Adhyaya 69: Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद्वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१ ॥

バドラ―シュヴァは言った。「世尊よ、二度生まれし者のうち最勝の方よ、あなたご自身の身に起こったことを、どうか私にお語りください。あなたは長寿の聖者、最上の方として、それを私に説き明かすにふさわしいのです。」

Verse 2

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥

アガスティヤは言った。「王よ、この我が身は多くの不思議を宿している。幾多のカルパを耐え、ヴェーダの智によって浄められてきたのだ。」

Verse 3

अथन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ॥ ६९.३ ॥

それから王よ、私は全地を遍歴した。そしてメール山の側面に位置する、イラーヴリタ（Ilāvṛta）と呼ばれる大いなる地域を見た。

Verse 4

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ॥ ६९.४ ॥

そこにて、麗しき湖を見、岸辺には大いなる庵があった。そこで私は、断食の行により衰え、ぼろ布と樹皮の衣をまとい、骨と皮ばかりとなった苦行者を見た。

Verse 5

तं दृष्ट्वाहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ॥ ६९.५ ॥

彼を見て私は問うた。「おお、王の中の最勝者よ、この者は誰か—おお、統治者の中の第一人者よ。信を立て、明らかな理解を得るために、おお、人の中の最善者よ、我がためになすべきことをなしてほしい。」

Verse 6

एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ॥ ६९.६ ॥

このように思案していると、その大聖者は私に言った。「留まれ、留まれ、婆羅門よ。汝に客人の礼を尽くし、もてなしをしよう。」

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत्पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६९.७ ॥

その言葉を聞いて、私はその庵に入った。するとその時、私は一人の婆羅門を見た。彼はまるで光輝によって燃え立つかのように輝いていた。

Verse 8

भूमौ स्थितं तु मां दृष्ट्वा हुंकारमकरोद् द्विजः । तद्धुंकारात् तु पातालं भित्त्वा पञ्च हि कन्यकाः ॥ ६९.८ ॥

私が地に立つのを見て、その二度生まれの婆羅門は大きく「フーン（huṃ）」と発声した。その「フーン」の響きによって、五人の乙女がパーターラ（地下界）を突き破って現れ出た。

Verse 9

निर्ययुः काञ्चनं पीठमेकां तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदा अन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ॥ ६९.९ ॥

彼女たちは出て行き、そのうちの一人がまことに黄金の座を取り上げた。彼女はそれを私に捧げ、別の者は掌のくぼみに湛えた水を差し出した。

Verse 10

गृहीत्वा अन्यां तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृहीत्वा मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९.१० ॥

しかし別の侍女が私の足を取り、洗い始めた。さらに二人が払子（チャーマラ）を手にし、私の両翼の左右に位置して立った。

Verse 11

ततो हुंकारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ॥ ६९.११ ॥

その後、大いなる苦行者は再び響き渡るフーンカーラを発した。その音の生んだ間隙から、彼は一由旬にわたり広がる黄金の槽形の器（ドローニー）を取り出して近づき、王よ、それを湖上の浮き具として整えた。

Verse 12

तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ॥ ६९.१२ ॥

そこには、黄金の壺を手にした吉祥なる乙女たちが幾百と近づいて来た。彼女らを見て、その牟尼は私に語りかけた、王よ。

Verse 13

स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१३ ॥

おおブラーフマナよ、これらすべては汝の沐浴のために整えられた。さあこのドローニーに入りなさい。人の中の最勝者よ、汝は沐浴するにふさわしい。

Verse 14

ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ॥ ६९.१४ ॥

それから彼の言葉に従い、王よ、私はその槽のような器（ドローṇī）に入った。湖に入るや否や、そのドローṇīは沈み下った。

Verse 15

द्रोण्यां जले निमग्नोऽहमिति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ॥ ६९.१५ ॥

「ドローṇīの中で水に沈んだのだ」と思い、人民の主よ、私はやがて浮かび上がった。すると前例なき世界を目の当たりにした。

Verse 16

सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भिर् नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ॥ ६९.१६ ॥

そこには高楼の邸宅と広々とした住まいがあり、街路と大道は清らかな心の人々で満ちていた。最上の徳を備えた者—自己を知る人々—古雅の気風を保ち、正しい統治と正行の道に安住する者たちが行き交っていた。

Verse 17

संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसङ्घैर्विविधैरुपेतम् ॥ ६९.१७ ॥

深きパーターラにおいて、その原初の境は、輪廻（サンサーラ）の行路をなす鉄の障壁に囲まれ、峻厳にして恐るべきものと説かれる。手に投げ縄のような綱を持つ青白い男たちが侍し、また種々の群れが左右に陣取っていた。

Verse 18

विचित्रपद्मोत्पलसंवृतानि सरांसि नानाविहगाकुलानि । अम्भोजपत्रस्थितभृङ्गनादैरुद्गीतवन्तीव लयैरनेकैः । कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१८ ॥

湖は色とりどりの蓮華とウットパラに覆われ、さまざまな鳥で満ちていた。蓮の葉にとまる蜂の羽音が響き、多くの律に合わせて歌っているかのようであった。岸辺にはカイラーサの峰に似た家々があり、宝石のごときウットパラが積み重なる。これらの住まいはつつましく据えられ、福徳ある者が住み、二度生まれの中で「神聖」と仰がれる婆羅門の賢者たちによって荘厳されていた。

Verse 19

कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१९ ॥

川のほとりには、カイラーサの峰々に似た住まいが立ち、さまざまな宝珠を帯びた蓮華が積み重なっていた。これらの家々は地に近く低く据えられ、福徳と幸運に恵まれた者が住み、二度生まれの中で「神聖」と見なされるバラモンたちによって荘厳され奉仕されていた。

Verse 20

पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु-स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति-र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ॥ ६९.२० ॥

蜂の群れにたわめられた蓮華は揺れ動き、そしてその重みのために、絶えず再び起き上がった。その水の中で、声の澄みわたる二度生まれの者が、ヴェーダに説かれる不思議なる真言を誦していた。

Verse 21

सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरियाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ॥ ६९.२१ ॥

彼らの身は白蓮の花鬘によって礼拝され、衣と上衣は群鳥のうち最勝のものが運んだ。同じく多くの湖畔で、二度生まれの者たちは、祭祀（ヤジュニャ）の作法と目的を説くプラーナを誦していた。

Verse 22

भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ॥ ६९.२२ ॥

そこをさまよい歩くうち、私はそれらの湖の中に、天女たちの多くの群れを見た。同様に、ヴィディヤーダラの乙女たちも沐浴のためその地へ来ていた。

Verse 23

ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराहम् ॥ ६९.२३ ॥

それからある時、さまよい歩くうちに、王の中の最勝よ、この声麗しき子は別のものを見た。岸辺に、私はかつて見たのとまったく同じ庵（修行者の小屋）を目にするのである。

Verse 24

यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ॥ ६९.२४ ॥

王よ、わたしがその庵に入ると、ある場所に立つ苦行者が見えた。近づいて礼拝しようとしたその時、比類なき威力を具えた彼は微笑み、語り始めた。

Verse 25

तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ॥ ६९.२५ ॥

苦行者は言った。「おおブラーフマナよ、以前にも見たこの私を、なお識らぬのか、善き者の中の最上よ。いかなる無明によって、迷える者のように、この世さえも見定められぬのか。」

Verse 26

दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ॥ ६९.२६ ॥

この世界は我がものにして、常には見えぬが、神々には見られてきた。汝の歓びのために、二度生まれし者の最上よ、我はその界を汝に示した。

Verse 27

सम्पदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ॥ ६९.२७ ॥

「大いなる聖仙よ、我が世界の繁栄を見よ。凝乳と乳の流れる河があり、また澄ましバター（ギー）より成る湖もある。」

Verse 28

गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ॥ ६९.२८ ॥

彼は、黄金と宝玉の住処を説き、家内の柱はことごとく純金であるという。地は宝石の蓮華を嵌めて敷き、紅玉（ルビー）に等しい光輝を放つ。パーリジャータの花に満ち、ヤクシャとキンナラがしばしば訪れる。

Verse 29

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ॥ ६९.२९ ॥

王よ、その苦行者がそのように私に語ったとき、我が心は驚嘆に満ち、そこで私はさらに彼に問いかけた。

Verse 30

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोकाः मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ॥ ६९.३० ॥

尊き御方よ、あなたのこの界は諸世界の中で最も勝れています。私は梵天（ブラフマー）、釈迦羅（シャクラ／インドラ）らが住するあらゆる世界を見てきました。

Verse 31

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिबाति तपोधन । सम्पदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ॥ ६९.३१ ॥

しかしこの世界は、私には未曾有のものと映ります、苦行の宝蔵よ。繁栄と主権と光輝に満ち、また壮麗な宮殿と宝石の山々を備えています。

Verse 32

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ॥ ६९.३२ ॥

聖者よ、聖なる湖と清浄なる水、そしてとりわけ水より生まれる生類と草木によって、私はこの世界をきわめて驚異のものとして見ました。

Verse 33

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ॥ ६९.३३ ॥

この世界はいかにしてこのようになったのですか。さらに、あなたはいかにしてこのような境地に安住しておられるのですか。その因を私にお説きください。また、あなたは何者なのですか、仙人の中の最勝者よ。

Verse 34

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहार्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ॥ ६९.३४ ॥

いかにして、イラーヴリタ・ヴァルシャにおいて湖のほとりで、ああ大牟尼よ、私はあなたを見たのでしょうか——そして湖畔のその庵（くつろぎの草庵）をも、ああ牟尼よ。黄金の楼閣がひしめく世界にあって、あなたの庵は実にいかなる位地・ありさまにあるのですか。

Verse 35

एवमुक्तः स भगवात् मया । असौ मुनिपुङ्गवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ॥ ६९.३५ ॥

このように私が問うと、その尊き方—牟尼の中の最勝者—は、起こった次第をありのままに私に語り、そして言われた。「おお、王の中の最上者よ、それを聞きなさい。」

Verse 36

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ६९.३६ ॥

苦行者は言った。「我はナーラーヤナなる神、常住にして水の形を具す者。われによってこの全宇宙は遍満され、動くものも動かぬものも含めて三界すべてが満たされている。」

Verse 37

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ॥ ६९.३७ ॥

「汝が至上主パラメーシュティンのものと覚知したその御姿こそ、我である。人は我を『ヴァルナ』と称する。まことに我は、超越なるナーラーヤナそのものなのだ。」

Verse 38

त्वया च सप्त जन्मानि अहमारााधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ॥ ६९.३८ ॥

「汝はかつて七つの生にわたり、我を供養し礼拝して満足させた。ゆえに三界が滅びに向かう時でさえ、汝ただ一人が特に標され、識別されるのだ。」

Verse 39

एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ॥ ६९.३९ ॥

その時、彼にそのように告げられ、眠気で目を半ば閉じたまま、私は大地の上に倒れたが、その瞬間に再び起き上がった。

Verse 40

यावत्पश्याम्यहं राजन् तं ऋषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ॥ ६९.४० ॥

王よ、あの聖仙とあの都を見ている間じゅう、同じく私は自らの内なる自己によって、須弥山（メール山）の頂にいる自分自身を見ている。

Verse 41

समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ॥ ६९.४१ ॥

私は七つの大海を見、同様に山脈の群れをも見る。王よ、七つの大陸（七洲）を具えた大地を私は見た。

Verse 42

अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ॥ ६९.४२ ॥

今なお、善き誓戒を守る者よ、私はその最勝の世界を観想しつつ立ち続けている。「いつになれば、あの世界に到達できるのか」と思い、私はその思いにすっかり没入した。

Verse 43

एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद्वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६९.४३ ॥

王よ、かくして汝の好奇は、パラメーシュティン（梵天）によって語られたとおりに説き明かされた。わが身に起こったことも述べ終えた。ほかに何を聞きたいのか。