Adhyaya 103

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल एरण्डीसङ्गमं परम् । यच्छ्रुतं वै मया राजञ्छिवस्य वदतः पुरा

聖マールカンデーヤは言った。「それより、王よ、至上の合流地エーランディー・サンガマへ赴くがよい。これは昔、シヴァご自身が語られた折に、わたしが聞き伝えたことなのだ、王よ。」

Verse 2

एतदेव पुरा प्रश्नं गौर्या पृष्टस्तु शङ्करः । प्रोवाच नृपशार्दूल गुह्याद्गुह्यतरं शुभम्

この同じ問いを、かつてガウリーがシャンカラに尋ねた。すると彼は、王たちの虎よ、吉祥なる秘奥—秘奥よりもなお秘奥—を明かした。

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं नाख्यातं कस्यचिन्मया । रेवायाश्चोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं देवि कामदं पुत्रवर्धनम्

イーシュヴァラは言った。「聞きなさい、デーヴィよ。わたしがいまだ誰にも語らなかった至上の秘奥を。レーヴァー河の北岸に、最も輝かしきティールタがある。胎児殺しの罪を滅し、望む功徳を授け、子孫を増し栄えさせる。」

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथयस्व महादेव तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं कस्मात्कामदं स्वर्गदर्शनम्

パールヴァティーは言った。「マハーデーヴァよ、その至上に麗しきティールタについて語ってください。いかにして胎児殺しの罪を除き、願いを叶え、天界の光景を授けるのですか。」

Verse 5

ईश्वर उवाच । अत्रिर्नाम महादेवि मानसो ब्रह्मणः सुतः । अग्निहोत्ररतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

イーシュヴァラは言った。「大いなる女神よ、アトリという聖仙がいた。彼はブラフマーの意より生まれた子である。常にアグニホートラに専心し、神々（デーヴァ）と来客を絶えず敬い供養した。」

Verse 6

सोमसंस्थाश्च सप्तैव कृता विप्रेण पार्वति । अनसूयेति विख्याता भार्या तस्य गुणान्विता

おおパールヴァティーよ、そのバラモンは七種すべてのソーマ祭を修した。妻はアナスーヤーとして名高く、徳に満ちていた。

Verse 7

पतिव्रता पतिप्राणा पत्युः कार्यहिते रता । एवं याति ततः काले न पुत्रा न च पुत्रिका

彼女はパティヴラターとして夫を命そのものとし、夫の務めに益することに励んでいた。だが時が過ぎても、彼らには息子も娘も授からなかった。

Verse 8

अपराह्णे महादेवि सुखासीनौ तु सुन्दरि । वदन्तौ सुखदुःखानि पूर्ववृत्तानि यानि च

午後になると、大いなる女神よ、美しき方よ、その麗しい二人は安らかに座し、喜びと悲しみ、そして過ぎ去った出来事を語り合っていた。

Verse 9

अत्रिरुवाच । सौम्ये शुभे प्रिये कान्ते चारुसर्वाङ्गसुन्दरि । विद्याविनयसम्पन्ने पद्मपत्रनिभेक्षणे

アトリは言った。「おだやかなる者、吉祥なる者、愛しき者、いとしき妻よ。麗しき肢体の美よ。学と謙譲を具え、蓮の花弁のごとき眼差しの者よ――」

Verse 10

पूर्णचन्द्रनिभाकारे पृथुश्रोणिभरालसे । न त्वया सदृशी नारी त्रैलोक्ये सचराचरे

汝の姿は満月のごとく、広き腰に優雅なる重みをたたえる。三界において、動くものも動かぬものも含め、汝に比する女はない。

Verse 11

रतिपुत्रफला नारी पठ्यते वेदवादिभिः । पुत्रहीनस्य यत्सौख्यं तत्सौख्यं मम सुन्दरि

ヴェーダを説く賢者らは言う、女は愛の果と子の果とをもたらすと。子なき者に属するその安楽—それこそ我が安楽なり、美しき者よ。

Verse 12

यथाहं न तथा पुत्रः समर्थः सर्वकर्मसु । पुन्नामनरकाद्भद्रे जातमात्रेण सुन्दरि

我がごとくには、子は必ずしも万事の務めに堪えるとは限らぬ。されど吉祥にして美しき者よ、ただ生まれ出づるのみで「プンナーマ」と名づく地獄より（父を）救う。

Verse 13

पतन्तं रक्षयेद्देवि महापातकिनं यदि । महाघोरे गता वापि दुष्टकर्मपितामहाः

女神よ、もし（子が）堕ちゆく者を、たとえ大罪人であっても守り救えるなら、悪業の祖父たちも、たとえ最も恐ろしき境に至ろうとも、救済され得る。

Verse 14

तद्धरन्ति सुपुत्राश्च वैतरण्यां गतानपि । पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेण परमा गतिः

その（重荷）は善き子らによって取り去られる—たとえヴァイタラニーに至った者であっても。子によって諸世界を征し、孫によって無上の境地に至る。

Verse 15

अथ पुत्रस्य पौत्रेण प्रगच्छेद्ब्रह्म शाश्वतम् । नास्ति पुत्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

そして、子の孫によって、人は永遠のブラフマンへと進みゆく。此の世にも彼の世にも、子に等しい友はない。

Verse 16

अहश्च मध्यरात्रे च चिन्तयानस्य सर्वदा । शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे नद्युदकं यथा

昼も、また真夜中でさえ、絶えず思い悩むゆえに、わが肢体は枯れゆく——夏の川の水のように。

Verse 17

अनसूयोवाच । यत्त्वया शोचितं विप्र तत्सर्वं शोचयाम्यहम् । तवोद्वेगकरं यच्च तन्मे दहति चेतसि

アナスーヤーは言った。「おおブラーフマナよ、あなたが嘆くそのすべてを、私もまた嘆きます。あなたを悩ませるものは、私の胸の内でも燃えています。」

Verse 18

येन पुत्रा भविष्यन्ति आयुष्मन्तो गुणान्विताः । तत्कार्यं च समीक्षस्व येन तुष्येत्प्रजापतिः

徳を備え、長寿なる子らが生まれるよう、その方途をよく省みよ。さらに、プラジャーパティが喜ばれる行いを思い定めよ。

Verse 19

अत्रिरुवाच । तपस्तप्तं मया भद्रे जातमात्रेण दुष्करम् । व्रतोपवासनियमैः शाकाहारेण सुन्दरि

アトリは言った。「吉祥なる者よ、私は始めより、まことに難きタパス（苦行）を修してきた。誓願と断食と戒律、そして草木の青菜を食として、麗しき者よ。」

Verse 20

क्षीणदेहस्तु तिष्ठामि ह्यशक्तोऽहं महाव्रते । तेन शोचामि चात्मानं रहस्यं कथितं मया

「身は衰えながらも、なお立ち続けている。かの大いなる誓願において、私は無力である。ゆえに我が身を嘆く——この秘事を汝に語ったのだ。」

Verse 21

अनसूयोवाच । भर्तुः पतिव्रता नारी रतिपुत्रविवर्धिनी । त्रिवर्गसाधना सा च श्लाघ्या च विदुषां जने

アナスーヤーは言った。「夫に貞節を尽くす妻、夫婦の和合と子を育む者は、人生の三目的を成就し、学識ある人々の中で称えられる。」

Verse 22

जपस्तपस्तीर्थयात्रा मृडेज्यामन्त्रसाधनम् । देवताराधनं चैव स्त्रीशूद्रपतनानि षट्

ジャパ（聖名誦持）、苦行、聖なる渡し場への巡礼、ルドラ礼拝、マントラの規律ある修習、そして神々への供養——この六つは、ここにおいて女性とシュードラにとって堕落を招く行いと宣言される。

Verse 23

ईदृशं तु महादोषं स्त्रीणां तु व्रतसाधने । वदन्ति मुनयः सर्वे यथोक्तं वेदभाषितम्

まことにこれこそ、女性が誓戒を修するにあたり語られる大いなる過失である。すべての牟尼は、ヴェーダの教説に説かれるとおりにこれを宣言する。

Verse 24

अनुज्ञाता त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्स्यामि दुष्करम् । पुत्रार्थित्वं समुद्दिश्य तोषयामि सुरोत्तमान्

「あなたの許しを得て、婆羅門よ、私は困難なる苦行を修めよう。子を願い、諸天の最勝者を歓喜させ奉る。」

Verse 25

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे मम संतोषकारिणि । आज्ञाता त्वं मया भद्रे पुत्रार्थं तप आश्रय

アトリは言った。「善いかな、善いかな。大いなる智慧を備え、わが心を喜ばせる者よ。吉祥なる婦人よ、我が許しを得た。子を得るために、苦行（タパス）に帰依せよ。」

Verse 26

देवतानां मनुष्याणां पित्ःणामनृणो भवे । न भार्यासदृशो बन्धुस्त्रिषु लोकेषु विद्यते

このような正しい行いによって、人は神々にも人々にも祖霊にも負う負債を免れる。三界において、妻に比肩する親族は存在しない。

Verse 27

तेन देवाः प्रशंसन्ति न भार्यासदृशं सुखम् । सन्मुखे मन्मुखाः पुत्राः विलोमे तु पराङ्मुखाः

ゆえに神々はこの真理を讃える。妻を通して得られる安楽に勝るものはない。順境には子らは敬愛して向き合うが、逆境には背を向けて離れてゆく。

Verse 28

तेन भार्यां प्रशंसन्ति सदेवासुरमानुषाः । महाव्रते महाप्राज्ञे सत्त्ववति शुभेक्षणे

ゆえに妻たる徳は、神々もアスラも人々も等しく讃える。大いなる誓願を持ち、大いなる智慧を備え、内なる力に満ち、吉祥の眼差しをもつ女性よ。

Verse 29

तपस्तपस्व शीघ्रं त्वं पुत्रार्थं तु ममाज्ञया । एतद्वाक्यावसाने तु साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत्

「我が命により、子を得るため、速やかに苦行（タパス）を修せよ。」その言葉が終わると、彼女は八支礼でひれ伏して礼拝し、そして語った。

Verse 30

त्वत्प्रसादेन विप्रेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयाम् । हंसलीलागतिः सा च मृगाक्षी वरवर्णिनी

「あなたのご加護により、婆羅門の中の最勝者よ、わたしはあらゆる願いを成就できますように。」そして彼女は—白鳥の戯れる歩みのごとく—鹿のような眼をもち、すぐれた麗しい肌をしていた。

Verse 31

नियमस्था ततो भूत्वा सम्प्राप्ता नर्मदां नदीम् । शिवस्वेदोद्भवां देवीं सर्वपापप्रणाशनीम्

そののち、戒律と修行に堅く住して、彼女はナルマダー河に至った。すなわち、シヴァの汗より生じたと伝えられる女神であり、あらゆる罪を滅するお方である。

Verse 32

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानमात्रेण वै यस्या अश्वमेधफलं लभेत्

ただその御姿を拝するだけで、積もり積もった罪の集まりは滅びる。さらに、ただその水に沐浴するだけで、アシュヴァメーダ（馬祀）の果報を得る。

Verse 33

ये पिबन्ति महादेवि श्रद्दधानाः पयः शुभम् । सोमपानेन तत्तुल्यं नात्र कार्या विचारणा

おおマハーデーヴィーよ、信をもってその吉祥なる水を飲む者は、ソーマを飲むのと等しい。ここに疑いも論議も要らぬ。

Verse 34

ये स्मरन्ति दिवा रात्रौ योजनानां शतैरपि । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं प्रयान्ति ते

たとえ幾百のヨージャナ離れていても、昼も夜も彼女を憶念する者は一切の罪より解き放たれ、ルドラの世界へと赴く。

Verse 35

नर्मदायाः समीपे तु तावुभौ योजनद्वये । न पश्यन्ति यमं तत्र ये मृता वरवर्णिनि

しかしナルマダーの両岸それぞれ二ヨージャナの範囲では、そこで死ぬ者は、麗しき肌の君よ、ヤマを見ることがない。

Verse 36

ततस्तदुत्तरे कूले एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । नियमस्था विशालाक्षी शाकाहारेण सुन्दरि

それから彼女は北岸にて、エランディーとの吉祥なる合流点において、麗しき大きな瞳の君よ、戒律に住し、菜食をもって身を養った。

Verse 37

तोषयन्ती त्रींश्च देवाञ्छुभैः स्तोत्रैर्व्रतैस्तथा । ग्रीष्मेषु च महादेवि पञ्चाग्निं साधयेत्ततः

吉祥なる讃歌と誓戒によって三十神を歓ばせ、彼女はさらに、マハーデーヴィーよ、夏には五火の苦行を修した。

Verse 38

वर्षाकाले चार्द्रवासाश्चरेच्चान्द्रायणानि च । हेमन्ते तु ततः प्राप्ते तोयमध्ये वसेत्सदा

雨季には濡れ衣をまとい、チャンドラーヤナの誓戒を守った。冬が訪れると、常に水の中ほどに住した。

Verse 39

प्रातःस्नानं ततः सन्ध्यां कुर्याद्देवर्षितर्पणम् । देवानामर्चनं कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

彼女は夜明けに沐浴し、ついでサンディヤーの作法を行い、神々と聖仙へのタルパナを捧げた。諸神を礼拝して後、規定に従いホーマを修した。

Verse 40

यजते वैष्णवांल्लोकान् स्नानजाप्यहुतेन च । एवं वर्षशते प्राप्ते रुद्रविष्णुपितामहाः

彼女は沐浴とジャパの誦持、そして供物の献供によって礼拝し、ヴィシュヌの諸世界に到達した。かくして百年が満ちると、ルドラ、ヴィシュヌ、そしてピターマハ（ブラフマー）が来臨した。

Verse 41

सम्प्राप्ता द्विजरूपैस्तु एरण्ड्याः सङ्गमे प्रिये । पुरतः संस्थितास्तस्या वेदमभ्युद्धरन्ति च

愛しき者よ、彼らはバラモンの姿となって、エランディーの合流点に到来した。彼女の前に立ち、ヴェーダを称揚し宣示した。

Verse 42

अनसूया जपं त्यक्त्वा निरीक्ष्य तान्मुहुर्मुहुः । उत्थिता सा विशालाक्षी अर्घं दत्त्वा यथाविधि

アナスーヤーはジャパをいったん止め、彼らを幾度も見つめた。やがて大きな眼の婦人は立ち上がり、作法に従ってアルギャ（敬意の水供）を捧げた。

Verse 43

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । दर्शनेन तु विप्राणां सर्वपापैः प्रमुच्यते

「今日、我が生は成就し、今日、我がタパスも成就した。聖なるバラモンを拝するだけで、人はあらゆる罪より解き放たれるのだから。」

Verse 44

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत् । कन्दमूलफलं शाकं नीवारानपि पावनान् । प्रयच्छाम्यहमद्यैव मुनीनां भावितात्मनाम्

それから彼女は右繞して礼拝し、八支の礼拝で伏して言った。「まさに今日、清められた魂をもつムニたちに、根や塊茎、果実、青菜、さらに浄めの野生穀ニーヴァーラ（nīvāra）をお捧げいたします。」

Verse 45

विप्रा ऊचुः । तपसा तु विचित्रेण तपःसत्येन सुव्रते । तृप्ताः स्म सर्वकामैस्तु सुव्रते तव दर्शनात्

バラモンたちは言った。「すぐれた誓いを持つ御方よ、あなたの不思議なる苦行と、そのタパスの真実によって、我らはあらゆる願いに満たされた。まことに、ただあなたを拝見するだけで。」

Verse 46

अस्माकं कौतुकं जातं तापसेन व्रतेन यत् । स्वर्गमोक्षसुतस्यार्थे तपस्तपसि दुष्करम्

「私たちには、あなたのこの修行の誓いについての疑念が起こりました。天界と解脱（モークシャ）と子を得るために、あなたは苦行に次ぐ苦行という、成し難いタパスを行っておられるのです。」

Verse 47

अनसूयोवाच । तपसा सिध्यते स्वर्गस्तपसा परमा गतिः । तपसा चार्थकामौ च तपसा गुणवान्सुतः । तप एव च मे विप्राः सर्वकामफलप्रदम्

アナスーヤーは言った。「タパスによって天界は成就し、タパスによって最高の境地に至る。タパスによって財と欲も得られ、タパスによって徳ある子を授かる。タパスのみが、バラモンたちよ、あらゆる目的の果を与えるのです。」

Verse 48

विप्रा ऊचुः । तन्वी श्यामा विशालाक्षी स्निग्धाङ्गी रूपसंयुता । हंसलीलागतिगमा त्वं च सर्वाङ्गसुन्दरी

バラモンたちは言った。「あなたは細身で黒みを帯び、眼は大きく、肢体はしなやかで美に満ちている。歩みは白鳥（ハンサ）の戯れのようで、全身ことごとく麗しい。」

Verse 49

किं च ते तपसा कार्यमात्मानं शोच्यसे कथम्

「それなのに、なぜあなたに苦行が必要なのですか。どうしてご自身を嘆かれるのですか。」

Verse 50

अनसूयोवाच । यदि रुद्रश्च विष्णुश्च स्वयं साक्षात्पितामहः । गूढरूपधराः सर्वे तच्चिह्नमुपलक्षये

アナスーヤーは言った。「もしあなたがたがルドラとヴィシュヌ、そしてまさにピターマハ（ブラフマー）そのものであり、皆が秘めた姿を取っているのなら、私はその真実の徴を見分けましょう。」

Verse 51

तस्या वाक्यावसाने तु स्वरूपं दर्शयन्ति ते । स्वस्वरूपैः स्थिता देवाः सूर्यकोटिसमप्रभाः

彼女の言葉が終わると、彼らは真の姿を現した。神々はそれぞれの神性に安住し、千万の太陽にも等しく輝いていた。

Verse 52

चतुर्भुजो महादेवि शङ्खचक्रगदाधरः । अतसीपुष्पवर्णस्तु पीतवासा जनार्दनः

大女神よ、ジャナールダナは四臂の御姿で現れ、法螺貝・円盤・棍棒を携えた。肌は亜麻の花のように澄み、黄の衣をまとっていた。

Verse 53

गरुत्मान्वाहनं यस्य श्रिया च सहितो हरिः । प्रसन्नवदनः श्रीमान्स्वयंरूपो व्यवस्थितः

ガルダを乗り物とするハリは、そこに自らの顕現の姿で立ち、光り輝き吉祥に満ちていた。シュリーを伴い、その御顔は静かで慈しみにあふれていた。

Verse 54

पीतवासा महादेवि चतुर्वदनपङ्कजः । हंसोपरि समारूढो ह्यक्षमालाकरोद्यतः

大女神よ、ブラフマーは四つの御顔を持つ蓮華の御面として現れ、黄の衣をまとい、白鳥に乗っていた。手を掲げ、数珠を携えていた。

Verse 55

आगतो नर्मदातीरे ब्रह्मा लोकपितामहः । योऽसौ सर्वजगद्व्यापी स्वयं साक्षान्महेश्वरः

ナルマダー河の岸辺に、諸世界の祖父たる梵天が来臨した。さらに、宇宙のすべてに遍満する御方――大自在天マヘーシュヴァラが、まさに自ら顕現された。

Verse 56

वृषभं तु समारूढो दशबाहुसमन्वितः । भस्माङ्गरागशोभाढ्यः पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः

聖なる牡牛に乗り、十の御腕を備え、身には聖灰の輝きをまとい、五つの御顔と三つの御眼をもって、主は現れ給うた。

Verse 57

जटामुकुटसंयुक्तः कृतचन्द्रार्द्धशेखरः । एवंरूपधरो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

結い上げたジャターの冠を戴き、半月を頂の印として宿し、そのような御姿にて神は立たれた――遍満の主、マヘーシュヴァラ。

Verse 58

अनसूया निरीक्ष्यैतद्देवानां दर्शनं परम् । वेपमाना ततः साध्वी सुरान्दृष्ट्वा मुहुर्मुहुः

この上なき神々の御顕現を見たアナスーヤーは、貞淑なる身を震わせ、幾度も幾度も神々を仰ぎ見た。

Verse 59

अनसूयोवाच । किं व्यापारस्वरूपास्तु विष्णुरुद्रपितामहाः । एतद्वै श्रोतुमिच्छामि ह्यशेषं कथयन्तु मे

アナスーヤーは言った。「ヴィシュヌ、ルドラ、そして祖父なる梵天（ピターマハ）の本質と働きとは何でしょうか。余すところなく聞きたいのです。どうか一切を、漏らさず私に語ってください。」

Verse 60

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्कालो ह्यहं ब्रह्मा आपश्चैव प्रकीर्तिताः । मेघरूपो ह्यहं प्रोक्तो वर्षयामि च भूतले

ブラフマーは言った。「われは雨季（プラーヴリット）であり、また水としても称えられる。われは雲の姿と説かれ、地上に雨を降らせる。」

Verse 61

अहं सर्वाणि बीजानि प्राक्सन्ध्यासूदिते रवौ । एतद्वै कारणं सर्वं रहस्यं कथितं परम्

「われは一切の種子である」とブラフマーは言った。「太陽が夜明けの曙光において、なお昇りきらぬ前に現れるとき。これこそ万有の因、至上の秘義として説き明かされた。」

Verse 62

विष्णुरुवाच । हेमन्तश्च भवेद्विष्णुर्विश्वरूपं चराचरम् । पालनाय जगत्सर्वं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

ヴィシュヌは言った。「ヘーマンタ（初冬）の季に、われヴィシュヌは、動くものと動かぬものすべてに遍満する宇宙の御姿となる。全世界を守り養うため、これこそヴィシュヌの最上の威徳である。」

Verse 63

रुद्र उवाच । ग्रीष्मकालो ह्यहं प्रोक्तः सर्वभूतक्षयंकरः । कर्षयामि जगत्सर्वं रुद्ररूपस्तपस्विनि

ルドラは言った。「われはグリーシュマ（夏）の季と宣せられ、あらゆる生きものに衰えをもたらす時である。ルドラの姿において、修行の女よ、われは全世界を乾かし、その力を吸い尽くす。」

Verse 64

एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव महाव्रते । त्रयो देवास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयः कालास्त्रयोऽग्नयः

かくして、大いなる誓願を立てし女よ、ブラフマー・ヴィシュヌ・ルドラは三柱の神である。同様に、三つのサンディヤー（暁と黄昏の結節）、三つの時の区分、そして三つの聖なる火がある。

Verse 65

तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैकात्मतां गतः । वरं दद्युश्च ते भद्रे यस्त्वया मनसीप्सितम्

同じくブラフマー、ヴィシュヌ、ルドラは一つの本質となり、吉祥なる御方よ、あなたの心の望むままの恩寵（ヴァラ）を授けようとされた。

Verse 66

अनसूयोवाच । धन्या पुण्या ह्यहं लोके श्लाघ्या वन्द्या च सर्वदा । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च प्रसन्नवदनाः शुभाः

アナスーヤーは言った。「まことに私はこの世において福徳に満ち、常に讃えられ礼拝されるべき者です。ブラフマー、ヴィシュヌ、ルドラが、安らかで吉祥なる御顔をもって私の前に立っておられるのですから。」

Verse 67

यदि तुष्टास्त्रयो देवा दयां कृत्वा ममोपरि । अस्मिंस्तीर्थे तु सांनिध्याद्वरदाः सन्तु मे सदा

「もし三神が満悦し、私に憐れみを垂れてくださるなら、この聖なる渡しに常住して、いつまでも私に恩寵を授ける方々であってください。」

Verse 68

रुद्र उवाच । एवं भवतु ते वाक्यं यत्त्वया प्रार्थितं शुभे । प्रत्यक्षा वैष्णवी माया एरण्डीनाम नामतः

ルドラは言った。「そのとおりになろう。吉祥なる者よ、あなたの願いは成就する。ここにヴァイシュナヴィーの力（マーヤー）が顕現し、その名をエランディーという。」

Verse 69

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । चैत्रमासे तु सम्प्राप्ते अहोरात्रोषितो भवेत्

「彼女をただ拝するだけで、積もり積もった罪は滅する。さらにチャイトラ月が来たなら、そこに一昼一夜とどまるべきである。」

Verse 70

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रभाते भोजयेद्द्विजान्

エランディー（Eraṇḍī）の合流点で沐浴すれば、婆羅門殺しの罪さえも払い落とす。夜は覚醒して徹夜の勤行をなし、暁には二度生まれ（婆羅門）に施食せよ。

Verse 71

यथोक्तेन विधानेन पिण्डं दद्याद्यथाविधि । प्रदक्षिणां ततो दद्याद्धिरण्यं वस्त्रमेव च

説かれた作法に従い、規定どおりにピンダ（供団）を捧げよ。その後プラダクシナー（右繞礼）を行い、さらに布施として黄金と衣を施せ。

Verse 72

रजतं च तथा गावो भूमिदानमथापि वा । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तमिति स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

銀を施すにせよ、牛を施すにせよ、あるいは土地の布施であっても、これらすべては功徳が一コーティ（千万）倍になると説かれる――スヴァーヤンブヴァ（マヌ）はこう語った。

Verse 73

ये म्रियन्ति नरा देवि एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । यावद्युगसहस्रं तु रुद्रलोके वसन्ति ते

女神よ、エランディー（Eraṇḍī）の吉祥なる合流点で命終える人々は、千ユガのあいだルドラの世界に住まう。

Verse 74

अहोरात्रोषितो भूत्वा जपेद्रुद्रांश्च वैदिकान् । एकादशैकसंज्ञांश्च स याति परमां गतिम्

一昼夜そこに留まり、ヴェーダのルドラ讃歌――「十一」と称されるもの――を誦するならば、彼は至上の境地へと至る。

Verse 75

विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रांल्लभेत्कामान् यथेप्सितान्

学を求める者は学を得、財を求める者は財を得る。子を求める者は子を得て、願いは望むとおりに成就する。

Verse 76

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा रेवाया विमले जले । महापातकिनो वापि ते यान्ति परमां गतिम्

エーランディーの合流点にて、レーヴァー（ナルマダー）の清らかな水に沐浴すれば、大罪を負う者でさえ最高の境地に至る。

Verse 77

अनसूयोवाच । यदि तुष्टास्त्रयो देवा मम भक्तिप्रचोदिताः । मम पुत्रा भवन्त्वेव हरिरुद्रपितामहाः

アナスーヤーは言った。「もし三神が、わが信愛に動かされて満足されるなら、ハリ（ヴィシュヌ）、ルドラ（シヴァ）、ピターマハ（ブラフマー）がまことに我が子となりますように。」

Verse 78

विष्णुरुवाच । पूज्या यत्पुत्रतां यान्ति न कदाचिच्छ्रुतं मया । शुभे ददामि पुत्रांस्ते देवतुल्यपराक्रमान् । रूपवन्तो गुणोपेतान्यज्विनश्च बहुश्रुतान्

ヴィシュヌは言った。「尊き御方よ、崇拝される神々が子となるとは、われ未だ聞いたことがない。されど吉祥なる者よ、汝に子らを授けよう。神々に等しき武勇を備え、容姿端麗で徳に満ち、祭祀に励み、博学なる子らである。」

Verse 79

अनसूयोवाच । ईप्सितं तच्च दातव्यं यन्मया प्रार्थितं हरे । नान्यथा चैव कर्तव्या मम पुत्रैषणा तु या

アナスーヤーは言った。「ハリよ、わが願い求めたものは、望みのままに授けられるべきです。子を求めるこの希いは、他の形で満たされてはなりません。」

Verse 80

विष्णुरुवाच । पूर्वं तु भृगुसंवादे गर्भवास उपार्जितः । तस्याहं चैव पारं तु नैव पश्यामि शोभने

ヴィシュヌは言った。「かつてブリグとの対話において、『胎内に住むこと』の功徳が語られた。麗しき者よ、その究極の限りを私は見いだせない。」

Verse 81

स्मरमाणः पुरावृत्तं चिन्तयामि पुनःपुनः । एवं संचिन्त्य ते देवाः पितामहमहेश्वराः

「昔の出来事を思い起こし、私はそれを幾度も幾度も省みる。」こうして思案するうちに、ピターマハ（ブラフマー）とマヘーシュヴァラ（シヴァ）という神々もまた熟慮した。

Verse 82

अयोनिजा भविष्यामस्तव पुत्रा वरानने । योनिवासे महाप्राज्ञि देवा नैव व्रजन्ति च

麗しき顔の者よ、我らは汝の子となろう、胎より生まれぬ子として。大いなる賢女よ、神々は胎内に宿る生を取らないのだ。

Verse 83

सांनिध्यात्सङ्गमे देवि लोकानां तु वरप्रदाः । एरण्डी वैष्णवी माया प्रत्यक्षा त्वं भविष्यसि

女神よ、聖なる合流の地に汝が臨在するだけで、諸世界への授与者となる。エランディー、すなわちヴァイシュナヴィー・マーायाとして、汝は眼前に顕現するであろう。

Verse 84

त्रयो देवाः स्थिताः पाथ रेवाया उत्तरे तटे । वरप्राप्ता तु सा देवी गता माहेन्द्रपर्वतम्

愛しき者よ、三柱の神はレーヴァーの北岸にとどまっていた。だが女神は、願いの恩寵を得ると、マーヘーンドラ山へと赴いた。

Verse 85

क्षीणाङ्गी शुक्लदेहा च रूक्षकेशी सुदारुणा । कृतयज्ञोपवीता सा तपोनिष्ठा शुभेक्षणा

彼女の手足は痩せ細り、体は青白く、髪は荒れ、その苦行は凄まじいものであった。聖なる紐（ヤグニョーパヴィータ）を身につけ、彼女はタパス（苦行）に専念し、その眼差しは吉祥であった。

Verse 86

शिलातलनिविष्टोऽसौ दृष्टः कान्तो महायशाः । हृष्टचित्तोऽभवद्देवि उत्तिष्ठोत्तिष्ठ साब्रवीत्

その高名で輝かしい主が、石板の上に座っているのが見えた。女神よ、彼は心に喜びを抱き、「起きよ、起きよ」と言った。

Verse 87

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे ह्यनसूये महाव्रते । अचिन्त्यं गालवादीनां वरं प्राप्तासि दुर्लभम्

アトリは言った。「よくやった、よくやった、大いなる賢者アナスーヤーよ、偉大なる誓いを立てし女性よ。あなたは、ガーラヴァなどの聖仙たちの間でさえ稀な、思いも及ばぬ恩寵を得たのだ。」

Verse 88

अनसूयोवाच । त्वत्प्रसादेन देवर्षे वरं प्राप्तास्मि दुर्लभम् । तेन देवाः प्रशंसन्ति सिद्धाश्च ऋषयोऽमलाः

アナスーヤーは言った。「神聖なる予言者よ、あなたのおかげで、私は得がたい恩寵を得ました。それゆえ、神々も、シッダたちや汚れなき聖仙たちも私を称賛しています。」

Verse 89

एवमुक्ता तु सा देवी हर्षेण महता युता । आलोकयेत्ततः कान्तं तेनापि शुभदर्शना

このように言われて、その女神は大きな喜びに満たされ、愛する人を見つめた。そして、吉祥な姿をした彼女もまた、彼に見つめられた。

Verse 90

ईक्षणाच्चैव संजातं ललाटे मण्डलं शुभम् । नवयोजनसाहस्रं मण्डलं रश्मिभिर्वृतम्

そのまさに一瞥より、額に吉祥なる光輪が生じた——九千ヨージャナに及ぶ円輪、光の光線に取り巻かれていた。

Verse 91

कदम्बगोलकाकारं त्रिगुणं परिमण्डलम् । तस्य मध्ये तु देवेशि पुरुषो दिव्यरूपधृक्

それはカダンバの花球のごとく円く、三重にめぐり、完全に円満であった。その中央に、ああ神々の主宰たる女神よ、神妙なる姿を具えた一人の御方がいた。

Verse 92

हेमवर्णोऽमृतमयः सूर्यकोटिसमप्रभः । आद्यः पुत्रोऽनसूयायाः स्वयं साक्षात्पितामहः

黄金の色を帯び、甘露のごとき本質をもち、千万の太陽にも等しく輝く——彼はアナスーヤーの第一の子として名高く、まさしくピターマハ、梵天ブラフマーそのものの顕現である。

Verse 93

चन्द्रमा इति विख्यातः सोमरूपो नृपात्मज । इष्टापूर्ते च संपाति कलाषोडशकेन तु

彼は「チャンドラマー」—すなわち月—として知られ、ソーマの姿を具える、王子の子よ。さらに十六の月のカラーの循環によって、イシュタとプールタの果報に結びつく。

Verse 94

प्रतिपच्च द्वितीया च तृतीया च महेश्वरि । चतुर्थी पञ्चमी चैव अव्यया षोडशी कला

プラティパト、ドヴィティーヤー、トリティーヤーよ、マヘーシュヴァリーよ。さらにチャトゥルティーとパンチャミー——これらのティティは、不滅の第十六のカラー（ショーダシー・カラー）に関して説かれる。

Verse 95

चतुर्विधस्य लोकस्य सूक्ष्मो भूत्वा वरानने । आप्रीणाति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

おお麗しき面の者よ、彼は四種の世において微妙となり、全宇宙を養う――動くものも動かぬものも含めた三界すべてを。

Verse 96

सर्वे ते ह्युपजीवन्ति हुतं दत्तं शशिस्थितम् । वनस्पतिगते सोमे धनवांश्च वरानने

まことに、すべての者は火への供物と布施の施しによって生き、月のもとにそれは定まる。ソーマが草木に宿るとき、人は富み栄える、おお麗しき面の者よ。

Verse 97

भुञ्जन् परगृहे मूढो ददेदब्दकृतं शुभम् । वनस्पतिगते सोमे यस्तु छिन्द्याद्वनस्पतीन् । तेन पापेन देवेशि नरा यान्ति यमालयम्

たとえ他人の家で食する愚か者であっても、一年の善行で積んだ功徳を施すことはできる。だが、女神よ、ソーマが草木に宿るときに樹木を伐る者は、その罪により、神々の主母よ、人はヤマの住処へ赴く。

Verse 98

वनस्पतिगते सोमे मैथुनं यो निषेवते । ब्रह्महत्यासमं पापं लभते नात्र संशयः

ソーマが草木に宿るとき、交合にふける者はブラフマ・ハティヤーに等しい罪を得る。ここに疑いはない。

Verse 99

वनस्पतिगते सोमे मन्थानं योऽधिवाहयेत् । गावस्तस्य प्रणश्यन्ति याश्च वै पूर्वसंचिताः

ソーマが草木に宿るとき、攪拌のために攪拌棒を動かす者は、その牛を失う――以前に蓄えたものさえも。

Verse 100

वनस्पतिगते सोमे ह्यध्वानं योऽधिगच्छति । भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं रेणुभोजनाः

ソーマが草木に宿る時に旅に出る者がいれば、その月、その者の祖霊は正しい供養を得られず「塵を食む者」となる。

Verse 101

अमावस्यां महादेवि यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । अब्दमेकं विशालाक्षि तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

新月日アマーヴァスヤーに、マハーデーヴィよ——シュラーダを捧げる者は、広き眼の女神よ、その祖霊がまことに一年のあいだ満たされる。

Verse 102

हिरण्यं रजतं वस्त्रं यो ददाति द्विजातिषु । सर्वं लक्षगुणं देवि लभते नात्र संशयः

デーヴィよ、金・銀・衣をダーナとして二度生まれの者（ドヴィジャ）に施す者は、あらゆる面で十万倍の功徳を得る。ここに疑いはない。

Verse 103

। अध्याय

章の標記：「アドヒャーヤ（章）」。

Verse 104

द्वितीयस्तु महादेवि दुर्वासा नाम नामतः । सृष्टिसंहारकर्ता च स्वयं साक्षान्महेश्वरः

大いなるデーヴィよ、第二の（子）は名をドゥルヴァーサと呼ばれる。彼は創造と滅尽をなす、まさに顕現したマヘーシュヴァラである。

Verse 105

ऋषिमध्यगतो देवि तपस्तपति दुष्करम् । सोऽपि रुद्रत्वमायाति सम्प्राप्ते भूतविप्लवे

おおデーヴィよ、彼はリシたちの中に住み、成し難き厳しいタパス（苦行）を修する。しかして衆生の動乱が到来するとき、彼もまたルドラの境地を帯びる。

Verse 106

इन्द्रोऽपि शप्तस्तेनैव दुर्वाससा वरानने । द्वितीयस्य तु पुत्रस्य सम्भवः कथितो मया

おお麗しき面貌の者よ、インドラもまた、そのドゥルヴァーサその人によって呪詛を受けた。ゆえに、第二の子の誕生の次第を私は汝に語った。

Verse 107

दत्तात्रेयस्वरूपेण भगवान्मधुसूदनः । जगद्व्यापी जगन्नाथः स्वयं साक्षाज्जनार्दनः

ダッタートレーヤの姿として、福徳なる主マドゥスーダナが顕れた。すなわち自らのままのジャナールダナ、万界に遍満する जगन्नाथ（ジャガンナータ）、宇宙の主である。

Verse 108

एते देवास्त्रयः पुत्रा अनसूयाया महेश्वरि । वरदानेन ते देवा ह्यवतीर्णा महीतले

おおマヘーシュヴァリーよ、アナスーヤーのこの三人の子はまことに神々である。恩寵の授与によって、その神々は地上に降臨した。

Verse 109

पुत्रप्राप्तिकरं तीर्थं रेवायाश्चोत्तरे तटे । अनसूयाकृतं पार्थ सर्वपापक्षयं परम्

おおパールタよ、レーヴァーの北岸には、子を授ける功徳のティールタがある。アナスーヤーによって建立され、あらゆる罪を滅するに最上の霊験を有する。

Verse 110

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्नर्मदायां पुरातनम् । भ्रूणहत्या गता तत्र ब्राह्मणस्य नराधिप

シュリー・マールカンデーヤは言った。「王よ、この世には聖なるナルマダーにまつわる古の奇瑞がある。そこでは、あるバラモンに降りかかった胎児殺しの罪が取り除かれたのだ。」

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । इतिहासं द्विजश्रेष्ठ कथयस्व ममानघ । सर्वपापहरं लोके दुःखार्तस्य च कथ्यताम्

ユディシュティラは言った。「最上のバラモンよ、罪なき方よ、その聖なる由来譚を私に語ってください。世のあらゆる罪を滅するその物語を、悲しみに苦しむ者のためにも説き明かしてください。」

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णशिलके ग्रामे गौतमान्वयसम्भवः । कृषीवलो महादेवि भार्यापुत्रसमन्वितः

シュリー・マールカンデーヤは言った。「マハーデーヴィーよ、スヴァルナシラカという村に、ガウタマの系譜に生まれた一人の農夫が、妻と息子を伴って住んでいた。」

Verse 113

वसते तत्र गोविन्दः संजातो विपुले कुले । पुत्रदारसमोपेतो गृहक्षेत्ररतः सदा

そこにはゴーヴィンダが住んでいた。豊かな家に生まれ、常に家と田畑を大切にし、妻子に伴われて暮らしていた。

Verse 114

शकटं पूरयित्वा तु काष्ठानामगमद्गुहम् । प्रक्षिप्तानि च काष्ठानि ह्येकाकी क्षुधयान्वितः

薪を車いっぱいに積むと、彼は洞窟へ向かった。ひとりで飢えに苦しみながら、その薪を中へ投げ入れた。

Verse 115

रिङ्गमाणस्तदा पुत्रः पितुः शब्दात्समागतः । न दृष्टस्तेन वै पुत्रः काष्ठैः संछादितोऽवशः

そのとき幼子は父の声を聞いて這い寄って来た。だが父は、薪木に覆われて無力に横たわるその子を見なかった。

Verse 116

आगतस्त्वरितो गेहे पिपासार्तो नराधिप । शकटं मोच्य तद्द्वारि सवृषं रज्जुसंयुतम्

渇きに苦しみつつ急いで家に戻り、王よ、彼は戸口で車を解いたが、牛はなお綱でつながれたまま、轡を帯びていた。

Verse 117

भार्या तस्यैव या दृष्टा चित्तज्ञा वशवर्तिनी । दृष्ट्वा निपातितं पुत्रं काष्ठैर्निर्भिन्नमस्तकम्

その妻は—心を見抜き、夫の意に従う者—倒れ伏した子を見た。薪木により頭は砕かれていた。

Verse 118

अजल्पमानाकरुणं निक्षिप्तं ज्ञोलिकां शिशुम् । शुश्रूषणे रता साध्वी प्रियस्य च नराधिप

彼女は一言も発せず、外に嘆きを示さず、幼子を袋に納めた。王よ、その貞女は奉仕に心を置き、愛しき人への帰依を保った。

Verse 119

ततः स्नानादिकं कृत्वा भोजनाच्छयनं शुभम् । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठा ह्युत्थापयति शासनैः

それから沐浴などを済ませ、よき食事とふさわしい寝床を整え、母たちの中の最上なる者は、子が生きているかのように言いつけて起こそうとした。

Verse 120

यदा च नोत्थितः सुप्तः पुत्रः पञ्चत्वमागतः । तदा सा दीनवदना रुरोद च मुमोह च

しかし眠れる子は起き上がらず――まことに五大の境（死）へと至っていた――彼女は悲嘆に顔を伏せ、泣き崩れ、迷いのうちに気を失った。

Verse 121

तच्छ्रुत्वा रुदितं शब्दं गोविन्दस्त्रस्तमानसः । किमेतदिति चोक्त्वा तु पतितो धरणीतले

その泣き声を聞くや、ゴーヴィンダは恐れに心を揺さぶられ、「これは何事だ」と叫んで、大地に倒れ伏した。

Verse 122

द्वावेतौ मुक्तकेशौ तु भूमौ निपतितौ नृप । विलेपाते च राजेन्द्र निःश्वासोच्छ्वासितेन च

王よ、この二人は髪をほどいたまま地に倒れ伏し、王の中の最勝よ、身は塗れ汚れ、息は荒く出入りしている。

Verse 123

कं पश्ये प्राङ्गणे पुत्रं दृष्ट्वा क्रीडन्तमातुरम् । संधारयिष्ये हृदयं स्फुटितं तव कारणे

あなたを見た後、庭先で落ち着きなく遊ぶわが子を、いったい誰として見るのか。どうして、あなたのために砕けたこの心を保てようか。

Verse 124

त्वज्जन्मान्तं यशो नित्यमक्षयां कुलसन्ततिम् । दृष्ट्वा किमनृणीभूतो यास्यामि परमां गतिम्

あなたの生涯の終わりと、尽きぬ名声と、家の血脈が絶えず続くのを見届けてから、私は負い目を離れて、至上の道に至ることができるのか。

Verse 125

मम वृद्धस्य दीनस्य गतिस्त्वं किल पुत्रक । एते मनोरथाः सर्वे चिन्तिता विफला गताः

老いて力なきこの身にとって、愛しい我が子よ、汝こそ唯一の帰依処と申されていた。されど、久しく胸に抱き思い巡らせた願いは、ことごとく潰え果てた。

Verse 126

इमां तु विकलां दीनां विहीनां सुतबान्धवैः । रुदन्तीं पतितां पाहि मातरं धरणीतले

この母をお守りください——傷つき貧しく、子も縁者も失い、泣きながら大地に倒れ伏す者を。

Verse 127

पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तेन पुत्र इति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा

子は「プンナーマ」と呼ばれる地獄から父を救い出すゆえ、ゆえに「プトラ（putra）」と称される——自生者スヴァヤンブー（梵天）自らが宣言した。

Verse 128

अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शून्या ह्यबान्धवाः । मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्यं दरिद्रता

子なき者の家は空しく、縁者なき者には方角さえ空しい。愚か者の心は空しく、貧しさはあらゆる面での空虚である。

Verse 129

मृषायं वदते लोकश्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

人は白檀が涼やかだと言うが、それは虚しい言葉である。子の身を抱きしめる温もりは、白檀にも勝る清涼である。

Verse 130

श्मश्रुग्रहणक्रीडन्तं धूलिधूसरिताननम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति निजोत्सङ्गसमास्थितम्

功徳なき者は、自らの膝に座す幼子を見ない——髭を引いて戯れ、塵にまみれて顔は灰色に曇っているのに。

Verse 131

दिगम्बरं गतव्रीडं जटिलं धूलिधूसरम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति गङ्गाधरमिवात्मजम्

功徳なき者は、自らの子を見ない——天を衣とし、恥を離れ、ジャターの髪はもつれ、塵に灰色となって、まるでガンガーダラ（シヴァ）そのもののようであるのに。

Verse 132

वीणावाद्यस्वरो लोके सुस्वरः श्रूयते किल । रुदितं बालकस्यैव तस्मादाह्लादकारकम्

世においては、ヴィーナーの音色はまことに妙なる調べとして聞こえる。されどそれにもまして、わが子の泣き声こそが、ゆえに喜びをもたらす。

Verse 133

मृगपक्षिषु काकेषु पशूनां स्वरयोनिषु । पुत्रं तेषु समस्तेषु वल्लभं ब्रुवते बुधाः

鹿や鳥のあいだでも、烏のあいだでも、あらゆる獣の声ある種族のうちでも、賢者は説く——そのすべてにとって、子こそ最も愛しきものだと。

Verse 134

मत्स्याश्वप्रकराश्चैव कूर्मग्राहादयोऽपि वा । पुत्रोत्पत्तौ च हृष्यन्ति विपत्तौ यान्ति दुःखिताम्

魚も多くの馬の類も、また亀や鰐などでさえ、子が生まれれば歓び、災いが及べば悲しみに沈む。

Verse 135

देवगन्धर्वयक्षाश्च हृष्यन्ते पुत्रजन्मनि । पञ्चत्वे तेऽपि शोचन्ति मन्दभाग्योऽस्मि पुत्रक

デーヴァ、ガンダルヴァ、ヤクシャでさえ、男子の誕生には歓喜する。だが彼が「五の境位」（死）に至ると、彼らでさえ嘆き、「わが子よ、我は薄福なり」と言う。

Verse 136

ऋषिमेलापकं चक्रे पुत्रार्थे राघवो नृप । इन्द्रस्थाने स्थितस्तस्य प्रोक्षते ह्यासनं यतः

子を得んがため、ラ―ガヴァ王はリシたちの集会を設けた。さらにインドラの位に立ち、定めに従って座を清めの水で灌ぎ、正しく洒浄させた。

Verse 137

स्वर्गवासं सुताद्बाह्यं विद्यते न तु पाण्डव । चक्रे दशरथस्तस्मात्पुत्रार्थं यज्ञमुत्तमम्

パーンドゥの子よ、子なくして天界の住まいはない。ゆえにダシャラタは子を得るため、最上のヤジュニャ（祭祀）を修した。

Verse 138

रामो लक्ष्मणशत्रुघ्नौ भरतस्तत्र सम्भवात् । कार्तवीर्यो जितो येन रामेणामिततेजसा

その（祭祀）より、ラーマ、ラクシュマナ、シャトルグナ、そしてバラタが生まれた。さらに、無量の威光をもつそのラーマによって、カールタヴィールヤは征服された。

Verse 139

स रामो रामचन्द्रेण अष्टवर्षेण निर्जितः । एकाकिना हतो वाली प्लवगः शत्रुदुर्जयः

そのラーマ（パラシュラーマ）は、ラーマチャンドラがわずか八歳のときに打ち負かされた。また、敵にとって討ち難い猿族（plavaga）のヴァーリーも、彼がただ一人で討ち取った。

Verse 140

रावणो ब्रह्मपुत्रो यस्त्रैलोक्यं यस्य शङ्कते । हतः स रामचन्द्रेण सपुत्रः सहबान्धवः

「梵天の子」と称され三界を震え上がらせたラーヴァナは、ラーマチャンドラによって、その子らと一族もろとも討たれた。

Verse 141

एवं पुत्रं विना सौख्यं मर्त्यलोके न विद्यते । वंशार्थे मैथुनं यस्य स्वर्गार्थे यस्य भारती

かくして、人の世では子なくして安楽はない。ある者にとって交わりは家系を継ぐためであり、またある者にとっては、聖なるバーラティー（誦読と学修）が天界のためである。

Verse 142

मृष्टान्नं ब्राह्मणस्यार्थे स्वर्गे वासं तु यान्ति ते । ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यां न परं पापपुण्ययोः

ブラーフマナのために、選りすぐりのよく調えた食を施す者は、天に住処を得る。罪と功徳の秤において、ブラフマハティヤー（ブラーフマナ殺し）とアシュヴァメーダ（馬供犠）を超えるものはない。

Verse 143

पुत्रोत्पत्तिविपत्तिभ्यां न परं सुखदुःखयोः । किं ब्रवीमीति भो वत्स न तु सौख्यं सुतं विना

子を得ることと子を失うことから、至上の喜びと最も深い悲しみが生じる。「何と言えばよいのだ、愛しい子よ。子なくして真の安らぎはない。」

Verse 144

एवं बहुविधं दुःखं प्रलपित्वा पुनःपुनः । जनैश्चाश्वासितो विप्रो बालं गृह्य बहिर्गतः

さまざまに、幾度も幾度も悲嘆を語り尽くしたのち、人々に慰められたブラーフマナは、幼子を抱いて外へ出て行った。

Verse 145

ततः संस्कृत्य तं बालं विधिदृष्टेन कर्मणा । समवेतौ तु दुःखार्तावागतौ स्वगृहं पुनः

それから、定められた法に従う儀礼によって、その子のために規定のサンスカーラ（浄礼）を修し、二人は悲嘆に打たれつつ、再び自らの家へ帰った。

Verse 146

एवं गृहागते विप्रे रात्रिर्जाता युधिष्ठिर । भूमौ प्रसुप्तो गोविन्दः पुत्रशोकेन पीडितः

そのようにして婆羅門が家に帰ると、夜が訪れた、ユディシュティラよ。ゴーヴィンダは子を失った悲しみに責められ、地に伏して眠っていた。

Verse 147

यावन्निरीक्षते भार्या भर्तारं दुःखपीडितम् । कृमिराशिगतं सर्वं गोविन्दं समपश्यत

妻が悲しみに苦しむ夫を見つめたとき、ゴーヴィンダは全身が覆われ、まるで虫の群れにたかられているかのように見えた。

Verse 148

दुःखाद्दुःखतरे मग्ना दृष्ट्वा तं पातकान्वितम् । एवं दुःखनिमग्नायाः शर्वरी विगता तदा

悲しみからさらに深い悲しみへと沈み、罪の穢れを帯びた彼を見て、彼女は憂いに沈み続けた。かくしてその夜は彼女のうちに過ぎ去った。

Verse 149

पशुपालस्तु महिषीमुक्त्वारण्येऽगमद्गृहात् । अरण्ये महिषीः सर्वा रक्षयित्वा गृहागतः

牧人は家から水牛の群れを追い出して森へ連れて行き、共に赴いた。森で水牛をすべて守り終えると、彼は家へ帰った。

Verse 150

विज्ञप्तः पशुपालेन गोविन्दो ब्राह्मणोत्तमः । यावद्भोक्ष्याम्यहं स्वामिन्महिषीस्त्वं च रक्षसे

牧人は最勝のバラモン、ゴーヴィンダに告げた。「主よ、私が食事をしている間、あなたが水牛たちをお守りください。」

Verse 151

ततः स त्वरितो विप्रो जगाम महिषीः प्रति । न तत्र महिषीः पश्येत्पश्चात्क्षेत्राभिसम्मुखम्

そこでそのバラモンは水牛のもとへ急いだが、そこには見当たらなかった。のちに彼は前方の畑の方へ目を向けた。

Verse 152

धावमानश्च विप्रस्तु एरण्डीसङ्गमे गतः । ततः प्रविष्टस्तु जले रेवैरण्ड्योस्तु सङ्गमे

走り急いだそのバラモンはエーランディーの合流点に至り、レーヴァーとエーランディーの合わさる水際へと身を沈めた。

Verse 153

तज्जलं पीतमात्रं तु त्वरया चातितर्षितः । अकामात्सलिलं पीत्वा प्रक्षाल्य नयने शुभे

渇きに焦らされ、急ぐあまり、彼はその水をほんの少しだけ飲んだ。ついで意図せずして、飲み終えると吉祥なる両眼を洗い清めた。

Verse 154

आजगाम ततः पश्चाद्भवनं दिवसक्षये । भुक्त्वा दुःखान्वितो रात्रौ गोविन्दः शयनं ययौ

その後、日が暮れるころ彼は家へ戻った。食事を終えると、悲しみに沈むゴーヴィンダは夜、床へと就いた。

Verse 155

निद्राभिभूतः शोकेन श्रमेणैव तु खेदितः । पुनस्तच्चार्धरात्रे तु तस्य भार्या युधिष्ठिर

眠りに打ち勝たれ、悲嘆と疲労にうちひしがれて、彼は横たわった。すると真夜中に、彼の妻は——ユディシュティラよ——再び彼を見守った。

Verse 156

कृमिभिर्वेष्टितं गान्त्रं क्वचित्पश्यत्यवेष्टितम् । पुनः सा विस्मयाविष्टा तस्य भार्या गुणान्विता । उवाच दुष्कृतं तस्य साध्वसाविष्टचेतसा

ある時は彼の身体が虫に巻きつかれているのを見、またある時は巻きつかれていないのを見た。すると徳ある妻は、驚きと恐れに包まれて、彼の悪しき行いを語った。

Verse 157

भार्योवाच । अतीते पञ्चमे चाह्नि त्विन्धनं क्षिपतस्तु ते । गृहपश्चाद्गतो बालो ह्यज्ञानाद्घातितस्त्वया

妻は言った。「五日目、あなたが薪を投げていたとき、家の裏へ少年が回り込みました。あなたは無知ゆえに、その子を殺してしまったのです。」

Verse 158

मया तत्पातकं घोरं रहस्यं न प्रकाशितम् । तेन प्रच्छन्नपापेन दह्यमाना दिवानिशम्

「あの恐ろしい罪を、私は明かさず秘してきました。その隠された罪のゆえに、私は昼も夜も内に燃え苦しんでいます。」

Verse 159

न सुखं तव गात्रस्य पश्यामि न हि चात्मनः । निद्रा मम शमं याता रतिश्चैव त्वया सह

「あなたの身体にも、私自身にも、安らぎは見えません。私の眠りは尽き、あなたと共にある喜びもまた尽きました。」

Verse 160

श्रूयते मानवे शास्त्रे श्लोको गीतो महर्षिभिः । स्मृत्वा स्मृत्वा तु तं चित्ते परितापो न शाम्यति

人々のためのダルマ・シャーストラには、大いなるリシたちが歌った一偈が伝えられている。それを心に幾度も想い起こすたび、わが苦悩は鎮まらない。

Verse 161

कीर्तनान्नश्यते धर्मो वर्धतेऽसौ निगूहनात् । इह लोके परे चैव पापस्याप्येवमेव च

語り讃えてもダルマは損なわれない。むしろ隠すことによって増大する。この世でも来世でも、罪についてもまた同じである。

Verse 162

एवं संचित्यमानाहं स्थिता रात्रौ भयातुरा । कृमिराशिगतं त्वां हि कस्याहं कथयामि किम्

かくして私は夜のあいだ、恐れに震えつつ身を引き締めて留まった。あなたが虫の山の中に沈んでいるのを見たが、誰に語れよう、そして何を語れようか。

Verse 163

पुनस्त्वं चाद्य मे दृष्टो भ्रूणहत्याकृमिश्रितः । क्वचिद्भिन्दन्ति ते गात्रं क्वचिन्नष्टाः समन्ततः

そしてまた今日、私はあなたを見た——胎児殺しの罪より生じた虫どもにまみれて。あるところでは彼らがあなたの肢体を裂き、あるところでは周囲から忽然と消え失せる。

Verse 164

एतत्संस्मृत्य संस्मृत्य विमृशामि पुनःपुनः । न जाने कारणं किंचित्पृच्छन्त्याः कथयस्व मे

これを幾度も思い返し、私は繰り返し思索している。原因が少しも分からない。ゆえに問う、どうか私に語ってほしい。

Verse 165

तडागं वा सरिद्वापि तीर्थं वा देवतार्चनम् । यं गतोऽसि प्रभावोऽयं तस्य नान्यस्य मे स्थितम्

池か、川か、あるいは聖なる渡し場か、または神への礼拝か――あなたはどこへ赴いたのか。私に見えるこの変化は、ただそれの霊験の力によるものに違いない。ほかではないと、私は確信している。

Verse 166

एवमुक्तस्तु विप्रोऽसौ कथयामास भारत । भार्याया यद्दिवा वृत्तं शङ्कमानो नृपोत्तम

そのように問われると、そのバラモンは、バーラタよ、昼のあいだに起こったことを語り始めた。高貴なる王は何かを疑いながら、耳を傾けていた。

Verse 167

अद्याहं महिषीसार्थं एरण्डीसङ्गमं गतः । नाभिमात्रे जले गत्वा पीतवान्सलिलं बहु

今日、私は水牛の群れとともにエーランディーの合流点へ行った。水に臍まで入り、その水を多く飲んだ。

Verse 168

नान्यत्तीर्थं विजानामि सरितं सर एव वा । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं कथितं तव भामिनि

ほかの聖地は知らない——ほかの川も、湖も。まことに、まことに——重ねてまことに——私はあなたに真実を語ったのだ、情熱の人よ。

Verse 169

एवं ज्ञात्वा तु सा सर्वमुपवासकृतक्षणा । सपत्नीको गतस्तत्र सङ्गमे वरवर्णिनि

こうしてすべてを知ると、彼女はただちに断食の行を始めた。ついで彼は妻とともに、あの合流の地へ赴いた、色艶うるわしき女よ。

Verse 170

स्नात्वा तत्र जले रम्ये नत्वा देवं तु भास्करम् । स्नापयामास देवेशं शङ्करं चोमया सह

彼女はその麗しい水に沐浴し、太陽神バースカラに礼拝してから、ウマーとともに神々の主シャンカラに沐浴供養を捧げた。

Verse 171

पञ्चगव्यघृतक्षीरैर्दधिक्षौद्रघृतैर्जलैः । गन्धमाल्यादिधूपैश्च नैवेद्यैश्च सुशोभनैः

パンチャガヴャ（五牛聖品）、ギーと乳、凝乳、蜂蜜、ギーと清水をもって、さらに香、花鬘、薫香、そして麗しき食物の供物をもって——

Verse 172

पूज्य त्रयीमयं लिङ्गं देवीं कात्यायनीं शुभाम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा पत्यासि पतिव्रता

三ヴェーダを体現するリンガと、吉祥なる女神カーティヤーヤニーを礼拝し、夜を徹して覚醒の行をなすなら、汝は夫を得て、貞節にして献身するパティヴラターとして確立される。

Verse 173

ततः प्रभाते विमले द्विजान्सम्पूज्य यत्नतः । गोदानेन हिरण्येन वस्त्रेणान्नेन भारत

そののち、清らかな朝に、バ―ラタよ、二度生まれの者たちを心を尽くして礼敬し、牛・黄金・衣・食を布施すべきである。

Verse 174

गोविन्दः पूजयामास स्वशक्त्या ब्राह्मणाञ्छुभान् । मुक्तपापो गृहायातः स्वभार्यासहितो नृप

ゴーヴィンダは自らの力に応じて、善きブラーフマナたちを供養した。罪より解き放たれ、王よ、彼は妻とともに家へ帰った。

Verse 175

एवं यः शृणुते भक्त्या गोविन्दाख्यानमुत्तमम् । पठते परया भक्त्या भ्रूणहत्या प्रणश्यति

かくして、至上なるゴーヴィンダの聖なる物語を信愛をもって聴く者、また最高のバクティをもって誦する者は、胎児殺しの罪が滅せられる。

Verse 176

क्रीडते शांकरे लोके यावदाभूतसम्प्लवम् । यश्चैवाश्वयुजे मासि चैत्रे वा नृपसत्तम

彼は宇宙の大壊滅に至るまで、シャンカラの世界にて歓喜する。しかして、王の中の最勝者よ、アーシュヴァユジャ月、あるいはチャイトラ月に（この行を修する）者は……

Verse 177

सप्तम्यां च सिते पक्षे सोपवासो जितेन्द्रियः । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा यो वसेच्छिवमन्दिरे

白分の第七日（サプタミー）に、断食し、諸根を制し、サットヴァの清らかな志を立てて、シヴァの寺院に住する者は……

Verse 178

ध्यायमानो विरूपाक्षं त्रिशूलकरसंस्थितम् । कंसासुरनिहन्तारं शङ्खचक्रगदाधरम्

広き眼の主（ヴィルーパークシャ）を、手にトリシューラを執りて観想し、また阿修羅・カンサを討ち、法螺貝・円盤・棍棒を持つ御方をも観想する……

Verse 179

पक्षिराजसमारूढं त्रैलोक्यवरदायकम् । पितामहं ततो ध्यायेद्धंसस्थं चतुराननम्

鳥の王に乗り、三界に恩寵を授ける主を観想せよ。次いで、白鳥に坐す祖父神ピターマハ（ブラフマー）、四面の御方を観想せよ。

Verse 180

सर्गप्रदं समस्तस्य कमलाकरशोभितम् । यो ह्येवं वसते तत्र त्रियमे स्थान उत्तमे

（梵天ブラフマーを観想せよ）万有に創造を授ける御方、蓮華の林のごとき光輝に荘厳されている。そのように彼の地に住し、夜の三更のあいだ、最勝の霊地において…

Verse 181

ततः प्रभाते विमले ह्यष्टम्यां च नराधिप । ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या सर्वदोषविवर्जितान्

それより、清らかな朝に——月の八日（アシュタミー）に、人々の王よ——あらゆる瑕疵を離れたバラモンたちを、信愛をもって供養し敬うべきである。

Verse 182

सर्वावयवसम्पूर्णान्सर्वशास्त्रविशारदान् । वेदाभ्यासरतान्नित्यं स्वदारनिरतान्सदा

選ぶべきは、四肢が健やかに具わり、あらゆるシャーストラに通じ、常にヴェーダの修習に励み、つねに自らの正妻に貞節であるバラモンである。

Verse 183

श्राद्धे दाने व्रते योग्यान् ब्राह्मणान् पाण्डुनन्दन । प्रेतानां पूजनं तत्र देवपूर्वं समारभेत्

パーンドゥの子よ、シュラーダ、布施、誓願のいずれにおいても、ふさわしいバラモンを用いるべきである。そしてその地では、亡き者への供養は、まずデーヴァを礼拝してから始めよ。

Verse 184

प्रेतत्वान्मुच्यते शीघ्रमेरण्ड्यां पिण्डतर्पणैः । दानानि तत्र देयानि ह्यन्नमुख्यानि सर्वदा

エーランディーにおいてピンダとタルパナを捧げれば、速やかにプレータの境涯から解き放たれる。ゆえにその地では常に布施をなすべし、とりわけ食の施しを。

Verse 185

हिरण्यभूमिकन्याश्च धूर्वाहौ शुभलक्षणौ । सीरेण सहितौ पार्थ धान्यं द्रोणकसंख्यया

おおパールタよ、黄金と土地、さらに慣習に従う婚礼の贈り物としての乙女までも施し、吉祥なる良き徴を備えた一対の牡牛を鋤（すき）とともに、また穀物をドローナ量で与えるべきである。

Verse 186

अलंकृतां सवत्सां च क्षीरिणीं तरुणीं सिताम् । रक्तां वा कृष्णवर्णां वा पाटलां कपिलां तथा

飾りを施し、子牛を伴う、乳を与える若い牝牛を供えるべきである。白でも赤でも黒でも、淡褐でも、またカピラー（褐金色）でもよい。

Verse 187

कांस्यदोहनसंयुक्तां रुक्मखुरविभूषणाम् । स्वर्णशृङ्गीं सवत्सां च ब्राह्मणायोपपादयेत्

青銅の搾乳器を備え、蹄に黄金の飾りを施し、角を金で覆った、子牛を伴う牝牛を、バラモンに授けるべきである。

Verse 188

प्रीयतां मे जगन्नाथा हरकृष्णपितामहाः । संसाररक्षणी देवी सुरभी मां समुद्धरेत्

世界の主たるハラ、クリシュナ、そしてピターマハよ、どうか我を嘉（よみ）したまえ。輪廻（サンサーラ）のただ中で守護する女神スラビーよ、我を引き上げ、救い出したまえ。

Verse 189

पुत्रार्थं याः स्त्रियः पार्थ ह्येरण्डीसङ्गमे नृप । स्नाप्यन्ते रुद्रसूक्तैश्च चतुर्वेदोद्भवैस्तथा

おおパールタよ、王よ、子を願う女たちはエーランディーの合流点で沐浴し、その間ルドラ・スークタならびに四ヴェーダより生じた他の讃歌が誦される。

Verse 190

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः शस्तं द्वाभ्यां योग्यैश्च कारयेत् । एकेन सार्द्रकुम्भेन दाम्पत्यमभिषेचयेत्

この儀礼は四人のブラーフマナによって行うのが称賛され、必要なら資格ある二人でもよい。水を満たした一つの壺により、夫婦そろってアビシェーカ（灌頂）を授けるべきである。

Verse 191

दैवज्ञेनैव चैकेन अथवा सामगेन वा । पञ्चरत्नसमायुक्तं कुम्भे तत्रैव कारयेत्

その場で、クンバ（聖なる壺）は一人のダイヴァジュニャ（占星の祭司）によって、あるいはサーマ・ヴェーダの詠唱者によって整えられ、五宝（パンチャラトナ）を具えるべきである。

Verse 192

गन्धतोयसमायुक्तं सर्वौषधिविमिश्रितम् । आम्रपल्लवसंयुक्तमश्वत्थमधुकं तथा

香りある水を調え、あらゆる薬草を混ぜ、マンゴーの若葉を添える。さらにアシュヴァッタ（aśvattha）とマドゥカ（madhuka）も加える。

Verse 193

गुण्ठितं सितवस्त्रेण सितचन्दनचर्चितम् । सितपुष्पैस्तु संछन्नं सिद्धार्थकृतमध्यमम्

それは白布で包み、白檀の香泥を塗り、白い花で覆い、中央にシッダールタカ（siddhārthaka）を置くべきである。

Verse 194

कांस्यपात्रे तु संस्थाप्य पुत्रार्थी देशिकोत्तमः । अङ्गलग्नं तु यद्वस्त्रं कटकाभरणं तथा

それを青銅の器に安置し、子を—とりわけ男子を—願う者のために、最勝の導師たる祭司は、身に着けた衣と、腕輪の飾りもまた供えて置くべきである。

Verse 195

तत्सर्वं मण्डले त्याज्यं सिद्ध्यर्थं चात्मनस्तदा । प्रणम्य भास्करं पश्चादाचार्यं रुद्ररूपिणम्

そのとき、自らの成就のために、それら一切を聖なるマण्डラの中に納めるべきである。まずバースカラ（太陽神）に礼拝し、次いでルドラそのものの姿であるアーチャーリヤ（師）に礼拝せよ。

Verse 196

मधुरं च ततोऽश्नीयाद्देव्या भुवन उत्तमे । फलदानं च विप्राय छत्रं ताम्बूलमेव च

次に、女神の最上の世界において甘味を口にすべきである。またバラモンに果物を施し、さらに傘とタンブーラ（ビンロウ／ベテル）を供えよ。

Verse 197

उपानहौ च यानं च स भवेद्दुःखवर्जितः । भास्करे क्रीडते लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

また履物と乗り物を施すなら、その者は憂いを離れ、宇宙の大滅に至るまでバースカラ（太陽神）の世界で戯れ楽しむ。

Verse 198

दानं कोटिगुणं सर्वं शुभं वा यदि वाशुभम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्

いかなる布施も、供物が善であれ善ならざるものであれ、すべて百万倍の功徳となる。ちょうど、あらゆる川と流れが海に至って究竟するように。

Verse 199

एवं पापानि नश्यन्ति ह्येरण्डीसङ्गमे नृणाम् । समन्ताच्छस्त्रपातेन ह्येरण्डीसङ्गमे नृप

このように、エーランディー・サンガマ（Eraṇḍī-saṅgama）という合流の地において、人々の罪は滅び去る、王よ。まるでその合流点で四方から武器が降り注ぐかのように。

Verse 200

भ्रूणहत्यासमं पापं नश्यते शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं च यो भक्त्या जातवेदसि कारयेत्

胎児を殺すに等しい罪でさえ滅びる――とシャンカラは宣言した。さらに、信愛をもって聖なるティールタ、ジャータヴェーダスにおいて命を捨てる行をなす者は……