Prakarana 14
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘अन्तः-राज्य’ का द्वार है: राजसुख के बीच राम-धर्म का चुनाव, और फिर वन-जीवन में भी ‘अयोध्या’ (अन्तर-नगर) की स्थापना। प्रस्तुत अंश में सोपान-गति स्पष्ट है—पहले ‘भक्त-लक्षण’ (अहंकार, काम-क्रोध-लोभ आदि का क्षय) का निरूपण, फिर ‘सत्संग-निर्देश’ (चित्रकूट-निवास), और अंततः ‘प्रकृति का रूपान्तरण’ (वन का मंगलमय हो जाना) जो संकेत करता है कि भगवान के सान्निध्य से बाह्य जगत भी साधना-क्षेत्र बन जाता है।
『アヨーディヤー・カーンダ』のラサの中心は、哀憐と寂静の結合である。王権放棄の痛みの内から、離欲の光が立ちのぼる。本段の構造は「マリヤーダ（規範）」を、単なる社会倫理ではなく解脱道の規律として定める——ラーマのためにすべてを捨てる者の内に、ラーマは「胸に宿（うる・デーラー）」を結ばれる。ここに示される信者の相（欲・怒り・慢・我執などの捨離、他人の妻を母と見る、他人の富に喜ばず他人の不幸に悲しむ等）の列挙は、心理を修行へと転化する実践規定であり、「内なる浄化（アンタハ・シュッディ）」の処方である。さらにチトラクートへの指示は、単なる聖地地理ではなく修行の地理である。マンダーキニー、仙の庵、森の平等性——すべてが帰依（シャラナーガティ）の実験室となる。終わりに、コーラ・キラートらの愛と森の吉祥は、ラーマの臨在によって自然・社会・心の三つが等しく「法の転換」を受けることを告げる。
Verses
チャウパーイー 130.1-4
काम कोह मद मान न मोहा।लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।।
जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया।तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।।
सब के प्रिय सब के हितकारी।दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।।
कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी।जागत सोवत सरन तुम्हारी।।
तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं।राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
जननी सम जानहिं परनारी।धनु पराव बिष तें बिष भारी।।
जे हरषहिं पर संपति देखी।दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।।
जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे।तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।
kāma koha mada māna na mohā |lobha na chobha na rāga na drohā ||
jinha keṁ kapaṭa daṁbha nahiṁ māyā |tinha keṁ hṛdaya basahu raghurāyā ||
saba ke priya saba ke hitakārī |dukha sukha sarisa prasaṁsā gārī ||
kahahiṁ satya priya bacana bicārī |jāgata sovata sarana tumhārī ||
tumhahi chāṛi gati dūsari nāhīṁ |rāma basahu tinha ke mana māhīṁ ||
jananī sama jānahiṁ paranārī |dhanu parāva biṣa teṁ biṣa bhārī ||
je haraṣahiṁ para saṁpati dekhī |dukhita hohiṁ para bipati biseṣī ||
jinhahi rāma tumha prānapiāre |tinha ke mana subha sadana tumhāre ||
欲、怒、驕り、高慢、迷妄、貪欲、動揺、執着、悪意のない者たち、欺瞞、偽善、幻惑のない者たちの心に、ラグの主よ、お住まいください。すべての人に愛され、すべての人の善をなす者たち、苦しみも喜びも同じ、称賛も非難も同じ者たち、よく考えた後に真実で慈愛ある言葉を語り、覚めても眠ってもあなたに帰依する者たち：あなた以外に頼る所のない者たち：ラーマよ、彼らの心にお住まいください。他人の妻を母のように見なし、他人の富を毒よりも猛毒と見なす者たち、他人の繁栄を見て喜び、他人の不幸を特に悲しむ者たち、あなたラーマを命のように愛する者たち：彼らの心はあなたの吉祥なる住処です。
ドーハー 130
स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात।मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।130।।
svāmi sakhā pitu mātu gura jinha ke saba tumha tāta |mana maṁdira tinha keṁ basahu sīya sahita dou bhrāta ||130||
愛する息子よ、あなたがすべてである方々にとって：主、友、父、母、そして師；彼らの心の神殿に、あなた方二人の兄弟は、シーターと共に住まわれてください。
チャウパーイー 131.1-4
अवगुन तजि सब के गुन गहहीं।बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।।
नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका।घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।।
गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा।जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।।
राम भगत प्रिय लागहिं जेही।तेहि उर बसहु सहित बैदेही।।
जाति पाँति धनु धरम बड़ाई।प्रिय परिवार सदन सुखदाई।।
सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई।तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।।
सरगु नरकु अपबरगु समाना।जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।।
करम बचन मन राउर चेरा।राम करहु तेहि कें उर डेरा।।
avaguna taji saba ke guna gahahīṁ |bipra dhenu hita saṁkaṭa sahahīṁ ||
nīti nipuna jinha kai jaga līkā |ghara tumhāra tinha kara manu nīkā ||
guna tumhāra samujhai nija dosā |jehi saba bhā̃ti tumhāra bharosā ||
rāma bhagata priya lāgahiṁ jehī |tehi ura basahu sahita baidehī ||
jāti pā̃ti dhanu dharama baṛāī |priya parivāra sadana sukhadāī ||
saba taji tumhahi rahai ura lāī |tehi ke hṛdayã rahahu raghurāī ||
saragu naraku apabaragu samānā |jahã tahã dekha dhareṁ dhanu bānā ||
karama bacana mana rāura cerā |rāma karahu tehi keṁ ura ḍerā ||
自らの欠点を捨ててすべての人の美徳を取り入れ、バラモンと牛のために苦難に耐える人々、正しい行いに熟達した名声が世に広がる人々：そのような人々の心はあなたの良き住処です。あなたの美徳を認め、自らの欠点を悟り、あらゆる方法であなたを信頼する人々、ラーマの信者を愛する人々：ヴィデーハの娘シーターと共に彼らの心に住み給え。カーストと親族、富、法の功徳と名声、愛する家族と安らぎを与える家：これらすべてを捨ててただあなたを心に留める人：その人の心に留まり給え、ラーグ族の主よ。天国、地獄、最終解脱がすべて等しく見える人々、どこでも弓と矢を持つあなたを見るから；行い、言葉、心であなたの僕である人々：ラーマよ、彼らの心に住処を設け給え。
ドーハー 131
जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु।बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।131।।
jāhi na cāhia kabahũ kachu tumha sana sahaja sanehu |basahu niraṁtara tāsu mana so rāura nija gehu ||131||
あなたから何も求めず、自然で自発的な愛を持ってあなたを愛する方々の心に、永遠にお住みください、そこをあなたの住処として。
チャウパーイー 132.1-4
एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए।बचन सप्रेम राम मन भाए।।
कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक।आश्रम कहउँ समय सुखदायक।।
चित्रकूट गिरि करहु निवासू।तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।।
सैलु सुहावन कानन चारू।करि केहरि मृग बिहग बिहारू।।
नदी पुनीत पुरान बखानी।अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।।
सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि।जो सब पातक पोतक डाकिनि।।
अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं।करहिं जोग जप तप तन कसहीं।।
चलहु सफल श्रम सब कर करहू।राम देहु गौरव गिरिबरहू।।
ehi bidhi munibara bhavana dekhāe |bacana saprema rāma mana bhāe ||
kaha muni sunahu bhānukulanāyaka |āśrama kahaũ samaya sukhadāyaka ||
citrakūṭa giri karahu nivāsū |tahã tumhāra saba bhā̃ti supāsū ||
sailu suhāvana kānana cārū |kari kehari mṛga bihaga bihārū ||
nadī punīta purāna bakhānī |atripriyā nija tapabala ānī ||
surasari dhāra nāũ maṁdākini |jo saba pātaka potaka ḍākini ||
atri ādi munibara bahu basahīṁ |karahiṁ joga japa tapa tana kasahīṁ ||
calahu saphala śrama saba kara karahū |rāma dehu gaurava giribarahū ||
このように大仙はラーマに住むべき場所を示し、その愛に満ちた言葉はラーマの心に喜ばれた。仙人は言った。「太陽族の主よ、お聞きなさい。この時節に適し、安らぎを与える隠棲地をお話ししましょう。「チトラクータ山に住処を定めなさい。そこではあらゆる種類の便利さが得られます。」「山は美しく、森は魅力的です。象、獅子、鹿、鳥たちがそこを歩き回っています。」「そこにはプラーナで称えられる聖なる川があり、アトリの妻が自身の苦行の力によってもたらしたものです。」「それは天界のガンジス川の流れで、マンダーキニーと名付けられ、あらゆる罪の幼子を絞め殺す魔女です。」「アトリをはじめとする多くの高名な仙人たちがそこに住んでいます。彼らはヨーガを修め、祈りを唱え、苦行を行い、体をやつしています。」「行きなさい。彼ら全員の労苦を実らせてください。そして、ラーマよ、高貴な山に栄誉をお与えください。」
ドーハー 132
चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ।आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।132।।
citrakūṭa mahimā amita kahīṁ mahāmuni gāi |āe nahāe sarita bara siya sameta dou bhāi ||132||
偉大な聖者はチトラクータの計り知れない栄光を歌いました。彼らは来て、シーターと二人の兄弟と共に、この優れた川で沐浴しました。
チャウパーイー 133.1-4
रघुबर कहेउ लखन भल घाटू।करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।।
लखन दीख पय उतर करारा।चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।।
नदी पनच सर सम दम दाना।सकल कलुष कलि साउज नाना।।
चित्रकूट जनु अचल अहेरी।चुकइ न घात मार मुठभेरी।।
अस कहि लखन ठाउँ देखरावा।थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।।
रमेउ राम मनु देवन्ह जाना।चले सहित सुर थपति प्रधाना।।
कोल किरात बेष सब आए।रचे परन तृन सदन सुहाए।।
बरनि न जाहि मंजु दुइ साला।एक ललित लघु एक बिसाला।।
raghubara kaheu lakhana bhala ghāṭū |karahu katahũ aba ṭhāhara ṭhāṭū ||
lakhana dīkha paya utara karārā |cahũ disi phireu dhanuṣa jimi nārā ||
nadī panaca sara sama dama dānā |sakala kaluṣa kali sāuja nānā ||
citrakūṭa janu acala aherī |cukai na ghāta māra muṭhabherī ||
asa kahi lakhana ṭhāũ dekharāvā |thalu biloki raghubara sukhu pāvā ||
rameu rāma manu devanha jānā |cale sahita sura thapati pradhānā ||
kola kirāta beṣa saba āe |race parana tṛna sadana suhāe ||
barani na jāhi maṁju dui sālā |eka lalita laghu eka bisālā ||
ラーマは言った。「ラクシュマナ、ここは良い上陸地だ。今ここにどこか住処を設ける準備をしてくれ。」ラクシュマナはパヤスヴィニー川の北の高い岸を見た。そこは四方を弓のように曲がりくねった渓谷であった。川はその弓の弦であり、自制と感覚の統御と布施がその矢であり、カリの時代のすべての罪がその多くの獲物であった。チトラクートは動かぬ狩人のようであり、狙いを外すことなく、近接戦で獲物を仕留める。そう言ってラクシュマナはその場所を示した。ラーマがその地を見ると喜びを得た。神々はラーマの心がその地を気に入ったことを知り、天界の建築者たちの長と共に出発した。彼らは皆、コール人とキラータ人の姿を装ってやって来て、葉と草で美しい住居を造った。言葉では表せないほど美しい二つの小屋があった。一つは優美で小さく、もう一つは大きかった。
ドーハー 133
लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत।सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।133।।
lakhana jānakī sahita prabhu rājata rucira niketa |soha madanu muni beṣa janu rati riturāja sameta ||133||
ラクシュマナとジャナキーを伴い、主はその愛すべき住居で輝いておられた。愛の神自身が聖者の姿をとり、ラティと季節の王を伴っているかのようであった。
チャウパーイー 134.1-4
अमर नाग किंनर दिसिपाला।चित्रकूट आए तेहि काला।।
राम प्रनामु कीन्ह सब काहू।मुदित देव लहि लोचन लाहू।।
बरषि सुमन कह देव समाजू।नाथ सनाथ भए हम आजू।।
करि बिनती दुख दुसह सुनाए।हरषित निज निज सदन सिधाए।।
चित्रकूट रघुनंदनु छाए।समाचार सुनि सुनि मुनि आए।।
आवत देखि मुदित मुनिबृंदा।कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।।
मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं।सुफल होन हित आसिष देहीं।।
सिय सौमित्र राम छबि देखहिं।साधन सकल सफल करि लेखहिं।।
amara nāga kiṁnara disipālā |citrakūṭa āe tehi kālā ||
rāma pranāmu kīnha saba kāhū |mudita deva lahi locana lāhū ||
baraṣi sumana kaha deva samājū |nātha sanātha bhae hama ājū ||
kari binatī dukha dusaha sunāe |haraṣita nija nija sadana sidhāe ||
citrakūṭa raghunaṁdanu chāe |samācāra suni suni muni āe ||
āvata dekhi mudita munibṛṁdā |kīnha daṁḍavata raghukula caṁdā ||
muni raghubarahi lāi ura lehīṁ |suphala hona hita āsiṣa dehīṁ ||
siya saumitra rāma chabi dekhahiṁ |sādhana sakala saphala kari lekhahiṁ ||
不死者たち、ナーガたち、キンナラたち、そして方角の守護者たちがその時チトラクータにやって来た。すべての神々はラーマに礼拝し、喜んで彼を拝見する眼福を得た。花を降らせながら、神々の集いは言った：主よ、今日私たちは主を得ました。懇願して耐え難い苦しみを語り、喜んでそれぞれ自分の住処へと帰った。ラーグ族の喜びであるラーマはチトラクータに住まい、繰り返し知らせを聞いて聖者たちがやって来た。聖者たちの群れが近づくのを見て、ラーグ族の月は喜び、彼らに伏し拝んだ。聖者たちはラーマを胸に抱きしめ、その目的が成就するよう祝福を与えた。彼らはシーター、ラクシュマナ、ラーマの美しき姿を眺め、すべての修行を成就したと数えた。
ドーハー 134
जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद।करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।134।।
jathājoga sanamāni prabhu bidā kie munibṛṁda |karahi joga japa jāga tapa nija āśramanhi suchaṁda ||134||
主は聖者たちの集いを正当に敬い、別れを告げた。彼らは心から喜んでそれぞれの庵に戻り、ヨーガ、ジャパ、夜警、苦行を実践した。
チャウパーイー 135.1-4
यह सुधि कोल किरातन्ह पाई।हरषे जनु नव निधि घर आई।।
कंद मूल फल भरि भरि दोना।चले रंक जनु लूटन सोना।।
तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता।अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।।
कहत सुनत रघुबीर निकाई।आइ सबन्हि देखे रघुराई।।
करहिं जोहारु भेंट धरि आगे।प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।।
चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े।पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।।
राम सनेह मगन सब जाने।कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।।
प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी।बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।
yaha sudhi kola kirātanha pāī |haraṣe janu nava nidhi ghara āī ||
kaṁda mūla phala bhari bhari donā |cale raṁka janu lūṭana sonā ||
tinha mahã jinha dekhe dou bhrātā |apara tinhahi pū̃chahi magu jātā ||
kahata sunata raghubīra nikāī |āi sabanhi dekhe raghurāī ||
karahiṁ johāru bheṁṭa dhari āge |prabhuhi bilokahiṁ ati anurāge ||
citra likhe janu jahã tahã ṭhāṛhe |pulaka sarīra nayana jala bāṛhe ||
rāma saneha magana saba jāne |kahi priya bacana sakala sanamāne ||
prabhuhi johāri bahori bahorī |bacana binīta kahahiṁ kara jorī ||
コル族とキラータ族がこの知らせを聞いたとき、九つの宝が家に来たかのように喜んだ。葉の杯に根、球根、果実を何度も満たし、黄金を奪おうと走る貧者のように出発した。その中で、すでに二人の兄弟を見たことのある者たちは、道を行きながら他の者から尋ねられた。ラーマの美しさを語り聞き、彼らは皆やって来てラグフの主を見た。彼らは敬礼し、供物を御前に捧げ、深い愛情で主を見つめた。彼らはあちこちに立っていた、まるで絵に描かれたように、体は喜びで震え、目には涙があふれていた。ラーマは彼らが皆愛に浸っていることを知り、優しい言葉を語って全員を敬った。主に何度も何度も敬礼し、手を合わせて謙虚な言葉を述べた。
ドーハー 135
अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय।भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।135।।
aba hama nātha sanātha saba bhae dekhi prabhu pāya |bhāga hamāre āgamanu rāura kosalarāya ||135||
今、主よ、あなたの御足を拝見して、私たちは皆、守護者を得ました。コーサラ王よ、あなたが私たちのもとに来てくださったのは、私たちの幸運です。
チャウパーイー 136.1-4
धन्य भूमि बन पंथ पहारा।जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।।
धन्य बिहग मृग काननचारी।सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।।
हम सब धन्य सहित परिवारा।दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।।
कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी।इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।।
हम सब भाँति करब सेवकाई।करि केहरि अहि बाघ बराई।।
बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा।सब हमार प्रभु पग पग जोहा।।
तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब।सर निरझर जलठाउँ देखाउब।।
हम सेवक परिवार समेता।नाथ न सकुचब आयसु देता।।
dhanya bhūmi bana paṁtha pahārā |jahã jahã nātha pāu tumha dhārā ||
dhanya bihaga mṛga kānanacārī |saphala janama bhae tumhahi nihārī ||
hama saba dhanya sahita parivārā |dīkha darasu bhari nayana tumhārā ||
kīnha bāsu bhala ṭhāũ bicārī |ihā̃ sakala ritu rahaba sukhārī ||
hama saba bhā̃ti karaba sevakāī |kari kehari ahi bāgha barāī ||
bana behaṛa giri kaṁdara khohā |saba hamāra prabhu paga paga johā ||
tahã tahã tumhahi ahera khelāuba |sara nirajhara jalaṭhāũ dekhāuba ||
hama sevaka parivāra sametā |nātha na sakucaba āyasu detā ||
幸いかな、大地、森、道、そして丘、主よ、あなたが足を置かれたすべての場所。幸いかな、鳥と鹿、森を歩む生き物たち、あなたを見ることで彼らの命は実を結んだ。私たちも家族とともに皆幸いです、私たちの目であなたを満たし見たのですから。あなたはよく考え、良い場所に住処を定められた、ここであなたはすべての季節を通して幸せに過ごされるでしょう。私たちはあらゆる方法であなたにお仕えします、象、獅子、蛇、虎、猪を追い払って。森、渓谷、山、洞窟、窪地、主よ、これらすべてを私たちは一歩一歩探し求めました。そこそこであなたを狩りにお連れし、湖、渓流、水場をお見せしましょう。私たちは家族とともにあなたのしもべです、主よ、どうか躊躇せず私たちにご命令ください。
ドーハー 136
बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन।बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।136।।
beda bacana muni mana agama te prabhu karunā aina |bacana kirātanha ke sunata jimi pitu bālaka baina ||136||
ヴェーダの言葉と聖者たちの心の及ばない主、その慈悲深き主は、父が子どもの言葉を聞くように、キラタ族の言葉を聞かれた。
チャウパーイー 137.1-4
रामहि केवल प्रेमु पिआरा।जानि लेउ जो जाननिहारा।।
राम सकल बनचर तब तोषे।कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।।
बिदा किए सिर नाइ सिधाए।प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।।
एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई।बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।।
जब ते आइ रहे रघुनायकु।तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।।
फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना।मंजु बलित बर बेलि बिताना।।
सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए।मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।।
गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी।त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।
rāmahi kevala premu piārā |jāni leu jo jānanihārā ||
rāma sakala banacara taba toṣe |kahi mṛdu bacana prema paripoṣe ||
bidā kie sira nāi sidhāe |prabhu guna kahata sunata ghara āe ||
ehi bidhi siya sameta dou bhāī |basahiṁ bipina sura muni sukhadāī ||
jaba te āi rahe raghunāyaku |taba teṁ bhayau banu maṁgaladāyaku ||
phūlahiṁ phalahiṁ biṭapa bidhi nānā |maṁju balita bara beli bitānā ||
surataru sarisa subhāyã suhāe |manahũ bibudha bana parihari āe ||
gaṁja maṁjutara madhukara śrenī |tribidha bayāri bahai sukha denī ||
ラーマは愛のみを愛される。知り得る者は知るがよい。その時ラーマは森の住人たちすべてを満足させ、愛を育む柔らかな言葉を語られた。彼らに別れを告げると、彼らは頭を垂れて去った。主の徳を語り合い聞きつつ、家へと帰った。このように二人の兄弟はシーターと共に森に住み、神々と聖者に喜びを与えた。ラーグの主が来て住まわれてから、森は祝福を与えるものとなった。様々な木々が花を咲かせ実をつけ、美しい優れた蔓が天蓋のように広がった。その本性から美しく、天国の木々のようで、まるで神々の園の木々が園を捨てて森に来たかのようであった。蜜蜂の群れが甘く魅力的な音で唸り、三つの性質を持つ風、涼しく柔らかく香り高く吹き、喜びをもたらした。
ドーハー 137
नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर।भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।137।।
nīlakaṁṭha kalakaṁṭha suka cātaka cakka cakora |bhā̃ti bhā̃ti bolahiṁ bihaga śravana sukhada cita cora ||137||
青い喉の鳥、カラカンタ、鸚鵡、チャータカ、チャクワ、チャコラ。鳥たちは様々な方法で歌い、耳に喜びを与え、心を奪う。
チャウパーイー 138.1-4
केरि केहरि कपि कोल कुरंगा।बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।।
फिरत अहेर राम छबि देखी।होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।।
बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं।देखि राम बनु सकल सिहाहीं।।
सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या।मेकलसुता गोदावरि धन्या।।
सब सर सिंधु नदी नद नाना।मंदाकिनि कर करहिं बखाना।।
उदय अस्त गिरि अरु कैलासू।मंदर मेरु सकल सुरबासू।।
सैल हिमाचल आदिक जेते।चित्रकूट जसु गावहिं तेते।।
बिंधि मुदित मन सुखु न समाई।श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।
keri kehari kapi kola kuraṁgā |bigatabaira bicarahiṁ saba saṁgā ||
phirata ahera rāma chabi dekhī |hohiṁ mudita mṛgabaṁda biseṣī ||
bibudha bipina jahã lagi jaga māhīṁ |dekhi rāma banu sakala sihāhīṁ ||
surasari sarasai dinakara kanyā |mekalasutā godāvari dhanyā ||
saba sara siṁdhu nadī nada nānā |maṁdākini kara karahiṁ bakhānā ||
udaya asta giri aru kailāsū |maṁdara meru sakala surabāsū ||
saila himācala ādika jete |citrakūṭa jasu gāvahiṁ tete ||
biṁdhi mudita mana sukhu na samāī |śrama binu bipula baṛāī pāī ||
象、獅子、猿、猪、鹿ら、皆敵意を捨てて共に歩き回っていた。狩りをしながら歩むラーマの美姿を見て、鹿の群れはとりわけ喜んだ。この世にあるすべての神々の森は、ラーマの森を見て羨んだ。ガンガー、サラスヴァティー、太陽の娘ヤムナー、メーカラの娘ナルマダー、そして祝福されたゴーダーヴァリー、すべての湖、海、そして多くの川や渓流は、マンダーキニーを讃えて語った。日の出と日の入りの山、カイラーサ、マンダラ、そしてメル、すべての神々の住処、ヒマラヤとその他すべての山々は、チトラクータの栄光を歌った。ヴィンディヤ山は大いに喜び、その喜びは心に収まりきらず、労なくして大いなる名声を得た。
ドーハー 138
चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति।पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।138।।
citrakūṭa ke bihaga mṛga beli biṭapa tṛna jāti |punya puṁja saba dhanya asa kahahiṁ deva dina rāti ||138||
チトラクータの鳥や鹿、その蔓草、樹木、あらゆる種類の草は、すべて功徳の山であり、真に祝福されています：と神々は昼夜に言います。
チャウパーイー 139.1-4
नयनवंत रघुबरहि बिलोकी।पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।।
परसि चरन रज अचर सुखारी।भए परम पद के अधिकारी।।
सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन।मंगलमय अति पावन पावन।।
महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू।सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।।
पय पयोधि तजि अवध बिहाई।जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।।
कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन।जौं सत सहस होंहिं सहसानन।।
सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं।डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।।
सेवहिं लखनु करम मन बानी।जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।
nayanavaṁta raghubarahi bilokī |pāi janama phala hohiṁ bisokī ||
parasi carana raja acara sukhārī |bhae parama pada ke adhikārī ||
so banu sailu subhāyã suhāvana |maṁgalamaya ati pāvana pāvana ||
mahimā kahia kavani bidhi tāsū |sukhasāgara jahã kīnha nivāsū ||
paya payodhi taji avadha bihāī |jahã siya lakhanu rāmu rahe āī ||
kahi na sakahiṁ suṣamā jasi kānana |jauṁ sata sahasa hoṁhiṁ sahasānana ||
so maiṁ barani kahauṁ bidhi kehīṁ |ḍābara kamaṭha ki maṁdara lehīṁ ||
sevahiṁ lakhanu karama mana bānī |jāi na sīlu sanehu bakhānī ||
目を持つすべての者は、ラーグ族の最上者を見て、生まれの果実を得て、悲しみから解放される。動かぬものたちは、彼の足の塵に触れて喜びとなり、至高の位の継承者となった。その森とその山は、本性美しく、吉祥に満ち、最も聖なるものの中の聖なるものである。その偉大さをどう語り得ようか、至福の海がそこに住まいを定めたのだ。乳の海を捨て、アヨーディヤーを離れ、シーター、ラクシュマナ、ラーマがそこに来て住まわれた。たとえ十万の千頭のシェーシャがいても、その森の美しさを語ることはできない。それならば私はどうしてそれを描写できようか。水たまりの亀がマンダラ山を持ち上げられるだろうか。ラクシュマナは身と心と言葉で彼らに仕える。その穏やかな性質と愛は語り尽くせない。
ドーハー 139
छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु।करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।139।।
chinu chinu lakhi siya rāma pada jāni āpu para nehu |karata na sapanehũ lakhanu citu baṁdhu mātu pitu gehu ||139||
ラクシュマナは瞬時瞬時、シーターとラーマの御足を仰ぎ見て、二人の自分への愛を知りつつ、夢の中でさえも、兄弟、母、父、あるいは家に心を向けることはなかった。
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता के अनुसार दोहा 130–131 के ‘भक्त-लक्षण’ का पाठ/श्रवण चित्त-शुद्धि, परदोष-दर्शन से निवृत्ति, और शरणागति की दृढ़ता देता है; चित्रकूट-प्रसंग (132–139) का पाठ ‘तीर्थ-स्मरण’ के समान पुण्यकारी माना जाता है और गृहस्थ/वनस्थ दोनों के लिए ‘राम-निवास’ (मन में) की सिद्धि का साधन कहा जाता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में शरणागति-प्रधान संपुट जोड़ा जाता है: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम रामेति रामेति…’ (नाम-संपुट) — विशेषतः दोहा 131 के बाद, क्योंकि वहीं ‘बसहु निरंतर तासु मन’ का शरण-निष्कर्ष आता है।
Ask anything about Prakarana 14 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
