Kāruṇya-stotra Phalaśruti; Dream-Darśana of Vāsudeva; Manifestation and Pratiṣṭhā of Jagannātha, Balabhadra (Ananta), and Subhadrā

Verse 1

वसुरुवाच । इत्थं स्तुतस्तदा तेन प्रसन्नो गरुडध्वजः । ददौ तस्मै तु सुभगे सकलं मनसेप्सितम् ॥ १ ॥

ヴァスは言った。「その時、彼にこのように讃えられて、ガルダの旗印を戴く主ヴィシュヌは歓喜し、その幸いなる者に、心の望むすべてを授け給うた。」

Verse 2

यः संपूज्य जगन्नाथं प्रत्यहं स्तौति मानवः । स्तोत्रेणानेन मतिमान्समोक्षं लभते ध्रुवम् ॥ २ ॥

正しくジャガンナータを礼拝し、日々この讃歌によって主を讃える者は、智慧ある人として、必ずやモークシャ（解脱）を得る。

Verse 3

त्रिसंध्यं यो जपेद्विद्वानिमं स्तोत्रवरं शुचिः । धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च लभते नरः ॥ ३ ॥

学識あり清浄なる者が、この最上の讃歌を一日に三度のサンディヤー（時の結び目）に誦するなら、ダルマ・アルタ・カーマ、そしてモークシャをも得る。

Verse 4

यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा समाहितः । स लोकं शाश्वतं विष्णोर्याति निर्द्ध्रूतकल्मषः ॥ ४ ॥

心を一つにしてこれを誦し、これを聴き、あるいは他者に誦させる者は、罪垢を払い去り、ヴィシュヌの永遠の世界へと至る。

Verse 5

धन्यं पापहरं चेदं भुक्तिमुक्तिप्रदं शिवम् । गुह्यं सुदुर्लभं पुण्यं न देयं यस्य कस्य चित् ॥ ५ ॥

この教え／儀礼は福徳に満ち、罪を滅し、吉祥にして世の享楽と解脱（モークシャ）とを授ける。秘奥にしてきわめて稀有、功徳深きゆえ、みだりに誰彼へ与えてはならない。

Verse 6

न नास्तिकाय मूर्खाय न कृतघ्नाय मानिने । न दुष्टमतये दद्यान्नाभक्ताय कदाचन ॥ ६ ॥

無神論者（ナースティカ）、愚者、恩知らず、驕慢な者には、聖なる教え／供養を与えてはならない。邪心を抱く者、バクティ（信愛）なき者にも、決して与えてはならない。

Verse 7

दातव्यं भक्तियुक्ताय गुणशीलान्विताय च । विष्णुभक्ताय शांताय श्रद्धानुष्ठानशीलिने ॥ ७ ॥

施しは、バクティを具え、徳と善き行いを備えた者に与えるべきである。すなわち、ヴィシュヌの信徒で、心静かに、シュラッダー（信）をもって修行に励む者に。

Verse 8

इदं समस्ताघविनाशहेतु कारुण्यसंज्ञं सुखमोक्षदं च । अशेषवांछाफलदं वरिष्ठ स्तोत्रं मयोक्तं पुरुषोत्तमस्य ॥ ८ ॥

これは私が説き明かした、プルショーत्तマへの最勝の讃歌であり、「カーરુṇ્ય（慈悲の讃歌）」と名づけられる。あらゆる罪を滅する因となり、安楽と解脱を授け、望む果報を余すところなく与える。

Verse 9

ये तं सुसूक्ष्मं विमलांम्बराभं ध्यायंति नित्यं पुरुषं पुराणम् । ते मुक्तिभाजः प्रविशंति विष्णुं मन्त्रैर्यथाज्यं हुतमध्वराग्नौ ॥ ९ ॥

きわめて微妙にして清浄無垢、天の色に輝く太古のプルシャを、常に観想する者たち—彼らは解脱に与り、ヴィシュヌへと入る。まるでマントラとともに供えられたギーが、祭火に受け入れられるように。

Verse 10

एकः स देवो भवदुःखहंता परः परेषां न ततोऽस्ति चान्यः । स्रष्टा स पाता सकलांतकर्ता विष्णुः समश्चाखिलसारभूतः ॥ १० ॥

ただ御一柱こそが衆生の憂いを滅する神であり、至高をも超える至高—その上に他はない。御一柱は創造者、護持者、そして万有を終極へ導く者である。すべてに偏りなきそのヴィシュヌこそ、万物の精髄である。

Verse 11

किं विद्यया किं सुगुणैश्च तेषां यज्ञैश्च दानैश्च तपोभिरुग्रैः । येषां न भक्तिर्भवतीह कृष्णे जगद्गुरौ मोक्षसुखप्रदे च ॥ ११ ॥

学識や善き資質が何になろう。祭祀や布施、苛烈な苦行が何になろう。この世において、宇宙の師にして解脱の歓喜を授けるクリシュナへのバクティがないならば。

Verse 12

लोके स धन्यः स शुचिः स विद्वान्स एव वक्ता स च धर्मशीलः । ज्ञाता स दाता स च सत्यवक्ता यस्यास्ति भक्तिः पुरुषोत्तमाख्ये ॥ १२ ॥

この世において、プルショーत्तマと称される御方へのバクティを具える人こそ、まことに福徳ある者である。清らかで学識あり、言葉は麗しく、ダルマに生き、知り、施し、真実を語る。

Verse 13

स्तुत्वैवं ब्रह्मतनयः प्रणम्य च सनातनम् । वासुदेवं जगन्नाथं सर्वकामफलप्रदम् ॥ १३ ॥

かくしてブラフマーの子は、永遠なる御方に讃歌を捧げ、伏して礼拝した。すなわち、ヴァースデーヴァ、宇宙の主、あらゆる願いの果を授ける御方に。そしてさらに歩みを進めた。

Verse 14

चिंताविष्टो महीपालः कुशानास्तीर्य भूतले । वस्त्रं च तन्मना भूत्वा सुष्वाप धरणीतले ॥ १४ ॥

憂いに沈む王は、地にクシャ草を敷き、その上に布を置いた。心をそこに定め、彼は大地に身を横たえ、やがて眠りに落ちた。

Verse 15

कथं प्रत्यक्षमभ्येति देवदेवो जनार्दनः । मम चिंताहरो देवः कदासाविति चिंतयन् ॥ १५ ॥

彼は繰り返し思った。「いかにして देवदेव（神々の神）ジャナールダナは、直に我が前に現れ給うのか。わが憂いを除くその主は、いつ顕れ給うのか」と。

Verse 16

सुप्तस्य तस्य नृपतेर्वासुदेवो जगद्गुरुः । आत्मानं दर्शयामास स्वप्ने तस्मै च चक्रधृक् ॥ १६ ॥

その王が眠っているとき、ヴァースデーヴァ—世界の師にして円盤（チャクラ）を持つ御方—は、夢のうちに自らの御姿を彼に示された。

Verse 17

स ददर्श च तं स्वप्नेदेवदेवं जगत्पतिम् । शंखचक्रधरं शांतं गदापद्माग्रपाणिनम् ॥ १७ ॥

そして彼は夢において拝した—神々の神、宇宙の主を。御方は静謐にして、法螺貝と円盤を持ち、前の御手に棍棒と蓮華を執られていた。

Verse 18

शार्ङ्गवाणासियुक्तं च ज्वलत्तेजोग्रमंडलम् । युगांतादित्यवर्णाभं नीलवैडूर्यसन्निभम् ॥ १८ ॥

御方はシャールンガの弓と矢、そして剣を具え、燃え立つ猛き光輪を放たれる。劫末（ユガーンタ）の太陽のごとく輝き、深青のヴァイドゥーリヤ宝に似ていた。

Verse 19

सुपर्णपृष्ठमासीनं षोडशार्द्धभुजं विभुम् । स चासौ प्राब्रवीद्वीक्ष्य साधु राजन्महामते ॥ १९ ॥

ガルダの背に坐すは遍満の主、八臂の大いなる御方。彼を見て仰せられた。「善きかな、王よ、汝は大いなる慧を具す」と。

Verse 20

क्रतुनानेन दिव्येन तथा भक्त्या च श्रद्धया । तुष्टोऽस्मि ते महीपाल वृथा किमनुशोचसि ॥ २० ॥

この神聖なる供犠と、汝のバクティと信（シュラッダー）によって、われは汝に満足した、王よ。なにゆえ徒らに嘆くのか。

Verse 21

यदत्र प्रतिमा राजन्राजपूज्या सनातनी । यथा तां प्राप्नुया भूप तदुपायं ब्रवीमि ते ॥ २१ ॥

王よ、ここにあるプラティマー（聖像）は古来よりのもので、王者の礼拝にふさわしい永遠の尊像である。地の支配者よ、それを得る手立てを汝に告げよう。

Verse 22

गतायामद्य शर्वर्यां निर्मले भास्करोदये । सागरस्य जलस्यांते नानाद्रुमविभूषिते ॥ २२ ॥

夜が明け、澄みわたる空に太陽が昇ると、（彼らは）大海の水際の端へと至った——そこはさまざまな樹木により荘厳されていた。

Verse 23

जलं तथैव वेलायां दृश्यते यत्र वै महत् । लवणस्योदधे राजंस्तरंगैः समभिप्लुतम् ॥ २३ ॥

王よ、そこでも汀には広大な水のひろがりが見える——それは塩の大海であり、波濤に満ち、波に覆われている。

Verse 24

कूलालंबी महावृक्षः स्थितः स्थलजलेषु च । वेलाभिर्हन्यमानश्च न चासौ कंपते ध्रुवः ॥ २४ ॥

岸に根を張る大樹のごとく、陸と水の交わるところに立ち——波に幾度となく打たれても、なお揺らがず、確乎として不動である。

Verse 25

हस्तेन पुर्शुमादाय ऊर्मेरंतस्ततो व्रज । एकाकी विहरन्राजन्यं त्वं पश्यसि पादपम् ॥ २५ ॥

その男の手を取り、そこから波のただ中へ進め。ひとりさまよう、ああクシャトリヤよ、汝は一本の樹を目にするであろう。

Verse 26

इदं चिह्नं समालोक्य च्छेदयत्वमशंकितः । शात्यमानं तु तं वृक्षं प्रांशुमद्भुतदर्शनम् ॥ २६ ॥

このしるしを見たなら、ためらうことなく切り倒せ。あの天を衝く樹は、驚くべき姿をたたえ、まさに裂けつつあった。

Verse 27

दृष्ट्वा तेनैव संचिंत्य तदा भूपाल दर्शनम् । कुरु तत्प्रतिमां दिव्यां जहिचिंतां विमोहिनीम् ॥ २७ ॥

それを見たなら、同じように王の御姿の顕現を観想せよ。彼の神聖なる像を造り、心を惑わす迷妄の憂いを捨て去れ。

Verse 28

एवमुक्त्वा महाभागो जगामादर्शनं हरिः । स चापि स्वप्नमालक्ष्य परं विस्मयमागतः ॥ २८ ॥

かく語り終えると、福徳具足の主ハリは姿を消した。彼もまた、それが夢であったと悟り、深い驚嘆に包まれた。

Verse 29

तां निशां समुदीक्षन्स ततस्तद्गतमानसः । व्याहरन्वैष्णवान्मन्त्रान्सूक्तं चैव तदात्मकम् ॥ २९ ॥

その夜を見つめ、心をそこに没入させて、彼はヴァイシュナヴァの真言と、同じ本質をもつ讃歌とを唱えた。

Verse 30

प्रभातायां रजन्यां तु तद्गतोऽनन्यमानसः । स स्नात्वा सागरे सम्यग्यथावद्विधिना ततः ॥ ३० ॥

夜がまだ明けきらぬ暁、彼は心を他に逸らさずその地へ赴いた。ついで定められた作法のとおり、海にて正しく沐浴した。

Verse 31

दत्वा दानं तु विप्रेभ्यो ग्रामांश्च नगराणि च । कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म जगाम स नृपोत्तमः ॥ ३१ ॥

彼はバラモンたちに布施を与え、村々や町々さえも施した。さらに定められた午前の儀礼を修めてのち、最勝の王は出立した。

Verse 32

न रथो न पदातिश्च न गजो न च सारथिः । एकाकी स महावेलां प्रविवेश महीपतिः ॥ ३२ ॥

戦車もなく、歩兵もなく、象もなく、御者すらいない。王はただ独り、大いなる海辺へと入っていった。

Verse 33

तं ददर्श महावृक्षं तेजस्वंतं महाद्रुमम् । महांतकं महारोहं पुण्यं विफलमेव च ॥ ३३ ॥

彼はその大樹を見た。光を放ち、巨木として威容を備え、枝葉は広く張り、高くそびえる。まことに聖なるものだが、実を結ばなかった。

Verse 34

महोत्सवं महाकायं प्रसुप्तं च जलांतिके । सांद्रमांजिष्ठवर्णाभं नाम जातिविवर्जितम् ॥ ३४ ॥

それは大祭のごとく広大で、巨体をなし、水際に眠るように横たわっていた。濃い茜の赤に輝き、名もなく、カーストの標もなかった。

Verse 35

नरनाथस्तथा विष्णोर्द्रुमं दृष्ट्वा मुदान्वितः । पर्शुना शातयामास शितेन च दृढेन च ॥ ३५ ॥

そのとき人々の王は、ヴィシュヌの樹を見て歓喜に満ち、鋭く堅い斧でそれを切り倒した。

Verse 36

द्वैधीभूता मतिस्तत्र बभूवेंद्रसखस्य च । निरीक्षमाणे काष्ठे तु बभूवाद्भुतदर्शनम् ॥ ३६ ॥

そこではインドラの友の心が疑いによって二つに裂け、木片を凝視していると、驚くべき幻視が現れた。

Verse 37

विश्वकर्मा च विष्णुश्च विप्ररूपधरावुभौ । आजग्मतुर्महात्मानौ तथा तुल्याग्रजन्मनौ ॥ ३७ ॥

ヴィシュヴァカルマンとヴィシュヌという二人の大いなる魂は、ともにバラモンの姿をとってそこへ来臨し、その高貴な生まれも等しかった。

Verse 38

ज्वलमानौ सुतेजोभिर्दिव्यस्रग्गंधलेपनौ । अथ तौ तं समासाद्य नृपमिंद्रिसखं तदा ॥ ३८ ॥

二人は自らの光輝に燃え、天上の花鬘と芳香、香油をまとい、そのとき王インドリー・サカのもとへ近づいた。

Verse 39

तावब्रूतां महाराज त्वं किमत्र करिष्यसि । किमयं ते महाबाहो शातितश्च वनस्पतिः ॥ ३९ ॥

すると二人は言った。「大王よ、ここで何をなさるのか。強き腕の御方よ、なぜこの樹はあなたのために切り倒されたのか。」

Verse 40

असहायो महादुर्गे निर्जने गहने वने । महासिंधुतटे चैव शातितो वै महाद्रुमः ॥ ४० ॥

助けなく独り、危うく人影なき深い密林においても、また大海の岸辺においてさえ、巨木はまことに伐り倒される。

Verse 41

तयोः श्रुत्वा वचः सुभ्रु स तु राजा मुदान्वितः । बभाषे वचनान्याभ्यां मृदूनि मधुराणि च ॥ ४१ ॥

おお、美しき眉の御方よ。彼ら二人の言葉を聞いて、王は歓喜に満ち、柔らかく甘美な言葉で彼らに語り返した。

Verse 42

दृष्ट्वा तौ ब्राह्मणौ तत्र चंद्रसूर्याविवागतौ । नमस्कृत्य जगन्नाथाववाङ्मुखमवस्थितः ॥ ४२ ॥

そこに月と太陽のごとく到来した二人のブラーフマナを見て、彼は宇宙の主ジャガンナータに恭しく礼拝し、顔を伏せて謙虚に立った。

Verse 43

देव देवमनाद्यंतममेयं जगतः पतिम् । आराधितुं वै प्रतिमां करोमीति मतिर्मम ॥ ४३ ॥

「神々の神、始まりなく終わりなく、量り知れぬ宇宙の主を礼拝するために、我が心は定めた。『まことに、御供養のためのプラティマー（聖像）を造ろう』と。」

Verse 44

अहं स देवदेवेन परमेण महात्मना । स्वप्नाते च समुद्दिष्टो भवद्भ्यां श्रावितो मया ॥ ४४ ॥

私はまさにその者である。夢の終わりに、至高の神々の主、偉大なるマハートマンが汝ら二人に示された者がこの私であり、また汝ら二人の語りによって、私はその事を聞き知ったのだ。

Verse 45

यज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा देवेन्द्रप्रतिमस्य च । प्रहस्य तस्मै विश्वेशस्तुष्टो वचनमब्रवीत् ॥ ४५ ॥

インドラにも比すべき輝きをもつヤジュニャの言葉を聞き、宇宙の主は満悦して微笑み、彼に向かって語り始めた。

Verse 46

साधु साधु महीपाल यदेतन्मन उत्तमम् । संसारसागरे घोरे कंदलीदलसन्निभे ॥ ४६ ॥

「善い、善いぞ、地を治める王よ。そなたのこの高き志はまことに勝れている。恐るべき輪廻の大海にあって、命は芭蕉の葉のように儚いのだ。」

Verse 47

निःसारे दुःखबहुले कामक्रोधसमाकुले । इंद्रियावर्तकलिले दुस्तरे लोमहर्षणे ॥ ४७ ॥

この世は—恒久の実体なく、苦しみに満ち、欲と怒りにかき乱され、諸根の渦に濁り、渡り難く、恐ろしくして身の毛もよだつ—

Verse 48

नानाव्याधिशतावर्ते चलबुद्बुदसन्निभे । यतस्ते मतिरुत्पन्ना विष्णोराराधनाय वै ॥ ४८ ॥

百種の病の渦の中で、命は震える泡のように定まらぬ。しかるにそなたには、主ヴィシュヌを礼拝せんとの決意が起こった。ゆえにまことに吉祥である。

Verse 49

धन्यस्त्वं नृपशार्दूल गुणैः सर्वैरलंकृतः । सप्रजा धरणी धन्या सशैलवनपत्तना ॥ ४९ ॥

王たちの中の虎よ、そなたはあらゆる徳に飾られ、まことに祝福されている。民とともにこの大地もまた祝福され、山々も森も都々も皆しかり。

Verse 50

सपुरग्रामनगरा चतुर्वणैरलंकृता । यत्र त्वं नृपशार्दूल प्रजापालयिता प्रभुः ॥ ५० ॥

町や村や都によって飾られ、四つのヴァルナの在りて荘厳なるその地にて――おお王の中の虎よ、汝は民を守護する主権の君として治めるであろう。

Verse 51

एह्येहि त्वं महाभाग द्रुमेऽस्मिन्सुखशीतले । आवाभ्यां सह तिष्ठ त्वं कथाभिर्द्धर्मसंश्रितः ॥ ५१ ॥

来たれ、来たれ、幸いなる御方よ――この安らかで涼しき木の下に我らと共に留まれ。われら二人とここに住し、聖なる語らいによってダルマに帰依せよ。

Verse 52

अयं तव सहायार्थमागतः शिल्पिनां वरः । विश्वकर्मसमः साक्षान्निपुणः सर्वकर्मसु ॥ ५२ ॥

これは汝を助けんがために来たる工匠の第一人者――まことにヴィシュヴァカルマンその人に等しく、あらゆる業に巧みなる者なり。

Verse 53

मयोद्दिष्टां तु प्रतिमां करोत्येष तटं त्यज । श्रुत्वैवं वचनं तस्य तदा राजा द्विजन्मनः ॥ ५३ ॥

「彼は我が示したとおりに御像を造っておる。ゆえにこの岸を離れよ。」その両生の聖者の言葉を聞き、王はそのとおりに行った。

Verse 54

सागरस्य तटं त्यक्त्वा गत्वा तस्य समीपतः । तस्थौ स नृपतिश्रेष्ठो वृक्षच्छायां सुशीतलाम् ॥ ५४ ॥

海辺を離れて近くへ赴き、かの最上の王は、心地よく涼しき木陰に立ち留まった。

Verse 55

ततस्तस्मै स विश्वात्मा तदाकारां तदाकृतिम् । शिल्पिमुख्याय विधिजे कुरुष्वेत्यभ्यभाषत ॥ ५५ ॥

そのとき宇宙の自己（ヴィシュヴァートマン）は、法（ヴィディ）より生まれ、工匠の第一である梵天に告げた。「まさにその形、その姿のままに造れ。」

Verse 56

कृष्णरूपं परं शांतं पद्मपत्रायतेक्षणम् । श्रीवत्सकौस्तुभधरं शंखचक्रगदाधरम् ॥ ५६ ॥

私は至上主を、クリシュナの御姿として観想する——この上なく寂静にして、蓮の花弁のごとき眼を持ち、胸にシュリーヴァツァの印とカウストゥバ宝珠を戴き、法螺貝・円盤・棍棒を執り給う。

Verse 57

गौरं गोक्षीरवर्णाभे द्वितीयं स्वस्तिकांकितम् । लांगलास्त्रधरं देवमनंताख्यं महाबलम् ॥ ५७ ॥

第二の神相は、牛乳の色のごとく白く輝き、スヴァスティカの印を帯び、鋤（すき）を武器として執る。大いなる力を具えたその神は「アナンタ」と称される。

Verse 58

देवदानवगंधर्वयक्षविद्याधरोरगैः । न विज्ञातो हि तस्यांतस्तेनानंत इति स्मृतः ॥ ५८ ॥

まことに、神々・阿修羅・ガンダルヴァ・ヤクシャ・ヴィディヤーダラ・ナーガでさえ、その限界を知り得ない。ゆえに彼は「アナンタ（無尽）」と憶念される。

Verse 59

भगिनीं वासुदेवस्य रुक्मवर्णां सुशोभनाम् । तृतीयां वै सुभद्रां च सर्वलक्षणलक्षिताम् ॥ ५९ ॥

また（彼は）ヴァースデーヴァの妹を見た。黄金の色に輝き、麗しく光り映える者である。さらに第三としてスバドラ—あらゆる吉祥の相を具えた御方—をも見た。

Verse 60

श्रुत्वैतद्वचनं तस्य विश्वकर्मा सुकर्मकृत् । तत्क्षणात्कारयामास प्रतिमाः शुभलक्षणाः ॥ ६० ॥

その言葉を聞くや、妙なる業に熟達した工匠ヴィシュヴァカルマンは、ただちに吉祥の相を具えた聖像を造らせた。

Verse 61

कुण्डलाभ्यां विचित्राभ्यां कर्णाभ्यां सुविराजिताः । चक्रलांगलविन्यासहताभ्यां भानुसंमताः ॥ ६१ ॥

妙なる耳飾りにより両耳は燦然と輝き、さらに円盤（チャクラ）と鋤（犂）の打痕と印が刻まれていたため、太陽神に認められたものと知られた。

Verse 62

प्रथमं शुक्लवर्णानां शारदेंदुसमप्रभम् । सुरक्ताक्षं महाकायं फटाविकटमस्तकम् ॥ ६२ ॥

第一の御姿は白色にして秋の月のごとく輝き、眼は濃く赤く、身は巨大、頭は畏るべく、広く張ったフードを冠のように戴いていた。

Verse 63

नीलांबरधरं चोग्रं बलमद्भुतकुंडलम् । महाहलधरं दिव्यं महामुसलधारिणम् ॥ ६३ ॥

青衣をまとい、猛々しく畏怖を起こさせ、驚くべき力と妙なる耳飾りを具える。神々しく大鋤を携え、また大いなる棍棒（ムサラ）を執っていた。

Verse 64

द्वितीयं पुंडरीकाक्षं नीलजीमृतसन्निभम् । अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्रायतेक्षणम् ॥ ६४ ॥

第二はプンダリーカークシャ、蓮華の眼をもつ御方。雨雲のごとく深く暗く、アタスィーの花のように輝き、蓮の花弁のように長い眼を具える。

Verse 65

श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्पीतवाससमच्युतम् । चक्रकम्बुकरं दिव्यं सर्वपापहरं हरिम् ॥ ६५ ॥

私は、胸にシュリーヴァツァ（Śrīvatsa）の印を戴き、黄衣に輝き、手にチャクラとシャンカを持つ、不落の主アチュタなるハリを礼拝する。神聖にして、あらゆる罪を滅する御方。

Verse 66

तृतीयां स्वर्णवर्णाभां पद्मपत्रायतेक्षणाम् । विचित्रवस्त्रसंछन्नां हारकेयूरभूषिताम् ॥ ६६ ॥

第三の乙女は黄金のごとく輝く肌をもち、眼は蓮華の花弁のように長かった。彼女は華麗な彩りの衣に包まれ、首飾りと腕輪で飾られていた。

Verse 67

विचित्राभरणोपेतां रत्नमालावलंबिताम् । पीनोन्नतकुचां रम्यां विश्वकर्मा विनिर्ममे ॥ ६७ ॥

ヴィシュヴァカルマン（Viśvakarmā）は、驚くべき装身具をまとい、宝玉の花環を垂らした、愛らしい美女として彼女を造り上げた。胸は豊かにして高く、まことに艶やかであった。

Verse 68

स तु राजाद्भुतं दृष्ट्वा क्षणेनैकेन निर्मिताः । दिव्यवस्त्रयुगाच्छन्ना नानारत्नैरलंकृताः ॥ ६८ ॥

しかし王は、その驚異—ただ一瞬にして造り出されたもの—を見て、彼女らが天上の衣を二枚一組でまとい、さまざまな宝玉で飾られているのを目の当たりにした。

Verse 69

सर्वलक्षणसंपन्नाः प्रतिमाः सुमनोहराः । विस्मयं परमं गत्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ६९ ॥

あらゆる吉祥の相を具え、ことのほか人心を惹きつけるその像を見て、王は最大の驚嘆に満たされ、次の言葉を述べた。

Verse 70

किं देवौ समनुप्राप्तौ द्विजरूपधरावुभौ । द्वावप्यद्भुतकर्माणौ देववृत्तौ त्वमानुषौ ॥ ७० ॥

「これはいかなることか——梵行者（ブラーフマナ）の姿を取った二柱の神がここに来られたのか。両者は驚異の業を成し、その振る舞いは神々しく、しかも人のごとく現れている。」

Verse 71

देवौ वा मानुषौ वापि यक्षविद्याधरौ वरौ । किंवा ब्रह्महृषीकेशौ वसुरुद्रावुताश्विनौ ॥ ७१ ॥

「二柱の神であれ、二人の人であれ、あるいはヤクシャとヴィディヤーダラのような勝れた二者であれ、または梵天とフリシーケーシャ（ヴィシュヌ）であれ、ヴァスたちとルドラたちであれ、アシュヴィン双神であれ——（いずれにせよ、かくも崇高な名で称えられる方々である）。」

Verse 72

न वेद्मि सत्यवद्भावौ मायरूपेण संस्थितौ । युवां गतोऽस्मि शरणमात्मानं वदतं मम ॥ ७२ ॥

「お二方の真実の本性が私には分かりません。あなたがたはマーヤーによって織りなされた姿に住しておられるからです。私はお二方に帰依して参りました——どうか、真にいかなる御方かお告げください。」

Verse 73

द्विज उवाच । नाहं देवो न यक्षो वा न दैत्यो न च देवराट् । न ब्रह्मा न च रुद्रोऽहं विद्धि मां पुरुषोत्तमम् ॥ ७३ ॥

梵行者は言った。「我は神でもなく、ヤクシャでもない。ダイティヤでもなく、神々の王でもない。我は梵天でもなく、ルドラでもない——我をプルショーत्तマ（至上の人格）と知れ。」

Verse 74

आर्तिघ्नं सर्वलोकानामनंतबलपौरुषम् । अर्चनीयो हि भूतानामंतो यस्य न विद्यते ॥ ७४ ॥

あらゆる世界の苦悩を滅し、無限の力と勇威を具える御方——万有が礼拝すべきはただその御方のみ。御方には終わりが見いだされないからである。

Verse 75

पठ्यते सर्वशास्त्रेषु वेदांतेषु निगद्यते । यदुक्त ध्यानगम्यं च वासुदेवेति योगिभिः ॥ ७५ ॥

あらゆるシャーストラに読誦され、ヴェーダーンタにも宣言される――ヨーギーたちが「禅観（ディヤーナ）によって到達し得る」と説くものは、ほかならぬヴァースデーヴァである。

Verse 76

अहमेव स्वयं ब्रह्मा अहं विष्णुः शिवो ह्यहम् । इद्रोऽहं देवराजश्च जगत्संयमनो यमः ॥ ७६ ॥

われこそ自らブラフマー、われはヴィシュヌ、まことにわれはシヴァである。われは神々の王インドラであり、また世界を制し統べるヤマでもある。

Verse 77

पृथिव्यादीनि भूतानि त्रेताग्निर्हुतभुग्यथा । वरुणोऽपांपतिश्चाह धरित्री च महीधराः ॥ ७७ ॥

聖なるトレーターの火が供物を受けて食するように、地をはじめとする諸存在もまた支えられている。ヴァルナは水の主と称され、地はダーリトリー、またマヒーダラーとも呼ばれる。

Verse 78

यत्किंचिद्वाङ्मयं लोके जगत्स्थावरजंगमम् । विश्वरूपं च मां विद्धि मत्तोऽन्यन्नास्ति किचन ॥ ७८ ॥

世にある言葉と文（ことばのかたち）すべて、また不動と動なる宇宙の一切を、わが宇宙身（ヴィシュヴァルーパ）として知れ。われ以外に何ものもない。

Verse 79

प्रीतोऽहं ते नृपश्रेष्ठ वरं वरय सुव्रत । यदिष्टं तत्प्रयच्छामि हृदि यत्ते व्यवस्थितम् ॥ ७९ ॥

われは汝を喜ぶ、王の中の最勝者よ。善き誓願を保つ者よ、望む恩寵を選べ。汝の心に堅く定まる願いのままに、われは授けよう。

Verse 80

मद्दर्शनमपुण्यानां स्वप्नांतेऽपि न जायते । त्वं पुनर्द्दढभक्तित्वात्प्रत्यक्षं दृष्टवानसि ॥ ८० ॥

功徳なき者には、夢の終わりにさえ我が दर्शन（見神）は起こらぬ。だが汝は、堅固なるバクティゆえに、我を直に、面と向かって見たのである。

Verse 81

श्रुत्वैवं वासुदेवस्य वचनं तस्य मोहिनि । रोमांचिततनुर्भूत्वा इदं स्तोत्रं जगौ नृपः ॥ ८१ ॥

おおモーヒニーよ。かくしてヴァースデーヴァの御言葉を聞いた王は、バクティの歓喜に身を震わせ、毛が逆立ちながら、この讃歌を歌い上げた。

Verse 82

राजोवाच । श्रियःकांत नमस्तेऽस्तु श्रीपते पीतवाससे । श्रीदश्रीश श्रीनिवास नमस्ते श्रीनिकेतन ॥ ८२ ॥

王は言った。「シュリー（ラクシュミー）の愛しき御方よ、あなたに礼拝いたします。シュリーパティ、黄衣をまとう御方よ、あなたに礼拝いたします。繁栄を授ける御方、繁栄の主、シュリーニヴァーサよ——シュリーの住処シュリーニケータナよ、あなたに礼拝いたします。」

Verse 83

आद्यं पुरुषमीशानं सर्वेशं सर्वशं सर्वतोमुखम् । निष्कलं परमं देवं प्रणतोऽस्मि सनादनम् ॥ ८३ ॥

我は、原初のプルシャ—主にして万有の主宰、遍満し、あらゆる方角に面する御方—にひれ伏して礼拝する。分け隔てなき至上の神、永遠なるサナータナに帰依し奉る。

Verse 84

शब्दातीतं गुणातीतं भावाभावविवर्जितम् । निर्लेपं निर्गुणं सूक्ष्मं सर्वज्ञं सर्वभावनम् ॥ ८४ ॥

御方は音声を超え、グナを超え、有と無のいずれをも離れる。汚れに触れず、属性なく、きわめて微妙にして全知、そして万有の内なる促し手、あらゆる存在相の根源である。

Verse 85

शंशचक्रधरं देवं गदामुसलधारिणम् । नमस्ये वरदं देवं नीलोत्पलदलच्छविम् ॥ ८५ ॥

法螺と円盤を携え、棍棒と杵を執る、施願の主なる神に礼拝します。青蓮華の花弁のごとき光輝を放つ御方に。

Verse 86

नागपर्यंकशयनं क्षीरोदार्णववासिनम् । नमस्येऽहं हृषीकेशं सर्वपापहरं हरिम् ॥ ८६ ॥

蛇の寝台に横たわり、乳海に住まうハリ、フリシーケーシャ——一切の罪を除き去る御方に礼拝します。

Verse 87

पुनस्त्वां देवदेवेश नमस्ये वरदं विभुम् । सर्वलोकेश्वरं विष्णुं मोक्षकारणमव्ययम् ॥ ८७ ॥

重ねてあなたに礼拝します、神々の主よ、施願の大いなる遍在者よ。万界の主ヴィシュヌ、不滅にして解脱の因なる御方に。

Verse 88

एवं स्तुत्वा तु तं देवं प्रणिपत्य कृतांजलिः । उवाच प्रणतो भूत्वा निपत्य वसुधातले ॥ ८८ ॥

かくしてその神なる主を讃え終えると、合掌してひれ伏し、さらに謙って、地に平伏したまま再び言葉を述べた。

Verse 89

प्रीतोऽसि यदि मे नाथ वृणोमि वरमुत्तमम् । देवाः सुराः सगंधर्वा यक्षरक्षोमहोरगाः ॥ ८९ ॥

もし私に御満悦くださるなら、主よ、私は最上の願いを選びます。諸天と天界の衆、さらにガンダルヴァ、ヤクシャ、ラークシャサ、そして大いなる蛇族までも、この御恩寵に与らせてください。

Verse 90

सिद्धविद्याधराः साध्याः किन्नरा गुह्यकास्तथा । ऋषयो ये महाभागा नानाशास्त्रविशारदाः ॥ ९० ॥

そこには、シッダとヴィディヤーダラ、サーディヤ、キンナラ、グヒヤカもまた集い、さらに多くのシャーストラに通暁した福徳深き大聖仙たちが集結している。

Verse 91

प्रव्रज्यायोगयुक्ताश्च वेदतत्त्वानुचिंतकाः । मोक्षमार्गविदो येऽन्ये ध्यांयति परमं पदम् ॥ ९१ ॥

出家のヨーガに結ばれ、ヴェーダの真義を常に観想し、解脱の道を知る他の人々もまた、至上の境地・最高の住処（パラマ・パダ）を瞑想する。

Verse 92

निर्मलं निर्गुणं शांतं यत्पश्यंति मनीषिणः । तत्पदं गंतुमिच्छामि प्रसादात्ते सुदुर्लभम् ॥ ९२ ॥

賢者が見つめるその境地—清浄にして、あらゆるグナを超え、寂静なるもの—を、あなたの恩寵なくしては得難きゆえ、私はその御慈悲により到達したい。

Verse 93

श्रीभगवानुवाच । सर्वं भवतु भद्रं ते यथेष्टं सर्वमाप्नुहि । भविष्यति यथाकामं मत्प्रसादान्न संशयः ॥ ९३ ॥

至福なる主は仰せになった。「汝に一切の吉祥あれ。望むままにすべてを得よ。我が恩寵により、汝の願いのとおり成就する—疑いはない。」

Verse 94

दश वर्षसहस्राणि तथा नव शतानि च । अविच्छिन्नं महाराज्यं कुरु त्वं नृपसत्तम ॥ ९४ ॥

一万年、さらに九百年を加えて—おお、王の中の最勝者よ—途切れることなき大いなる王権を打ち立てよ。

Verse 95

प्रपद्य परमं दिव्यं दुर्लभं यत्सुरासुरैः । पूर्णं मनोरथं शांतं गुह्यमव्यक्तमव्ययम् ॥ ९५ ॥

神々や阿修羅でさえ得難い、至高にして神聖なる実在に帰依すれば、あらゆる願いは満たされる。すなわち、寂静にして秘奥、未顕現にして不滅なる至上者である。

Verse 96

परात्परतरं सूक्ष्मं निर्लेपं निर्गुण ध्रुवम् । चिंताशोकविनिर्मुक्तं क्रियाकारणवर्जितम् ॥ ९६ ॥

最上をも超え、きわめて微細で、汚れに染まらず、属性を離れ、揺るがず不変である。憂いと悲しみを離れ、行為と因果のはたらきを欠く—それが知るべき至上の実在である。

Verse 97

तदहं दर्शयिष्यामि विज्ञेयाख्यं परं पदम् । संप्राप्य परमानंदं प्राप्स्यसे परमां गतिम् ॥ ९७ ॥

「真に悟るべきもの」と称される至上の境地を、わたしは汝に示そう。至上の歓喜を得て、汝は至上の帰趣に到るであろう。

Verse 98

कीर्तिश्च तव राजेंद्र भवत्वत्र महीतले । यावद्धरा नभो यावद्यावच्चंद्रार्कतारकाः ॥ ९८ ॥

王よ、汝の名声がこの地上にとこしえにあれ。大地と天空が存し、月と日と星々があるかぎり。

Verse 99

यावत्समुद्राः सप्तैव यावन्मेर्व्वादिपर्वताः । तिष्ठंति दिवि देवाश्च यावत्सर्वत्र चाव्ययाः ॥ ९९ ॥

七つの海が存し、須弥山をはじめ諸山が立ち、神々が天に住まうかぎり—そのかぎり、滅びぬもの（不朽の力）はあまねく遍在する。

Verse 100

इंद्रद्युस्मसरो नाम तीर्थँ यज्ञाज्यसंभवम् । यत्र स्नात्वा सकृल्लोकः शक्रलोकमवाप्स्यति ॥ १०० ॥

供犠のギーより生じた「インドラデュスマサラス」と名づくる聖なるティールタがある。そこに一度でも沐浴すれば、人はシャクラ（インドラ）の世界に至る。

Verse 101

दापयिष्यति यः पिंडं तटेऽस्मिन्नंबुधेः शुभे । कुसैकविंशमुद्धृत्य शक्रलोकं गमिष्यति ॥ १०१ ॥

この吉祥なる大海の岸辺にて、ピンダ（祖霊への米団供養）を施させ、さらにクシャ草の葉を二十一枚取り上げる者は、シャクラ（インドラ）の世界へ赴く。

Verse 102

पूज्यमानोऽप्सरोभिश्च गधवैर्गीतनिः स्वनैः । विमानेन चरेत्तत्र यावदिंद्राश्चतुर्दशा ॥ १०२ ॥

アプサラスに敬われ、甘美な歌声を響かせるガンダルヴァに伴われて、彼は天のヴィマーナに乗り、十四代のインドラが存続する限りそこを巡る。

Verse 103

सरसो दक्षिणे भागे नैर्ऋत्यां तु समाश्रिते । न्यग्रोधोऽस्ति द्रुमस्तत्र तत्समीपे तु मंडपः ॥ १०३ ॥

池の南側、南西の方角に、ニャグローダ（バニヤン）の樹が立つ。その近くにマンダパ（亭殿）がある。

Verse 104

केतकीवनसंछन्नो नानापादपसंकुलः । आषाढस्य सिते पक्षे पंचम्यां पितृदैवते ॥ १०४ ॥

ケータキーの林に覆われ、さまざまな鳥獣が群れ集う—（この参詣/修法は）アーシャーダ月の白分の第五日、祖霊ピトリが司る日に行うべきである。

Verse 105

ऋक्षे नेष्यंति नस्तत्र नीत्वा सप्त दिनानि वै । मंडपे स्थापयिष्यंति सुवेश्याभिः सुशोभनैः ॥ १०५ ॥

そこで彼らは我らを「リクシャ（Ṛkṣa）」へと導き、そこへ連れて行ったのち、まことに七日間、麗しき衣装で荘厳された曼荼羅の亭（マンダパ）に我らを安置するであろう。

Verse 106

क्रीडाविशेषबहुलैर्नृत्यगीतमनोहरैः । चामरैः स्वर्णदंडैश्च व्यजनै रत्नभूषणैः ॥ १०६ ॥

さまざまな妙なる遊興—心を奪う舞と歌—に加え、金の柄を備えたチャーマラ（ヤクの尾の払子）や、扇、宝玉をちりばめた装身具が供えられる。

Verse 107

व्यंजयंत्यस्तदास्मभ्यं स्थास्यंति परमांगनाः । ब्रह्मचारी यतिश्चैव स्नातकाश्च द्विजोत्तमाः ॥ १०७ ॥

そのとき、比類なき麗人たちが我らに奉仕の供えとして現れ、また我らの前には、梵行の学生（ブラフマチャーリン）、出離の行者（ヤティ）、そして沐浴礼を終えたスナータカ—二度生まれの中の最上—が立ち並ぶ。

Verse 108

वानप्रस्था गृहस्थाश्च सिद्धाश्चान्ये च वै द्विजाः । नानावर्णपदैः स्तोत्रैर्ऋग्यजुः सामनिःस्वनैः ॥ १०८ ॥

林住の者（ヴァーナプラスタ）、家住の者（グリハスタ）、成就者（シッダ）および他の二度生まれの人々もまた、多様な音節と言葉から成る讃歌をもって称え、リグ・ヤジュス・サーマの三ヴェーダの誦唱を響かせる。

Verse 109

करिष्यंति स्तुतिं राजन्रामकेशवयोः पुनः । ततः स्तुत्वा च दृष्ट्व च संप्रणम्य च भक्तितः ॥ १०९ ॥

王よ、彼らは再びラーマとケーシャヴァを讃嘆する。ついで讃え奉り、拝観したのち、信愛（バクティ）をもってサーシュターンガ（全身投地）にて礼拝する。

Verse 110

नरो वर्षायुतं दिव्यं श्रीमद्धरिपुरे वसेत् । पूज्यमानोऽप्सरोभिश्च गंधर्वैर्गीतनिःस्वनैः ॥ ११० ॥

人は輝かしきハリの都にて、天なる一万年のあいだ住まい、アプサラーたちに敬われ、甘美に響く歌を奏でるガンダルヴァに伴われる。

Verse 111

हरेरनुचरस्तत्र क्रीडते केशवेन वै ॥ १११ ॥

そこでは、ハリの献身の従者が、まことにケーシャヴァと共に戯れ、歓喜する。

Verse 112

विमानेनार्कवर्णेन रत्नहारेण राजते । सर्वे कामा महाभागे तिष्ठंति भवनोत्तमे ॥ ११२ ॥

それは太陽のごとき色のヴィマーナと宝玉の首飾りによって輝く。おお最も幸いなる者よ、その最上の住処には、望むままの歓楽がすべて備わっている。

Verse 113

तपःक्षयादिहागत्य मनुष्यो ब्राह्मणो भवेत् । कोटीधनपतिः श्रीमांश्चतुर्वेदो भवेद्ध्रुवम् ॥ ११३ ॥

苦行の功徳が尽きてここに来生するとき、その人はブラーフマナとなる。必ずや莫大な財（クロール）を有する主となり、繁栄し、四ヴェーダに通暁する者となる。

Verse 114

एवं तस्मै वरं दत्त्वा कृत्वा च समयं हरिः । जगामादर्शनं भद्रे सहितो विश्वकर्मणा ॥ ११४ ॥

かくして、彼に恩寵の願いを授け、また約定を結ぶと、ハリは、吉祥なる女性よ、ヴィシュヴァカルマンを伴い、視界より姿を消した。

Verse 115

स तु राजा तदा हृष्टो रोमांचिततनूरुहः । कृतकृत्यमिवात्मानं मेने संदर्शनाद्धरेः ॥ ११५ ॥

そのとき王は大いに歓喜し、全身に鳥肌が立ち、ただハリ（Hari）の聖なる御姿を拝した（ダルシャナを得た）だけで、人生の目的が成就したかのように思った。

Verse 116

ततः कृष्णं च रामं च सुभद्रां च वरप्रदाम् । रथैर्विमानसंकाशैर्मणिकांचनचित्रितैः ॥ ११६ ॥

ついで（人々は）クリシュナとラーマ、さらに恩寵を授けるスバドラを、宝石をちりばめ金の文様で飾った、天のヴィマーナに似た御車に奉じた。

Verse 117

संवाह्य तास्ततो राजा जयमंगलनिःस्वनैः । आनया मास मतिमान्सामात्यः सपुरोहितः ॥ ११७ ॥

それから賢明な王は、大臣たちと家付きの祭官（プーロヒタ）を伴い、吉祥なる勝利の歓声と祝福の声の中で、御方々を迎え入れさせた。

Verse 118

नानावादित्रनिर्घोषैर्नानावेदस्वनैः शुभैः । संस्थाप्य च शुभे देशे पवित्रे सुमनोहरे ॥ ११८ ॥

さまざまな楽器の響きと、吉祥なる多くのヴェーダ誦唱の声の中で、（聖なる御像を）清浄で瑞祥に満ち、心をことのほか喜ばせる聖地に安置すべきである。

Verse 119

ततः शुभे तिथौ स्वर्क्षे काले च शुभलक्षणे । प्रतिष्ठां कारयामास सुमुहूर्ते द्विजैः सह ॥ ११९ ॥

そして吉祥なるティティ（月日）に、良き星宿のもと、瑞相そなわる時を選び、最上のムフールタに、バラモンの祭官たちと共にプラティシュター（安置・開眼の儀）を執り行わせた。

Verse 120

यथोक्तेन विधानेन विधिदृष्टेन कर्मणा । आचार्यानुमतेनैव सर्वं कृत्वा महीपतिः ॥ १२० ॥

説かれた作法のとおり、聖典の規定にかなう儀礼の行為を、アーチャーリヤの許可のもとに悉く行い、王はその修法を余すところなく成就した。

Verse 121

आचार्याय तदा दत्त्वा दक्षिणां विधिवत्प्रभुः । ऋत्विग्भ्यः सविधानेन तथान्येभ्यो धनं ददौ ॥ १२१ ॥

その後、主君は規定どおりアーチャーリヤにダクシナー（dakṣiṇā）を授け、さらに作法に従って祭官リトヴィク（ṛtviks）や他の者たちにも財を施した。

Verse 122

कृत्वा प्रतिष्ठां विधिवत्प्रासादे भवनोत्तमे । स्थापयामास तान्सर्वान्विश्वकर्मविनिर्मितान् ॥ १२२ ॥

最上の殿堂たる宮殿において、規定どおりプラティシュター（pratiṣṭhā）の成就を行い、ついでヴィシュヴァカルマン（Viśvakarman）の造りし一切を安置した。

Verse 123

ततः संपूज्य विधिना नानापुष्पैः सुगंधिभिः । सुवर्णमणिमुक्ताद्यैर्नानावस्त्रैः सुशोभनैः ॥ १२३ ॥

次いで、定められた作法により、さまざまな芳香の花々をもって、また黄金・宝石・真珠などと、種々の麗しい衣をもって、神を如法に供養し尽くすのである。

Verse 124

ददौ द्विजेभ्यो विषयान्पुराणि नगराणि च । एवं बहुविधान्दत्त्वा राज्यं कृत्वा यथोचितम् ॥ १२४ ॥

彼はまた、二度生まれの者（ブラーフマナ）に諸国の領地や古来の土地、さらには都市までも施与した。かくして多種の布施を尽くしたのち、ダルマにかなうように王国を治めた。

Verse 125

इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्दत्त्वा दानान्यनेकशः । कृतकृत्यस्ततो राजा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । जगाम परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२५ ॥

さまざまな祭祀（ヤジュニャ）を修し、幾度も多くの布施を捧げたのち、王は—なすべき務めを果たし、いっさいの所有を捨てて—至上の住処、すなわち主ヴィシュヌの最高の境地・至高の御足へと到達した。

Verse 126

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे श्रीपुरुषोत्तममाहात्म्ये चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायाः ॥ ५४ ॥

かくして、『シュリー・ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』後篇（ウッタラ・バーガ）における、モーヒニーとヴァスの対話中、「シュリー・プルショーッタマ讃嘆」の部、第54章は終わる。