Rig Veda 5.49.2: Mandala 5, Sukta 49, Mantra 2

Sukta 5.49

Devata: Savitṛ (as the Asura’s forward movement—sovereign impulsion of being)

Samhita Patha (Devanagari)

प्रति प्रयाणमसुरस्य विद्वान्त्सूक्तैर्देवं सवितारं दुवस्य । उप ब्रुवीत नमसा विजानञ्ज्येष्ठं च रत्नं विभजन्तमायोः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.49.2

Transliteration

práti prayā́ṇam ásurasya vidvā́n sū́ktair deváṃ savitā́raṃ duvasya | úpa bruvīta nám asā vijānán jyéṣṭhaṃ ca rátnaṃ vibhájantam āyóḥ ||

Translation

અસુરના અગ્રગામી ગતિને જાણનાર, સુસંસ્કૃત સૂક્તોથી દેવ સવિતૃની સેવા કરે. નમસ્કાર સાથે નજીકથી ઉચ્ચારે—આયુષ્યના વૃદ્ધિ માટે જે વિભાજન કરે છે તે જ્યેષ્ઠ રત્નને ઓળખતો.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्रति: towards, in response to
• प्रति: Adhikaraṇa (दिशा/सम्बन्ध) / उपसर्गार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/निपात)

• प्रयाणम्: the going forth, departure, advance
• प्रयाणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्र-या (√या ‘to go’) → प्रयाण (प्रातिपदिक)

• असुरस्य: of the Asura (lordly one)
• असुरस्य: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: √विद् ‘to know’ → विद्वस् (कृदन्त प्रातिपदिक)

• सूक्तैः: with well-spoken hymns
• सूक्तैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: सु-उक्त (प्रातिपदिक)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• सवितारम्: Savitar
• सवितारम्: Karma (देवम् का विशेष्य/अप्पोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• दुवस्य: honor! serve!
• दुवस्य: (आज्ञा) —
• Type: Verb
• Root: √दुवस्/दुवस्य ‘to honor, serve’ (धातु)

• उप: near, up to
• उप: Adhikaraṇa (निकटता) / उपसर्गार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/निपात)

• ब्रुवीत: should speak, should address
• ब्रुवीत: —
• Type: Verb
• Root: √ब्रू ‘to speak’

• नमसा: with reverence, with homage
• नमसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• विजानन्: discerning, understanding
• विजानन्: Kartā (ब्रुवीत् का कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-√ज्ञा ‘to discern, know’ → विजानत् (वर्तमान कृदन्त)

• ज्येष्ठम्: the eldest, most eminent
• ज्येष्ठम्: Karma (देवम्/सवितारम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• रत्नम्: treasure, precious gift
• रत्नम्: Karma (ज्येष्ठम् के साथ अप्पोज़िशन/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)

• विभजन्तम्: apportioning, distributing
• विभजन्तम्: Karma (देवम्/सवितारम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-√भज् ‘to apportion, distribute’ → विभजत् (वर्तमान कृदन्त)

• आयोः: of life, of vital power (āyu)
• आयोः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आयु (प्रातिपदिक)