रभावशाली हो गये थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງວົງພາຣະຕະ! ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປດົນນານ ກະສັດປານດຸໄດ້ບັນລຸຕະປັສອັນບໍ່ມີມົນທິນ ແລະກາຍເປັນຜູ້ມີອໍານາດຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງບັນດາພຣະລະສີໃຫຍ່ຜູ້ເປັນພຣະພຣະຫມະລະສີ.»
Verse 5
अमावास्यां तु सहिता ऋषय: संशितव्रता: । ब्रह्माणं द्रष्टकामास्ते सम्प्रतस्थुर्महर्षय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນວັນອະມາວາສະຍາ (ວັນເດືອນດັບ) ບັນດາລະສີຜູ້ຮັກສາວິນັຍວຣະຕະອັນເຂັ້ມງວດ ໄດ້ຊຸມນຸມກັນ. ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະເຫັນພຣະພຣະຫມາ, ມະຫາລະສີເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງອອກເດີນທາງໄປສູ່ພຣະຫມະໂລກ.»
Verse 6
सम्प्रयातानृषीन् दृष्टवा पाण्डुर्वचनमब्रवीत् | भवन्त: क्व गमिष्यन्ति ब्रूत मे वदतां वरा:
ເມື່ອເຫັນພວກລະສີກຳລັງອອກເດີນທາງ ພານດຸຈຶ່ງກ່າວຖາມດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເວົ້າດີທີ່ສຸດ ພຣະລະສີຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ພວກທ່ານຈະໄປໃສ? ຂໍຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າ»
Verse 7
ऋषय ऊचु: समवायो महानद्य ब्रह्मलोके महात्मनाम् | देवानां च ऋषीणां च पितृणां च महात्मनाम् | वयं तत्र गमिष्यामो द्रष्टकामा: स्वयम्भुवम्
ພວກລະສີກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ! ມື້ນີ້ໃນພຣະພຣະຫມະໂລກ ຈະມີການຊຸມນຸມໃຫຍ່ຂອງຜູ້ສູງສົ່ງ—ທັງເທວະ, ລະສີ, ແລະປິຕຣິຜູ້ມີກຸສົນ. ພວກເຮົາຈະໄປທີ່ນັ້ນ ເພື່ອປາຖະໜາເຫັນສະວະຍັມພູ (ພຣະພຣະຫມາ) ດ້ວຍຕາຕົນ»
Verse 8
वैशम्पायन उवाच पाण्डुरुत्थाय सहसा गन्तुकामो महर्षिभि: । स्वर्गपारं तितीर्ष: स शतशूज्रादुदड्मुख:
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ! ເມື່ອໄດ້ຍິນເຊັ່ນນັ້ນ ມະຫາຣາຊາພານດຸກໍລຸກຂຶ້ນທັນທີ ປາຖະໜາຈະໄປກັບມະຫາລະສີ. ຄວາມປາຖະໜາຈະຂ້າມເກີນແດນສະຫວັນໄດ້ຕື່ນຂຶ້ນໃນໃຈຂອງພຣະອົງ; ພຣະອົງຫັນໜ້າໄປທາງເໜືອ ແລະອອກເດີນທາງຈາກພູສະຕະສຣິງກະ (Śataśṛṅga). ເຫັນເຊັ່ນນັ້ນ ພວກມຸນີຜູ້ບຳເນັດຕະປະສະຍາ ຜູ້ເດີນທາງໄປທາງເໜືອຕາມສັນພູຫິມາລະຍະ ກໍກ່າວຂຶ້ນ.
Verse 9
प्रतस्थे सह पत्नीभ्यामन्रुवंस्तं च तापसा: । उपर्युपरि गच्छन्त: शैलराजमुदड्मुखा:
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນເຊັ່ນນັ້ນ ພານດຸກໍອອກເດີນທາງທັນທີ ພ້ອມດ້ວຍພຣະມະເຫສີທັງສອງ; ແລະພວກລະສີຜູ້ບຳເນັດຕະປະສະຍາກໍຕາມໄປກັບພຣະອົງ. ພວກເຂົາເດີນຕໍ່ໄປເທິງສັນພູຂອງພູຣາຊາ ຫັນໜ້າໄປທາງເໜືອ. ເມື່ອເຫັນການເດີນທາງໄປທາງເໜືອຂ້າມເຂດພູຫິມາລະຍະນັ້ນ ພວກຕະປະສະວິນກໍກ່າວ (ຕາມເນື້ອເລື່ອງທີ່ຈະດຳເນີນຕໍ່).
Verse 10
दृष्टवन्तो गिरौ रम्ये दुर्गान् देशान् बहून् वयम् | विमानशतसम्बाधां गीतस्वरनिनादिताम्
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງສາພາຣະຕະ! ເທິງພູອັນຮື່ນລົມນີ້ ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນດິນແດນຂຸລຂະຫຍາກຫຼາຍແຫ່ງ ທີ່ເຂົ້າເຖິງໄດ້ຍາກ. ມັນເປັນສະຖານທີ່ຫຼິ້ນຂອງເທວະ, ຄັນທະວະ, ແລະອັບສະຣາ—ແອດແນ່ນໄປດ້ວຍວິມານນັບຮ້ອຍ ແລະກ້ອງກັງວານດ້ວຍສຽງເພງອັນຫວານ»
Verse 11
“भरतश्रेष्ठ इस रमणीय पर्वतपर हमने बहुत-से ऐसे प्रदेश देखे हैं
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣະຕະ, ບນພູອັນງາມລະເມີດນີ້ ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນດິນແດນຫຼາຍແຫ່ງທີ່ເຂົ້າເຖິງໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ. ທີ່ນັ້ນແມ່ນສະຖານທີ່ເລີ່ນຂອງເທວະ, ຄັນທະວະ ແລະ ອັບສະຣາ—ແອດແນ່ນໄປດ້ວຍລົດສະຫວັນນັບຮ້ອຍ ແລະ ສຽງເພງອັນຫວານກໍກ້ອງກັງວານຢູ່ເປັນນິດ. ບນພູນີ້ເອງຍັງມີສວນຫຼາຍແຫ່ງຂອງກຸເບຣະ ທີ່ພື້ນດິນບາງບ່ອນຮາບພຽງ ແລະ ບາງບ່ອນຕ່ຳສູງຂຶ້ນລົງ».
Verse 12
महानदीनितम्बांश्न गहनान् गिरिगह्दरान् । सन्ति नित्यहिमा देशा निर्वक्षमृगपक्षिण:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຕາມເສັ້ນທາງນີ້ ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນຝັ່ງນ້ຳອັນອັນຕະລາຍຂອງແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ໆ ແລະ ຮ່ອມພູລຶກໆຫຼາຍແຫ່ງ. ທີ່ນີ້ຍັງມີດິນແດນບາງບ່ອນທີ່ຫິມະປົກຄຸມຢູ່ຕະຫຼອດ—ເປັນບ່ອນວ່າງເປົ່າຈົນບໍ່ມີຕົ້ນໄມ້ ແລະ ບໍ່ມີແມ່ນແຕ່ຮ່ອງຮອຍຂອງສັດປ່າຫຼືນົກ».
Verse 13
सन्ति क्वचिन्महादर्यों दुर्गा: काश्चिद् दुरासदा: । नातिक्रामेत पक्षी यान् कुत एवेतरे मृगा:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບາງບ່ອນມີຖ້ຳໃຫຍ່ຫຼວງ ແລະ ທາງຜ່ານອັນອັນຕະລາຍ ທີ່ເຂົ້າໄປໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ ຈົນເກືອບຈະເຂົ້າໃກ້ບໍ່ໄດ້. ດິນແດນແບບນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ນົກກໍບິນຂ້າມບໍ່ໄດ້—ແລ້ວສັດອື່ນໆເຊັ່ນກວາງຈະວ່າຢ່າງໃດ?»
Verse 14
वायुरेको हि यात्यत्र सिद्धाश्व परमर्षय: । गच्छन्त्यौ शैलराजेडस्मिन् राजपुत्रयां कथं त्विमे
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ທີ່ນີ້ມີແຕ່ລົມເທົ່ານັ້ນທີ່ຜ່ານໄປໄດ້ຢ່າງເສຣີ, ໂອ ສິດທາສະວະ, ໂອ ມະຫາລຶສີ. ໃນພູຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງພູນີ້ ເຈົ້າຊາຍເຫຼົ່ານີ້ຈະໄປຕໍ່ໄດ້ຢ່າງໃດ?»
Verse 15
पाण्डुरुवाच अप्रजस्य महाभागा न द्वारं परिचक्षते
ປານດຸ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ບັນດາລຶສີຜູ້ມີວາສະນາອັນຍິ່ງ, ຜູ້ຄົນກ່າວກັນວ່າ ສຳລັບຜູ້ບໍ່ມີລູກ ປະຕູໄປສູ່ສະຫວັນ ແລະ ໂລກອັນສູງສົ່ງ ບໍ່ໄດ້ເປີດ. ຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ມີລູກ; ດັ່ງນັ້ນດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍທູນຄຳວິນຍານນີ້ແດ່ທ່ານທັງຫຼາຍ. ໂອ ຜູ້ມີທະປະເປັນຊັບ, ຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ພົ້ນຈາກໜີ້ທີ່ຕ້ອງຊົດໃຫ້ແກ່ບັນພະບຸລຸດ; ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມກັງວົນຈຶ່ງທຳລາຍໃຈຂ້າພະເຈົ້າ».
Verse 16
स्वर्गे तेनाभितप्तो5हमप्रजस्तु ब्रवीमि व: । पित्र्यादृणादनिर्मुक्तस्तेन तप्ये तपोधना:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສະຫວັນເອງ ຂ້າພະເຈົ້າຖືກທໍລະມານໂດຍຄວາມຄິດນັ້ນ; ເພາະບໍ່ມີລູກ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ທ່ານທັງຫຼາຍ. ໂອ ນັກບໍາເພັນຕະປະຜູ້ມີທະນະແຫ່ງຕະປະ, ຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ພົ້ນຈາກໜີ້ບຸນຄຸນຕໍ່ບັນພະບຸລຸດ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມກັງວົນ»។
Verse 17
देहनाशे ध्रुवोी नाश: पितृणामेष निश्चय: । ऋणैश्नतुर्भि: संयुक्ता जायन्ते मानवा भुवि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຮ່າງກາຍນີ້ຖືກທໍາລາຍ ຄວາມຕົກຕໍ່າຂອງບັນພະບຸລຸດຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມແນ່ນອນ—ນີ້ແມ່ນຄວາມຈິງທີ່ຕັ້ງໝັ້ນ. ເພາະມະນຸດເກີດມາໃນໂລກນີ້ ພ້ອມກັບໜີ້ສີ່ປະເພດ»។
Verse 18
पितृदेवर्षिमनुजैददेयं तेभ्यश्व धर्मत: । एतानि तु यथाकालं यो न बुध्यति मानव:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຕາມທຳມະ ຄວນຈ່າຍຄືນສິ່ງທີ່ຄວນໃຫ້ແກ່ບັນພະບຸລຸດ, ແກ່ເທວະ, ແກ່ລິສີ, ແລະແກ່ມະນຸດ. ແຕ່ຜູ້ໃດບໍ່ຮູ້ແຈ້ງພັນທະເຫຼົ່ານີ້ໃນເວລາອັນຄວນ ຍ່ອມບໍ່ງ່າຍຈະເຖິງໂລກແຫ່ງບຸນ»។
Verse 19
न तस्य लोका: सन्तीति धर्मविद्धि: प्रतिष्ठितम् । यज्ैस्तु देवान् प्रीणाति स्वाध्यायतपसा मुनीन्
ບັນດາປັນຍາຊົນຜູ້ຮູ້ທຳມະ ໄດ້ສ້າງຂອບເຂດນີ້ໄວ້: ຜູ້ໃດລະເລີຍພັນທະເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ອາດເຖິງໂລກອັນເປັນສິລິມົງຄຸນ. ດ້ວຍພິທີບູຊາ (ຍັດ) ມະນຸດເຮັດໃຫ້ເທວະພໍໃຈ; ດ້ວຍການສຶກສາພຣະຄຳພີ (svādhyāya) ແລະຕະປະ ກໍເຮັດໃຫ້ລິສີພໍໃຈ—ດັ່ງນັ້ນຄວນຊໍາລະໜີ້ໃຫ້ຖືກການ.
Verse 20
पुत्र: श्राद्धैः पितृश्षञापि आनृशंस्येन मानवान् । ऋषिदेवमनुष्याणां परिमुक्तो5स्मि धर्मत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ລູກຊາຍເຮັດໃຫ້ບັນພະບຸລຸດພໍໃຈດ້ວຍພິທີ śrāddha ແລະເຮັດໃຫ້ມະນຸດພໍໃຈດ້ວຍຄວາມເມດຕາ ບໍ່ໂຫດຮ້າຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຕາມທຳມະ ຂ້າພະເຈົ້າພົ້ນຈາກພັນທະສາມປະການ—ຕໍ່ລິສີ, ຕໍ່ເທວະ, ແລະຕໍ່ມະນຸດ»។
Verse 21
त्रयाणामितरेषां तु नाश आत्मनि नश्यति । पित्र्यादृणादनिर्मुक्त इदानीमस्मि तापसा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສ່ວນໜີ້ທີ່ຍັງເຫຼືອນັ້ນ ການສິ້ນໄປຂອງມັນບໍ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການພິນາດຂອງກາຍຕົນເອງແຕ່ຢ່າງດຽວ. ໂອ ຜູ້ຖືຕະປະ, ຈົນບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ພົ້ນຈາກໜີ້ບັນພະບຸລຸດ»។
Verse 22
इह तस्मात् प्रजाहेतो: प्रजायन्ते नरोत्तमा: | यथैवाहं पितु: क्षेत्रे जातस्तेन महर्षिणा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອເຫດແຫ່ງລູກຫຼານ ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກນີ້ຕາມວິທີທີ່ກຳນົດໄວ້. ເຊັ່ນຂ້າພະເຈົ້າເອງ ເກີດໃນ ‘ນາ’ ຂອງບິດາ ໂດຍມະຫາລິສີນັ້ນ»។
Verse 23
ऋषय ऊचु: अस्ति वै तव धर्मात्मन् विद्यो देवोपमं शुभम्
ພວກລິສີກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີທຳ, ພວກເຮົາເຫັນສຳລັບທ່ານຊະຕາກຳອັນເປັນມົງຄຸນ—ລູກຫຼານສະຫວ່າງໄສດັ່ງເທວະ. ດ້ວຍທິບະຈັກສຸ ພວກເຮົາຮູ້ວ່າສິ່ງນີ້ບໍ່ມີບາບ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ຈົ່ງພາກພຽນເພື່ອໄດ້ຮັບຜົນທີ່ໂຊກຊະຕາໄດ້ຈັດສັນໃຫ້ທ່ານແລ້ວ»។
Verse 24
अपत्यमनघं राजन् वयं दिव्येन चक्षुषा । दैवोद्दिष्टं नरव्यात्र कर्मणेहोपपादय
ພວກລິສີກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ພວກເຮົາເຫັນດ້ວຍທິບະຈັກສຸວ່າ ທ່ານຈະມີລູກຫຼານອັນບໍ່ມີມົນທິນ. ໂອ ບຸລຸດຜູ້ກ້າຫານ, ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍການກະທຳແລະຄວາມພາກພຽນ ສິ່ງທີ່ໂຊກຊະຕາໄດ້ຊີ້ບອກໄວ້ໃນໂລກນີ້»។
Verse 25
अक्लिष्टं फलमव्यग्रो विन्दते बुद्धिमान् नर: । तस्मिन् दृष्टे फले राजन् प्रयत्नं कर्तुमहसि
ຄົນມີປັນຍາ ຢູ່ຢ່າງບໍ່ວອກແວກ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນທີ່ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໄດ້ມາດ້ວຍຄວາມທຸກທໍລະມານ ຫຼືການຝືນທີ່ເປັນໂທດ. ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອເຫັນຜົນເຊັ່ນນັ້ນແລ້ວ ທ່ານຄວນພາກພຽນດ້ວຍໃຈຈິງ.
Verse 26
वैशम्पायन उवाच नच्छुत्वा तापसवच: पाण्ड्श्विन्तापरो3भवत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तपस्वी मुनियोंका यह वचन सुनकर राजा पाण्डु बड़े सोच-विचारमें पड़ गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອພຣະຣາຊາປານດຸ ໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງພວກລະສີຜູ້ຖືຕະປະ ກໍເຂົ້າສູ່ຄວາມຄິດກັງວົນ—ຄິດທົບທວນຢ່າງໜັກໜ່ວງ ດ້ວຍຄວາມຫ່ວງໃຍຕໍ່ທາງທີ່ຄວນເຮັດ»។
Verse 27
आत्मनो मृगशापेन जानन्नुपहतां क्रियाम् । सो<ब्रवीद् विजने कुन्तीं धर्मपत्नीं यशस्विनीम् । अपत्योत्पादने यत्नमापदि त्वं समर्थय
ເພາະຮູ້ວ່າ ດ້ວຍຄໍາສາບຂອງລະສີຜູ້ຢູ່ໃນຮູບມຶກ (ກວາງ) ກໍາລັງຂອງຕົນໃນການກໍ່ກໍາເນີດບຸດຫຼານໄດ້ຖືກທໍາລາຍແລ້ວ, ພຣະອົງຈຶ່ງເວົ້າຢ່າງສ່ວນຕົວກັບຄຸນຕີ ມະເຫສີຜູ້ຊອບທໍາອັນມີກຽດວ່າ: «ແມ່ນາງ, ນີ້ແມ່ນເວລາວິກິດຂອງພວກເຮົາ. ໃນຄວາມຄັບຂັນນີ້ ຈົ່ງສະໜັບສະໜູນຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຈໍາເປັນ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ບຸດຫຼານ»។
Verse 28
अपत्यं नाम लोकेषु प्रतिष्ठा धर्मसंहिता । इति कुन्ति विदुर्धीरा: शाश्व॒तं धर्मवादिन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາໂລກທັງຫຼາຍ ບຸດຫຼານແມ່ນຖານຮາກອັນຍືນຍົງຂອງກຽດສັກ—ເປັນການຕັ້ງຢູ່ທີ່ອີງໃສ່ທຳມະ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຄຸນຕີ, ຜູ້ມີປັນຍາແລະໝັ້ນຄົງ ຜູ້ເວົ້າເພື່ອທຳມະເສມອ ໄດ້ເຂົ້າໃຈຢ່າງນີ້ມາຕະຫຼອດ: ຜູ້ບໍ່ມີບຸດຫຼານ ແມ່ນແມ່ນວ່າຈະປະກອບຍັດ, ໃຫ້ທານ, ບໍາເນັດຕະປະ, ແລະຮັກສາວິໄນຢ່າງດີໃນໂລກນີ້ ກໍບໍ່ຖືກກ່າວວ່າບຸນເຫຼົ່ານັ້ນບໍລິສຸດສົມບູນ»។
Verse 29
इष्टं दत्तं तपस्तप्तं नियमश्न स्वनुछ्ित: । सर्वमेवानपत्यस्य न पावनमिहोच्यते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແມ່ນວ່າຜູ້ຊາຍຜູ້ບໍ່ມີບຸດຫຼານ ຈະໄດ້ປະກອບຍັດຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ໃຫ້ທານ, ບໍາເນັດຕະປະ, ແລະຮັກສາວິໄນຢ່າງດີ, ແຕ່ທັງໝົດນັ້ນກໍບໍ່ຖືກກ່າວວ່າເປັນສິ່ງຊໍາລະໃຫ້ບໍລິສຸດສໍາລັບເຂົາໃນໂລກນີ້»។
Verse 30
सो>हमेवं विदित्वैतत् प्रपश्यामि शुचिस्मिते | अनपत्य: शुभॉल्लोकान् न प्राप्स्यामीति चिन्तयन्
«ເມື່ອຮູ້ແລ້ວຢ່າງນີ້, ໂອ ຜູ້ມີຮອຍຍິ້ມບໍລິສຸດ, ຂ້ອຍເຫັນຊັດແຈ້ງວ່າ: ເພາະບໍ່ມີບຸດຫຼານ ຂ້ອຍຈະບໍ່ໄດ້ບັນລຸໂລກອັນເປັນມົງຄຸນ»—ຄິດດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະອົງກໍນິ່ງຈົມຢູ່ໃນຄວາມກັງວົນນັ້ນຢູ່ເລື້ອຍໆ.
Verse 31
मृगाभिशापान्नष्टं मे जननं हाकृतात्मन: । नृशंसकारिणो भीरु यथैवोपहतं पुरा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຄຳສາບຂອງກວາງ ອຳນາດໃນການໃຫ້ກຳເນີດລູກຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖືກທຳລາຍແລ້ວ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເປັນນາຍເຫນືອຕົນເອງ; ໄດ້ກະທຳຢ່າງໂຫດຮ້າຍ. ໂອ ຜູ້ຫວາດກົວງ່າຍ, ດັ່ງນັ້ນອຳນາດສືບພັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຖືກທຳລາຍ—ເຫມືອນດັ່ງໃນອະດີດ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ທຳລາຍກວາງນັ້ນ ໂດຍຂ້າມັນ ແລະຂັດຂວາງການຜະສົມພັນຂອງມັນ».
Verse 32
इमे वै बन्धुदायादा: षटू् पुत्रा धर्मदर्शने । षडेवाबन्धुदायादा: पुत्रास्ताउछूणु मे पृथे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຄຳພີທີ່ເປີດເຜີຍທຳມະ ລູກຊາຍ 6 ປະເພດນີ້ ເອີ້ນວ່າ ‘bandhu-dāyāda’—ເປັນຍາດພີ່ນ້ອງຢູ່ໃນສາຍຄອບຄົວ ແລະເປັນຜູ້ຮັບມໍຣະດົກ. ແລະຍັງມີລູກຊາຍ 6 ປະເພດ ເອີ້ນວ່າ ‘a-bandhu-dāyāda’—ບໍ່ແມ່ນຍາດໃນຄວາມໝາຍນັ້ນ ແຕ່ກໍຖືກປະກາດວ່າມີສິດຮັບມໍຣະດົກ. ຈົ່ງຟັງຈາກຂ້າພະເຈົ້າ ໂອ ພຣຶຖາ, ກ່ຽວກັບພວກເຂົາເຫຼົ່ານີ້».
Verse 33
स्वयंजात: प्रणीतश्न तत्सम: पुत्रिकासुत: । पौनर्भवश्ल कानीन: भगिन्यां यश्ष॒ जायते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ລູກຊາຍທີ່ຊາຍຜູ້ໜຶ່ງໃຫ້ກຳເນີດດ້ວຍຕົນເອງກັບພັນລະຍາທີ່ແຕ່ງງານຖືກຕ້ອງ ເອີ້ນວ່າ ‘Svayaṃjāta’. ຜູ້ທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘Praṇīta’ ແມ່ນລູກທີ່ເກີດໃນຄັນຂອງພັນລະຍາຕົນ ໂດຍອາໄສການແຕ່ງຕັ້ງ ຫຼືຄຸນອຸປະຖຳຂອງຊາຍຜູ້ຄວນຄ່າ. ລູກຊາຍຂອງລູກສາວ (putrikā-suta) ກໍຖືກນັບວ່າເທົ່າກັນ (ກັບລູກຂອງຕົນ). ລູກທີ່ເກີດຈາກຍິງທີ່ແຕ່ງງານໃໝ່ ເອີ້ນວ່າ ‘Paunarbhava’. ລູກທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘Kānīna’ ແມ່ນລູກທີ່ເກີດຈາກສາວພຣົມຈັນ (ຕາມຂໍ້ຕົກລົງວ່າລູກນັ້ນຈະນັບເປັນລູກຂອງຜູ້ມອບນາງ). ແລະລູກຊາຍທີ່ເກີດຈາກນ້ອງສາວຂອງຕົນ (ຄື ຫຼານຊາຍ) ກໍຖືກນັບຢູ່ໃນຈຳພວກນີ້ດ້ວຍ».
Verse 34
दत्त: क्रीतः कृत्रिमश्न॒ उपगच्छेत् स्वयं च यः । सहोढो ज्ञातिरेताश्व हीनयोनिधृतश्च यः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດທີ່ຖືກນັບວ່າເປັນ a-bandhu-dāyāda (ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຮັບມໍຣະດົກຕາມສາຍເລືອດ) ມີ 6 ປະເພດ: (1) ‘Dattā’—ບຸດທີ່ພໍ່ແມ່ມອບໃຫ້ດ້ວຍພິທີ; (2) ‘Krītā’—ບຸດທີ່ໄດ້ມາໂດຍການຈ່າຍຊື້; (3) ‘Kṛtrima’—ບຸດທີ່ມາເອງແລ້ວກ່າວວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າແມ່ນລູກຂອງທ່ານ”; (4) ‘Sahūḍha’—ບຸດທີ່ເກີດຈາກຄັນຂອງເຈົ້າສາວທີ່ຕັ້ງຄັນຢູ່ແລ້ວໃນວັນແຕ່ງງານ; (5) ‘Jñātiretā’—ບຸດທີ່ເກີດໂດຍຍາດພີ່ນ້ອງໃນສາຍຕະກູນ; ແລະ (6) ບຸດທີ່ເກີດຈາກຍິງຜູ້ມີຖານະຕ່ຳກວ່າ. ທັງໝົດນີ້ຖືກຈັດເປັນ a-bandhu-dāyāda.»
Verse 35
पूर्वपूर्वतमाभावं मत्वा लिप्सेत वै सुतम् । उत्तमादवरा: पुंस: काडुशक्षन्ते पुत्रमापदि
«ເມື່ອບໍ່ມີລູກຊາຍປະເພດກ່ອນໆ ຈຶ່ງຄວນປາຖະໜາຫາລູກຊາຍປະເພດຕໍ່ໄປ. ໃນຍາມທຸກຍາກຄັບຂັນ ຊາຍຜູ້ມີຖານະຕ່ຳອາດຈະສະແຫວງຫາການໃຫ້ກຳເນີດລູກຜ່ານຊາຍຜູ້ມີຖານະສູງກວ່າໄດ້—ເປັນຂໍ້ຜ່ອນຜັນໃນຍາມຈຳເປັນ ບໍ່ແມ່ນຂະບວນປົກກະຕິ.»
Verse 36
अपत्यं धर्मफलदं श्रेष्ठ विन्दन्ति मानवा: । आत्मशुक्रादपि पृथे मनु: स्वायम्भुवोडब्रवीत्
ມະນຸດທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ພົບພາບບຸດທີ່ປະເສີດ ແລະເປັນຜົນແຫ່ງທຳ. ພຣະມະນຸ ສະວາຍັມພູວ ໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປຣິຖາ! ແມ່ນແຕ່ບໍ່ມີນ້ຳເຊື້ອຂອງຕົນ ມະນຸດກໍສາມາດໄດ້ບຸດທີ່ປະເສີດ ໂດຍອາໄສຄວາມສຳພັນກັບບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ; ແລະບຸດນັ້ນຍ່ອມໃຫ້ຜົນແຫ່ງທຳ».
Verse 37
तस्मात् प्रहेष्याम्यद्य त्वां हीन: प्रजननात् स्वयम् | सदृशाच्छेयसो वा त्वं विद्धापत्यं यशस्विनि
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ນາງຜູ້ມີກຽດສັກ! ເນື່ອງຈາກຂ້ອຍເອງຂາດພະລັງໃນການໃຫ້ກຳເນີດບຸດ ມື້ນີ້ຂ້ອຍຈະສົ່ງເຈົ້າໄປຫາຜູ້ອື່ນ. ຈົ່ງຮູ້ແລະຈົ່ງໄດ້ບຸດຈາກບຸລຸດທີ່ເທົ່າຂ້ອຍ ຫຼືດີກວ່າຂ້ອຍ, ໂອ ນາງຜູ້ມີຍົດສະຫງ່າ.
Verse 119
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि पाण्डुपृथासंवादे ऊनविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນ ສຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກອາດິປັຣວະ ແລະໂດຍສະເພາະ ສັມພະວະປັຣວະ ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ປານຑຸ ແລະ ປຣິຖາ (ກຸນຕີ) ບົດທີ 119 ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 131
आक्रीडशभूमिं देवानां गन्धर्वाप्सरसां तथा । उद्यानानि कुबेरस्थ समानि विषमाणि च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ທີ່ນັ້ນຍັງມີລານກິລາຂອງເທວະດາ ແລະຂອງຄົນທິບກັນດະວະ ກັບອັບສະຣາດ້ວຍ; ຍັງມີສວນຂອງກຸເບຣະ—ບາງສວນຮາບພຽງເທົ່າກັນ ບາງສວນຂຸລຂະລະ ແລະຫຼາກຫຼາຍ».
Verse 143
न सीदेतामदुःखाहें मा गमो भरतर्षभ । “इस मार्गपर केवल वायु चल सकती है तथा सिद्ध महर्षि भी जा सकते हैं। इस पर्वतराजपर चलती हुई ये दोनों राजकुमारियाँ कैसे कष्ट न पायेंगी? भरतवंशशिरोमणे! ये दोनों रानियाँ दुःख सहन करनेके योग्य नहीं हैं; अतः आप न चलिये'
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ສອງນາງນີ້ ຜູ້ບໍ່ຄຸ້ນກັບຄວາມລຳບາກ ຢ່າໄດ້ຖືກທຸກທໍລະມານ. ຢ່າໄປຕໍ່ເລີຍ ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ. ທາງນີ້ມີແຕ່ລົມເທົ່ານັ້ນທີ່ເຄື່ອນໄປໄດ້ ແລະແມ່ນແຕ່ລະສີຜູ້ສຳເລັດກໍຈຶ່ງຜ່ານໄດ້; ສອງເຈົ້າຍິງນີ້ຈະເດີນເທິງພູພະຣາຊານີ້ໂດຍບໍ່ທົນທຸກໄດ້ແນວໃດ? ໂອ ເພັດຍອດແຫ່ງວົງພາຣະຕະ! ສອງພຣະມະເຫສີນີ້ບໍ່ເໝາະຈະອົດທົນຄວາມເຈັບປວດເຊັ່ນນັ້ນ—ດັ່ງນັ້ນ ຂໍພຣະອົງຢ່າໄປຕໍ່».
Verse 226
तथैवास्मिन् मम क्षेत्रे कथं वै सम्भवेत् प्रजा । इस लोकमें श्रेष्ठ पुरुष पितृ-ऋणसे मुक्त होनेके लिये संतानोत्पत्तिका प्रयत्न करते और स्वयं ही पुत्ररूपमें जन्म लेते हैं। जैसे मैं अपने पिताके क्षेत्रमें महर्षि व्यासद्वारा उत्पन्न हुआ हूँ
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແລ້ວ, ໃນ ‘ນາ’ ຫຼື ‘ເຂດ’ ຂອງຂ້ານີ້, ລູກຫຼານຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ?» ໃນໂລກນີ້ ບຸກຄົນຜູ້ສູງສົ່ງຕາມທຳ ພາກພຽນເພື່ອໄດ້ລູກຫຼານ ເພື່ອພົ້ນຈາກໜີ້ບັນພະບຸລຸດ (pitṛ-ṛṇa) ແລະບິດາກໍເຫມືອນຈະເກີດໃໝ່ຜ່ານບຸດ. ດັ່ງທີ່ຂ້າເກີດໃນເຂດຂອງບິດາ ໂດຍມະຫາຣິຊິ ວະຍາສະ ເປັນຜູ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດ, ດັ່ງນັ້ນໃນເຂດຂອງຂ້ານີ້ ການເກີດລູກຫຼານຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ?
Verse 253
अपत्यं गुणसम्पन्नं लब्धा प्रीतिकरं हासि । बुद्धिमान् मनुष्य व्यग्रता छड़कर बिना क्लेशके ही अभीष्ट फलको प्राप्त कर लेता है। राजन! आपको उस दृष्ट फलके लिये प्रयत्न करना चाहिये। आप निश्चय ही गुणवान् और हर्षोत्पादक संतान प्राप्त करेंगे
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ລູກຫຼານທີ່ພ້ອມດ້ວຍຄຸນຄ່າ—ຜູ້ນຳຄວາມປິຕິມາ—ກໍຄວນຍິນດີ. ຄົນມີປັນຍາ ລະທິ້ງຄວາມວຸ້ນວາຍ ແລ້ວບັນລຸຜົນທີ່ປາຖະໜາໂດຍບໍ່ລຳບາກ. ຂໍພຣະອົງ, ພຣະອົງຄວນພາກພຽນເພື່ອຜົນດີທີ່ເຫັນໄດ້ນັ້ນ. ພຣະອົງຈະໄດ້ລູກຫຼານມີຄຸນ ແລະເປັນແຫຼ່ງແຫ່ງຄວາມສຸກແນ່ນອນ»។
Frequently Asked Questions
The tension between ascetic discipline and sensory provocation: Śaradvān is tested by an externally induced distraction, illustrating how intention and involuntary bodily response can diverge, and how restraint is evaluated amid such divergence.
The chapter frames tapas and knowledge as forces that can be disrupted yet also re-stabilized through composure, while emphasizing that social order is maintained by integrating exceptional births through compassion, rites, and responsible instruction.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is etiological—explaining Kṛpa’s identity, legitimacy, and pedagogical authority within the larger Itihāsa causality that underwrites later Kuru martial formation.