Prakarana 15
सोपान-प्रवेश: ‘श्रवण-श्रद्धा’ से ‘दर्शन-लालसा’ तक। बालकाण्ड में भक्ति का बीज (कथा-श्रवण) अंकुरित होता है—हरि की अनंत लीला का आश्रय लेकर साधक माया-मोह की पहचान करता है और सगुण-दर्शन की आकांक्षा जगाता है। यह चरण ‘कथा’ को साधना बनाकर हृदय को शुद्ध करता है, जिससे आगे के काण्डों में त्याग, मर्यादा और प्रेम-भक्ति का भवन खड़ा हो सके।
この断片の主たるラサは「寂静」であり、その中に「奇瑞」と「信愛」が甘やかに融け合う。冒頭でトゥルシーは、ハリの御事績の無限と、劫ごとの降臨を示し、物語聴聞そのものを直截の修行とする――これは経典的な「聴聞と省察（シュラヴァナ・マナナ）」を民衆語で形にしたもの。次に、マーヤーの強大さ（天人・人・仙にまで及ぶ）を語って修行者の内に分別を起こす。知さえもマーヤーに惑わされ得るゆえ、拠り所はただハリの物語である。その後、スヴァーヤンブヴァ・マヌとシャタルーパーの苦行と主の御見（ダルシャン）が詳述され、無相（不生・無属性・無形、「ネーティ・ネーティ」）の宣言が、有相の御姿の描写へと結実する。この「原理の整合」こそ『マーナス』の背骨である――同じブラフマンが、信者の益のために御遊戯の身を取る。かくしてここは「見神の希求」を生み、解脱への梯子の第一の堅固な段となる。
Verses
チャウパーイー 140.1-4
एहि बिधि जनम करम हरि केरे।सुंदर सुखद बिचित्र घनेरे।।
कलप कलप प्रति प्रभु अवतरहीं।चारु चरित नानाबिधि करहीं।।
तब तब कथा मुनीसन्ह गाई।परम पुनीत प्रबंध बनाई।।
बिबिध प्रसंग अनूप बखाने।करहिं न सुनि आचरजु सयाने।।
हरि अनंत हरिकथा अनंता।कहहिं सुनहिं बहुबिधि सब संता।।
रामचंद्र के चरित सुहाए।कलप कोटि लगि जाहिं न गाए।।
यह प्रसंग मैं कहा भवानी।हरिमायाँ मोहहिं मुनि ग्यानी।।
प्रभु कौतुकी प्रनत हितकारी।सेवत सुलभ सकल दुख हारी।।
ehi bidhi janama karama hari kere |sundara sukhada bicitra ghanere ||
kalapa kalapa prati prabhu avatarahīṁ |cāru carita nānā-bidhi karahīṁ ||
taba taba kathā munīsanha gāī |parama punīta prabandha banāī ||
bibidha prasaṅga anūpa bakhāne |karahiṁ na suni ācaraju sayāne ||
hari anaṁta hari-kathā anaṁtā |kahahiṁ sunahiṁ bahu-bidhi saba saṁtā ||
rāmacandra ke carita suhāe |kalapa koṭi lagi jāhiṁ na gāe ||
yaha prasaṅga maiṁ kahā bhavānī |hari-māyāṁ mohahiṁ muni gyānī ||
prabhu kautukī pranata hitakārī |sevata sulabha sakala dukha hārī ||
このように、ハリの誕生と御業は数多く、美しく、幸福をもたらし、奇妙で多様である。毎劫ごとに主は地上に降り、種々様々の優美な御業を行われる。そのたびに大聖仙たちは物語を歌い、極めて神聖な詩編として編んだ。彼らは比類なき種々の出来事を語り、賢者は聞いても驚かない。ハリは無限であり、ハリの物語も無限である。すべての聖者が多くの方法で語り聞く。ラーマチャンドラの魅力的な御業は、千万劫経ても歌い尽くせない。この物語を私はあなたに語った、バヴァーニーよ。ハリの幻力は聖仙や智者をも惑わす。主は戯れを好み、帰依する者に慈悲を施す。仕える者には容易に得られ、一切の悲しみを除き給う。
ソーラター 140
सुर नर मुनि कोउ नाहिं जेहि न मोह माया प्रबल।अस बिचारि मन माहिं भजिअ महामाया पतिहि।।140।।
sura nara muni kou nāhiṁ jehi na moha māyā prabala |aśa bicāri mana māhiṁ bhaji-a mahāmāyā pati-hi ||140||
神であれ人であれ聖仙であれ、迷妄とマーヤーの力に屈せぬ者は一人もない。 この理を胸に知りて、マハー・マーヤーの主そのものをこそ礼拝すべきである。（140）
チャウパーイー 141.1-4
अपर हेतु सुनु सैलकुमारी।कहउँ बिचित्र कथा बिस्तारी।।
जेहि कारन अज अगुन अरूपा।ब्रह्म भयउ कोसलपुर भूपा।।
जो प्रभु बिपिन फिरत तुम्ह देखा।बंधु समेत धरें मुनिबेषा।।
जासु चरित अवलोकि भवानी।सती सरीर रहिहु बौरानी।।
अजहुँ न छाया मिटति तुम्हारी।तासु चरित सुनु भ्रम रुज हारी।।
लीला कीन्हि जो तेहिं अवतारा।सो सब कहिहउँ मति अनुसारा।।
भरद्वाज सुनि संकर बानी।सकुचि सप्रेम उमा मुसकानी।।
लगे बहुरि बरने बृषकेतू।सो अवतार भयउ जेहि हेतू।।
apara hetu sunu saila-kumārī |kahuṁ bicitra kathā bistārī ||
jehi kārana aja aguna arūpā |brahma bhayu kosalapura bhūpā ||
jo prabhu bipina firata tumha dekhā |bandhu sameta dhareṁ muni-beṣā ||
jāsu carita avaloki bhavānī |satī sarīra rahihu baurānī ||
ajahum̐ na chāyā miṭati tumhārī |tāsu carita sunu bhrama ruja hārī ||
līlā kīnhi jo tehiṁ avatārā |so saba kahihauṁ mati anusārā ||
bharadvāja suni saṅkara bānī |sakuci sa-prema umā musakānī ||
lage bahuri barane bṛṣaketū |so avatāra bhayu jehi hetū ||
もう一つの理由を聞きなさい、山の娘よ。私は不思議な物語を詳しく語ろう。それゆえに、生まれず、属性なく、形なきブラフマンがコーサラの王となられた。あなたが修行者の姿で兄弟たちと共に森を歩くのを見たその主。その御業を見て、バヴァーニーよ、あなたはサティーの体で正気を失ったようになった。今なおあなたの主への印象は消えていない。迷いの苦しみを除くその物語を聞きなさい。その化身において主がなされたすべての神聖な遊戯を、私は私の理解に従って語ろう。シャンカラの言葉を聞いて、バラドヴァージャは、ウマーは愛と謙虚さで微笑んだ。それから雄牛の旗を持つ主は、その降臨がどのような理由で起こったかを再び語り始めた。
ドーハー 141
सो मैं तुम्ह सन कहउँ सबु सुनु मुनीस मन लाई।राम कथा कलि मल हरनि मंगल करनि सुहाइ।।141।।
so maiṁ tumha sana kahauṁ sabu sunu munīsa mana lāī.rāma kathā kali mala harani maṅgala karani suhāī ||141||
ゆえに、すべてを汝に語り聞かせよう。聖仙の長よ、心を一処に収めて聴け。 ラーマ物語は聞くに麗しく、カリの世の穢れを滅し、吉祥の善を顕す。
チャウパーイー 142.1-4
स्वायंभू मनु अरु सतरूपा।जिन्ह तें भै नरसृष्टि अनूपा।।
दंपति धरम आचरन नीका।अजहुँ गाव श्रुति जिन्ह कै लीका।।
नृप उत्तानपाद सुत तासू।ध्रुव हरि भगत भयउ सुत जासू।।
लघु सुत नाम प्रिय्रब्रत ताही।बेद पुरान प्रसंसहि जाही।।
देवहूति पुनि तासु कुमारी।जो मुनि कर्दम कै प्रिय नारी।।
आदिदेव प्रभु दीनदयाला।जठर धरेउ जेहिं कपिल कृपाला।।
सांख्य सास्त्र जिन्ह प्रगट बखाना।तत्व बिचार निपुन भगवाना।।
तेहिं मनु राज कीन्ह बहु काला।प्रभु आयसु सब बिधि प्रतिपाला।।
svāyaṃbhū manu aru śatarūpā |jinha teṃ bhai nara-sṛṣṭi anūpā ||
daṃpati dharama ācarana nīkā |ajahũ gāva śruti jinha kai līkā ||
nṛpa uttānapāda suta tāsū |dhruva hari-bhagata bhayau suta jāsū ||
laghu suta nāma priyrabrata tāhī |beda purāna prasaṃsahi jāhī ||
devahūti puni tāsū kumārī |jo muni kardama kai priya nārī ||
ādi-deva prabhu dīna-dayālā |jaṭhara dhareu jehĩ kapila kṛpālā ||
sāṃkhya sāstra jinha pragaṭa bakhānā |tatva bicāra nipuna bhagavānā ||
tehĩ manu rāja kīnha bahu kālā |prabhu āyasu saba bidhi pratipālā ||
スヴァヤンブヴァ・マヌとシャタルーパーから、比類なき人類の系統が生まれた。その高貴な夫婦は正しく生きたので、今なおヴェーダが彼らの道を歌う。ウッタナパーダは彼らの王子であり、その息子がドルヴァ、ハリの信者であった。弟はプリヤヴラタと名付けられ、ヴェーダとプラーナが称える。デーヴァフティもまた彼の娘で、聖賢カルダマの愛する妻であった。彼女の胎内に、低き者に慈悲深き原始の主が、慈悲深きカピラとして生まれた。彼はサーンキヤ・シャーストラを明らかに説き、バガヴァンとして真理の原理を洞察することに極めて熟達していた。このようにマヌは長い間統治し、あらゆる点で主の命令を守った。
ソーラター 142
होइ न बिषय बिराग भवन बसत भा चौथपन।हृदयँ बहुत दुख लाग जनम गयउ हरिभगति बिनु।।142।।
hoi na biṣaya birāga bhavana basata bhā cautʰapana.hṛdayã bahuta dukha lāga janama gayau haribhagati binu ||142||
家に住んでいる間、感覚の対象への執着から離れることはなく、人生の第四段階が訪れた。ハリへの信心なしに人生が過ぎ去ってしまったことを思い、彼の心は深い悲しみに満たされた。
チャウパーイー 143.1-4
बरबस राज सुतहि तब दीन्हा।नारि समेत गवन बन कीन्हा।।
तीरथ बर नैमिष बिख्याता।अति पुनीत साधक सिधि दाता।।
बसहिं तहाँ मुनि सिद्ध समाजा।तहँ हियँ हरषि चलेउ मनु राजा।।
पंथ जात सोहहिं मतिधीरा।ग्यान भगति जनु धरें सरीरा।।
पहुँचे जाइ धेनुमति तीरा।हरषि नहाने निरमल नीरा।।
आए मिलन सिद्ध मुनि ग्यानी।धरम धुरंधर नृपरिषि जानी।।
जहँ जँह तीरथ रहे सुहाए।मुनिन्ह सकल सादर करवाए।।
कृस सरीर मुनिपट परिधाना।सत समाज नित सुनहिं पुराना।।
barabasa rāja sutahi taba dīnhā |nāri sameta gavana bana kīnhā ||
tīratha bara naimiṣa bikhyātā |ati punīta sādhaka sidhi dātā ||
basahiṁ tahāṁ muni siddha samājā |tahaṁ hiyaṁ haraṣi caleu manu rājā ||
pantha jāta sohahiṁ mati-dhīrā |gyāna bhagati janu dhareṁ sarīrā ||
pahuṁce jāi dhenumati tīrā |haraṣi nahāne niramala nīrā ||
āe milana siddha muni gyānī |dharama dhuraṁdhara nṛpa-ṛṣi jānī ||
jahaṁ-jahaṁ tīratha rahe suhāe |muninha sakala sādara karavāe ||
kṛsa sarīra muni-paṭa paridhānā |sata samāja nita sunahiṁ purānā ||
その時、ほぼ強引に王国を息子に譲り、妻と共に森へ赴いた。ナイミシャは最上の聖地として広く知られ、極めて清浄であり、修行者に成就を与える場所であった。そこには聖者と成就者の集団が住んでおり、マヌ王は喜びの心でその地へ向かった。道を行く途中、その二人の心堅固なる者は、まるで智慧と帰依が肉体をとったかのように輝いた。ついにデーヌマティの岸に到着し、その澄んだ水で喜びながら沐浴した。智慧ある成就者と聖者たちが出迎えに来て、この王仙を法の重荷を担う最上の者と認めた。美しい聖地があるところではどこでも、聖者たちが敬意をもってすべてを巡礼させた。彼の体は痩せ細り、聖者の衣をまとい、毎日善人の集いでプラーナを聴いた。
ドーハー 143
द्वादस अच्छर मंत्र पुनि जपहिं सहित अनुराग।बासुदेव पद पंकरुह दंपति मन अति लाग।।143।।
dvādasa acchara mantra puni japahiṃ sahita anurāga |bāsudeva pada paṅkaruha daṃpati mana ati lāga ||143||
ふたたび十二音節の真言を唱え、愛に満ちたジャパを重ねる。信心深き二人の心は、ヴァースデーヴァの蓮華の御足に、ひたすら強く結びついて離れない。
チャウパーイー 144.1-4
करहिं अहार साक फल कंदा।सुमिरहिं ब्रह्म सच्चिदानंदा।।
पुनि हरि हेतु करन तप लागे।बारि अधार मूल फल त्यागे।।
उर अभिलाष निंरंतर होई।देखअ नयन परम प्रभु सोई।।
अगुन अखंड अनंत अनादी।जेहि चिंतहिं परमारथबादी।।
नेति नेति जेहि बेद निरूपा।निजानंद निरुपाधि अनूपा।।
संभु बिरंचि बिष्नु भगवाना।उपजहिं जासु अंस तें नाना।।
ऐसेउ प्रभु सेवक बस अहई।भगत हेतु लीलातनु गहई।।
जौं यह बचन सत्य श्रुति भाषा।तौ हमार पूजहि अभिलाषा।।
karahiṁ ahāra sāka phala kandā |sumirahiṁ brahma saccidānandā ||
puni hari hetu karana tapa lāge |bāri adhāra mūla phala tyāge ||
ura abhilāṣa niṁratara hoī |dekha na yana parama prabhu soī ||
aguna akhaṇḍa anaṁta anādī |jehi ciṁtahiṁ paramārathabādī ||
neti neti jehi beda nirūpā |nijānanda nirupādhi anūpā ||
saṁbhu biraṁci biṣṇu bhagavānā |upajahiṁ jāsu aṁsa teṁ nānā ||
aiseu prabhu sevaka basa ahaī |bhagata hetu līlā-tanu gahaī ||
jauṁ yaha bacana satya śruti bhāṣā |tau hamāra pūjahi abhilāṣā ||
彼らは野菜、果物、根で暮らし、ブラフマン、すなわち存在、意識、至福を常に念じた。それから主のために苦行に励み、水だけで生き、根や果物さえも捨てた。彼らの心には一つの絶え間ない願いがあった。その至高の主をこの目で見たいと。属性なく、分割なく、無限で、始まりなきお方。最高の真理を求める者たちが瞑想するお方。「これではなく、これではない」という方法でヴェーダが示そうとするお方。自らの至福の中にあり、条件づけられず、比類なきお方。その部分顕現から、シヴァ、ブラフマー、ヴィシュヌが様々な形で生じる。そのお方でさえも、僕たちに支配され、信者のために神聖な遊戯の体を取られる。もし啓示の言葉が真実なら、私たちが主を礼拝したいという願いは必ず成就するだろう。
ドーハー 144
एहि बिधि बीतें बरष षट सहस बारि आहार।संबत सप्त सहस्र पुनि रहे समीर अधार।।144।।
ehi bidhi bīteṁ baraṣ ṣaṭ sahas bāri āhāra |saṁbat sapta sahasra puni rahe samīra adhāra ||144||
かくして六千年は水のみを糧として過ごし、さらに七千年のあいだは、ただ風――すなわち命の息（プラーナ）――のみによって身を支えた。
チャウパーイー 145.1-4
बरष सहस दस त्यागेउ सोऊ।ठाढ़े रहे एक पद दोऊ।।
बिधि हरि तप देखि अपारा।मनु समीप आए बहु बारा।।
मागहु बर बहु भाँति लोभाए।परम धीर नहिं चलहिं चलाए।।
अस्थिमात्र होइ रहे सरीरा।तदपि मनाग मनहिं नहिं पीरा।।
प्रभु सर्बग्य दास निज जानी।गति अनन्य तापस नृप रानी।।
मागु मागु बरु भै नभ बानी।परम गभीर कृपामृत सानी।।
मृतक जिआवनि गिरा सुहाई।श्रबन रंध्र होइ उर जब आई।।
हृष्टपुष्ट तन भए सुहाए।मानहुँ अबहिं भवन ते आए।।
baraṣa sahasa dasa tyāgeu soū.ṭhāṛhe rahe eka pada doū..
bidhi hari tapa dekhi apārā.manu samīpa āe bahu bārā..
māgahu bara bahu bhā̃ti lobhāe.parama dhīra nahĩ calahĩ calāe..
asthimātra hoi rahe sarīrā.tadapi manāga manahĩ nahĩ pīrā..
prabhu sarbagya dāsa nija jānī.gati ananya tāpasa nṛpa rānī..
māgu māgu baru bhai nabha bānī.parama gabhīra kṛpāmṛta sānī..
mṛtaka jiāvani girā suhāī.śrabana raṁdhra hoi ura jaba āī..
hṛṣṭa-puṣṭa tana bhae suhāe.mānahũ abahĩ bhavana te āe..
一万年の間、彼らはそれをも捨て去り、二人は片足で立ち続けた。その果てしない苦行を見て、ブラフマーとヴィシュヌは何度もマヌのもとにやって来た。「恩寵を求めよ」と彼らは言い、種々の方法で誘惑したが、彼は極めて堅固であり、動かそうとしても動かなかった。彼らの体は骨格のみとなっていたが、心にはわずかな苦痛もなかった。全知の主は、王と王妃が自らの僕であることを知った。他に向かぬ一筋の信心を持つ苦行者であった。空から声がした。「求めよ、恩寵を求めよ」と、極めて荘厳で、慈悲の甘露に満ちていた。それは死者を生き返らせる甘い声であった。耳の穴に入り、心に届いた時。彼らの体は強く、健康で、美しくなった。まるで今しがた家から来たかのようであった。
ドーハー 145
श्रवन सुधा सम बचन सुनि पुलक प्रफुल्लित गात।बोले मनु करि दंडवत प्रेम न हृदयँ समात।।145।।
śravaṇa sudhā sama bacana suni pulaka praphullita gāta |bole manu kari daṇḍavat prema na hṛdayaṁ samāta ||145||
その言葉――耳に甘露のごとく響く言葉――を聞くや、全身は歓喜に震え、花ひらくように輝いた。マヌはまず五体投地してから語った。胸の内に満ちる愛が、もはや抑えきれなかったからである。
チャウパーイー 146.1-4
सुनु सेवक सुरतरु सुरधेनु।बिधि हरि हर बंदित पद रेनू।।
सेवत सुलभ सकल सुख दायक।प्रनतपाल सचराचर नायक।।
जौं अनाथ हित हम पर नेहू।तौ प्रसन्न होइ यह बर देहू।।
जो सरूप बस सिव मन माहीं।जेहि कारन मुनि जतन कराहीं।।
जो भुसुंडि मन मानस हंसा।सगुन अगुन जेहि निगम प्रसंसा।।
देखहिं हम सो रूप भरि लोचन।कृपा करहु प्रनतारति मोचन।।
दंपति बचन परम प्रिय लागे।मुदुल बिनीत प्रेम रस पागे।।
भगत बछल प्रभु कृपानिधाना।बिस्वबास प्रगटे भगवाना।।
sunu sevaka surataru suradhenū |bidhi hari hara bandita pada renū ||
sevata sulabha sakala sukha dāyaka |pranata-pāla sacarācara nāyaka ||
jaũ anātha hita hama para nehū |tau prasanna hoi yaha bara dehū ||
jo sarūpa basa siva mana māhīṁ |jehi kārana muni jatana karāhīṁ ||
jo bhusuṇḍi mana mānasa haṁsā |saguna aguna jehi nigama prasaṁsā ||
dekhahiṁ hama so rūpa bhari locana |kṛpā karahu pranatārati mocana ||
dampati bacana parama priya lāge |mudula binīta prema-rasa pāge ||
bhagata bachala prabhu kṛpānidhānā |bisvabāsa pragaṭe bhagavānā ||
聞いてください、あなたはしもべたちの如意樹であり如意牛であり、ブラフマー、ヴィシュヌ、シヴァがその足の塵を礼拝するお方。あなたに仕える者は容易にあなたの恩寵を得られます、あなたはすべての喜びの与え主、庇護を求める者の守り手、動くものと動かぬものすべての主。もしあなたが私たちを愛し、助けなき者を顧みるなら、どうか喜んでこの恩恵をお与えください。シヴァの心に住まうその姿、そのために仙人たちが修行に励むその姿を私たちにお与えください。ブーシュンディの心の湖に浮かぶ白鳥であるその姿、ヴェーダが有属性無属性の両方として讃えるその姿。その姿を私たちの目で満たされるまで仰ぎ見たいのです。庇護を求める者の苦しみを除くお方、どうか慈悲をお与えください。夫婦の言葉は、穏やかで謙虚で、愛の甘露に浸っており、彼にこの上なく愛おしく響いた。信徒を愛する主、慈悲の宝庫、宇宙がその中に宿る世尊が、彼らの前に現れた。
ドーハー 146
नील सरोरुह नील मनि नील नीरधर स्याम।लाजहिं तन सोभा निरखि कोटि कोटि सत काम।।146।।
nīla saroruh nīla mani nīla nīradhar syāma |lājahin tana sobhā nirakhi koṭi koṭi sata kāma ||146||
青蓮華のごとく青く、瑠璃の宝のごとく青く、雨をはらむ雲のごとく青き、シャーマなる主。御身の光輝を仰ぎ見れば、億に億、さらに百億のカーマさえも、その美に恥じ入る。
チャウパーイー 147.1-4
सरद मयंक बदन छबि सींवा।चारु कपोल चिबुक दर ग्रीवा।।
अधर अरुन रद सुंदर नासा।बिधु कर निकर बिनिंदक हासा।।
नव अबुंज अंबक छबि नीकी।चितवनि ललित भावँती जी की।।
भुकुटि मनोज चाप छबि हारी।तिलक ललाट पटल दुतिकारी।।
कुंडल मकर मुकुट सिर भ्राजा।कुटिल केस जनु मधुप समाजा।।
उर श्रीबत्स रुचिर बनमाला।पदिक हार भूषन मनिजाला।।
केहरि कंधर चारु जनेउ।बाहु बिभूषन सुंदर तेऊ।।
करि कर सरि सुभग भुजदंडा।कटि निषंग कर सर कोदंडा।।
śarada mayaṅka badana chabi sīṁvā |cāru kapola cibuka dara grīvā ||
adhara aruṇa rada sundara nāsā |bidhu-kara nikara binindaka hāsā ||
nava abuñja aṁbaka chabi nīkī |citavani lalita bhāvaṁtī jī kī ||
bhukuṭi manoja cāpa chabi hārī |tilaka lalāṭa paṭala dutikārī ||
kuṇḍala makara mukuṭa sira bhrājā |kuṭila kesa janu madhupa samājā ||
ura śrī-vatsa rucira bana-mālā |padika hāra bhūṣana mani-jālā ||
kehari kaṁdhara cāru janeū |bāhu bibhūṣana sundara teū ||
kari-kara sari subhaga bhuja-daṇḍā |kaṭi niṣaṅga kara sara kodaṇḍā ||
その御顔は秋の月を凌ぐ輝きであった。頬、顎、細い首は美しかった。唇は紅く、歯は美しく、鼻は整っていた。その微笑みは月光の集まりに勝っていた。新しく開いた蓮の花のように美しい目。その魅力的な眼差しは心を奪った。眉は愛の弓の優美さに勝り、広い額のティラカは輝いた。マカラの形の耳飾りと冠が頭で光り、巻いた髪は蜂の群れのようであった。胸には吉祥のスリーヴァッツァと美しい花飾りが輝き、真珠の首飾りと宝石で飾られた装身具があった。肩は獅子のようで、聖紐を身につけ、腕の装飾も美しかった。美しい腕は象の鼻のようで、腰には矢筒、矢、強力な弓があった。
ドーハー 147
तडित बिनिंदक पीत पट उदर रेख बर तीनि।नाभि मनोहर लेति जनु जमुन भवँर छबि छीनि।।147।।
taṛit binindaka pīta paṭ udara rekha bara tīni.nābhi manohara leti janu jamuna bhavaṁra chabi chīni ||147||
黄の衣は稲妻をも凌ぎ、御腹にはこの上なく吉祥なる三本の線がある。愛らしき御臍は、ヤムナーの渦巻く流れの美をさえ奪い去るかのようであった。
チャウパーイー 148.1-4
पद राजीव बरनि नहि जाहीं।मुनि मन मधुप बसहिं जेन्ह माहीं।।
बाम भाग सोभति अनुकूला।आदिसक्ति छबिनिधि जगमूला।।
जासु अंस उपजहिं गुनखानी।अगनित लच्छि उमा ब्रह्मानी।।
भृकुटि बिलास जासु जग होई।राम बाम दिसि सीता सोई।।
छबिसमुद्र हरि रूप बिलोकी।एकटक रहे नयन पट रोकी।।
चितवहिं सादर रूप अनूपा।तृप्ति न मानहिं मनु सतरूपा।।
हरष बिबस तन दसा भुलानी।परे दंड इव गहि पद पानी।।
सिर परसे प्रभु निज कर कंजा।तुरत उठाए करुनापुंजा।।
pada rājīva barani nahi jāhīṁ |muni mana madhupa basahiṁ jenha māhīṁ ||
bāma bhāga sobhati anukūlā |ādiśakti chabinidhi jagamūlā ||
jāsu aṁsa upajahiṁ gunakhānī |aganita lacchi umā brahmānī ||
bhṛkuṭi bilāsa jāsu jaga hoī |rāma bāma disi sītā soī ||
chabi-samudra hari rūpa bilokī |eka-ṭaka rahe nayana paṭ rokī ||
citavahiṁ sādara rūpa anūpā |tṛpti na mānahiṁ manu satarūpā ||
haraṣa bibasa tana dasā bhulānī |pare daṇḍa iva gahi pada pānī ||
sira parase prabhu nija kara kañjā |turata uṭhāe karuṇā-puñjā ||
彼の蓮の御足は言葉で表せません；その中に仙人たちの蜂のような心が宿ります。彼の左側には妃が輝き、原初の力、美の宝庫、世界の根である。彼女の一部から無数のラクシュミー、ウマー、ブラフマーニーが生まれ、皆、徳の鉱である。その眉の戯れによって世界が生じる、そのシーターがラーマの左に立っていた。ハリの姿、美の海を見つめ、彼らは目を固定し、まぶたを動かさなかった。マヌとシャタルーパはその比類なき姿を敬って見つめ、見ても満たされなかった。喜びに圧倒され、身体の状態を忘れ、杖のように地に倒れ、手で彼の足を抱きしめた。主は蓮の手で彼らの頭に触れ、慈悲の塊である彼は直ちに彼らを起こし上げた。
ドーハー 148
बोले कृपानिधान पुनि अति प्रसन्न मोहि जानि।मागहु बर जोइ भाव मन महादानि अनुमानि।।148।।
bole kṛpānidhāna puni ati prasanna mohi jāni |māgahu bara joi bhāva mana mahādāni anumāni ||148||
慈悲の主は再び語られた：「私が大いに喜んでいることを知りなさい。心に望むどんな恩恵でも求めなさい。私を大いなる与え主とみなして。」
チャウパーイー 149.1-4
सुनि प्रभु बचन जोरि जुग पानी।धरि धीरजु बोली मृदु बानी।।
नाथ देखि पद कमल तुम्हारे।अब पूरे सब काम हमारे।।
एक लालसा बड़ि उर माही।सुगम अगम कहि जात सो नाहीं।।
तुम्हहि देत अति सुगम गोसाईं।अगम लाग मोहि निज कृपनाईं।।
जथा दरिद्र बिबुधतरु पाई।बहु संपति मागत सकुचाई।।
तासु प्रभा जान नहिं सोई।तथा हृदयँ मम संसय होई।।
सो तुम्ह जानहु अंतरजामी।पुरवहु मोर मनोरथ स्वामी।।
सकुच बिहाइ मागु नृप मोहि।मोरें नहिं अदेय कछु तोही।।
suni prabhu bacana jori juga pānī |dhari dhīraju bolī mṛdu bānī ||
nātha dekhi pada kamala tumhāre |aba pūre saba kāma hamāre ||
eka lālasā baṛi ura māhī |sugama agama kahi jāta so nāhīṃ ||
tumhahi deta ati sugama gosāīṃ |agama lāga mohi nija kṛpanāīṃ ||
jathā daridra bibudha-taru pāī |bahu saṃpati māgata sakucāī ||
tāsu prabhā jāna nahiṃ soī |tathā hṛdayã mama saṃsaya hoī ||
so tumha jānahu antarajāmī |puravahu mora manoratha svāmī ||
sakuca bihāi māgu nṛpa mohi |moreṃ nahiṃ adeya kachu tohī ||
主の言葉を聞いて、彼女は両手を合わせ、勇気を奮い、穏やかな声で語った。「主よ、あなたの蓮の御足を拝見し、私たちの願いはすべて満たされました。しかし私の心にはまだ一つの大きな渇望があり、それが叶えやすいのか難しいのか分かりません。主よ、あなたがそれを賜るのはたやすいことですが、私の卑しさゆえに、私には難しく思えます。願の木を得た貧しき者が、大いなる富を求めるのをためらうように、その木の力を知らないからです。同じように私の心にも疑いが生じます。あなたはそれをご存知です、心の奥底を知る方よ。私の願いを叶えてください、主よ。」「王よ、ためらいを捨てて私に求めよ。私にとってあなたに与えられないものは何もない。」
ドーハー 149
दानि सिरोमनि कृपानिधि नाथ कहउँ सतिभाउ।चाहउँ तुम्हहि समान सुत प्रभु सन कवन दुराउ।।149।।
dāni siromaṇi kṛpānidhi nātha kahauṁ satibhāu.cāhauṁ tumhahi samāna suta prabhu sana kavan durāu..149..
ああ主よ、施しの頂の宝珠、慈悲の蔵よ――まことの心をもって、これを申し上げます。 あなたに等しき御子を賜りたく。主よ、御前にあって、何を隠し、何をためらう余地がありましょう。
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह अंश ‘राम कथा कलि मल हरनि मंगल करनि’ (दोहा 141) के अनुसार कलियुग के मल का हरण, मन की शुद्धि, और सगुण-दर्शन की रुचि जगाकर भक्ति में स्थिरता देता है; विशेषतः ‘श्रवण-सुधा’ रूप वाणी से हृदय में वैराग्य और विश्वास बढ़ता है।
सामान्य पाठ-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ का नाम-संपुट, तथा शिव-उमा संवाद में ‘हर हर महादेव’ का संक्षिप्त उच्चारण/अनुस्मरण (राग-भेदानुसार) जोड़ा जाता है; कुछ मानस-परायणों में ‘राम राम’ का द्वि-अक्षर संपुट भी प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 15 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
