Adhyaya 6

Verse 1

श्रीनारद उवाच । इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं रोमांचपुलकीकृतः । स्वरूपं प्रकटीकृत्य ब्राह्मणानिदमब्रवम्

聖なるナーラダは言った。これを聞いて、我—パールグナ—は歓喜に震え、身の毛もよだつ思いであった。そこで真の姿を顕し、バラモンたちに次の言葉を告げた。

Verse 2

अहो धन्यः पितास्माकं यस्य सृष्टस्य पालकाः । युष्मद्विधा ब्राह्मणेंद्राः सत्यमाह पुरा हरिः

ああ、我らの父はまことに幸いである。その創造は、汝らのようなバラモンの主たちによって守護されるのだから。はるか昔、ハリはこの真実を確かに語られた。

Verse 3

मत्तोऽप्यनंतात्परतः परस्मात्समस्तभूताधिपतेर्न किंचित् । तेषां किमुस्यादितरेण येषां द्विजेश्वराणां मम मार्गवादिनाम्

我を超えて—無限をさえ超えて—一切衆生の主たる至上主をも超えて、何ものも存在しない。わが道を説き示すバラモンの主たちに、他に何が必要であろうか。

Verse 4

तत्सर्वथाद्या धन्योऽस्मि संप्राप्तं जन्मनः फलम् । यद्भवन्तो मया दृष्टाः पापोपद्रववर्जिताः

それゆえ今日、あらゆる意味で私は福徳に満ち、出生の果報を得た—罪と苦患を離れたあなたがたを拝見できたからである。

Verse 5

ततस्ते सहसोत्थाय शातातपपुरोगमाः । अर्घ्यपाद्यादिसत्कारैः पूजयामासुर्मां द्विजाः

すると、シャータータパを先頭とする二度生まれの者たちはただちに立ち上がり、アルギャ（供水）やパーディヤ（洗足水）などの礼供をもって私を恭しく供養した。

Verse 6

प्रोक्तवन्तश्च मां पार्थ वचः साधुजनो चितम् । धन्या वयं हि देवर्षे त्वमस्मान्यदिहागतः

そして彼らは、善き心を喜ばせる言葉を私に告げた、パールタよ。「まことに我らは幸いである、天の聖仙よ。あなたがここに我らのもとへ来られたのだから。」

Verse 7

कुतो वाऽगमनं तुभ्यं गन्तव्यं वा क्व सांप्रतम् । अत्राप्यागमने कार्यमुच्यतां मुनिसत्तम

あなたはどこから来られ、今はどこへ向かわれるのか。さらに、ここへ来られた目的は何か—どうかお告げください、最勝の牟尼よ。

Verse 8

श्रुत्वा प्रीतिकरं वाक्यं द्विजानामिति पांडव । प्रत्यवोचं मुनीन्द्रांस्ताञ्छ्रूयतां द्विजसत्तमाः

パーンドゥの子よ、バラモンたちの喜ばしい言葉を聞いて、私はその最勝の聖仙たちに答えた。「聞かれよ、最上の二度生まれの方々よ。」

Verse 9

अहं हि ब्रह्मणो वाक्याद्विप्राणां स्थानकं शुभम् । दातुकामो महातीर्थे महीसागरसंगमे

梵天（ブラフマー）の御命により、私は大ティールタ――マヒー（大地／河）と大海の合流の地にて、バラモンたちに吉祥なる住まいを授けたい。

Verse 10

परीक्षन्ब्राह्मणानत्र प्राप्तो यूयं परीक्षिताः । अहं वः स्थायिष्यामि चानुजानीत तद्द्विजाः

汝らはここに来てバラモンを試したが、今や汝らこそ試され終えた。私は汝らのためにここに留まろう――ゆえに許しを与えよ、ああ二度生まれし者（ドヴィジャ）よ。

Verse 11

एवमुक्तो विलोक्यैव द्विजाञ्छातातपोऽब्रवीत् । देवानामपि दुष्प्राप्यं सत्यं नारद भारतम्

かく告げられると、シャータータパはバラモンたちを見渡して言った。「真実（サティヤ）は神々にとってさえ得難い、ああナーラダよ。まことにそのとおりだ、ああバーラタよ。」

Verse 12

किं पुनश्चापि तत्रैव मही सागरसंगमः । यत्र स्नातो महातीर्थफलं सर्वमुपाश्नुते

ましてやマヒーと大海の合流そのものはいかばかりか。そこで沐浴する者は、あらゆる大ティールタの功徳の果をことごとく受ける。

Verse 13

पुनरेको महान्दोषो बिभीमो नितरां यतः । तत्र चौराः सुबहवो निर्घृणाः प्रियसाहसाः

しかし、ただ一つ大いなる、まことに恐るべき欠点がある。そこには盗賊が多く、情け容赦なく、無謀な蛮勇を好む。

Verse 14

स्वर्शेषु षोडशं चैकविंशंगृह्णंति नो धनम् । धनेन तेन हीनानां कीदृशं जन्म नो भवेत्

我らの家の内においてさえ、彼らは我らの財の十六分—あるいは二十一分—を奪い取る。その財を失えば、我らにいかなる生、いかなる再生が残るであろうか。

Verse 15

वरं बुभुक्षया वासो मा चौरकरगा वयम् । अर्जुन उवाच । अद्भुतं वर्ण्यते विप्र के हि चौराः प्रकीर्तिताः

「飢えに住するとも、盗賊の手に落ちるなかれ！」アルジュナは言った。「おおブラーフマナよ、これはまことに驚くべきこと。汝の言う『盗賊』とは、いったい誰なのか。」

Verse 16

किं धनं च हरंत्येते येभ्यो बिभ्यति ब्राह्मणाः । नारद उवाच । कामक्रोधादयश्चौरास्तप एव धनं तथा

「彼らは何の財を奪うゆえ、ブラーフマナたちすら恐れるのか。」ナーラダは答えた。「欲（かま）、怒り（くろーだ）などこそ盗賊である。彼らが奪う財とは、まさにタパス—苦行・修持の力—である。」

Verse 17

तस्यापहाभीतास्ते मामूचुरिति ब्राह्मणाः । तानहं प्राब्रवं पश्चाद्वि जानीत द्विजोत्तमाः

その霊的な財が奪われることを恐れて、ブラーフマナたちは私にそのように語った。そこで私は後に彼らに告げた。「理解せよ、汝ら द्विजोत्तम（ドヴィジャ・ウッタマ）、二度生まれし者の中の最勝者よ。」

Verse 18

जाग्रतां तु मनुष्याणां चौराः कुर्वंति किं खलाः । भयभीतश्चालसश्च तथा चाशुचिरेव यः

人が目覚めている時でさえ、邪なる盗賊は何をしでかさぬであろうか。しかも恐れに縛られ、怠り、身心不浄なる者が、この道においていかにして堅固さを得ようか。

Verse 19

तेन किं नाम संसाध्यं भूमिस्तं ग्रसते नरम्

そのような生き方で、いったい何が成し遂げられるのか。ついには大地がその人を呑み込む。

Verse 20

शातातप उवाच । वयं चौरभयाद्भीतास्ते हरंति धनं महत् । कर्तुं तदा कथं शक्यमंगजागरणं तथा

シャータータパは言った。「私たちは盗賊を恐れている。彼らは莫大な財を奪い去る。このような状況で、どうして警醒の徹夜と規律ある修行を行えようか。」

Verse 21

खलाश्चौरा गताः क्वापि ततो नत्वाऽगता वयम् । तस्मासर्वं संत्यजामो भयभीता वयं मुने

「あの悪しき盗賊どもはどこかへ去った。私たちは礼拝して（教えを請い）戻って来た。ゆえに一切を捨てるのです――恐れに満ちております、聖仙よ。」

Verse 22

प्रतिग्रहश्च वै घोरः षष्ठांऽशफलदस्तथा । एवं ब्रुवति तस्मिंश्च हारीतोनाम चाब्रवीत्

「分別なく施しを受け取ることはまことに恐ろしい。得られる果も六分の一にすぎぬ。」そう語る彼に、ハーリタという者が答えた。

Verse 23

मूढबुद्ध्या हि को नाम महीसागरसंगमम् । त्यजेच्च यत्र मोक्षश्च स्वर्गश्च करगोऽथ वा

よほど愚かでないかぎり、誰が陸と海の合流の地を捨てようか。そこでは解脱と天界が、まるで掌中にあるかのようなのに。

Verse 24

कलापादिषु ग्रामेषु को वसेत विचक्षणः । यदि वासः स्तम्भतीर्थे क्षणार्धमपि लभ्यते

カラーパなどのありふれた村々に、いったい誰が賢明にも住もうか。聖なるスタンバティールタに、たとえ半瞬でも住することが得られるというのに。

Verse 25

भयं च चौरजं सर्वं किं करिष्यति तत्र न । कुमारनाथं मनसि पालकं कुर्वतां दृढम्

そして盗賊から生じるあらゆる恐れが、そこで何をなし得ようか。心のうちにクマーラナータを堅く守護者とする者たちには。

Verse 26

साहसं च विना भूतिर्न कथंचन प्राप्यते । तस्मान्नारद तत्राहमा यास्ये तव वाक्यतः

勇気なくしては、繁栄も成就も決して得られない。ゆえに、ナーラダよ、汝の言葉に従い、我はまことにそこへ赴こう。

Verse 27

षड्विंशतिसहस्राणि ब्राह्मणा मे परिग्रहे । षट्कर्मनिरताः शुद्धा लोभदम्भविवर्जिताः

「我が庇護のもとに、二万六千のバラモンがいる。六つの務めに励み、清浄にして、貪りと偽りを離れている。」

Verse 28

तैः सार्धमागमिष्यामि ममेदं मतमुत्तमम् । इत्युक्ते वचने तांश्च कृत्वाहं दंडमूर्धनि

「彼らと共に行こう。これこそ我が最上の決意である。」そう言い終えると、彼はその言葉を敬って頭上に戴いた。

Verse 29

निवृत्तः सहसा पार्थ खेचरोऽतिमुदान्वितः । शतयोजनमात्रं तु हिममार्गमतीत्य च

おおパールタよ、虚空を行く旅人はたちまち引き返し、大いなる歓喜に満たされた。そして百ヨージャナに及ぶ雪の道を越えて…

Verse 30

केदारं समुपायातो युक्तस्तैर्द्विजसत्तमैः । आकाशेन सुशक्यश्च बिलेनाथ स देशकः

彼は最勝の二度生まれ（バラモン）たちを伴い、ケーダーラに到った。その地は空路によって到達でき、また—伝えによれば—洞窟の通路からも入れるという。

Verse 31

अतिक्रांतुं नान्यथा च तथा स्कंदप्रसादतः

そして他のいかなる方法でも越えることはできない—ただこのように、スカンダの恩寵によってのみ。

Verse 32

अर्जुन उवाच । क्व कलापं च द्ग्रामं कथं शक्यं बिलेन च । कथं स्कंदप्रसादः स्यादेतन्मे ब्रूहि नारद

アルジュナは言った。「カラーパの村はどこにあり、洞窟によってどのように到達できるのか。さらに、いかにしてスカンダの恩寵を得るのか。これを私に説き明かしてください、ナーラダよ。」

Verse 33

नारद उवाच । केदाराद्धिमसंयुक्तं योजनानां शतं स्मृतम् । तदंते योजनशतं विस्तृतं तत्कलापकम्

ナーラダは言った。「ケーダーラから、雪に満ちた百ヨージャナの道程が語られている。その果てを越えると、さらに百ヨージャナにわたり広がるカラーパカがある。」

Verse 34

तदंते योजनशतं वासुकार्णव मुच्यते । शतयोजनमात्रः स भूमिस्वर्गस्ततः स्मृतः

その先にはさらに百ヨージャナがあり、「ヴァースキの大海」として知られる。そこからまた百ヨージャナの地は、「地上の天界」として記憶されている。

Verse 35

बिलेन च यथा शक्यं गंतुं तत्र श्रृणुष्व तत् । निरन्नं वै निरुदकं देवमाराधयेद्गुहम्

いま、洞穴によってそこへ至る方法を聞け。食を断ち、水をも断って、神なるグハを礼拝すべきである。

Verse 36

दक्षिणायां दिशि ततो निष्पापं मन्यते यदा । तदा गुहोऽस्य स्वप्ने गच्छेति भारत

そして、自ら罪を離れて清らかになったと思うとき、南の方角にてグハが夢に現れ、「行け」と告げる、バ―ラタよ。

Verse 37

ततो गुहात्पश्चिमतो बिलमस्ति बृहत्तरम् । तत्र प्रविश्य गंतव्यं क्रमाणां शतसप्तकम्

それからグハの西には、より大きな洞穴がある。そこに入り、七百の歩みを順に進むべきである。

Verse 38

तत्र मारकतं लिंगमस्ति सूर्यसमप्रभम् । तदग्रे मृत्तिका चास्ति स्वर्णवर्णा सुनिर्मला

そこには、日輪のごとく輝く翠玉色のリンガが立つ。その前には、黄金色にしてきわめて清浄なる土がある。

Verse 39

नमस्कृत्य च तल्लिंगं गृहीत्वा मृत्तिकां च ताम् । आगंतव्यं स्तंभतीर्थे समाराध्य कुमारकम्

そのリンガに礼拝し、かの聖なる土を携えて、スタンバ・ティールタへ赴き、篤き信愛をもってクマーラカ（スカンダ）を供養すべし。

Verse 40

कोलं वा कूपतो ग्राह्यं भूतायां निशि तज्जलम् । तेनोदकेन मृत्तिकया कृत्वा नेत्रद्वयाञ्जनम्

真夜中に、池または井戸より水を汲むべし。その水と聖なる土とをもって、両眼に施すアンジャナ（眼薬・黒粉）を調えるべし。

Verse 41

उद्वर्तनं च देहस्य कदाचित्षष्टिमे पदे । नेत्रांजनप्रभावाच्च बिलं पश्यति शोभनम्

またそれをもって身を擦り清めると、ある時—六十歩目に—眼に施したアンジャナの霊験により、麗しき洞口（ほら穴の入口）を見出す。

Verse 42

तन्मध्येन ततो याति गात्रोद्वर्त्तप्रभावतः । कारीषैर्नाम चात्युग्रैर्भक्ष्यते नैव कीटकैः

その中央を通りて、身に施した塗擦の霊力によりさらに進む。たとえ「カーリーシャ」と呼ばれる猛きものどもがあろうとも、虫類に食まれることは決してない。

Verse 43

बिलमध्ये च संपश्यन्सिद्धान्भास्करसन्निभान् । यात्येवं यात्यसौ पार्थ कलापं ग्राममुत्तमम्

洞の内にて、日輪のごとく輝くシッダたちを見まつる。かくして—おおパールタよ—彼は進みゆき、「カラーパ」と名づくる最勝の村に到る。

Verse 44

तत्र वर्षसहस्राणि चत्वार्यायुःप्रकीर्तितम् । फलानां भोजनं च स्यात्पुनः पुण्यं च नार्ज्जयेत्

そこでは寿命が四千年であると宣言される。食は果実のみであり、人界のように再び功徳を積むことはない。

Verse 45

इत्येतत्कथितं तुभ्यमतश्चाभूच्छृणुष्व तत् । तपः सामर्थ्यतः सूक्ष्मान्दण्डस्याग्रे निधाय तान्

以上を汝に語った。今度はその後に起こったことを聞け。苦行の力によって、彼はその微妙なるものどもを杖の先に据えて……

Verse 46

द्विजानहं समायातो महीसागरसंगमम्

私は婆羅門たちと共に、陸と海の合流するところへ来た。

Verse 47

तदोत्तार्य मया मुक्तास्तीरे पुण्यजलाशये । ततो मया कृतं स्नानं सह तैर्द्विजसत्तमैः

彼らを渡らせたのち、私はその聖なる水のたたえの岸に彼らを放った。次いで、最勝の婆羅門たちと共に、聖なる沐浴を行った。

Verse 48

निःशेषदोषदावाग्नौ महीसागरसंगमे । पितॄणां देवतानां च कृत्वा तर्पणसत्क्रियाः

陸と海の合流するところにおいて—残る一切の過失を焼き尽くす山火事のごとく—彼らは祖霊（ピトリ）と諸天のために、タर्पナの正しい作法と恭敬の供養を行った。

Verse 49

जपमानाः परं जप्यं निविष्टाः संगमे वयम् । भास्करं समवेक्षंतश्चिंतयंतो हरिं हृदि

聖なる合流の地に坐して、われらは至上の真言をジャパし、太陽神を仰ぎつつ、心のうちにハリを観想した。

Verse 50

तस्मिंश्चैवांतरे पार्थ देवाः शक्रपुरोगमाः । आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे लोकपालाश्च संगताः

そのとき、パールタよ、シャクラ（インドラ）を先頭とする神々が集い、アーディティヤに始まる諸惑星（グラハ）と、方位を守護するローカパーラたちもまた会同した。

Verse 51

देवानां योनयो ह्यष्टौ गंधर्वाप्सरसां गणाः । महोत्सवे ततस्तस्मिन्गीतवादित्र उत्तमे

そこには八種の神聖なる類（よに）と、ガンダルヴァとアプサラスの群れがあり、その大祭においては、妙なる歌と優れた器楽の響きが鳴り渡った。

Verse 52

पादप्रक्षालनं कर्तुं विप्राणामुद्यतस्त्वहम् । तस्मिन्काले चाश्रृणवमहमातिथ्यवाक्यताम्

私はバラモンたちの足を洗おうと身支度していたが、その時、客人をもてなす作法にかなった言葉が聞こえてきた。

Verse 53

सामध्वनिसमायुक्तां तृतीयस्वरनादिताम् । अतीव मनसो रम्यां शिव भक्तिमिवोत्तमाम्

それはサーマンの詠唱の響きに満ち、第三の音で鳴り渡っていた。心にこの上なく甘美で、まるでシヴァへの最上のバクティそのもののようであった。

Verse 54

विप्रैरुत्थाय संपृष्टः कस्त्वं विप्र क्व चागतः । किं वा प्रार्थयसे ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते

バラモンたちは立ち上がって彼に問うた。「汝は誰か、バラモンよ。いずこより来たのか。告げよ—何を求め、何が汝の心を喜ばせるのか。」

Verse 55

विप्र उवाच । मुनिः कपिलनामाहं नारदाय निवेद्यताम् । आगतः प्रार्थनायैव तच्छ्रुत्वाहमथाब्रवम्

そのバラモンは言った。「我はカピラと名づく牟尼なり。これをナーラダに伝えよ。我はただ願いを申し述べるために来た。」それを聞いて、私は答えた。

Verse 56

धन्योहं यदिहायातः कपिल त्वं महामुने । नास्त्यदेयं तवास्माभिः पात्रं नास्ति तवाधिकम्

「汝がここに来たこと、カピラよ、大牟尼よ。われはまことに幸いである。汝に与え得ぬものは我らに無く、汝より勝る受者もまた無い。」

Verse 57

कपिला उवाच । ब्रह्मपुत्र त्वया देयं यदि मे त्वं श्रृणुष्व तत् । अष्टौ विप्रसहस्रामि मम देहीति नारद

カピラは言った。「梵天の子よ、もし我に施そうとするなら、これを聞け。八千のバラモンを我に与えよ、ナーラダよ。」

Verse 58

भूमिदानं करिष्यामि कलापग्रामवासिनाम् । ब्राह्मणानामहं चैषां तदिदं क्रियतां विभो

「我はカラーパ村に住まうこれらのバラモンのために、土地の布施を行う。ゆえに、主よ、このことを成し遂げさせ給え。」

Verse 59

ततो मया प्रतिज्ञातमेव मस्तु महामुने । त्वयापि क्रियतां स्थानं कापिलं कपिलोत्तमम्

「それゆえ、我が立てた誓願がまことに成就せよ、大牟尼よ。汝もまた聖なる地を स्थापितせよ――最勝のカーピラよ、カピラよ。」

Verse 60

श्राद्धे वा प्राप्तकाले वा ह्यतिथिर्विमुखीभवेत् । यस्याश्रममुपायातस्यस्य सर्वं हि निष्फलम्

「シュラーダ（Śrāddha）の時、あるいは然るべき時刻に、訪れた客人が（敬われずに）近づいた庵を背にして去るなら、その主にとって一切は実に無果となる。」

Verse 61

स गच्छेद्रौरवांल्लोकान्योऽतिथिं नाभिपूजयेत् । अतिथिः पूजितो येन स देवैरपि पूज्यते

「客人を敬わぬ者はラウラヴァ（Raurava）の諸界へ赴く。だが客人を敬う者は、神々によってさえ敬われる。」

Verse 62

दानैर्यज्ञैस्त तस्तस्मिन्भोजितः कपिलो मुनिः । ततो महामुनिः श्रीमान्हारीतो ह्वयितस्तदा

「ついでその場で、施与と祭祀（ヤジュニャ）によって牟尼カピラは饗応された。その後、光輝ある大牟尼ハーリタ（Hārīta）がその時招かれた。」

Verse 63

पादप्रक्षालनार्थाय सिद्धदेवसमागमे । हारीतश्च पुरस्कृत्य वामपादं तदा स्थितः

「足を洗うために、シッダと神々の集会のただ中で、ハーリタ（Hārīta）は先頭に据えられ、その時、左足を前にして立った。」

Verse 64

ततो हासो महाञ्जज्ञे सिद्धाप्सरः सुपर्वणाम् । विचिंत्य बहुधा पृथ्वीं साधु साधुकृता द्विजाः

そのとき、尊き祭儀に集うシッダとアプサラスの間に大いなる笑いが起こった。大地をさまざまに思惟して、二度生まれの者たちは「善きかな、善きかな！」と称えた。

Verse 65

ततो ममापि मनसि शोकवेगो महानभूत् । सत्यां चैव तथा मेने गाथां पूर्वबुधेरिताम्

そのとき、わが心にも大いなる悲しみの奔流が起こった。そして、古の賢者が説いた古偈を、まことと悟った。

Verse 66

सर्वेष्वपि च कार्येषु हेतिशब्दो विगर्हितः । कुर्वतामतिकार्याणि शिलापातो ध्रुवं भवेत्

あらゆる営みにおいて、「ヘティ」という武器のごとき苛烈な言葉は非難される。度を越えた行いをなす者には、「石の落下」すなわち確かな破滅が必ず訪れる。

Verse 67

ततोहमब्रंवं विप्रान्यूयं मूर्खा भविष्यथ । धनधान्याल्पसंयुक्ता दारिद्र्यकलिलावृताः

そのとき私はバラモンたちに告げた。「汝らは愚かとなり、財も穀も乏しく、貧困という泥濘に覆われるであろう。」

Verse 68

एवमुक्ते प्रहस्यैव हारीतः प्राब्रवीदिदम् । तवैवेयं मुने हानिर्यदस्माञ्छपते भवान्

そう言われると、ハーリタは笑って答えた。「おお牟尼よ、この損失はただ汝のものだ。汝こそが我らを呪っているのだから。」

Verse 69

कः शापो दीयते तुभ्यं शापोयमयमेव ते । ततो विमृश्य भूयोऽहब्रवं किमहंद्विज

「そなたに与えられる『呪い』とは何か。まさにこれこそ、そなた自身の呪いである。そこで再び省みて、私は言った。『私は何をしてしまったのか、ああ、二度生まれし者（ドヴィジャ）よ。』」

Verse 70

तथाविधस्य भवतो वामपादप्रदानतः

「そなたは—そのような性質ゆえに—左の足を差し出した（侮り・不吉のしるしとして）……」

Verse 71

हारीत उवाच । श्रृणु तत्कारणं धीमञ्छून्यता मे यतो भवेत्

ハーリタは言った。「聞け、賢者よ。いかなる理由によって、我が内に『空虚』（心の空白）が生じるのかを。」

Verse 72

इति चिंतयतश्चित्ते हा दुःखोऽयं प्रतिग्रहः । प्रतिग्रहेण विप्राणां ब्राहयं तेजो हि शाम्यति

心のうちに「嗚呼、この施しを受け取ることは苦しみである」と思い巡らした。—布施を受け取ることによって、バラモンたちのブラーフマナの光輝（テージャス）はまことに鎮まってしまうからである。

Verse 73

महादानं हि गृह्णानो ब्राह्मणः स्वं शुभं हि यत् । ददाति दातुर्दाता च अशुभं यच्छति स्वकम्

まことに、バラモンが大いなる布施を受け取るとき、彼は自らの功徳と吉祥を手放す。しかも施主は、己の不吉を受者へと移し渡すのである。

Verse 74

दाता प्रतिग्रहीता च वचनं हि परस्परम् । मन्यतेऽधःकरो यस्य सोऽल्पबुद्धिः प्रहीयते

与える者と受け取る者とは、互いに依り合って言葉を交わす。だが相手を「下」と見なす者は浅はかで、正しい理解から離れ落ちる。

Verse 75

इति चिंतयतो मह्यं शून्यताभूद्धि नारद । निद्रार्तश्च भयार्तश्च कामार्तः शोकपीडितः

このように思い巡らしていると、ああナーラダよ、虚しさが我に満ちた。眠気に苦しむ者、恐れに悩む者、欲に灼かれる者、悲しみに責められる者——

Verse 76

हृतस्वश्चान्यचित्तश्च शून्याह्येते भवंति च । तदेषु मतिमान्कोपं न कुर्वीत यदि त्वया

——また財を奪われた者、あるいは心が他所にとらわれた者も同じく、まことに「空」となる。ゆえに、もし汝が賢明なら、彼らに怒りを向けてはならぬ。

Verse 77

कृतः कोपस्ततस्तुभ्यमेवं हानिरियं मुने । ततस्तापान्वितश्चाहं तान्वि प्रानब्रवं पुनः

「汝に怒りが起こったゆえに、聖者よ、この損失はかくして生じた。のちに我は悔恨に満たされ、あのバラモンたちに再び語りかけた。」

Verse 78

धिङ्मामस्तु च दुर्बुद्धिमविमृश्यार्थकारिणम् । कुर्वतामविमृश्यैव तत्किमस्ति न यद्भवेत्

恥ずべきは我なり——思慮なく事をなす愚か者よ。熟慮せずに行う者に、起こり得ぬ災いがあろうか。

Verse 79

सहसा न क्रियां कुर्यात्पदमेतन्महापदाम् । विमृश्यकारिणं धीरं वृणते सर्वसंपदः

決して性急に行ってはならぬ。性急は大いなる災厄への一歩である。よく思惟してから行う堅忍の人を、あらゆる福徳は選び取る。

Verse 80

सत्यमाह महाबुद्धिश्चिरकारी पुरा हि सः । पुरा हि ब्राह्मणः कश्चित्प्रख्यातों गिरसां कुले

大いなる बुद्धि を具えた者は言った。「まことにそのとおりだ。」古の世にチラカーリーがあり、また久遠の昔、ギラサ族の系譜に名高い一人のブラーフマナがいた。

Verse 81

चिरकारि महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत्सुतः । चिरेण सर्वकार्याणि यो विमृश्य प्रपद्यते

チラカーリーは大いなる बुद्धि を備えた賢者で、ガウタマの子であった。あらゆる行いを、長く思惟してからこそ引き受ける者である。

Verse 82

चिरकार्याभिसंपतेश्चिरकारी तथोच्यते । अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावी तथोच्यते

久しい時を経てから事を成すゆえに、彼は「チラカーリー」（遅く行う者）と呼ばれる。だが、ただ怠惰に沈む者は「愚鈍」と称される。

Verse 83

बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना । व्यभिचारेण कस्मिन्स व्यतिकम्या परान्सुतान्

機敏な बुद्धि と遠見とを備えた人が、いかなる過ちによって迷い、ダルマを踏み越え、他人の子らを害することがあろうか。

Verse 84

पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति । स तथेति चिरेणोक्तः स्वभावाच्चिरकारकः

激怒した父に「母を殺せ！」と命じられた彼は、「承知いたしました」と答えたが、それは長い時間が経ってからのことであった。なぜなら、彼は生まれつき熟考してからゆっくりと行動する性質であったからだ。

Verse 85

विमृश्य चिरकारित्वाच्चिं तयामास वै चिरम् । पितुराज्ञां कथं कुर्यां न हन्यां मातरं कथम्

彼は熟慮する性質であったため、長い間思いを巡らせた。「どうすれば父の命令を遂行できるだろうか？そして、どうすれば母を殺さずに済むだろうか？」

Verse 86

कथं धर्मच्छलेनास्मिन्निमज्जेयमसाधुवत् । पितुराज्ञा परो धर्मो ह्यधर्मो मातृरक्षणम्

「法（ダルマ）」を口実にして、どうして悪行に沈むことができようか。父への服従は最高の法であると言われるが、母を守ることを放棄すれば、それは「非法（アダルマ）」となってしまう。

Verse 87

अस्वतंत्रं च पुत्रत्वं किं तु मां नात्र पीडयेत् । स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत्

息子という立場は完全に自由ではないが、この件で私を苦しめないでほしい。女性を、それも自分の母を殺して、一体誰が幸せになれるというのか。

Verse 88

पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्नुयात् । अनवज्ञा पितुर्युक्ता युक्तं मातुश्च रक्षणम्

父を軽蔑して、誰が真の名誉と地位を得られようか。父を侮らないことは正しく、母を守ることもまた正しいことである。

Verse 89

क्षमायोग्यावुभावेतौ नातिवर्तेत वै कथम् । पिता ह्यात्मानमाधत्ते जायायां जज्ञिवानिति

母と父の二人は、ともに忍耐をもって敬うべき方々である——どうしてその御恩を踏み越え得ようか。父は妻のうちに子をもうけることにより、あたかも己がアートマン（自己）を彼女に宿らせるのである。

Verse 90

शीलचारित्रगोत्रस्य धारणार्थं कुलस्य च । सोऽहमात्मा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे परिकल्पितः

善き行いと品性と家系を保ち、また家を絶やさぬために、「その同じ自己」が父みずからによって子としての位に定められる。

Verse 91

जातकर्मणि यत्प्राह पिता यच्चोपकर्मणि । पर्याप्तः स दृढीकारः पितुर्गौरवलिप्सया

父が誕生儀礼（ジャータカルマン）において語ること、また入門の儀（ウパカルマン）において教えること——父を敬い、その威徳を求める者にとって、それだけで堅固な戒めとして十分である。

Verse 92

शरीरादीनि देयानि पिता त्वेकः प्रयच्चति । तस्मात्पितुर्वचः कार्यं न विचार्यं कथंचन

この身をはじめ、そこから生ずる一切は授かりものだが、それを与えるのはただ父のみである。ゆえに父の言葉は、いかなる形でも論じず、そのまま行ずべきである。

Verse 93

पातकान्यपि चूर्यंते पितुर्वचनकारिणः । पिता स्वर्गः पिता धर्मः पिता परमकं तपः

父の言葉を行ずる者には、罪さえも砕かれる。父は天であり、父はダルマであり、父は最高の苦行（タパス）である。

Verse 94

पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वाः प्रीणंति देवताः । आशिषस्ता भजंत्येनं पुरुषं प्राह याः पिता

父が満ち足りれば、すべての神々もまた満ち足りる。父が口にする祝福は、その人に寄り添い、加護し、恵みを与える。

Verse 95

निष्कृतिः सर्वपापानां पिता यदभिनंदति । मुच्यते बंधनात्पुष्पं फलं वृंतात्प्रमुच्यते

父が認めれば、それは一切の罪の贖いとなる。花が結び目から解かれ、実が柄から離れるように、人もまた束縛から解き放たれる。

Verse 96

क्लिश्यन्नपि सुतः स्नेहं पिता स्नेहं न मुंचति । एतद्विचिंत्यतं तावत्पुत्रस्य पितृगौरवम्

たとえ子が苦しみを与えても、父は愛情を捨てない。ゆえに思いめぐらせよ—子の務めは父を敬うことにある。

Verse 97

पिता नाल्पतरं स्थानं चिंतयिष्यामि मातरम् । यो ह्ययं मयि संघातो मर्त्यत्वे पांचभौतिकः

母を、父に劣らぬ位にあるものとして敬おう。なぜなら、この世の命における我が身の集合体は、五大の元素より成るからである。

Verse 98

अस्य मे जननी हेतुः पावकस्य यथारणिः । माता देहारणिः पुंसः सर्वस्यार्थस्य निर्वृतिः

我にとって母は、火がアラニ（火起こしの摩木）より生ずるように、まさに生起の因である。母は男の身の「アラニ」であり、人生のあらゆる目的が成就し安らぎに至る源である。

Verse 99

मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये । न स शोचति नाप्येनं स्थावर्यमपि कर्षति

母を得れば守護を得、母を失えばまことに頼るところなき者となる。母あるとき人は嘆きに沈まず、災厄や逆境も容易にはその身を引きずり落とせない。

Verse 100

श्रिया हीनोऽपि यो गेहे अंबेति प्रतिपद्यते । पुत्रपौत्रसमापन्नो जननीं यः समाश्रितः

たとえ富を失っても、家にあってなお「母よ」と呼び、母に向かい寄り頼む者—母に帰依する者—は家の血脈が保たれ、子や孫に恵まれる。

Verse 101

अपि वर्षशतस्यांते स द्विहायनवच्चरेत् । समर्थं वाऽसमर्थं वा कृशं वाप्यकृशं तथा

たとえ百年の果てに至っても、母は彼を二歳の幼子のように扱う。子が有能であれ無能であれ、痩せていようと逞しかろうと、母の慈しみは変わらない。

Verse 102

रक्षयेच्च सुतं माता नान्यः पोष्यविधानतः । तदा स वृद्धो भवति तदा भवति दुःखितः

子を守るのは母のみである。養い育てるという法の定めにより、他の誰も同じようにはできない。母が去れば、そのときこそ人は真に「老い」、悲しみに悩まされる。

Verse 103

तदा शुन्यं जगत्तस्य यदा मात्रा वियुज्यते । नास्ति मातृसमा च्छाया नास्ति मातृसमा गतिः

母と離れたとき、彼の世界は空となる。母に勝る木陰はなく、母に勝る拠り所も生の道もない。

Verse 104

नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रपा । कुक्षिसंधारणाद्धात्री जननाज्जननी तथा

母に等しい守護はなく、母に等しい憩いの庇護もない。胎内に抱き支えるゆえに「ダー トリー（扶養し保つ者）」と呼ばれ、産み出すゆえに「ジャナニー（母）」と呼ばれる。

Verse 105

अंगानां वर्धनादंबा वीरसूत्वे च वीरसूः । शिशोः शुश्रूषणाच्छ्वश्रूर्माता स्यान्माननात्तथा

子の肢体を養い育て増しゆくゆえに「アンバー」と呼ばれ、勇者を産むゆえに「ヴィーラスー」と呼ばれる。幼子に仕え看護するなら、たとえ姑であっても「母」となり、また女性を敬い尊ぶなら、その人は位として母となる。

Verse 106

देवतानां समावापमेकत्वं पितरं विदुः । मर्त्यानां देवतानां च पूगो नात्येति मातरम्

賢者は、父を諸神を一つに結ぶ「共なる田」、すなわち共有の源と知る。されど人間の世においても、また神々の間においてさえ、いかなる群れも母の偉大さを超えることはない。

Verse 107

पतिता गुरवस्त्याज्या माता च न कथंचन । गर्भधारणपोषाभ्यां तेन माता गरीयसी

たとえ師が正道より堕ちたなら捨て去ることもあろう。されど母は、いかなる場合にも決して捨ててはならない。胎を宿し、養い育てるゆえに、母はことさらに重く尊ばれる。

Verse 108

एवं स कौशिकीतीरे बलिं राजानमीक्षतीम् । स्त्रीवृत्तिं चिरकालत्वाद्धन्तुं दिष्टः स्वमातरम्

かくしてカウシキー河のほとりで、彼はバリ王を目にした。さらに久しく母の振る舞いを不品行と疑っていたため、陰惨な決意に駆られ、自らの母を討たんとした。

Verse 109

विमृश्य चिरकालं हि चिंतांतं नाभ्यपद्यत । एतस्मिन्नंतरे शक्रो रूपमास्थितः

久しく思案したが、なお定まった結論には至らなかった。その間に、シャクラ（インドラ）はある姿をとって現れ、介入した。

Verse 110

गायन्गाखामुपायातः पितुस्तस्याश्रमांतिके । अनृना हि स्त्रियः सर्वाः सूत्रकारो यदब्रवीत्

一偈を歌いながら、彼は父の庵の近くへと来た。そして唱えた――「経典（スートラ）の作者が説いたとおり、すべての女人はまことに負債なきものなり」。

Verse 111

अतस्ताभ्यः फलं ग्राह्यं न स्याद्दोषेक्षणः सुधीः । इति श्रुत्वा तमानर्च मेधातिथिरुदारधीः

ゆえに、彼女らの行いの果を受け取るべきであり、賢者は過失をあげつらう者となってはならぬ。これを聞いて、心広きメーダーティティは彼を敬い讃えた。

Verse 112

दुःखितश्चिंतयन्प्राप्तो भृशमश्रूणि वर्तयन् । अहोऽहमीर्ष्ययाक्षिप्तो मग्नोऽहं दुःखसागरे

苦しみに沈み思い悩みつつ、彼は涙をあふれさせて来た。「ああ、嫉妬に打たれ、我は悲苦の海に沈んでしまった。」

Verse 113

हत्वा नारीं च साध्वीं च को नु मां तारयिष्यति । सत्वरेण मयाज्ञप्तश्चिरकारी ह्युदारधीः

「もし我が女人を――しかも貞き女人を――殺めたなら、いったい誰が我を救おうか。あわただしさのあまり、心高きチラカーリーに命じてしまった。」

Verse 114

यद्ययं चिरकारी स्यात्स मां त्रायेत पातकात् । चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक

「もしこの者がまことに『遅れて行う者』（チラカーリー）として行ずるなら、なお我を罪より救い得よう。おおチラカーリカよ、汝に祝福あれ—祝福あれ、おおチラカーリカよ！」

Verse 115

यदद्य चिरकारी त्वं ततोऽसि चिरकारिकः । त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं मया

「もし今日、汝がまことにチラカーリーであったなら、汝はまさしくチラカーリカである。我を救い、また我が母をも救い、我が積み得た苦行（タパス）を守り給え。」

Verse 116

आत्मानं पातके विष्टं शुभाह्व चिरकारिक । एवं स दुःखितः प्राप्तो गौतमोऽचिंतयत्तदा

「我は自らが罪に沈むのを見る。おお、吉名をもつチラカーリカよ！」こうして悲嘆のうちに来たガウタマは、その時思い巡らした。

Verse 117

चिरकारिकं ददर्शाथ पुत्रं मातुरुपांतिके । चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः

そのとき彼は、母のそばにいる息子チラカーリカを見た。だがチラカーリーは父を見て、甚だしく胸を痛めた。

Verse 118

शस्त्रं त्यक्त्वा स्थितो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे । मेधातिथिः सुतं दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि

武器を捨て、頭を垂れて立ち、赦しを乞い始めた。メーダーティティは、頭を低くして地に伏す我が子を見て、その帰伏と恭順を悟った。

Verse 119

पत्नीं चैव तु जीवंतीं परामभ्यगमन्मुदम् । हन्यादिति न सा वेद शस्त्रपाणौ स्थिते सुते

妻がなお生きているのを見て、彼は大いなる歓喜に満たされた。息子が武器を手にしてそこに立っていたが、彼女は彼の「殺そう」という意図を知らなかった。

Verse 120

बुद्धिरासीत्सुतं दृष्ट्वा पितुश्चरणयोर्नतम् । शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयादिति

息子が父の足もとにひれ伏すのを見て、彼女は悟った。「恐れのゆえに、武器を取った軽率さを隠しているのだ」と。

Verse 121

ततः पित्रा चिरं स्मृत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि । चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरंजीवेत्यु दाहृतः

それから父は、久しく彼を思い、久しくその頭頂の香りを嗅ぎ、両腕で久しく抱きしめて言った。「長く生きよ！」

Verse 122

चिरं मुदान्वितः पुत्रं मेधातिथिरथाब्रवीत् । चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी भवेच्चिरम्

そのときメーダーティティは、久しく喜びに満ちて息子に言った。「おおチラカーリカよ、汝に祝福あれ。よく思慮してから行う者として、久しくあれ。」

Verse 123

चिराय यत्कृतं सौम्य चिरमस्मिन् दुःखितः । गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः

「やさしき者よ、なすべきことが遅れたゆえに、私は久しく悲しみに沈んでいた。」かくして賢者ガウタマ、牟尼の中の最勝者もまた、偈（ガーター）を唱えた。

Verse 124

चिरेण मंत्रं संधीयाच्चिरेम च कृतं त्यजेत् । चिरेण विहतं मित्रं चिरं धारणमर्हति

真言は久しき時をもってこそ成就する。長く遅れてなした行いは捨つべし。久しく交わりて害した友には、久遠の忍耐と扶けを与うべし。

Verse 125

रोगे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि । अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते

病の時、驕りの時、傷つけられた自尊の時、背信の時、罪業の行いの時、また不快なる務めにおいても、熟慮して進む者こそ称えられる。

Verse 126

बंधूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च । अव्यक्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते

親族・友・僕婢・家の女たちに対し、過ちが未だ明らかならざる時、軽々しくせず熟慮して処する者が称えられる。

Verse 127

चिरं धर्मान्निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम् । चिरमन्वास्य विदुषश्चिरमिष्टानुपास्य च

久しく怠らずダルマを修し、また久しく探究すべし。久しく賢者に随侍し、同じく久しく選び定めた神々を礼拝すべし。

Verse 128

चिरं विनीय चात्मानं चिरं यात्यनवज्ञताम् । ब्रुवतश्च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम्

久しく己を律して鍛えれば、侮りと不敬を受けぬ恒久の境地に至る。さらに、他者の言葉も、それがダルマにかなうなら聴き入れるべし。

Verse 129

चिरं पृच्छेच्च श्रृणुयाच्चिरं न परिभूयते । धर्मे शत्रौ शस्त्रहस्ते पात्रे च निकटस्थिते

久しく問い、久しく聴くならば、たやすく屈せぬ。されどダルマの事において、敵の前、武器を手にする時、そして受けるにふさわしき者が近くに在る時は、遅延を許してはならない。

Verse 130

भये च साधुपूजायां चिरकारी न शस्यते । एवमुक्त्वा पुत्रभार्यासहितः प्राप्य चाश्रमम्

恐れの時、また聖者（サードゥ）を礼拝する時、遅き者は称えられぬ。そう語り終えると、彼は息子と妻を伴い、アーシュラマに到った。

Verse 131

ततश्चिरमुपास्याथ दिवं यातिश्चिरं मुनिः । वयं त्वेवं ब्रुवन्तोऽपि मोहेनैवं प्रतारिताः

その後、久しく礼拝してのち、牟尼は天界へ赴き、長くそこに住す。されど我らは—かく語りながらも—迷妄（モーハ）によりこのように欺かれた。

Verse 132

कलौ च भवतां विप्रा मच्छापो निपतिष्यति । केचित्सदा भविष्यंति विप्राः सर्वगुणैर्युताः

そしてカリの世において、ああ婆羅門たちよ、我が呪詛は汝らに降りかかる。されど常に、あらゆる徳を具えた婆羅門が幾人かは残るであろう。

Verse 133

पादप्रक्षालनं कृत्वा ततोऽहं धर्मवर्मणः । समीपे साक्षिणो देवान्कृत्वा संकल्पमाचरम्

足を洗い清めて敬意を表したのち、私はダルマヴァルマンの近くに進み、諸天を証人として、荘厳なるサンカルパ（誓願）を修した。

Verse 134

कांचनैरर्नोप्रदानैश्च गृहदानैर्धनादिभिः । भार्याभूषणवस्त्रैश्च कृतार्था ब्राह्मणाः कृताः

黄金の施与、さまざまな供物、家屋や財宝などの布施、さらに妻たちのための装身具と衣とによって、婆羅門たちはことごとく満ち足り、願いを成就した。

Verse 135

ततः करं समुद्यम्य प्राहेन्द्रो देवसंगमे । हरांगरुद्धवामार्द्ध यावद्देवी गिरेः सुता

そのときインドラは手を挙げ、神々の集会において語った。山の娘なる女神に向けて—左半身をハラの身に抱かれているその女神に。

Verse 136

गणाधीशो वयं यावद्यावत्त्रिभुवनं त्विदम् । तावन्नन्द्यादिदे स्थानं नारदस्थापितं सुराः

われらがシヴァのガナの主であるかぎり、またこの三界が存続するかぎり、神々よ、ナンディをはじめとしてナーラダが स्थापितしたこの住処は、堅固に立ち続けるであろう。

Verse 137

ब्रह्मशापो रुद्रशापो विष्णुशापस्तथैव च । द्विजशापस्तथा भूयादिदं स्थानं विलुंपतः

この聖地を奪い損なう者には、ブラフマーの呪詛、ルドラの呪詛、同じくヴィシュヌの呪詛、さらに二度生まれ（ドヴィジャ）の呪詛が降りかかれ。

Verse 138

ततस्तथेति तैः सर्वैर्हृष्टैस्तत्र तथोदितम् । एवं मया स्थापिते स्थानकेऽस्मिन्संस्थापयामास च कापिलं मुनिः । स्थाने उभे देवकृते प्रसन्नास्ततो ययुर्देवता देवसद्म

すると一同は歓喜してその場で「然り、しかるべし」と同意した。かくして私がこの聖なる地を स्थापितすると、聖仙もまた然るべくカピラをそこに安置した。成された二つの神聖な स्थापनाに満足した神々は、やがて天上の住処へと帰って行った。