Sarga 66

Verses 1-2

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम् ।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम् ॥१॥कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता ।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत ॥२॥

王が天に昇り、まるで急に鎮まった火、 водыを失った大海、光を奪われた太陽のようであるのを見て、涙に満ちた目をし、多くの悲しみにやつれたカウサリヤーは、王の頭を抱き上げ、カイケーイーに向かって語りかけた。

Verse 3

सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ।त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि ॥३॥

満ち足りよ、カイケーイーよ。障りなき王国を享受するがよい。ひたすら一つの思いで王を捨てたのだ――残酷なる者、邪なる行いの女よ！

Verse 4

विहाय मां गतो रामः भर्ता च स्वर्गतो मम ।विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे ॥४॥

ラーマは去り、私を置き去りにされた。わが主（ダシャラタ）もまた天へと旅立たれた。道を誤り、連れもなくさまよう者のように、私はもはや生きる気力がない。

Verse 5

भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः ।इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः ॥५॥

夫という自らの生ける神を捨てて、なお生きたいと願う女がいようか。いない。ただダルマを捨てたカイケーイーだけがそうする。

Verse 6

न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम्पाकमिव भक्षयन् ।कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम् ॥६॥

貪る者はキンパーカの実を食らいながら、その害を悟らない。同じく、せむし女のそそのかしにより、カイケーイーはラグハヴァの家系を滅びへと打った。

Verse 7

अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम् ।सभार्यं जनकश्श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा ॥७॥

王が不義の道へと追い込まれ、ラーマを妻とともに追放したとジャナカが聞けば、私と同じく苦悩に焼かれるであろう。

Verse 8

स मामनाथां विधवां नाद्य जानाति धार्मिकः ।रामः कमलपत्राक्षः जीवन्नाशमितो गतः ॥८॥

蓮の花弁のような眼をもつ正しきラーマは、今日、私が拠り所なき寡婦となったことを知らない。彼は生きていながら、私にとっては望みの彼方へ失われたかのように去った。

Verse 9

विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी ।दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति ॥९॥

同じく、ヴィデーハ王の娘シーターも、苦行者のごとき心を持ちながら、このような艱難にはふさわしくなく、森にて悲しみに深く揺さぶられるであろう。

Verse 10

नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम् ।निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति ॥१०॥

夜ごと獣や鳥の恐ろしい叫びを聞けば、シーターはきっと怯え、ラाघヴァ（ラーマ）に身を寄せて庇護を求めるであろう。

Verse 11

वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन् ।सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥११॥

老いてしかも子のないジャナカもまた、ヴァイデーヒー（シーター）を思い続け、悲嘆に呑まれて、きっと命を捨ててしまうであろう。

Verse 12

साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि पतिव्रता ।इदं शरीर मालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥१२॥

夫に貞節を尽くすこの身は、まさに今日、定めの死へ赴きます。この身を抱きしめ、聖なる火の中へ入ります。

Verse 13

तां ततस्सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम् ।व्यपनीय सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः ॥१३॥

そのとき侍女たちは、嘆き泣く苦行のごときカウサリヤ—深く苦しむ王妃—を抱きしめ、胸裂ける悲しみに打たれながらも、そっとその場から連れ去った。

Verse 14

तैलद्रोण्यामथामात्या सम्वेश्य जगतीपतिम् ।राज्ञस्सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम् ॥१४॥

ついで大臣たちは命に従い、大地の主たる王を油の槽に安置し、その後ただちに定められた次第の儀礼を執り行った。

Verse 15

न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम् ॥१५॥

しかし大臣たちは儀礼に通じており、王の葬送の儀を、王子なくして執り行うことを望まなかった。ゆえに彼らは君主の御身を守り見守った。

Verse 16

तैलद्रोण्यां तु सचिवैश्शायितं तं नराधिपम् ।हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन् ॥१६॥

大臣たちによって油の槽に横たえられた人々の主を見て、女たちは「嗚呼、亡くなられたのだ」と悟り、声をあげて嘆き悲しんだ。

Verse 17

बाहूनुद्यम्य कृपणाः नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः ।रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ताः कृपणं पर्यदेवयन् ॥१७॥

腕を高く掲げ、顔は涙に濡れ、悲嘆に灼かれてすすり泣きながら、彼女たちは哀れに、抑えもなく嘆き悲しんだ。

Verse 18

हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना ।विहीनास्सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः ॥१८॥

ああ、大王よ！常に優しい言葉を語り、真実の誓いに堅いラーマをすでに失ったというのに、なぜ今さらに私たちをお見捨てになるのですか。

Verse 19

कैकेय्या दुष्टभावायाः राघवेण वियोजिताः ।कथं पतिघ्नया वत्स्याम स्समीपे विधवा वयम् ॥१९॥

邪心のカイケーイーによってラガヴァから引き離され、今や寡婦とされた私たちは、夫殺しとなった者のそばでどうして生きられましょう。

Verse 20

स हि नाथस्सदास्माकं तव च प्रभुरात्मवान् ।वनं रामो गतश्श्रीमान्विहाय नृपतिश्रियम् ॥२०॥

ラーマは—常に私たちの守り手であり、あなたにとっても主であって、心を治める高貴なる方—まことに王の栄華を捨て、森へと赴かれたのです。

Verse 21

त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥२१॥

あなたも、あの勇士ラーマもいないのに、どうして私たちは生きてゆけましょう――災いと悲嘆に打ちひしがれ、さらにカイケーイーに辱められて。

Verse 22

यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।सीतया सह सन्त्यक्ता स्साकमन्यं न हास्यति ॥२२॥

王も、ラーマも、強大なるラクシュマナも――シーターとともに――捨て去ったそのカイケーイーが、ほかに誰を捨てないというのでしょう。

Verse 23

ता बाष्पेण च संवीताश्शोकेन विपुलेन च ।व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः ॥२३॥

ラाघヴァの高貴なる后たちは、涙に包まれ、深い悲しみに呑まれて、喜びを失い身もだえしていた。

Verse 24

निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता ।पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥२४॥

大いなる魂の王を失ったアヨーディヤーは、もはや輝かなかった――月なき夜のように、夫に捨てられた女のように。

Verse 25

बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना ।शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम् ॥२५॥

人々は涙に乱れ、家々の女たちは「嗚呼、嗚呼」と嘆き、広場も通りも空しく、都はもはや昔のようには輝かなかった。

Verse 26

गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपे महीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च ।निवृत्तचारस्सहसा गतो रविः प्रवृत्तचारा रजनी ह्युपस्थिता ॥२६॥

人の主たる王が悲嘆のうちに天へと逝き、王妃たちが地に伏していると、太陽はまるで急にその行路を止めたかのように沈み去り、闇をさまよう者に都合のよい夜が忽然と訪れた。

Verse 27

ऋते तु पुत्राद्धहनं महीपतेर्नरोचयन्ते सुहृदस्समागताः ।इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन् वनिचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥२७॥

しかし王子が不在であったため、集まった友人たちは王の荼毘の火を起こすことに同意せず、思案ののち、思いもよらぬ姿となった王をその床に安置した。

Verse 28

गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाऽकुलमार्गचत्वरा ॥२८॥

その大いなる王を失って都は光を失った――太陽なき空のように、星々の群れを失った夜のように。通りと辻々には喉を詰まらせるすすり泣きが満ちた。

Verse 29

नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे ॥२९॥

神にも比すべき王が亡びると、都の男も女も群れをなして集まり、バラタの母を非難した。苦悩に打たれ、安らぎを得ることはなかった。