Sarga 19

Verse 1

तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम् ।श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥१॥

死にも等しく痛ましいその不快な言葉を聞いても、敵を討つラーマは少しも揺らがず、かえってカイケーイーにこう告げた。

Verse 2

एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः ।जटाजिनधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥२॥

「然らばそのとおりに。ここより森へ赴き、結髪し鹿皮をまとって住まい、王の誓いを守りましょう。」

Verse 3

इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः ।नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिन्दमः ॥३॥

それでも私は知りたい。なぜ敵を鎮める不屈の王は、以前のように私を迎えてくださらないのか。

Verse 4

मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः ।यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥४॥

「デーヴィよ、怒りにも嘆きにも身を委ねてはならぬ。汝の前に宣言する――我は樹皮の衣をまとい、髪を結い固めて森へ赴く。心安らかであれ。」

Verse 5

हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च ।नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥५॥

恩人にして師であり、感謝深き人にして王である父上に命じられるなら、ためらいなく父上の喜ばれることを行わずにいられようか。

Verse 6

अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहतीव मे ।स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥६॥

ただ一つ、我が心を痛め、焼くものがある。王自らが、バラタの即位の儀について私に直に告げなかったことだ。

Verse 7

अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान्धनानि च ।हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥७॥

誰に促されずとも、私は喜んで弟バラタのために、シーターも王国も財宝も、さらには愛しき命さえ差し出そう。

Verse 8

किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः ।तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥८॥

ましてや、我が父である王自らが命じ、しかも私はあなたの大切な願いのために誓いを守っているのだから。

Verse 9

तदाश्वासय हीमं त्वं किन्विदं यन्महीपतिः ।वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥९॥

ゆえに、彼を慰めよ。なぜ王は地に視線を落とし、涙をゆるやかにこぼしておられるのか。

Verse 10

गच्छन्तु चैवानयितुं दूताश्श्रीघ्रजवैर्हयैः ।भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥१०॥

王命により、今日ただちに、疾駆する馬に乗った使者たちを遣わし、母方の叔父の家からバラタを連れ戻させよ。

Verse 11

दण्डकारण्यमेषोऽहमितो गच्छामि सत्वरः ।अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥११॥

この私は、ただちにここを発ち、ダンダカの森へ赴きます。父君のお言葉を論じることなく、そこで十四年住まいましょう。

Verse 12

सा हृष्टा तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी ।प्रस्थानं श्रद्धधाना हि त्वरयामास राघवम् ॥१२॥

ラーマのその言葉を聞いて、カイケーイーは喜びに満ちた。出立が確実だと信じ、ラグハヴァに早く旅立つよう促した。

Verse 13

एवं भवतु यास्यन्ति दूता श्शीघ्रजवैर्हयैः ।भरतं मातुलकुलादुपावर्तयितुं नराः ॥१३॥

「そのとおりに。」使者たちは疾駆する馬に乗り、母方の叔父の家からバラタを連れ戻しに行くであろう。

Verse 14

तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम् ।राम तस्मादित श्शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥१४॥

あなたが森へ行くことを熱望しているので、遅らせるのは適切ではないと思う。ラーマよ、それゆえ今すぐここから森へ向かうべきである。

Verse 15

व्रीडान्वित स्स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते ।नैतत्किञ्चिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥१५॥

王は恥じて自らあなたに語りかけないが――それは何事でもない、人の中の最勝者よ。この憂いを捨てなさい。

Verse 16

यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादभित्वरन् ।पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥१६॥

ラーマよ、あなたがこの都を急いで出て森へ向かわぬかぎり、父君は沐浴もせず、食事さえなさらぬであろう。

Verse 17

धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः ।मूर्छितो न्यपतत्तस्मिन्पर्यङ्के हेमभूषिते ॥१७॥

王は「嗚呼、なんという災い！」と嘆息し、悲しみに沈みて気を失い、黄金に飾られたその寝台へと倒れ伏した。

Verse 18

रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः ।कशयेवाहतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥१८॥

ラーマは王を起こし、カイケーイーに促されて、鞭に駆られる馬のごとく、森へ急ぎ向かった。

Verse 19

तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम् ।श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥१९॥

その卑しき女の不快な言葉、恐るべき帰結を孕む言葉を聞いても、ラーマは心乱れず、カイケーイーに語りかけた。

Verse 20

नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे ।विद्धिमामृषिभिस्तुल्यं केवलं धर्ममास्थितम् ॥२०॥

「御方よ、私は財のためにこの世に留まろうとはいたしません。私を仙人（リシ）に等しき者と知りなさい。ひたすらダルマのみに立つのです。」

Verse 21

यदत्र भवतः किञ्चिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया ।प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥२१॥

ここで私にできること—たとえ最も小さなことでも—尊き父上をお喜ばせするためなら、あらゆる方法で必ず成し遂げます。たとえ命を捨てることになろうとも。

Verse 22

न ह्यतो धर्मचरणं किञ्चिदस्ति महत्तरम् ।यथा पितरिशुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥२२॥

まことに、父に仕え、その御言葉を実行することほど大いなるダルマの行いはありません。

Verse 23

अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम् ।वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥२३॥

尊き父上が自らお告げにならずとも、あなたの言葉により、私は今より十四年、人気なき森に住みましょう。

Verse 24

न नूनं मयि कैकयि किञ्चिदाशंससे गुणम् ।यद्राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥२४॥

まことに、カイケーイよ、あなたは私に少しの徳さえ認めておられぬのでしょう。あなたは私よりも強い権威を持ちながら、なおこのことを王に迫ったのですから。

Verse 25

यावन्मातरमाप्नच्छे सीतां चानुनयाम्यहम् ।ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद्वनम् ॥२५॥

母上に別れを告げ、シーターを慰め終えたなら、私は今日このままダンダカの広大な森へと旅立ちます。

Verse 26

भरतः पालयेद्राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा ।तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्म स्सनातनः ॥२६॥

バラタは国を治め、父王にふさわしく仕えよ。そなたもまたそのように行うべきである。これこそ永遠のダルマである。

Verse 27

स रामस्य वचश्श्रृत्वा भृशं दुःखहतः पिता ।शोकादशक्नुवन्वकतुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥२७॥

ラーマの言葉を聞くや、父王は激しい悲しみに打ちのめされ、嘆きのあまり言葉も出ず、大きな声で泣き叫んだ。

Verse 28

वन्दित्वा चरणौ रामो विसंज्ञस्य पितुस्तथा ।कैकेय्याश्चाप्यनार्यायाः निष्पपात महाद्युतिः ॥२८॥

光り輝くラーマは、気を失った父王の御足に礼拝し、また「卑しき者」と呼ばれるカイケーイーの御足にも礼拝して、去って行った。

Verse 29

स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम् ।निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥२९॥

ラーマは父王とカイケーイーの周りを恭しく右繞してから、その奥殿を出て、自らの友と善意の人々の一団を目にした。

Verse 30

तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह ।लक्ष्मणः परमक्कृध्दः स्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥३०॥

ラクシュマナ――スミトラーの喜びなる者――は後ろから従い、目には涙が満ち、胸には怒りが燃え上がっていた。

Verse 31

अभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम् ।शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥३१॥

ラーマは灌頂のために整えられた器を右繞して礼拝し、ついでゆるやかに立ち去ったが、眼差しはそこから離さず、静かに心を配っていた。

Verse 32

न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति ।लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षपा ॥३२॥

王国を失っても、その大いなる輝きは損なわれなかった。民に愛されるゆえに、その光彩はなお保たれた――冷ややかな光を放つ月の輝きを、夜が減じ得ぬように。

Verse 33

न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुन्धराम् ।सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥३३॥

森へ赴き大地（王権）を捨てようと決した者には、心の乱れは少しも見られなかった――まるで一切の世事を超越したかのように。

Verses 34-35

प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलङ्कृते ।विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥३४॥धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च ।प्रविवेशात्मवान्वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥३५॥

自制心あるラーマは、吉祥の傘と美しく飾られた払子を脇に置き、従者や戦車、市民たちを下がらせた。彼は悲しみを胸の内に秘め、感覚を制御して、母に不快な知らせを伝えるためにその居所へと入っていった。

Verse 36

सर्वोह्यभिजनश्श्रीमान् श्रीमतस्सत्यवादिनः ।नालक्षयत रामस्य किञ्चिदाकारमानने ॥३६॥

まことに、ラーマの周りの高貴にして光輝ある人々は、威厳に満ち真実を語るその人の顔に、わずかな変化すら見いだせなかった。

Verse 37

उचितं च महाबाहुर्नजहौहर्षमात्मनः ।शारद स्समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥३७॥

大いなる腕を持つラーマは、ふさわしい歓びを自ら捨てなかった。秋の月が光芒に満ちて、その輝きを失わぬがごとく。

Verse 38

वाचा मधुरया रामस्सर्वं सम्मानयञ्जनम् ।मातुस्समीपं धीरात्मा प्रविवेश महायशाः ॥३८॥

ラーマは甘美な言葉で人々をことごとく敬い、堅き心を持つ大いなる名声の人として、母の御前へと入っていった。

Verse 39

तं गुणैस्समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः ।सौमित्रिरनुवव्राज धारयन्दुःखमात्मजम् ॥३९॥

徳において兄に等しく、武勇もまた大いなるラクシュマナは、胸に生じた悲しみを抑えつつ、彼の後に従った。

Verse 40

प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदाऽन्वितं समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम् ।न चैव रामोऽत्रजगामविक्रियां सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥४०॥

大いなる歓喜に満ちて宮殿に入ったラーマは、己の目的に障りが生じたのを見た。されど友の者たちを憂えさせまいと、外には少しも変化を示さなかった。