Sarga 62

Verse 1

एवं तु क्रुद्धया राजा राममात्रा सशोकया ।श्रावितः परुषं वाक्यं चिन्तयामास दुःखितः ॥१॥

かくして王は、ラーマの母が怒りと悲嘆のうちに放った辛辣な言葉を聞かされ、苦しみに沈んで思い悩んだ。

Verse 2

चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।अथ दीर्घीण कालेन संज्ञामाप परन्तपः ॥२॥

思い巡らしたのち、王は感覚が乱れて気を失った。やがて長い時を経て、その敵を屈する者はようやく意識を取り戻した。

Verse 3

स संज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णं च निश्श्वसन् ।कौसल्यां पार्श्वतो दृष्ट्वा पुन श्चिन्तामुपागमत् ॥३॥

意識を取り戻すや、彼は長く熱い息を吐いた。傍らにカウサリヤーを見て、再び不安な思いに沈んでいった。

Verse 4

तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्याभात्कर्म दुष्कृतम् ।यदनेन कृतं पूर्वमज्ञानाच्छब्दवेधिना ॥४॥

彼が思い巡らすうち、罪深き業がふと胸に閃いた――かつて無知ゆえに、音のみを頼りに矢を放ったあの行いである。

Verse 5

अमनास्तेन शोकेन रामशोकेन च प्रभुः ।द्वाभ्यामपि महाराज श्शोकाभ्यामन्वतप्यत ॥५॥

その悲しみとラーマの悲しみに心を砕かれ、威ある王は二つの憂いに同時に責められた――先の嘆きと、ラーマとの別離から生じた嘆きとに。

Verse 6

दह्यामान स्सशोकाभ्यां कौसल्यामाह भूपतिः ।वेपमानोऽञ्जलिं कृत्वा प्रसादार्थमवाङ्मुखः ॥६॥

二重の悲しみに焼かれた王は、震えつつ頭を垂れ、合掌してカウサリヤーに語りかけ、彼女の鎮まりと赦しを乞うた。

Verse 7

प्रसादये त्वां कौसल्ये रचितोऽयं मयाऽञ्जलिः ।वत्सला चानृशंसा च त्वं हि नित्यं परेष्वपि ॥७॥

カウサリヤーよ、どうかお慈悲を賜りたく、私はこの合掌を捧げて願い奉る。あなたは常に慈愛深く憐れみに満ち、たとえ逆らう者に対しても決して苛烈ではない。

Verse 8

भर्ता तु खलु नारीणां गुणवान्निर्गुणोऽपि वा ।धर्मं विमृशमानानां प्रत्यक्षं देवि दैवतम् ॥८॥

おお御方よ、ダルマを省みる女性にとって、夫は—徳ある者であれ徳なき者であれ—目に見える神として敬うべき存在です。

Verse 9

सा त्वं धर्मपरा नित्यं दृष्टलोक परावरा ।नार्हसे विप्रियं वक्तुं दुखिःताऽपि सुदुःखितम् ॥९॥

あなたは常にダルマに帰依し、世の高みと深みを見てこられた。ゆえに、たとえご自身が嘆きの中にあっても、さらに悲しみに打ち砕かれた方へ辛い言葉を投げるのはふさわしくありません。

Verse 10

तद्वाक्यं करुणं राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।कौसल्या व्यसृजद्बाष्पं प्रणालीव नवोदकम् ॥१०॥

王の哀れみ深い言葉を、みじめな嘆きのうちに語るのを聞いて、カウサリヤーは涙をあふれさせた。まるで樋が新しい雨水を注ぐように。

Verse 11

सा मूर्ध्निबध्वा रुदती राज्ञः पद्ममिवाञ्जलिम् ।सम्भ्रमादब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाणाक्षरं वचः ॥११॥

泣きながら彼女は、蓮華のような王の合掌を自らの頭上に戴いた。恐れと動揺にかられ、言葉は急ぎ、音節はたどたどしくこぼれた。

Verse 12

प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निपतितास्मि ते ।याचितास्मि हता देव क्षन्तव्याऽहं न हि त्वया ॥१२॥

どうかお慈悲を、我が君。頭を垂れて願い奉る。私はあなたの前に地に伏した。けれども、王よ、乞い願わねばならぬこと自体が私の傷である。まことに、あなたが赦すべき者は私ではない。

Verse 13

नैषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।उभयोर्लोकयोर्वीर पत्या या सम्साद्यते ॥१३॥

勇士よ、たとえ賢明で称賛に値する夫であっても、その夫に宥められねばならぬ女は、この世と彼の世のいずれにおいても真の安寧を得ない。

Verse 14

जानामि धर्मं धर्मज्ञ त्वां जाने सत्यवादिनम् ।पुत्रशोकार्तया तत्तु मया किमपि भाषितम् ॥१४॥

私はダルマを知っております、ダルマに通じたお方よ。あなたが真実を語る方であることも存じています。けれども、子を思う悲しみに打たれて、私は不適切な言葉を口にしてしまいました。

Verse 15

शोको नाशयते धैर्यं शोको नाशयते श्रुतम् ।शोको नाशयते सर्वं नास्ति शोकसमो रिपुः ॥१५॥

悲しみは忍耐を滅ぼし、悲しみは聖なる学びを滅ぼす。悲しみはすべてを滅ぼす――悲しみに等しい敵はない。

Verse 16

शक्य आपतित स्सोढुं प्रहारो रिपुहस्ततः ।सोढुंमापतितश्शोकस्सुसूक्ष्मोऽपि न शक्यते ॥१६॥

敵の手からの不意の一撃は耐えられる。だが、突然襲う悲しみは、いかに微かなものであっても耐えがたい。

Verse 17

धर्मज्ञा श्श्रुतिमन्तोऽपि छिन्नधर्मार्थसंशयाः ।यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥१७॥

勇士よ、たとえ修行者であっても――ダルマを知り、聖典に通じ、ダルマと世の善に関する疑いを断ち切った者でさえ――悲しみが心を覆えば迷いに沈む。

Verse 18

वनवासाय रामस्य पञ्चरात्रोऽद्य गण्यते ।य श्शोकहतहर्षायाः पञ्चवर्षोपमो मम ॥१८॥

今日でラーマの森住まいは第五夜となる。だが、悲しみに喜びを奪われた私には、この時が五年にも等しく感じられる。

Verse 19

तं हि चिन्तयमानाया श्शोकोऽयं हृदि वर्धते ।नदीनामिव वेगेन समुद्रसलिलं महत् ॥१९॥

彼のことを思い続けるほど、この悲しみは胸の内で増してゆく——諸川の奔流により大海の水が大きく満ちるように。

Verse 20

एवं हि कथयन्त्यास्तु कौसल्यायाश्शुभं वचः ।मन्दरश्मिरभूत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत ॥२०॥

カウサリヤーがそのやさしく吉祥なる言葉を語っているうちに、日の光は淡くなり、夜が訪れた。

Verse 21

तथा प्रसादितो वाक्यैर्देव्या कौसल्यया नृपः ।शोकेन च समाक्रान्तो निद्राया वशन्तोमेयिवान् ॥२१॥

こうして王は、王妃カウサリヤーの言葉に慰められたが、なお悲嘆に沈みつつ、まるで眠りの支配に入ってゆくかのようであった。