Varaha Purana 69.2: Adhyaya 69, Shloka 2

Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 69.2

Transliteration

agastya uvāca | maccharīram idaṃ rājan bahukautūhalānvitam | anekakalpasaṃsthāyi vedavidyāviśodhitam || 69.2 ||

Translation

アガスティヤは言った。「王よ、この我が身は多くの不思議を宿している。幾多のカルパを耐え、ヴェーダの智によって浄められてきたのだ。」

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मत्-शरीरम्: my body
• मत्-शरीरम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मद् (सर्वनाम) + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘मत्-शरीर’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (my body)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; अत्र विशेषणम् (शरीरम्)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचनम्

• बहु-कौतूहल-अन्वितम्: endowed with much wonder/curiosity
• बहु-कौतूहल-अन्वितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + कौतूहल (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (शरीरम्); बहु-कौतूहल इति कर्मधारयः, ततः बहुकौतूहल-अन्वित इति तृतीया-तत्पुरुषः (endowed with much curiosity/wonder)

• अनेक-कल्प-संस्थायि: lasting through many aeons
• अनेक-कल्प-संस्थायि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक) + संस्थायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (शरीरम्); ‘अनेककल्पेषु संस्थायि’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः (abiding through many kalpas)

• वेद-विद्या-विशोधितम्: purified by Vedic learning
• वेद-विद्या-विशोधितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + विद्या (प्रातिपदिक) + विशोधित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (शरीरम्); ‘वेदविद्यया विशोधितम्’ इति तृतीया-तत्पुरुषः (purified by Vedic knowledge)

Speaker

Agastya

Tags

• Classical Sanskrit Literature
• Purāṇic Narrative
• Vedic Tradition
• Dialogic Instruction

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It reflects a Purāṇic narrative convention where a renowned Vedic sage (Agastya) establishes authority through longevity across kalpas and through refinement by Vedic learning, situating instruction within a cosmological timescale.

Which geographic location is identified?

No specific geographic location is named in this verse; it focuses on the speaker’s embodied endurance and Vedic cultivation rather than sacred geography.

What is the primary ethical instruction?

The verse foregrounds the ideal of self-cultivation: the refinement of one’s person through disciplined learning (vidyā), particularly Vedic knowledge, presented as a marker of authority and maturity.