The Account of Mohinī (Mohinī-kathanam): Ekādaśī Nirṇaya, Daśamī Boundary, and Aruṇodaya

Verse 1

मोहिन्युवाच । एकादशीसमं देवाः पावनं नापरं भवेत् । यया पूता महापापा गच्छंति हरिमंदिरम् ॥ १ ॥

モーヒニーは言った。「おお神々よ、エーカーダシー（Ekādaśī）に等しい浄化は他にない。それによって、大罪の者でさえ清められ、ハリ（Hari）の御住処へ赴く。」

Verse 2

तत्समीपे मम स्थानं युक्तं भाति विचार्यताम् । देवा ऊचुः । वेधो निशीथे देवानामुपकाराय मोहिनी ॥ २ ॥

「その場所の近くに我が住処があるのは相応しいように思われる—よく思案せよ。」デーヴァたちは言った。「おお創造主ヴェーダ（Vedhā）よ、真夜中に、神々の利益のため、惑わす麗姿モーヒニー（Mohinī）を現じ給え。」

Verse 3

सूर्योदये सुराणां च हरिणा परिकल्पितः । पारणं च त्रयोदश्यामुपवासविनाशनम् ॥ ३ ॥

日の出に、ハリ（Hari）は神々のためにも正しいパーラナ（斎戒の明け）を定め給うた。さらに、トラヨーダシー（十三日）に行うパーラナは、斎戒の過失を滅する。

Verse 4

महाद्वादशिका ह्यष्टौ याः स्मृता वैष्णवागमे । तास्तु ह्येकादशीभिन्ना उपोष्यंते च वैष्णवैः ॥ ४ ॥

ヴァイシュナヴァのアーガマには、「マハー・ドヴァーダシー」と呼ばれる八つの斎日が記憶されている。それらは通常のエーカーダシーと異なり、ヴァイシュナヴァたちはその日に断食を守る。

Verse 5

एकादशीव्रतं भिन्नं वैष्णवानां महात्मनाम् । नित्यं पक्षद्वये प्रोक्तं विधिना त्रिदिनात्मके ॥ ५ ॥

大心のヴァイシュナヴァたちが独自に守るエーカーダシーの誓戒は、月の両半（白分・黒分）において常に説かれ、三日を一体とする規定の作法により行うべきである。

Verse 6

सायं प्रातस्त्यजेद्भुक्तिं क्रमात्पूर्वापराह्णयोः । एकादशी यदा भिन्ना उपोष्या हि परेऽहनि । द्वादश्यां हि व्रतं कार्यं निरंबु समुपोषणम् ॥ ६ ॥

夕と朝において食を捨てよ。すなわち午前・午後の順に従うべきである。エーカーダシーが「分かれる」（全時間にわたり成立しない）ときは、断食は翌日に守るべきである。まことにドヴァーダシーには、誓戒を水さえ断つ完全な断食として行うべし。

Verse 7

लंघने त्वसमर्थानां जलं शाकं फलं पयः । नैवेद्यं वा हरेः प्रोक्तं स्वाहारात्पादसंमितम् ॥ ७ ॥

しかし、完全な断食を行えない者には、水・葉菜・果実・乳、あるいは先にハリ（ヴィシュヌ）にナイヴェーディヤとして供えた食を許す。ただし平素の食量の四分の一に限る。

Verse 8

स्वाती सूर्योदये विद्धो त्यजंत्यकादशीं सति । निष्कामा मध्यरात्रे च विद्धां मुंचन्ति याम्यया ॥ ८ ॥

もしエーカーダシーがスヴァーティー宿において日の出の時に「ヴィッダ（貫入）」しているなら、徳ある者はそのエーカーダシーを捨てる。また無欲にして私利を求めず行ずる者は、真夜中にさえ貫入するエーカーダシーを、夜分（ヤームヤ）の規定に従って捨てる。

Verse 9

सर्वेष्वपि तु लोकेषु विदिता दशमी तिथिः । यमस्य तस्याः प्रांति तु स्थितिः कार्या त्वयानघे ॥ ९ ॥

まことに、あらゆる世界においてダシャミー・ティティ（第十の月日）はよく知られている。ゆえに、罪なき者よ、そのティティに関わってヤマ（閻魔）に捧げる行（ヴラタ）を正しく定めて行うべきである。

Verse 10

एतेन देवकार्यं च सिद्धं भवति शोभने । सूर्येन्दुचारा तिथ्यास्तु दशम्याः प्रांतगामिनी ॥ १० ॥

この行によって、吉祥なる女よ、神聖な儀礼は成就する。日と月の運行によって定められるティティは、終わりの境に近づくダシャミー（第十日）であるべきだ。

Verse 11

भुवि तीर्थानि चैव त्वं स्वाघनाशाय संचर । अरुणोदयमारभ्य यावत्सूर्योदयो भवेत् ॥ ११ ॥

自らの罪を滅するために、地上のティールタ（聖なる渡し場・霊地）を巡って歩め。アルノーダヤ（暁の最初の光）より始め、日の出に至るまで。

Verse 12

तदंतस्त्वं व्रते प्राप्ता लभस्वैकादशीफलम् । यः कश्चित्कुरुते विद्धं त्वया ह्येकादशीव्रतम् ॥ १२ ॥

ゆえに、この誓戒を成就し終えるとき、汝はエーカーダシーの果報を得るであろう。さらに知れ、汝が教えたとおりにこのエーカーダシーのヴラタを修する者は、まことにその功徳を得る。

Verse 13

स तीपकारकस्तुभ्यं भविष्यति सुरप्रिये । मुहूर्तद्वयमात्रं तु ज्ञेयं चात्रारुणोदयम् ॥ १३ ॥

おお、神々に愛されし者よ、その時刻が汝のしるしとなるであろう。ここにいう「アルノーダヤ」—黎明—は、ただ二ムフールタの長さであると知るべし。

Verse 14

मूहूर्ताः पंचदश च स्मृता रात्रेर्दिनस्य च । ज्ञेयास्ते ह्रस्वदीर्घत्वे त्रैराशिक विधानतः ॥ १४ ॥

夜にも昼にも、ムフールタは十五あると伝えられる。これらが短くなり長くなることは、トライラーシカ—比例計算—の規則によって定めるべし。

Verse 15

त्रयोदशान्मुहूर्तांत्तु रात्रैरूर्द्ध्वा समागता । सब्ध्वोपवासिनां पुण्यं स्वस्था भव शुचिस्मिते ॥ १५ ॥

夜の十三ムフールタが過ぎると、しかるべき時が到来する。そのとき、ウパヴァーサ（断食）を守る者の功徳は成就する—健やかに安らかであれ、清らかな微笑みの者よ。

Verse 16

यमसंस्थापनार्थाय वैकुण्ठध्वंसनाय च । पाखण्डानां विवृद्ध्यर्थँ पापसंचनाय च ॥ १६ ॥

「（彼らは）ヤマの支配を打ち立て、ヴァイクンタへの道を滅し、パーカンダ—邪説と欺瞞—を増長させ、そして罪を積み重ねるために（そのように行う）のだ。」

Verse 17

दत्तं ते मोहिनि स्थानं प्रत्यूषसमयांकितम् ॥ १७ ॥

おおモーヒニーよ、汝には一つの住処が授けられた――黎明（プラテューシャ）の時に定められた場所である。

Verse 18

विद्धं त्वयैकादशिकाव्रतं ये कुर्वंति कर्तार इह प्रयत्नात् । तेषां भवेद्यत्सुकृतं शुभे फलं भुंक्ष्व प्रसन्ना भव भूसुरे त्वम् ॥ १८ ॥

おお吉祥なる者よ、汝の教えのままに、ここにて努め励みエーカーダシーの誓戒を守る者たちにおいて—その善行より生ずる功徳と瑞祥の果報はいかなるものであれ、汝は歓喜して受け取り味わえ。地上の聖者たるそのバラモンに、慈しみと好意を垂れよ。

Verse 19

एवं प्रदिष्टा कमलासनाद्यैः सा मोहिनी हृष्टतरा बभूव । मेने कृतार्थं निजजीवितं च स्वपापतीर्थाभिनिषेवणेन ॥ १९ ॥

かくして蓮華座の主カマラासन（梵天ブラフマー）ならびに諸仙に教示され、モーヒニーはますます歓喜した。そして罪を滅する聖なるティールタに帰依し参詣したことにより、自らの生は成就したと念じた。

Verse 20

संसाधितं कार्यमिदं सुराणां भस्मावशेषं हि गतेऽपि देहे । चैतन्यमात्रे पवनात्मकेऽस्मिन् संमार्जितो भूपकृतस्तु पंथाः ॥ २० ॥

「神々のこの務めは成就した。身は去りて、残るは灰のみ。されどこの存在—ただ覚知と生命の風を本性とするもの—において、王の定めし道はよく掃き清められ、整えられた。」

Verse 21

नीतं मया चात्मकृतं हि वाक्यं प्रहृष्टया वै यदुदाहृतं हि । एवं विमृश्य क्षिप्तिपालदेवान्प्रणम्य हृष्टा च पुरोधसं स्वम् ॥ २१ ॥

「我が語りし言葉は、まことに我が身より出で、歓喜のうちに口にしたもの。」かく省みて、彼女は諸王と神々に礼拝し、さらに喜びをもって自らの家の祭官プーローヒタにも敬礼した。

Verse 22

प्रांते स्थिता सूर्यविहीनसंज्ञे काले दशम्या जनमोहनाय । कृच्छ्रांतरूपा च दिनं च भुंक्ते प्रकृष्टरूपा नरकाय नॄणाम् ॥ २२ ॥

境界に立ち、「日なき時」と呼ばれる時分、月の第十日（ダシャミー）に、彼女は人々を惑わすために現れる。苦悩の相を取りて昼を喰らい、さらに激しき相となれば、人間を地獄へ導く因となる。

Verse 23

प्रांतस्थितां तां रविजो निरीक्ष्य प्रहृष्टवक्त्रो वचनं जगाद । त्वया प्रतिष्ठा मम चारुनेत्रे कृतात्र लोके पुनरेव सम्यक् । विभोदितो रुक्मविभूषणस्य मत्तेभसंस्थः पटहः सुघोषः ॥ २३ ॥

彼女が端に立つのを見て、太陽の子ラヴィジャは喜びに顔を輝かせて言った。「美しき眼の者よ、汝によってこの世における我が名誉は、ふたたび正しく立て直された。金の飾りをまとい、酔える象に載せられた吉祥の響きの大太鼓（パタハ）は、すでに打ち鳴らされた。」

Verse 24

दृष्टे कार्ये जनः सर्वः प्रत्ययं कुरुते त्विति ॥ २४ ॥

結果が眼前に見えるとき、人は皆たやすく信を置く——そう語られている。

Verse 25

सूर्योदय स्पृशा ह्येषा दशमी गर्हिता सदा । अस्पृष्टमुदयं नॄणां मोहनाय भविष्यति ॥ २५ ॥

日の出に触れるダシャミー（ティティ）は常に非難される。人々にとって、日の出に触れぬティティは迷妄（誤った守りと混乱）を招くであろう。

Verse 26

विहाय तां यत्प्रिययोगभुक्तिं पादस्थिता सापि ह्यदृष्यरूपा । सत्यं हि ते नाम विशालनेत्रे यन्मोहिनीत्येव जनो ब्रवीति ॥ २६ ॥

愛しきものとの結びつきから生じたかつての享楽を捨て、彼女は汝の御足もとに立つ——それでもなお、その姿は見えない。広き眼の者よ、汝の名はまことに相応しい。人々は実に汝を「モーヒニー」—惑わし魅する者—と呼ぶのだから。

Verse 27

विमोहयित्वा हि जनं समस्तं पटे मदीये लिखितं करोषि । इत्येवमुक्त्वा तनयो विवस्वतः प्रणम्य तां ब्रह्मसुतां प्रहृष्टः ॥ २७ ॥

「まことに、すべての人々を惑わせておきながら、わが布にそれを書きつけさせるとは！」そう言い終えると、ヴィヴァスヴァーンの子は梵天の娘に合掌礼拝し、歓喜してそのまま進んだ。

Verse 28

जगाम देवैः सह नाकलोकं करे गृहीत्वा लिपिलेखितारम् । गतेषु देवेषु विमोहिनी सा ब्रह्माणमासाद्य सुरासुरेशम् ॥ २८ ॥

彼女は書記の手を取り、神々とともにナーカローカ、すなわちスヴァルガ（天界）へ赴いた。神々が去ったのち、惑わす者ヴィモーヒニーは、デーヴァとアスラの主たる梵天のもとへ近づいた。

Verse 29

विज्ञापयामास पितः पुरोधा ममायमत्युग्रतरश्च कोपात् । दग्धं शरीरं मम लोकनाथ पुनः प्रपत्स्येऽथ तथा कुरुष्व ॥ २९ ॥

家の祭司は父に申し上げた。「このあまりに激しい怒りゆえに、わが身は焼き尽くされました。おお世界の主よ、私は再び帰依し（再び身を受け）ましょう。ゆえに、しかるべくお取り計らいください。」

Verse 30

विमोहितं चैव जगन्मयेदं प्रांते समास्थाय यमस्य तिथ्याः । जितो हि राज्ञा शमनः पुराद्य कृतो जयी तात तव प्रभावात् ॥ ३० ॥

この世界は迷妄に満ち、ヤマの定めた時の瀬戸際に立っている。されど古より、シャマナ（ヤマ）すら王に征服され、勝者とされたのだ——愛しき者よ——それは汝の影響の威力によってである。

Verse 31

तव कृत्यमिदं तात यत्पुनर्देहधारिणी । भूयामहं जगन्नाथ ब्रह्मणं सांत्ययस्व भोः ॥ ३१ ॥

「愛しき者よ、これが汝の務めだ。私が再び身を帯びるようにせよ。おお宇宙の主よ、私を梵天と和解させてください——どうか、安寧を成就してください。」

Verse 32

तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं ब्रह्मा लोकविधानकृत् । ब्राह्मणं सांत्वयामास पुनरेव सुताकृते ॥ ३२ ॥

モーヒニーの言葉を聞くや、諸世界を配する梵天は、娘のために、再びそのバラモンを慰めた。

Verse 33

वसो तात निबोधेदं यद्ब्रवीमि हितावहम् । तव चास्या महाभाग सर्वलोकहिताय च ॥ ३३ ॥

おおヴァスよ、愛しき子よ、よく心得よ。いま我が語るは利益ある言葉である。大いに幸いなる汝のため、彼女のため、そして諸世界の安寧のために。

Verse 34

त्वयेयं मोहिनी कोपात्कृता भस्मावशेषिता । पुनः शरीरं याचेत तदाज्ञां देहि मानद ॥ ३४ ॥

このモーヒニーは汝の怒りにより灰となり、残滓のみが残った。もし再び身を乞うなら、その許しを与えよ、誉れを授ける者よ。

Verse 35

मत्पुत्री तव याज्येयं दुर्गतिं तात गच्छति । त्वया मया च सपाल्या कृतकार्या तपस्विनी ॥ ३५ ॥

「我が娘――汝が祭祀（ヤジュニャ）を執り行うべき者――は不幸に陥った、愛しき子よ。汝と我とが、その守護者とともに彼女を護らねばならぬ。あの苦行の女は、なすべき務めをすでに果たした。」

Verse 36

यदि त्वं शुद्धभावेन मां ज्ञापयसि मानद । तातोऽहमस्या भूयोऽपि देहमुत्पादयाम्यहम् ॥ ३६ ॥

もし汝、誉れを授ける者よ、清らかな心で我に告げるなら、我は再び彼女の身を生み出そう。

Verse 37

किंतु विष्णुदिनस्यैषा वैरिणी पापकारिणी । यथा शुद्ध्येति विप्रेंद्र तथैवाशु विधीयताम् ॥ ३७ ॥

しかしこれは、ヴィシュヌの聖なる日の敵であり、罪を生む因である。ゆえに、婆羅門の中の最勝者よ、清浄を得るその方法のとおりに、ただちに必要なことを行わせよ。

Verse 38

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः स पुरोहितः । याज्याया देहयोगार्थमादिदेश मुदान्वितः ॥ ३८ ॥

ブラフマーのその言葉を聞くと、その祭官（プurohita）は喜びに満ち、祭主（儀礼の施主）が再び身体と結びつくための指示を下した。

Verse 39

विप्रवाक्यं समाकर्ण्य ब्रह्मा लोकपितामहः । कमंडलुजलेनौक्षन्मोहिन्या देहभस्म तत् ॥ ३९ ॥

婆羅門の言葉を聞いた世界の祖父ブラフマーは、カマンダルの水をもって、モーヒニーのその身の灰に灌ぎかけた。

Verse 40

समुक्षिते ब्रह्मणा लोककर्त्रा सा मोहिनी देहयुता बभूव । प्रणम्य तातं च वसोः पुरोधसो जग्राह पादौ विनयेन नत्वा ॥ ४० ॥

世界の創造者ブラフマーがそのように灌いだとき、モーヒニーは身体を得て現れた。彼女はまず父に礼拝し、ついでヴァス族の家司祭に礼拝して、恭しく身を屈め、謙虚にその足を両手で抱いた。

Verse 41

ततो वसुर्याजक एव राज्ञो मुदान्वितो याज्यनितंबिनीं ताम् । विमोहिनीं स्वामिसुतोंज्झितां च जगाद वाक्यं विदुतामवीराम् ॥ ४१ ॥

それから王の祭官ヴァスリャージャカは喜びに満ち、麗しい腰つきのその惑わす女—主の子に捨てられた者—に向かい、明晰で重みある言葉を告げた。

Verse 42

वसुरुवाच । क्रोधस्त्यक्तो मया देवि ब्रह्मणो वचनादथ । गतिं ते कारयिष्यामि तीर्थस्नानादिकर्मणा ॥ ४२ ॥

ヴァスは言った。「おお女神よ、梵天の御言葉により、私はいま怒りを捨て去った。聖なるティールタでの沐浴など、定められた行により、あなたの吉祥なる上昇の道を成就させよう。」

Verse 43

इत्युक्त्वा मोहिनीं विप्रो ब्रह्माणां जगतां पतिम् । विससर्ज नमस्कृत्य मोहिनीपितरं मुदा ॥ ४३ ॥

かく語り終えると、そのバラモンは魅惑のモーヒニーに告げ、ついで歓喜して礼拝し、諸世界の主、モーヒニーの父にして諸ブラフマーを統べる支配者に別れを告げた。

Verse 44

मोहिन्या वसुना चैव प्रीत्या ब्रह्मा विसर्जितः । जगाम लोकं तमसः परमव्यक्तवर्त्मना ॥ ४४ ॥

モーヒニーとヴァスの愛着によって、梵天は彼を送り出した。彼はまったく顕れぬ、幽玄にして見えがたい道を通り、闇の世界へと赴いた。

Verse 45

स वसुर्ब्राह्मणश्रेष्ठो रुक्मांगदपुरोहितः । मोहिनीं समनुग्राह्यां मत्वा हृदि विचारयन् ॥ ४५ ॥

そのヴァスは、バラモンの中でも最勝にしてルクマーングダの家司祭（プーロヒタ）であった。彼はモーヒニーを憐れみを受けるに足る者と見て、胸中にて思案した。

Verse 46

मुहूर्त्तं ध्यानमापन्नो बुबुधे कारणं गतेः ॥ ४६ ॥

しばし瞑想に入り、彼は自らの歩みと宿業の背後にある真の因を悟った。

Verse 47

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥

かくして、尊き『ブリハン・ナーラディーヤ・プラーナ』後分（ウッタラ・バーガ）における「モーヒニーの物語」第37章はここに終わる。