Sarga 77

Verse 1

ततो दशाहेऽतिगते कृतशौचो नृपात्मजः ।द्वादशेऽहनि सम्प्राप्ते श्राद्धकर्माण्यकारयत् ॥१॥

បន្ទាប់មក ពេលដប់ថ្ងៃកន្លងផុត ព្រះរាជបុត្រាបានបញ្ចប់ពិធីសោច (ពិធីសម្អាត) រួចហើយ; លុះដល់ថ្ងៃទីដប់ពីរ ទ្រង់បានឲ្យប្រព្រឹត្តពិធី «ស្រាទ្ធ»។

Verse 2

ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नं धनमन्नं च पुष्कलम् ।वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥२॥

ក្នុងពិធីស្រាទ្ធា ព្រះភរតៈបានប្រគេនដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ នូវរតនៈ ទ្រព្យសម្បត្តិ អាហារធញ្ញជាតិដ៏សម្បូរបែប ព្រមទាំងសម្លៀកបំពាក់មានតម្លៃខ្ពស់ និងអលង្ការរតនៈជាច្រើនប្រភេទ។

Verse 3

बास्तिकं बहु शुक्लं च गाश्चापि शतशस्तथा ।दासीदासं च यानं च वेश्मानि सुमहान्ति च ॥३॥ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रो राज्ञस्तस्यौर्ध्वदैहिकम् ।

សម្រាប់ពិធីឧទ្ធ្វទៃហិក (ពិធីក្រោយមរណៈដើម្បីសុខសាន្តក្នុងលោកក្រោយ) របស់ព្រះរាជា ព្រះរាជបុត្រាបានប្រគេនដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ពពែពណ៌សជាច្រើន គោរាប់រយ អ្នកបម្រើស្រីនិងប្រុស យានជំនិះ និងគេហដ្ឋានធំទូលាយ។

Verses 4-5

ततः प्रभातसमये दिवसेऽथ त्रयोदशे ॥४॥विललाप महाबाहुर्भरत श्शोकमूर्छितः ।शब्दापिहितकण्ठस्तु शोधनार्थमुपागतः ॥५॥चितामूले पितुर्वाक्यमिदमाह सुदुःखितः ।

បន្ទាប់មក នៅពេលព្រលឹមនៃថ្ងៃទីដប់បី ព្រះភរតៈអ្នកមានព្រះពាហុធំ—ត្រូវទុក្ខគ្របសង្កត់—បានមកដើម្បីពិធីសុទ្ធិកម្ម; បំពង់កត្រូវសូរសឹកសោករឹតត្បិត ហើយដោយទុក្ខយ៉ាងខ្លាំង ព្រះអង្គបាននិយាយពាក្យទាំងនេះនៅជើងចិតាព្រះបិតា។

Verse 6

तात यस्मिन्निसृष्टोऽहं त्वया भ्रातरि राघवे ॥६॥तस्मिन्वनं प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तोऽस्म्यहं त्वया ।

ឱ​ព្រះបិតា! កាលណាព្រះអង្គបានប្រគល់ខ្ញុំឲ្យនៅក្រោមការពារ​របស់ព្រះបង រាឃវៈ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ព្រះបងត្រូវបានបញ្ជូនចូលព្រៃ ខ្ញុំត្រូវបានព្រះអង្គទុកចោលក្នុងភាពទទេ និងឯកោ។

Verse 7

यस्या गतिरनाथायाः पुत्रः प्रवाजितो वनम् ।तामम्बां तात कौसल्यां त्यक्त्वा त्वं क्व गतो नृप ॥७॥

ឱ​ព្រះបិតា ឱ​ព្រះមហាក្សត្រ! ព្រះអង្គទៅទីណា ដោយទុកព្រះមាតា កោសល្យា ឲ្យគ្មានអ្នកអាស្រ័យ—ព្រោះទីពឹងតែមួយ គឺព្រះរាជបុត្រា ត្រូវបានបណ្តេញចូលព្រៃ?

Verse 8

दृष्ट्वा भस्मारुणं तच्च दग्धास्थि स्थानमण्डलम् ॥८॥पितु श्शरीरनिर्वाणं निष्टनन्विषसाद सः ।

ពេលគាត់ឃើញកន្លែងជារង្វង់នោះ ដែលក្រហមព្រហើនដោយផេះ និងឆ្អឹងដែលឆេះខ្មៅ—ជាទីដែលសពព្រះបិតាបានរលត់ទៅ—គាត់បានស្រែកយំ ហើយធ្លាក់ចូលក្នុងទុក្ខសោកយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 9

स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणीतले ॥९॥उत्थाप्यमानश्शक्रस्य यन्त्रध्वज इव च्युतः ।

ពេលឃើញដូច្នោះ គាត់យំដោយអាណិតអាសូរ ហើយដួលលើដី—ដូចជាសសរទង់របស់ព្រះឥន្ទ្រ ដែលរអិលធ្លាក់ និងរលំចុះ ទោះកំពុងត្រូវគេលើកឡើងក៏ដោយ។

Verse 10

अभिपेतुस्ततस्सर्वे तस्यामात्याश्शुचिव्रतम् ॥१०॥अन्तकाले निपतितं ययातिमृषयो यथा ।

បន្ទាប់មក អាមាត្យទាំងអស់បានប្រញាប់រត់ទៅរកទ្រង់—ដូចព្រះឥសីទាំងឡាយប្រញាប់ទៅរកយយាតិ អ្នកមានវ្រតបរិសុទ្ធ នៅពេលគាត់ដួលនៅវេលាចុងក្រោយ។

Verse 11

शत्रुघ्न श्चापि भरतं दृष्ट्वा शोकम् परिप्लुतः ॥११॥विसंज्ञो न्यपतद्भूमौ भूमिपालमनुस्मरन् ।

សត្រុឃ្នៈផងដែរ ពេលឃើញភរតៈ ក៏ត្រូវទុក្ខសោកលិចលង់; ដោយរំលឹកព្រះមហាក្សត្រ គាត់សន្លប់ហើយដួលចុះលើដី។

Verse 12

उन्मत्त इव निश्चेता विललाप सुदुःखितः ॥१२॥स्मृत्वा पितुर्गुणाङ्गानि तानि तानि तथा तथा ।

ក្នុងទុក្ខសោកយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ចិត្តគាត់រវើរវាយដូចមនុស្សឆ្កួត; គាត់យំរំលែក ដោយរំលឹកគុណធម៌នានារបស់ព្រះបិតា ម្តងហើយម្តងទៀត។

Verse 13

मन्थराप्रभवस्तीव्रः कैकेयीग्राहसङ्कुलः ॥१३॥वरदानमयोऽक्षोभ्योऽमञ्जयच्छोकसागरः ।

សមុទ្រទុក្ខសោកដ៏សាហាវបានលេបលាន់យើង—កើតចេញពីមន្ធរា មានកៃកេយីដូចក្រពើពេញទៅដោយគ្រោះថ្នាក់ មានរូបជាពរដែលបានប្រទានហើយមិនអាចដកវិញ និងឈរមាំមិនរង្គើដោយអំណាចដ៏ខ្លាំងក្លា។

Verse 14

सुकुमारं च बालं च सततं लालितं त्वया ॥१४॥क्व तात भरतं हित्वा विलपन्तं गतो भवान् ।

ឱ ព្រះបិតា! ព្រះអង្គបានទៅទីណា ដោយទុកភរតៈ—ទន់ភ្លន់ និងនៅក្មេង ដែលព្រះអង្គតែងលើកលែងថ្នមថែ—ឲ្យយំសោករំលែកដូចនេះ?

Verse 15

ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्वाभरणेषु च ॥१५॥प्रवारयसि नस्सर्वान् तन्नः कोऽन्यः करिष्यति ।

មិនមែនព្រះអង្គតែងឲ្យយើងទាំងអស់ជ្រើសរើសជានិច្ចទេឬ—ទាំងអាហារនិងភេសជ្ជៈដ៏ល្អ ទាំងសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការ? ឥឡូវនេះ នរណាទៀតនឹងធ្វើដូច្នោះសម្រាប់យើង?

Verse 16

अवदारणकाले तु पृथिवी नावदीर्यते ॥१६॥या विहीना त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।

នៅពេលដែលគួរតែបែកចេញ ផែនដីក៏មិនបែកឡើយ—ទោះបីវាបានខ្វះព្រះองค์ ព្រះរាជាអ្នកដឹងធម៌ និងជាមហាត្មា។

Verse 17

पितरि स्वर्गमापन्ने रामे चारण्यमाश्रिते ॥१७॥किं मे जीवितसामर्थ्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ।

ពេលព្រះបិតាបានទៅដល់ស្វគ៌ ហើយព្រះរាមបានស្នាក់នៅព្រៃជាអាស្រ័យ តើខ្ញុំមានកម្លាំងអ្វីដើម្បីរស់បន្តទៀត? ខ្ញុំនឹងចូលទៅក្នុងភ្លើងដ៏ឆេះសន្ធោស។

Verse 18

हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्यामिक्ष्वाकुपालिताम् ॥१८॥अयोध्यां न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपोवनम् ।

ដោយខ្វះទាំងបងប្អូន និងព្រះបិតា អយោធ្យាដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងវង្សឥក្ស្វាគុ ឥឡូវក្លាយជាស្ងាត់សូន្យ; ខ្ញុំនឹងមិនចូលទៅទេ ខ្ញុំនឹងចូលទៅកាន់ព្រៃនៃតបៈ។

Verse 19

तयोर्विलपितं श्रुत्वा व्यसनं चान्ववेक्ष्य तत् ॥१९॥भृशमार्ततरा भूयस्सर्वएवानुगामिनः ।

ពេលបានឮការយំសោករបស់បងប្អូនទាំងពីរ ហើយពិចារណាអំពីវិបត្តិនោះ អ្នកតាមដានទាំងអស់ក៏កាន់តែសោកសៅឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំងឡើងម្ដងទៀត។

Verse 20

ततो विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्नभरतावुभौ ॥२०॥धरण्यां संव्यवेष्टेतां भग्नशृङ्गाविवर्षभौ ।

បន្ទាប់មក ព្រះភរត និងព្រះសត្រុឃ្នៈ ទាំងពីរមានទុក្ខសោកស្តាយ និងនឿយហត់ខ្លាំង បានដេកបង្វិលខ្លួនលើដី ដូចគោឈ្មោលពីរដែលស្នែងបាក់។

Verse 21

ततः प्रकृतिमान्वैद्यः पितुरेषां पुरोहितः ॥२१॥वसिष्ठो भरतं वाक्यमुत्थाप्य तमुवाच ह ।

កាលនោះ វសិស្ឋដែលជាបុរោហិតរបស់បិតារបស់ពួកគេ ជាអ្នកមានចំណេះដឹង និងមានស្មារតីស្ងប់ស្ងៀម បានឱ្យភរតក្រោកឈរ រួចនិយាយពាក្យទាំងនេះទៅកាន់គាត់។

Verse 22

त्रयोदशोऽयं दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥२२॥सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वं विलम्भसे ।

ឱ ព្រះអម្ចាស់! នេះជាថ្ងៃទីដប់បី ចាប់តាំងពីព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គបានសោយទិវង្គត; ខណៈដែលគំនរអដ្ឋិធាតុនៅសល់ ហេតុអ្វីព្រះអង្គនៅពន្យារពេលនៅទីនេះ?

Verse 23

त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तान्यविशेषतः ॥२३॥तेषु चापरिहार्येषु नैवं भवितुमर्हसि ।

ក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ដោយមិនមានការលើកលែង មានគូប្រឆាំងបីយ៉ាងដំណើរការជានិច្ច; ហើយព្រោះវាជារឿងមិនអាចជៀសវាងបាន ព្រះអង្គមិនគួរឲ្យទុក្ខសោកគ្របសង្កត់ដូចនេះទេ។

Verse 24

सुमन्त्रश्चापि शत्रुघ्नमुत्थाप्याभिप्रसाद्य च ॥२४॥श्रावयामास तत्त्वज्ञ स्सर्वभूतभवाभवम् ।

សុមន្ត្រា ផងដែរ—ជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវសច្ចៈ—បានលើកព្រះសត្រុឃ្នៈឲ្យក្រោកឡើង លួងលោមព្រះអង្គ ហើយបង្ហាញឲ្យព្រះអង្គស្តាប់នូវធម៌អំពីការកើតឡើង និងការរលត់ទៅរបស់សត្វលោកទាំងអស់។

Verse 25

उत्थितौ च नरव्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥२५॥वर्षातपपरिक्लिनौ पृथगिन्द्रध्वजाविव ।

ពេលពួកគេទាំងពីរលើកខ្លួនឡើង—អ្នកក្លាហានដូចខ្លាធំក្នុងចំណោមមនុស្ស—ក៏ភ្លឺរលោងដោយកិត្តិយស; ប៉ុន្តែត្រូវថ្ងៃភ្លៀងកិនក្រហមរហូតស្រអាប់ ដូចទង់ជ័យរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ដែលឈរបែកពីគ្នា។

Verse 26

अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्ताक्षौ दीनभाषिणौ ।अमात्यास्त्वरयन्ति स्म तनयौ चापराः क्रियाः ॥२६॥

ខណៈដែលព្រះរាជបុត្រទាំងពីរជូតទឹកភ្នែក—ភ្នែកក្រហម និងសំឡេងទន់ខ្សោយដោយទុក្ខ—ពួកអាមាត្យបានជំរុញឲ្យពួកគេប្រញាប់បំពេញពិធីបុណ្យសពដែលនៅសល់។