Adhyaya 65

Verse 1

सूत उवाच । उषित्वा सप्तरात्राणि तीर्थेस्मिन्भ्रातृभिः सह । युधिष्ठिरो महातेजा गमनायोपचक्रमे

スータは語った。兄弟たちと共にこのティールタに七夜逗留したのち、大いなる光輝を具えたユディシュティラは出立の支度を始めた。

Verse 2

प्रभाते विमले स्नात्वा देवीर्लिंगान्यथार्च्य च । कृत्वा प्रदक्षिणं क्षेत्रं देवीस्तोत्रं जजाप सः । प्रयाणकालेषु सदा जप्यं कृष्णेन कीर्तितम्

清らかな朝、沐浴し、女神たちとリンガを法にかなって供養し、聖域を右繞してから、女神讃歌を誦した。それはクリシュナが「旅立ちの時には常に唱えるべし」と説いたものである。

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । देवि पूज्ये महाशक्ते कृष्णस्य भगिनि प्रिये । नत्वा त्वां शरणं यामि मनोवाक्कायकर्मभिः

ユディシュティラは言った。「女神よ、礼拝に値する御方よ。大いなるシャクティ、クリシュナの愛しき姉妹よ。あなたに礼拝して、心と言葉と身体と行いのすべてをもって、あなたに帰依いたします。」

Verse 4

संकर्षणाभयदाने कृष्णच्छविसमप्रभे । एकानंशे महादेवि पुत्रवत्त्राहि मां शिव

サンカルシャナに無畏を授ける御方よ。クリシュナの色艶に等しい光輝を放つ御方よ。エーカーナンシャーなる大女神よ。吉祥なるシヴァーよ、どうか我を子のごとく守り給え。

Verse 5

त्वया ततमिदं विश्वं जगदव्यक्तरूपया । इति मत्वा त्वां गतोऽस्मि शरणं त्राहि मां शुभे

この全宇宙は汝によって遍く満たされている。汝は世の未顕の姿であるがゆえに。かく悟りて、我は汝を帰依処として来たりぬ—吉祥なる御方よ、我を護り給え。

Verse 6

कार्यारम्भेषु सर्वेषु सानुगेन मया तव । स्व आत्मा कल्पितो भद्रे ज्ञात्वैतदनुकंप्यताम

あらゆる事業の始めに、我は従者とともに、汝を我がアートマンそのものとして念じ奉ってきた。これを知り給うなら、慈悲深き御方よ、憐れみを垂れ給え。

Verse 7

सूत उवाच । इति ब्रुवाणं राजानं शिरोबद्धाजलिं तदा । वायुपुत्रः प्रहस्यैव सासूयमिदमब्रवीत्

スータは語った。王がかく述べ、頭上に合掌していたその時、風神の子はくすりと笑い、わずかな皮肉を含めて次のように言った。

Verse 8

ये त्वां राजन्वदंत्येवं सर्वज्ञोऽयं युधिष्ठिरः । वृथैव वचनं तेषां यतस्त्वं वेत्सि नाण्वपि

王よ、汝をこのように称して「このユディシュティラは全知である」と言う者どもの言葉は、まことに空しい。汝はわずかすら知らぬからである。

Verse 9

को हि प्रज्ञावतां मुख्यः सर्वशास्त्रविदांवरः । स्त्रीणां शरणमापद्येदृजुर्बुद्धिर्यथा भवान्

いったい誰が、賢者の中の第一人者にして諸シャーストラを知る者の最勝でありながら、汝のように女人に帰依を求めるであろうか。汝は率直な理解で名高いというのに。

Verse 10

यतस्त्वमेव वेत्सीदं सर्वशास्त्रेषु कीर्त्यते । जडेयं प्रकृतिर्मूढा यया संमोह्यते जगत्

そなた自身、あらゆるシャーストラに説かれることを知っている。すなわちこのプラクリティ（Prakṛti）は無知無覚で鈍く、迷妄を起こし、彼女によって全世界は惑わされる。

Verse 11

सचेतनं च पुरुषं प्रकृतिं च विचेतनाम् । प्राहुर्बुधा नराध्यक्ष पुंसश्चप्रकृतिः प्रिया

賢者たちは、プルシャ（Puruṣa）は覚知あるもの、プラクリティ（Prakṛti）は覚知なきものだと説く。おお人々の王よ、またプラクリティは身を受けた衆生にとって愛着の対象であるとも言う。

Verse 12

तत्स्वयं पुरुषो भूत्वा युधिष्ठिर वृथामते । प्रकृतिं नौषि नत्वा तां हासो मेऽतीव जायते

ゆえに、そなた自身がプルシャ（Puruṣa）であるのに、誤った決意のユディシュティラよ、プラクリティ（Prakṛti）に礼拝してそこに帰依を求めるとは——それが私には実に可笑しくてならぬ。

Verse 13

आरोहयेच्छिरो नैव क्वचिद्धित्वा उपानहौ । यथा स मूढो भवति देवीभक्तिरतस्तथा

正しい道を捨てて履物を頭に載せる者がいないように、ただ女神（プラクリティとして）にのみ向けられた信愛は、そのまま愚かさとなる。

Verse 14

यदि ते बन्दिवत्पार्थ तिष्ठेद्वाण्यनिवारिता । तत्किमर्थं महादेवं न स्तौषि त्रिपुरान्तकम्

もしそなたの言葉が、パールタ（Pārtha）よ、触れを告げる使者のように妨げなく立ち上がるのなら——なぜマハーデーヴァ（Mahādeva）、トリプラを滅する者（Tripurāntaka）を讃えないのか。

Verse 15

अलक्ष्यमिति वा मत्वा महेशानं महामते । ततः किमर्थ दाशार्हं न स्तौषि पुरुषोत्तमम्

もしマヘーシャーナを感覚では捉え得ぬものと見るのなら、ああ大いなる思慮の人よ——なぜダ―シャールハ、至上の御方プルショーत्तマを讃えないのか。

Verse 16

यस्य प्रसादादस्माभिः प्राप्ता द्रुपदनंदिनी । इन्द्रप्रस्थे तथा राज्यं राजसूयस्त्वया कृतः

その御恩寵によって我らはドルパダの娘を得、またインドラプラスタにて汝は王権を得て、ラージャスーヤ祭を自ら成し遂げた。

Verse 17

विजयेन धनुर्लब्धं जरासन्धो मया हतः । प्रत्याहर्तुं तथेच्छामः कौरवेभ्यः स्वकां श्रियम्

勝利によって弓を得、ジャラーサンダは我が手で討たれた。ゆえに今、我らはカウラヴァらより、我らに正当に属する繁栄を取り戻さんと欲する。

Verse 18

यस्य प्रसादात्तं मुक्त्वा कृष्णं हा स्तौषि यज्जयी । अथ स्वयं कौरवाणामुत्पन्नं कुलसत्तमे

その御恩寵により汝は勝者となった——しかるに彼を捨ててクリシュナを讃えるのか。ゆえにこそ、ああ一族の最勝者よ、カウラヴァより生じたこの災いが現れたのだ。

Verse 19

जानन्नात्मानमल्पत्वाद्बुद्धेर्न स्तौषि यादवम् । तत्किमर्थं महावीर्यं न स्तौष्यर्जुनमुत्तमम्

理解の乏しさゆえに己の限界を知りつつ、汝はヤーダヴァ（クリシュナ）を讃えない。ならば何ゆえ、大いなる武勇を具えた最勝のアルジュナをも讃えぬのか。

Verse 20

येन विद्धं पुरा लक्ष्यं येन कर्णादयो जिताः । येन तत्खांडवं दग्धं यज्ञे येन नृपा जिताः

かの御方によって、かつて標的は射貫かれ、カルナらは征服され、あのカーンダヴァの森は焼き尽くされ、また祭祀の競技において諸王は打ち負かされた——

Verse 21

श्रूयते येन विक्रम्य महेशानोऽपि निर्जितः । स्वर्लोकसंस्थितस्यास्य शरणं याहि स्तौषि च

その勇猛なる踏み出しによって、マヘーシャーナ（シヴァ）さえも屈したと聞く。ゆえにスヴァルガに住まうこの御方のもとへ行き、帰依して、さらに讃嘆せよ。

Verse 22

अथवा तेन शक्रेण राज्यं मे नार्पितं कुतः । इति मत्वा वृथैव त्वं न स्तौषि भ्रातरं मम

あるいは、シャクラ（インドラ）が我に王権を授けなかったからか。そう思うゆえに、むなしくも我が兄を讃えぬのか。

Verse 23

ततो मां वा कथं वीरं न स्तौषि त्वं युधिष्ठिर । येन त्वं रक्षितः पूर्वं लाक्षागेहाग्निमध्यतः

それならば、勇士ユディシュティラよ、なぜ我をも讃えぬのか——かつて漆の館（ラクシャーの家）の炎のただ中から汝を救い護った戦士であるこの我を。

Verse 24

वृक्षेणाहत्य मद्रेशो नदीं शुष्कां प्रसारितः । राजराजस्तथा येन जरासंधो निपातितः

木をもって打ち、マドラの主は倒され、干上がった川は再び流れ出し、また同じくジャラーサンダ——王の中の王——も彼によって打ち倒された。

Verse 25

पूर्वा दिङ्निर्जिता येन येन पूर्वं बको हतः । हिडम्बश्च महावीरः किर्मीरश्चाधुना वने

東方を征服したのも彼であり、かつてバカを討ったのも彼である。さらに森においては、大勇士ヒダンバ、そして今はキルミーラをも—

Verse 26

कालेकाले च रक्षामि त्वामेवाहं सदानुगः । न तां पश्यामि रक्षंतीं नत्वा यां स्तौषि भारत

あらゆる時に、常に汝の傍らに従うこの我が汝を守っている。だが汝が彼女に礼拝し讃えても、彼女が汝を護るのを我は見ぬ、バ―ラタよ。

Verse 27

अथ क्षुधाबलं ज्ञात्वा मामौदरिकसत्तमम् । क्रूरं साहसिकं चैव न स्तौषि क्षमिणां वरः

あるいは、飢えに駆られて発する我が力を知り—貪り食う者の中の第一たる我を—残忍で無謀と思って、なお我を讃えぬのか、忍耐の最勝者よ。

Verse 28

ततः सुसंयतो भूत्वा प्रणवं समुदीरयन् । कथं न यासि मार्गे त्वं वृथालापो हि दोषभाक्

ゆえに、よく身を慎み、プラナヴァ（オーム）を唱えて、なぜ正しき道を進まぬのか。むだ口はまことに過失を招く。

Verse 29

प्रेताः पिशाचा रक्षांसि वृथालापरतं नरम् । आविशंति तदाविष्टो वक्ताबद्धं पुनः पुनः

プレータ、ピシャーチャ、そしてラクシャサは、むだで意味なきおしゃべりに溺れる人に取り憑く。ひとたび憑かれれば、その者はたびたび支離滅裂に、抑えなく語り続ける。

Verse 30

वृथालापी यदश्नाति यत्करोति शुभं क्वचित् । प्रेतादितृप्तये सर्वमिति शास्त्रविनिश्चयः

むだ口をたたく者が食するもの、また折に触れてなす善行であっても——聖典の決定によれば、そのすべてはプレータ（餓鬼）などを満たすためにのみ帰する。

Verse 31

नायं तस्यास्ति वै लोकः कुत एव परो भवेत् । तस्माद्विजानता यत्नात्त्याज्यमेव वृथा वचः

そのような者には、この世の安寧すらない——ましてや上位の世界があろうか。ゆえに、理解ある者は努めて無益の言葉をことごとく捨て去るべきである。

Verse 32

एवं संस्मारितोऽपि त्वं यदि भूयः प्रवर्तसे । भूताविष्टश्चिकित्स्यो नो विविधैरौषधैर्भवान्

このように戒められてなお、もし再び同じことを続けるなら、汝は霊に憑かれた者として、我らが種々の薬法により治療されるべきである。

Verse 33

सूत उवाच । इति प्रवर्णितां श्रुत्वा भीमसेनेन भारतीम् । पटीमिव प्रविततां विहस्याह युधिष्ठिरः

スータは語った。ビーマセーナが布を広げるがごとく詳らかに述べた言葉を聞き、ユディシュティラは微笑んで言った。

Verse 34

नूनं त्वमल्पविज्ञानो वेदाधीतास्त्वया वृथा । मातरं सर्वभूतानामंबिकां यन्न मन्यसे

まことに汝の知は浅い。ヴェーダの学びも空しく終わった——万有の母アンビカーを汝が認めぬゆえに。

Verse 35

स्त्रीपक्ष इति मत्वा तामवजानासि भोः कथम् । स्त्री सती न प्रणम्या किं त्वया कुन्ती वृकोदर

「彼女は女たちの側だ」と思って、どうして彼女を侮れるのか。貞節なる女人は汝が礼拝すべきではないのか――おおヴリコーダラよ――ではクンティーはどうなる。

Verse 36

यदि न स्यान्महामाया ब्रह्मविष्णुशिवार्चिता । तव देहोद्भवः पार्थ कथं स्यात्तत्त्वतो वद

もし梵天・ヴィシュヌ・シヴァに礼拝されるマハーマーヤーが存在しなかったなら――おおパールタよ――汝のこの身の出生はいかにして可能であろうか。真実を語れ。

Verse 37

ईश्वरः परमात्मा तां त्यक्तुं शक्तः कथं न हि । पुनर्भेजे यतो देवीं तेन मन्ये महोर्जिताम्

主にして至上我なる御方が、どうして彼女を捨てられぬことがあろうか。しかるに再び女神を選び取られたゆえ、我は彼女を至上の大威力と見る。

Verse 38

वासुदेवोऽपि नित्यं तां स्तौति शक्तिं परात्पराम् । अहं यदि चिकित्स्यः स्यां चिकित्स्यः सोऽपि किं भवान्

ヴァースデーヴァでさえ常に彼女を讃える――至上をも超えるシャクティを。もし我が「治療」されるべきだというなら、彼もまた「治療」されるのか――では汝はどうなる。

Verse 39

नैवं भूयः प्रवक्तव्यं मौर्ख्यात्प्रति महेश्वरीम् । भूमौ निपत्य शरणं याहि चेत्सुखमिच्छसि

愚かさからマヘーシュヴァリーに逆らって、このように二度と語るな。安寧を望むなら、地に伏してへりくだり、彼女に帰依せよ。

Verse 40

भीम उवाच । सर्वोपायैर्बोधयंति चाटा हस्तगतं नरम् । इदमेवौषधं तत्र तैः सार्धं जल्पनं न हि

ビーマは言った。「へつらい者どもは、すでに己の手中にある人を、あらゆる手段で『諭す』ふりをする。そのような時のただ一つの薬は、彼らと語り合わぬことだ。」

Verse 41

मुण्डे मुण्डे मतिर्भिन्ना सत्यमेतन्नृप स्फुटम् । स्वाभीष्टं कुरुते सर्वः कुर्मोऽभीष्टं वयं तथा

「頭ごとに思いは異なる。これはまことに明らかです、王よ。人は皆、己の好むところを行う。われらもまた、望むところを行うまでだ。」

Verse 42

नागायुतसमप्राणो वायुपुत्रो वृकोदरः । न स्त्रियं शरणं गच्छेद्वाङ्मात्रेण कथंचन

「ヴリコーダラ――風神ヴァーユの子にして、その力は一万の象に等しい者――は、たとえ言葉だけであっても、決して女に庇護を求めてはならぬ。」

Verse 43

इत्युक्त्वा वचनं भीमो ह्यनुवव्राज तं नृपम् । राजापि सानुगो यातो न साध्विति मुहुर्ब्रुवन्

そう言い終えると、ビーマはその王に従って進んだ。王もまた従者を伴い、「これはよくない」と幾度も繰り返しながら歩んだ。

Verse 44

ततः क्षणेन विकलस्त्वितश्चेतश्च प्रस्खलत् । उवाच वचनं भीमः सुसंभ्रांतो नृपं प्रति

するとたちまち彼は動揺し、心はよろめき始めた。大いに驚きおののいたビーマは、王に向かって言葉を発した。

Verse 45

धर्मराज महाबुद्धे पश्य मां नृपसत्तम । चक्षुर्भ्यां नैव पश्यामि वैकल्यं किमिदं मम

おおダルマラージャよ、大いなる बुद्धि を備えたる者、王の中の最勝よ——我を見よ！我は両眼にてまったく見ることができぬ。これは我に降りかかったいかなる苦患ぞ。

Verse 46

राजोवाच । भीमभीम ध्रुवं देवी कुपिता ते महेश्वरी । तेन नष्टे चक्षुषी ते महासाहसवल्लभ

王は言った。「おおビーマよ、恐るべきビーマよ、まことに女神マヘーシュヴァリーは汝に怒り給う。ゆえに汝の両眼は失われたのだ、大胆なる勇を愛する者よ。」

Verse 47

तत्सांप्रतमभिप्रैहि शरणं परमेश्वरीम् । पुनः प्रसन्ना ते दद्यात्कदाचिन्नयने पुनः

ゆえに、ただちに赴き、パラメーシュヴァリーに帰依せよ。もし再び御心が和らげば、いつの日か汝に両眼を再び授け給うであろう。

Verse 48

भीम उवाच । अहमप्यंग जानामि समो देव्या न कश्चन । प्रभावप्रत्ययार्थं हि सदा निन्दामि तां पुनः

ビーマは言った。「友よ、女神に等しき者は誰もいないと、我も知っている。されどその威力を試し、証し立てんがために、我は繰り返し彼女を罵ったのだ。」

Verse 49

तस्मात्प्रभावं दृष्ट्वैवं निपत्य वसुधातले । मनोवाग्बुद्धिभिर्नत्वा शरणं स्तौमि मातरम्

ゆえに、かくも大いなる御威力を見た我は、大地にひれ伏す。心と言葉と बुद्धि をもって礼拝し、母なる女神に帰依して讃嘆する。

Verse 50

सूत उवाच । इत्युक्त्वा भ्रातरं ज्येष्ठं साष्टांगं प्रणिपत्य च । गत्वैव देव्याः शरणं भीमस्तुष्टाव मातरम्

スータは語った。かく言い終えると、ビーマは兄に八支の全身礼拝を捧げ、ただちに女神の御許へ帰依して、聖なる母を讃嘆した。

Verse 51

भीम उवाच । सर्वभूतांबिके देवि ब्रह्मांडशतपूरके । बालिशं बालकं स्वीयं त्राहित्राहि नमोऽस्तु ते

ビーマは言った。「ああ、万有の母アンビカーよ、百の宇宙を満たし遍く充たす女神よ。どうか我を護り給え、護り給え。愚かな我は汝の幼子なり。汝に礼拝す。」

Verse 52

त्वं ब्राह्मी ब्रह्मणः शक्तिर्वैष्णवी त्वं च शांभवी । त्रिमूर्तिः शक्तिरूपा त्वं रक्षरक्ष नमोऽस्तु ते

汝はブラーフミー、梵天のシャクティ。汝はヴァイシュナヴィー、またシャンバヴィー。汝はトリムールティのシャクティそのもの—護り給え、護り給え。汝に礼拝す。

Verse 53

त्वमैन्द्री च त्वमाग्नेयी त्वं याम्या त्वं च नैरृती । त्वं वारुणी त्वं वायव्या त्वं कौबेरी नमोऽस्तु ते

汝はアインドリー、汝はアーグネーイー、汝はヤーミヤーにしてナイリティー。汝はヴァールニー、汝はヴァーヤヴィヤー、汝はカウベリー。汝に礼拝す。

Verse 54

ऐशानि देवि वाराहि नारसिंहि जयप्रदे । कौमारि कुलकल्याणि कृपेश्वरि नमोऽस्तु ते

おお女神アイシャーニー、ヴァーラーヒー、ナーラシンヒー—勝利を授ける御方。おおカウマーリー、家系を吉祥へ導く御方、慈悲の主よ。汝に礼拝す。

Verse 55

त्वं सूर्ये त्वं तथा सोमे त्वं भौमे त्वं बुधे गुरौ । त्वं शुक्रे त्वं स्थिता राहौ त्वं केतुषु नमोऽस्तु ते

女神よ、あなたは太陽に在し、また月にも在します。あなたは火星・水星・木星に在し、金星にも在し、ラーフに住し、ケートゥの諸力にも在します――あなたに敬礼いたします。

Verse 56

वससि ध्रुवचक्रे त्वं मुनिचक्रे च ते स्थितिः । भचक्रेषु खचक्रेषु भूचक्रे च नमोऽस्तु ते

あなたはドルヴァの輪（北極星の環）に住し、また聖仙たちの輪にも在します。星々の輪、天界の輪、そして地の輪においても――あなたに敬礼いたします。

Verse 57

सप्तद्वीपेषु त्वं देवि समुद्रेषु च सप्तसु । सप्तस्वपि च पातालेष्ववसंस्थे नमोऽस्तु ते

女神よ、あなたは七つの大陸と七つの海に遍在し、さらに七つのパーターラ（地下界）のすべてにも住します――あなたに敬礼いたします。

Verse 58

त्वं देवि चावतारेषु विष्णोः साहाय्यकारिणी । विष्णुनाभ्यर्थ्यसे तस्मात्त्राहि मातर्नमोऽस्तु ते

女神よ、ヴィシュヌのアヴァターラにおいて、あなたは助けを与える御方です。ゆえにヴィシュヌ自らもあなたに請い願う――母よ、私をお護りください。あなたに敬礼いたします。

Verse 59

चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रे फलदे चत्वरप्रिये । चराचरस्तुते देवि चरणौ प्रणमामि ते

四臂四面にして果報を授け、聖なる辻を愛でたまう女神よ。動くものも動かぬものも皆が讃えるデーヴィーよ――あなたの御足にひれ伏して礼拝いたします。

Verse 60

महाघोरे कालरात्रि घंटालि विकटोज्वले । सततं सप्तमीपूज्ये नेत्रदे शरणं भव

おお最も恐るべき御方、カーララートリーよ、鈴の花輪を戴く御方よ、猛く燃え立つ光輝よ—常にサプタミーの日に礼拝される、眼を授ける女神よ、我が帰依処となり給え。

Verse 61

मेरुवासिनि पिंगाक्षि नेत्रत्राणैककारिणि । हुंहुंकारध्वस्तदैत्ये शरण्ये शरणं भव

おおメル山に住まう御方、金色の眼をもつ御方、ただ眼を守護することを務めとする御方よ—「フーン、フーン」（huṃ huṃ）の叫びにて魔族を粉砕する女神よ。万有の帰依処よ、我が帰依処となり給え。

Verse 62

महानादे महावीर्ये महा मोहविनाशिनि । महाबन्धापहे देवि देहि नेत्रत्रयं मम

おお大音を轟かす御方、大神力の御方、巨大なる迷妄を滅する御方よ。大いなる束縛を解き放つデーヴィーよ、我に「三つの眼」（真実の見）を授け給え。

Verse 63

सर्वमंगलमंगल्या यदि त्वं सत्यतोंबिके । ततो मे मंगलं देहि नेत्रदानान्नमोस्तु ते

おお至上の吉祥、あらゆる吉祥の吉祥よ。もし真に母であるなら、アンビカーよ、我に吉祥を授け給え。眼を賜う御恩に、汝に敬礼し奉る。

Verse 64

यदि सर्वकृपालुभ्यः सत्यतस्त्वं कृपावती । ततः कृपां कुरु मयि देहि नेत्रे नमोऽस्तु ते

もし真に、あらゆる苦しむ者に慈悲を垂れる御方であり、まことに憐れみに満ちた御方であるなら、どうか我に慈悲を施し、眼を授け給え。汝に敬礼し奉る。

Verse 65

पापोयमिति यद्देवि प्रकुप्यसि वृथैव तत् । त्वं मां मोहयसि त्वेवं न ते तत्किं नमोऽस्तु ते

おお女神よ、「この者は罪深い」と思って怒られるなら、その怒りはむなしい。かくしてただ私を迷わせるのみ—それはあなたの真の本性ではない。あなたに敬礼し奉る。

Verse 66

स्वयमुत्पाद्य यो रेणुं वेष्टितस्तेन कुप्यति । तथा कुप्यसि मे मातरनाथस्यास्य दर्शय

自ら塵を巻き上げ、その塵に覆われて怒る者がある—母よ、あなたが私に示す怒りもまたそのようである。どうかこの我が主の御姿（ダルシャナ）を示したまえ。

Verse 67

इति स्तुता पांडवेन देवी कृष्णच्छविच्छविः । रामा रामाभिवदना प्रत्यक्षा समजायत

かくしてパーンダヴァに讃えられると、女神は—黒き色を帯びながらも光輝に満ち—眼前に顕現した。ラクシュミーのごとく麗しく、その御顔は「ラーマー」（美の象徴）さえ敬って礼拝するほどであった。

Verse 68

विद्युत्कोटिसमाभास मुकुटेनातिशोभिता । सूर्यबिंबप्रभाभ्यां च कुण्डलाभ्यां विभूषिता

彼女はこの上なく輝き、千万の稲妻にも似て光りわたる冠によりいよいよ荘厳となり、さらに日輪の光彩を宿す一対の耳飾りで飾られていた。

Verse 69

प्रवाहेनेव हारेण सुरनद्या विराजिता । कल्पद्रुमप्रसूनैश्च पूर्णावतंसमंडिता

彼女は天上の聖なる河のごとく輝き、流れゆく首飾りをまとうかのようであった。さらに、願いを成就するカルパ樹の花々による満ちた花冠（アヴァタンサ）で、いよいよ荘厳に飾られていた。

Verse 70

दन्तेन्दुकांतिविध्वस्तभक्तमोहमहाभया । खड्गचर्मशूलपात्रचतुर्भुजविराजिता

その歯の月のごとき光輝によって、信徒の迷妄より生じた大いなる恐れは打ち払われた。彼女は四臂に輝き、剣・皮・三叉戟（トリシューラ）・鉢を携えていた。

Verse 71

वाससा तडिदाभेन मेघलेखेव वेष्टिता । मालया सुममालिन्या भ्राजिता सालिमालया

稲妻のように輝く衣をまとい、雲の一筋のように身を包んでいた。さらに花鬘により荘厳され、花々の美しさに映えて、光り輝く花冠を放っていた。

Verse 72

सतां शरणदाभ्यां च पद्भ्यां नूपुरराजिता । जयेति पुष्पवर्षैश्च शक्राद्यैरभिपूजिता

正しき者に帰依処を与えるその御足は、きらめく足輪に飾られていた。インドラら諸天は「勝利あれ！」と唱え、花の雨を降らせて彼女を礼拝した。

Verse 73

गणैर्देवीभिराकीर्णा शतपद्मैर्महामलैः । तां तादृशीं व्योम्नि दृष्ट्वा मातरं व्योमवाहिनीम्

女神たちの群れと、汚れなき大いなる蓮華に囲まれて、かくも尊き母が虚空を行くのを天に見て、

Verse 74

भूमौ निपत्य राजेंद्रो नमोनम इति स्थितः । भीमोपि मातरं दृष्ट्वा यथा बालोऽभिधावति

王は地に伏し、「ナモー、ナモー（帰命、帰命）」と繰り返し唱えつつそのまま佇んだ。ビーマもまた—母を見て—幼子のように彼女へ駆け寄った。

Verse 76

प्रणिपत्य नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं मुहुर्जगौ । प्रसीद देवि पद्माक्षि पुनर्मातः प्रसीद मे

ひれ伏して礼拝し、彼は幾度も叫んだ。「汝に帰依し奉る、汝に帰依し奉る！」 「蓮華の眼をもつ女神よ、どうか御慈悲を。再び、母よ、わたしに御慈悲を垂れたまえ。」

Verse 77

पुनः प्रसीद पापस्य क्षमाथीले प्रसीद मे

再びこの罪深き者に御慈悲を。赦しの宝庫なる女神よ、わたしに御慈悲を垂れたまえ。

Verse 78

एवं स्तुता भगवती स्वयमुत्थाय पार्थिवम् । भीमं चोत्संगमारोप्य कृपयेदं वचोऽब्रवीत्

かく讃えられると、福徳具足の女神はみずから立ち上がり、王を起こし、ビーマを膝に抱いて、慈悲をもって次の言葉を告げられた。

Verse 79

तथा सम्मुखमाधावज्जय मातरिति ब्रुवन् । दर्शनेनैव देव्याश्च शुभनेत्रत्रयस्तदा

かくして彼は正面から駆け寄り、「勝利あれ、母よ！」と叫んだ。その瞬間、女神を拝するのみ（ダルシャナ）によって、吉祥なる第三の眼—三眼—が現れた。

Verse 80

नाहं कोपं यत्र तत्र दर्शयामि वृकोदर । त्वं तु प्रमाणपुरुषस्त्वत्तः क्रोधमदर्शयम्

ヴリコーダラ（ビーマ）よ、われは所かまわず無闇に怒りを示すのではない。だが汝は規範となる人であるゆえ、汝を通してこの憤りを尺度と手本として顕したのだ。

Verse 81

नैतत्प्रियं च कृष्णस्य भ्रातुर्मे क्रोधमाचरम् । भवन्तो वासुदेवस्य यत्र प्राणा बहिश्चराः

この怒りの顕れは、我が兄クリシュナの御心にかなうものではない。されど我は憤りを帯びた。汝らは皆、あたかもヴァースデーヴァの生命の息そのものであり、外に動いてその生ける延長となっているからである。

Verse 83

त्वं च निन्दसि मां नित्यं तच्च जाने वृकोदर । मत्प्रभावपरिज्ञानहेतवे कीदृशस्त्विति

また汝は常に我をそしる—そのことも我は知っている、ヴリコーダラよ。それは我が威力を汝に悟らせるため、「彼女はいかなる存在か」と知らしめんがためである。

Verse 84

तदेवं नैव भूयस्ते प्रकर्तव्यं कथंचन । अक्षिक्षेपो हि पूज्यानामावहत्यधिकं रुजम्

ゆえに、いかなる形であれ二度とこれをなしてはならぬ。尊ぶべき者を侮ることは、いよいよ大いなる苦痛と害を招くからである。

Verse 85

तदिदानीं सर्वमेवं क्षन्तव्यं च परस्परम् । यच्च ब्रवीमि त्वां वीर तन्निशामय भारत

されば今、この一切を互いに赦し合うがよい。しかして勇士よ、バーラタよ、我が汝に告ぐる言葉を心して聴け。

Verse 86

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिराविर्भवेद्धरिः । तदातदावतीर्याहं विष्णोरस्य सहायिनी

法（ダルマ）が衰え、ハリ（ヴィシュヌ）が顕現するそのたびに、まさにその時、我もまた降臨し、かのヴィシュヌの助け手にして伴侶となる。

Verse 87

इदानीं च हरिर्जातो वसुदेवसुतो भुवि । अहं च गोपनन्दस्य एकानंशाभिधा सुता

今やハリは地上に生まれ、ヴァスデーヴァの御子となった。わたしもまたゴーパナンダの娘として生まれ、「エーカーナンシャー」と名づけられている。

Verse 88

तद्यथा भगवान्कृष्णो मम भ्राताभिपूजितः । भवन्तोऽपि तथा मह्यं भ्रातरः पांडवा सदा

わが兄、福徳なる主クリシュナが敬われ礼拝されるように、汝らパーンダヴァもまた常にわたしの兄弟となり、わたしの敬意と守護に値する者であれ。

Verse 89

ये भीमभगिनीत्येवं मां स्तोष्यंति नरोत्तमाः । आबाधा नाशयिष्यामि तेषां हर्षसमन्विता

「ビーマの妹」とこのようにわたしを讃える最上の人々に対し、わたしは歓喜をもって彼らの苦患と障碍を滅し去ろう。

Verse 90

त्वं च भ्रातुर्जयं वीर प्रदास्यसि महारणे । भुजयोस्ते वसिष्यामि धार्तराष्ट्रनिपातने

そして汝、勇士よ、大いなる戦において兄弟たちに勝利をもたらすであろう。ダーリタラーシュトラ族が倒れる時、わたしは汝の両腕に宿り、その力を増し与える。

Verse 91

कृत्वा राज्यं च वर्षाणि षट्त्रिंशत्तदनन्तरम् । महाप्रस्थानधर्मेण पृथिवीं परिचरिष्यथ

汝らが国を三十六年治めたのち、その後は「マハープラスターナ（大出立）」の法に従い、巡礼と離欲の行として大地を遍歴するであろう。

Verse 92

अस्मिन्नेव ततो देशे लोहोनाम महासुरः । भवतां न्यस्तशस्त्राणां वधार्थं प्रक्रमिष्यति

そののち、この地において、ローハと名づく大いなるアスラが、汝らが武器を置いた時を狙い、汝らを滅ぼさんとして進み来るであろう。

Verse 93

ततस्तं सर्वभूतानामवध्यं भवतां कृते । अन्धं कृत्वा पातयिष्ये ततो यूयं प्रयास्यथ

そののち汝らのために、あらゆる生きとし生けるものに討たれぬ彼を、盲目となし打ち倒そう。しかる後、汝らはさらに旅立つであろう。

Verse 94

निस्तीर्य च हिमं सर्वं निमग्नाः बालुकार्णवे । स्वर्गं यास्यति राजैकः सशरीरो गमिष्यति

雪の広がりをことごとく渡り、ついには砂の大海に沈み入って、王ただ一人が天界へ赴くであろう――その身のままに旅立つのだ。

Verse 95

अन्धो यत्र कृतो लोहो लोहाणाभिधया पुरम् । भविष्यति च तत्रैव स्थास्येऽहं कलया सदा

ローハが盲目とされたその地に、「ローハーナー」と名づく都が起こるであろう。しかして我はそこに、我が威力の一分をもって、常に住し続ける。

Verse 96

ततः कलियुगे प्राप्ते केलो नाम भविष्यति । मम भक्तस्तस्य नाम्ना भाव्या केलेश्वरीत्यहम्

やがてカリの世が到来するとき、ケーロと名づく者が現れ、我が信奉者となる。その名により、我は「ケレーシュヴァリー」として知られるであろう。

Verse 97

वैलाकश्चापरो भक्तो भविष्यति ममोत्तमः । तस्याराधनतः ख्यातिं प्रयास्यामि कलौ युगे

また、ヴァイラーカという別の帰依者が現れ、わが帰依者の中でも最も優れた者となる。彼の礼拝によって、我はカリ・ユガにおいて名声を得るであろう。

Verse 98

लोहाणासंस्थितां चैव येर्चयिष्यंति मां जनाः । श्रद्धया सितसप्तम्यां तैश्च सर्वत्र पूजिता

そして、信心をもって、白分第七日（シュクラ・サプタミー）にローハーナに我が宿るとして我を礼拝する人々によって、我はあらゆる所で崇敬されるであろう。

Verse 99

अंधानां च प्रदास्यामि भावीनि नयनान्यहम् । तस्मिन्दिने तर्पिताहं भक्तिभावेन पांडव

また我は盲なる者に眼を授ける。その日に我は帰依の情によって満たされる、ああパーンダヴァよ。

Verse 100

पादांगुष्ठेन च भवांस्तत्र कुंडं विधास्यति । सर्वतीर्थस्नान तुल्यं तत्र स्नानं च तद्दिने

そして汝は足の親指によって、そこにクンダ（聖なる沐浴池）を造るであろう。その日にそこで沐浴することは、あらゆるティールタで沐浴するのに等しい。

Verse 101

मत्स्यानां नेत्रनेत्रस्थतेजस्तन्मात्रमुत्तमम् । उद्धृत्य योजयिष्यामि प्रत्यक्षं तद्भविष्यति

魚の眼の内に宿る、最上にして微妙なる光輝の精髄を引き出し、我はそれを然るべきところに据える。するとそれは、直観のうちに明らかに現れるであろう。

Verse 102

एवं मम महास्थानं कलौ ख्यातं भविष्यति

かくして、我が偉大なる聖なる座は、カリの時代に名高くなるであろう。

Verse 103

लोहाणाख्यं महाबाहो नाम केलेश्वरीति च । दुर्गमाख्यं ततो हत्वा अस्मिन्क्षेत्रे च भारत

おお、強き腕を持つ者よ――おお、バーラタよ――この聖なるクシェートラにおいて、ドゥルガマと名づく敵、またケレーシュヴァリーとして知られるローハーナを討ち滅ぼして…

Verse 104

दुर्गा नाम भविष्यामि महीसागरपूर्वतः । धर्मारण्ये वसिष्यामि भवतां त्राणकारणात्

我はマヒーサーガラの東において「ドゥルガー」として知られ、汝らを守護するためにダルマーラニヤに住まうであろう。

Verse 105

धर्मारण्ये स्थितां चैव येऽर्चयिष्यंति मानवाः । आश्विने मासि चैत्रे वा नवम्यां शुक्लपक्षके ऽ

ダルマーラニヤに住まう我を人々が礼拝するなら――アーシュヴィナ月であれチャイトラ月であれ――白分（シュクラ・パクシャ）の第九日に…

Verse 106

स्नात्वा महीसागरे च तेषां दास्यामि वांछितम् । विधिना येऽर्चयिष्यंति मां च श्रद्धास मन्विताः

マヒーサーガラで沐浴したのち、正しい作法により、信心を備えて我を礼拝する者には、望むものを授けよう。

Verse 107

पुत्रपौत्रान्प्रदास्यामि स्वर्गं मोक्षं न संशयः । प्रवेशे च कलेः काले भवतां वंशसंभवः । वत्सराजः पांडवानां तोषयिष्यति यत्नतः

我は汝らに子と孫とを授け、さらに天界と解脱（モークシャ）をも疑いなく与えよう。しかしてカリの時代が入り来たるとき、汝らの血統に生まれるヴァツサラージャ王が、努めてパーンダヴァらを敬い満足させるであろう。

Verse 108

यस्य नाम्ना ततः ख्याता भविष्यामि कलौ युगे । वत्सेश्वरीति वत्सस्य राज्ञः सर्वार्थदायिनी

それより後、カリの世において我は彼の名によって知られ、「ヴァツェーシュヴァリー」として名高くなる—ヴァツサ王にあらゆる願いの成就を授ける女神として。

Verse 109

मत्प्रसादात्स राजा वै भवनोत्तापकारिणीम् । अट्टालयांनाम तदा राक्षसीं निहनिष्यति

我が恩寵により、その王はまことに、住まいに灼けつく苦患をもたらす「アッターラヤー」と名づく羅刹女を討ち滅ぼすであろう。

Verse 110

तस्याश्चापि वधस्थानमट्टालजमिति स्थितम् । भविष्यति पुरं तत्र मां च संस्थापयिष्यति

また、彼女が討たれた場所は「アッターラジャ」と定められる。そこには町が興り、王はさらに、聖別された御殿に我を安置するであろう。

Verse 111

अट्टालयाजग्रामे मामर्चयिष्यंति ये जनाः । वत्सेश्वरीं सिताष्टम्यामाश्विने तैः सदार्चिता

「アッターラーヤージャ」と呼ばれる村において、アーシュヴィナ月の白分第八日（シュクラーシュタミー）に我を礼拝する人々は、すなわちヴァツェーシュヴァリー・デーヴィーを礼拝する者である。彼らによって我は常に礼拝される。

Verse 112

वत्सेश्वरीं च ये देवीं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सर्वफलावाप्तिर्भविष्यति न संशयः

女神ヴァツェーシュヴァリー（Vatsēśvarī）を信心もって礼拝する人々は、疑いなく、望むあらゆる果報――ダルマの果――を得るであろう。

Verse 113

इत्थमट्टालये वासो लोहाणे च भविष्यति । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे महीसागरसंनिधौ

かくして我が住処はアッターラヤ（Aṭṭālaya）にも、またローハーナ（Lohāṇa）にもあるであろう――大海のほとり、ダルマーラニヤ（Dharmāraṇya）という大いなる聖域において。

Verse 114

मम लोकहितार्थाय लोहस्य च निशम्यताम् । अधीकृतो मया लोहो बह्वीस्तप्तां तपः समाः

また、世の安寧のためにローハ（Loha）について聞くがよい。ローハは多年にわたり苦行（タパス）を耐え抜いたのち、我によって任じられた。

Verse 115

वृत्रासुर इवाजेयो लोकानुत्सादयिष्यति । तं च विश्वपतिर्धीमानवतीर्य बुधो हरिः

彼はヴリトラースラ（Vṛtrāsura）のごとく不敗となり、諸世界を悩ませ滅ぼさん。だが宇宙の主にして賢きハリ（Hari）は、アヴァターラとして降臨し、彼に対処するであろう。

Verse 116

यत्र हंता तत्र ग्रामं लोहाटीति भविष्यति । गयोनाम महादैत्यो भवतां विघ्नकृत्तदा

その敵を討つ者がいる場所では、その村は「ローハーティー」（Lohāṭī）と呼ばれるであろう。その時、大いなる魔族ガヤ（Gaya）が汝らに障碍をなす者となる。

Verse 117

प्रस्थाने लोहवद्भावी करिष्ये तं नपुंसकम् । गयत्राडेति मां तत्र पूजयिष्यंति मानवाः

旅立ちの時、我はローハのごとくなりて、彼を男根の力なき者とせん。かの地にて人々は我を「ガヤトラーダ」との名により礼拝せん。

Verse 118

ग्रामं चापि गयत्राडं तत्र ख्यातं भविष्यति । गयत्राडे गयत्राडां येऽर्चयिष्यंति मानवाः

またその村も、かの地において「ガヤトラーダ」として名高くならん。「ガヤトラーダ」にて、女神ガヤトラーダを礼拝する人々は…

Verse 119

माघाष्टम्यां न शिष्यंति तस्य सर्वेऽप्युपद्रवाः । ये च मां कोपयिष्यंति पांडवाराधितां सदा

マーガ月の八日（マーガーシュタミー）には、彼のあらゆる災いと悩みは残らぬ。されど、常にパーンドゥヴァらに礼拝されるこの我を怒らせる者は—

Verse 120

तेषां पुंस्त्वं हरिष्यामि महारौद्राधितिष्ठति । परिवारश्च मे चात्र षण्ढः सर्वो भविष्यति

我は大いなる憤怒（マハーラウドラ）に住するがゆえに、彼らの男らしさを奪わん。さらにここにて、我が眷属のすべてもまた宦者のごとくならん。

Verse 121

तस्मिन्कलियुगे घोरे रौद्रे रुद्रेऽतिनिर्घृणे । एवं तृतीयं तन्मह्यं स्थानमत्र भविष्यति

かの恐るべきカリの世—猛く、暴れ、まことに慈悲なきルドラの時に—かくしてここに、我が第三の聖なる住処が、大いなる威光をもって現れ出でん。

Verse 122

भवत्सु च स्वर्गतेषु गयोऽपि सुमहत्तपः । तप्त्वा प्राप्य पुनः पुंस्त्वं लोकान्संपीडयिष्यति

汝らが天界へ去ったのち、ガヤもまた、きわめて大いなる苦行を修して再び男身を得、やがて諸世界を圧迫するであろう。

Verse 123

गयातीर्थं गतं तं च गयाध्वंसनकाम्यया । बुध एव जगत्स्वामी तत्र तं सूदयिष्यति

そして彼がガヤー・ティールタ（Gayā-tīrtha）へ赴き、敵なるガヤの滅亡を願うとき、世界の主ブダ（Budha）自らがそこで彼を討つであろう。

Verse 124

इत्थं श्रीमान्पीतवासा अवतीर्य बुधः प्रभुः । बहूनि कृत्वा कर्माणि स्वस्थानं प्रतिपत्स्यते

かくして、黄衣をまとえる栄光の主ブダ（Budha）は降臨し、多くの御業を成し遂げたのち、自らの住処へ帰還するであろう。

Verse 125

इति संक्षेपतः प्रोक्तं भविष्यं पांडवा मया । भवतां चित्तनिर्वृत्यै श्रूयतां भूय एव च

かくして、パーンダヴァたちよ、我は来たるべきことを略して語った。汝らの心の安らぎと満足のため、さらに重ねて聞くがよい。

Verse 126

इदं तीर्थवरं मह्यं संसेव्यं सर्वदा प्रियम् । कृतं यदत्रागमनं तेन प्रीतिः परा मम

この最勝のティールタは我にとって愛しきもので、常に参詣し奉仕すべきである。汝らがここへ来たゆえに、我は無上の歓喜に満たされた。

Verse 127

भीमस्य चापि पौत्रेण दृढं संतोषिताऽस्मि च । देव्यः सर्वाश्च मद्रूपं नैतज्ज्ञेयम तोऽन्यथा

またビーマの孫によっても、わたしは堅く満足した。すべての女神はまさに我が姿である—このように悟るべきで、他の解釈はならぬ。

Verse 128

व्रजध्वं चापि तीर्थानि यानि वो न कृतानि च । आबाधास्वस्मि सर्वासु स्मरणीया स्वसेव च

また、汝らが未だ巡らぬティールタ（聖地）へ赴け。あらゆる苦難の中に我は在る—我を念じ、自らのダルマの奉仕に堅くとどまれ。

Verse 129

आपृच्छे चापि वः सर्वान्यूयं कृष्णसमा मम

いま、汝らすべてに別れを告げる。わたしにとって汝らは、まさにクリシュナそのものに等しい。

Verse 130

सूत उवाच । इति देव्या वचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । पुनःपुनः प्रणम्यैनां नापश्यन्दीपवद्गताम्

スータは語った。女神の言葉を聞くや、彼らは驚嘆して目を見開いた。幾度も幾度も礼拝したが、もはや女神の姿は見えず—灯火の炎が視界から消えるように、彼女は去っていた。

Verse 131

ततस्ते बर्बरीकं च संस्थाप्यात्रैव निष्ठितम् । आगच्छ योगे चोक्त्वेदं चक्रुस्तीर्थानि मुख्यशः

それから彼らは、その場にバルバリーカを安置し、同じ場所に留まった。定められた時に戻るよう彼に告げ、しかるのち主要なティールタ（聖なる渡し場）を順次に建立した。