Prakarana 12

Verse 238 (दोहा/सोरठा)

मगन ध्यानरस दंड जुग पुनि मन बाहेर कीन्ह। रघुपति चरित महेस तब हरषित बरनै लीन्ह।।111।।

magana dhyānarasa daṇḍa juga puni mana bāhera kīnha | raghupati carita mahesa taba haraṣita baranai līnha ||111||

Sumergido en el néctar de la contemplación, dejó a un lado el doble báculo y luego volvió a orientar su mente hacia afuera. Entonces Mahesha, regocijado, retomó la narración de los sagrados hechos de Raghupati. (111)

Verse 239 (चौपाई)

झूठेउ सत्य जाहि बिनु जानें। जिमि भुजंग बिनु रजु पहिचानें।। जेहि जानें जग जाइ हेराई। जागें जथा सपन भ्रम जाई।। बंदउँ बालरूप सोई रामू। सब सिधि सुलभ जपत जिसु नामू।। मंगल भवन अमंगल हारी। द्रवउ सो दसरथ अजिर बिहारी।। करि प्रनाम रामहि त्रिपुरारी। हरषि सुधा सम गिरा उचारी।। धन्य धन्य गिरिराजकुमारी। तुम्ह समान नहिं कोउ उपकारी।। पूँछेहु रघुपति कथा प्रसंगा। सकल लोक जग पावनि गंगा।। तुम्ह रघुबीर चरन अनुरागी। कीन्हहु प्रस्न जगत हित लागी।।

jhūṭheu satya jāhi binu jāneṁ | jimi bhujaṅga binu raju pahicāneṁ || jehi jāneṁ jag jāi herāī | jāgeṁ jathā sapana bhrama jāī || bandauṁ bālarūpa soī rāmū | saba sidhi sulabha japata jisu nāmū || maṅgala bhavana amaṅgala hārī | dravau so dasaratha ajira bihārī || kari pranāma rāmahi tripurārī | haraṣi sudhā sama girā ucārī || dhanya dhanya girirājakumārī | tumha samāna nahiṁ kou upakārī || pūṁchehu raghupati kathā prasaṅgā | sakala loka jaga pāvani gaṅgā || tumha raghubīra carana anurāgī | kīnhahu prasna jagata hita lāgī ||

Sin conocerlo a Él, incluso lo falso es tomado por verdadero, tal como, en la ignorancia de la cuerda, es reconocido como una serpiente. Cuando Él es conocido, la apariencia del mundo es trascendida; como al despertar, la ilusión de un sueño se disipa. Me inclino ante ese mismo Rama en Su forma infantil, cuyo Nombre, cuando se repite, hace que toda perfección sea fácilmente alcanzada. Morada de auspiciosidad, removedor de todo mal, sé bondadoso, oh Rama, que te deleitas en el patio de Dasaratha. Habiendo hecho reverencia a Rama, Tripurari (Shiva) habló palabras dulces como el néctar en gozo desbordante: 'Bendita, bendita eres tú, oh hija del rey de la Montaña; ningún bienhechor es tu igual. Has preguntado por la ocasión de la historia de Raghupati, un Ganga que santifica al mundo entero. Tú estás devota a los pies del héroe de Raghu; has planteado esta pregunta por el bienestar del universo.'

Verse 240 (दोहा/सोरठा)

रामकृपा तें पारबति सपनेहुँ तव मन माहिं। सोक मोह संदेह भ्रम मम बिचार कछु नाहिं।।112।।

rāmakṛpā teṃ pārabati sapanehuṃ tava mana māhiṃ | śoka moha saṃdeha bhrama mama bicāra kachu nāhiṃ ||112||

Por la gracia de Sri Rama, oh Parvati, en tu mente no surgirá —ni siquiera en sueños— pena, ilusión, duda ni extravío errante, según mi juicio ponderado.

Verse 241 (चौपाई)

तदपि असंका कीन्हिहु सोई। कहत सुनत सब कर हित होई।। जिन्ह हरि कथा सुनी नहिं काना। श्रवन रंध्र अहिभवन समाना।। नयनन्हि संत दरस नहिं देखा। लोचन मोरपंख कर लेखा।। ते सिर कटु तुंबरि समतूला। जे न नमत हरि गुर पद मूला।। जिन्ह हरिभगति हृदयँ नहिं आनी। जीवत सव समान तेइ प्रानी।। जो नहिं करइ राम गुन गाना। जीह सो दादुर जीह समाना।। कुलिस कठोर निठुर सोइ छाती। सुनि हरिचरित न जो हरषाती।। गिरिजा सुनहु राम कै लीला। सुर हित दनुज बिमोहनसीला।।

tadapi asaṅkā kīnhihu soī | kahata sunata saba kara hita hoī || jinha hari kathā sunī nahiṁ kānā | śravaṇa raṁdhra ahi-bhavana samānā || nayananhi saṁta darasa nahiṁ dekhā | locana mora-paṅkha kara lekhā || te sira kaṭu tuṁbarī sama tūlā | je na namata hari gura pada mūlā || jinha hari-bhagati hṛdayaṁ nahiṁ ānī | jīvata sava samāna tei prānī || jo nahiṁ karai rāma guna gānā | jīha so dādura jīha samānā || kulisa kaṭhora niṭhura soi chātī | suni hari-carita na jo haraṣātī || girijā sunahu rāma kai līlā | sura hita danuja bimo hana-sīlā ||

Aun así, has hecho bien en eliminar la duda; pues al hablarla y al escucharla, el bien de todos se realiza. Aquellos que no han escuchado la sagrada historia de Hari con sus oídos, sus orificios auditivos son como una guarida de serpientes. Aquellos cuyos ojos no han contemplado a los santos, sus ojos son solo como las manchas en la pluma de un pavo real. Aquellas cabezas son como una calabaza amarga sobre una balanza, que no se inclinan ante la raíz de los pies de Hari y del Guru. Aquellos que no han traído la devoción a Hari al corazón, esas criaturas son como cadáveres vivientes. La lengua que no canta las virtudes de Rama, esa lengua es como la lengua de una rana. Ese pecho es duro como el rayo y despiadado, que al escuchar las hazañas de Hari no se regocija. Escucha, oh Girija, el juego de Rama, encantador por naturaleza, para el bien de los dioses y el desconcierto de los demonios.

Verse 242 (दोहा/सोरठा)

रामकथा सुरधेनु सम सेवत सब सुख दानि। सतसमाज सुरलोक सब को न सुनै अस जानि।।113।।

rāmakathā suradhenu sama sevata saba sukha dāni | satsamāja suraloka saba ko na sunai asa jāni ||113||

La historia de Rama es como la vaca celeste que concede deseos: quien la sirve —escuchándola y guardándola en el corazón— halla colmada toda dicha. Tenlo por cierto: para todos por igual, ni la compañía de los santos ni siquiera el propio cielo de los dioses se alcanzan sin escucharla.

Verse 243 (चौपाई)

रामकथा सुंदर कर तारी। संसय बिहग उडावनिहारी।। रामकथा कलि बिटप कुठारी। सादर सुनु गिरिराजकुमारी।। राम नाम गुन चरित सुहाए। जनम करम अगनित श्रुति गाए।। जथा अनंत राम भगवाना। तथा कथा कीरति गुन नाना।। तदपि जथा श्रुत जसि मति मोरी। कहिहउँ देखि प्रीति अति तोरी।। उमा प्रस्न तव सहज सुहाई। सुखद संतसंमत मोहि भाई।। एक बात नहि मोहि सोहानी। जदपि मोह बस कहेहु भवानी।। तुम जो कहा राम कोउ आना। जेहि श्रुति गाव धरहिं मुनि ध्याना।।

rāmakathā sundara kara tārī | saṃsaya bihaga uḍāvani-hārī || rāmakathā kali biṭapa kuṭhārī | sādara sunu girirāja-kumārī || rāma nāma guna carita suhāe | janama karama aganita śruti gāe || jathā anaṃta rāma bhagavānā | tathā kathā kīrati guna nānā || tadapi jathā śruta jasī mati morī | kahihaũ dekhi prīti ati torī || umā prasna tava sahaja suhāī | sukhada saṃta-saṃmata mohi bhāī || eka bāta nahi mohi sohānī | jadapi moha-basa kahehu bhavānī || tuma jo kahā rāma kou ānā | jehi śruti gāva dharahĩ muni dhyānā ||

La historia de Rama es hermosa y salvadora; hace que el pájaro de la duda emprenda el vuelo. La historia de Rama es un hacha para el árbol de los males de Kali, escúchala con reverencia, oh hija del rey de la Montaña. El Nombre de Rama, Sus cualidades y Sus hechos son muy apropiados; los Vedas cantan Sus innumerables nacimientos y obras. Como el Señor Rama es infinito, así son Su historia, Su gloria y Sus múltiples excelencias. Sin embargo, hablaré según lo que he escuchado y como mi entendimiento permite, viendo tu amor extraordinario. Oh Uma, tu pregunta es naturalmente grata; trae gozo y es aprobada por los santos, así me complace. Una cosa, sin embargo, no me agrada, aunque en ilusión la has hablado, oh Bhavani: que has dicho que Rama es 'algún otro', Aquel a quien los Vedas himnan y a quien los sabios mantienen en meditación.

Verse 244 (दोहा/सोरठा)

कहहि सुनहि अस अधम नर ग्रसे जे मोह पिसाच। पाषंडी हरि पद बिमुख जानहिं झूठ न साच।।114।।

kahahi sunahi asa adhama nara grasē jē mōha pisāca | pāṣaṇḍī hari pada bimukha jānahĩ jhūṭha na sāca ||114||

Tales hombres viles —poseídos por el duende de la ilusión— no cesan de hablar y de oír esa clase de palabras. Hipócritas sectarios, apartados de los pies del Señor, no pueden discernir lo falso de lo verdadero.

Verse 245 (चौपाई)

अग्य अकोबिद अंध अभागी। काई बिषय मुकर मन लागी।। लंपट कपटी कुटिल बिसेषी। सपनेहुँ संतसभा नहिं देखी।। कहहिं ते बेद असंमत बानी। जिन्ह कें सूझ लाभु नहिं हानी।। मुकर मलिन अरु नयन बिहीना। राम रूप देखहिं किमि दीना।। जिन्ह कें अगुन न सगुन बिबेका। जल्पहिं कल्पित बचन अनेका।। हरिमाया बस जगत भ्रमाहीं। तिन्हहि कहत कछु अघटित नाहीं।। बातुल भूत बिबस मतवारे। ते नहिं बोलहिं बचन बिचारे।। जिन्ह कृत महामोह मद पाना। तिन् कर कहा करिअ नहिं काना।।

agya akobida andha abhāgī | kāī biṣaya mukara mana lāgī || laṃpaṭa kapaṭī kuṭila biseṣī | sapanehũ santa-sabhā nahĩ dekhī || kahahĩ te beda asaṃmata bānī | jinha kẽ sūjha lābhu nahĩ hānī || mukara malina aru nayana bihīnā | rāma rūpa dekhahĩ kimi dīnā || jinha kẽ aguna na saguna bibekā | jalpahĩ kalpita bacana anekā || hari-māyā basa jagata bhramāhī̃ | tinhahi kahata kachu aghaṭita nāhī̃ || bātula bhūta bibasa matavāre | te nahĩ bolahĩ bacana bicāre || jinha kṛta mahāmoha mada pānā | tin kara kahā kari-a nahĩ kānā ||

Ignorantes, inhábiles, ciegos y de mala estrella, algunos han fijado sus mentes obstinadas en los objetos de los sentidos. Lujuriosos, engañosos, retorcidos y siempre encontrando faltas, no han contemplado, ni siquiera en sueños, la asamblea de los santos. Pronuncian palabras que no concuerdan con el Veda, gente para quien la verdadera ganancia y la pérdida son igualmente invisibles. Sordos y mancillados, y carentes de los ojos de la visión interior, ¿cómo contemplarán tales almas pobres la belleza de la forma de Rāma? Sin discernimiento de lo sin atributos y lo manifiesto, parlotean muchos argumentos fabricados. Bajo el dominio de la Māyā de Hari vagan por el mundo; de tales hombres ninguna absurdidad es jamás demasiado extraña para ser dicha. Como locos, poseídos, desamparados e intoxicados, no hablan con pensamiento y medida. Aquellos que han bebido el vino del gran engaño y orgullo, ¿qué puede hacerse con ellos, que son sordos al consejo?

Verse 246 (दोहा/सोरठा)

अस निज हृदयँ बिचारि तजु संसय भजु राम पद। सुनु गिरिराज कुमारि भ्रम तम रबि कर बचन मम।।115।।

asa nija hṛdaya̐ bicāri taju saṃsaya bhaju rāma pada | sunu girirāja kumāri bhrama tama rabi kara bacana mama ||115||

Medítalo en tu propio corazón y arroja la duda; adora los pies de Rama. Escúchame, oh hija del Rey de la Montaña: mis palabras son como la mano del sol, que disipa la oscuridad del engaño.

Verse 247 (चौपाई)

सगुनहि अगुनहि नहिं कछु भेदा। गावहिं मुनि पुरान बुध बेदा।। अगुन अरुप अलख अज जोई। भगत प्रेम बस सगुन सो होई।। जो गुन रहित सगुन सोइ कैसें। जलु हिम उपल बिलग नहिं जैसें।। जासु नाम भ्रम तिमिर पतंगा। तेहि किमि कहिअ बिमोह प्रसंगा।। राम सच्चिदानंद दिनेसा। नहिं तहँ मोह निसा लवलेसा।। सहज प्रकासरुप भगवाना। नहिं तहँ पुनि बिग्यान बिहाना।। हरष बिषाद ग्यान अग्याना। जीव धर्म अहमिति अभिमाना।। राम ब्रह्म ब्यापक जग जाना। परमानन्द परेस पुराना।।

sagunahi agunahi nahiṁ kachu bhedā | gāvahiṁ muni purāna budha bedā || agun arūpa alakha aja joī | bhagata prema basa saguna so hoī || jo guna rahita saguna soi kaiseṁ | jalu hima upala bilaga nahiṁ jaiseṁ || jāsu nāma bhrama timira pataṅgā | tehi kimi kahia bimoha prasaṅgā || rāma saccidānanda dinesā | nahiṁ tahaṁ moha nisā lavalesā || sahaja prakāsarūpa bhagavānā | nahiṁ tahaṁ puni bigyāna bihānā || haraṣa biṣāda gyāna agyānā | jīva dharma ahamiti abhimānā || rāma brahma byāpaka jaga jānā | paramānanda pares purānā ||

Entre lo Manifiesto (con atributos) y lo No-manifiesto (más allá de atributos) no hay, en verdad, diferencia; así cantan los sabios, los prudentes, los Purāṇas y los Vedas. Aquel que es sin atributos, sin forma, no visto, no nacido, por la fuerza del amor del devoto se convierte en el Señor con atributos. ¿Cómo podría el sin atributos ser otro que el mismo cuando se manifiesta? Tal como el agua no está separada del hielo o del granizo. Su Nombre es destructor de la oscuridad del engaño; ¿cómo entonces podría uno hablar de una ocasión para el desconcierto en Él? Rāma es Ser, Conciencia, Dicha, un sol: no hay allí ni el menor rastro de la noche de la infatuación. Él es el Señor cuya naturaleza misma es luz sin esfuerzo; allí tampoco hay un 'amanecer' del conocimiento como si recién surgiera. Gozo y pena, conocimiento e ignorancia, la condición de criatura, y el orgullo del 'yo', Reconoce a Rāma como Brahman, omnipenetrante en el mundo: el Supremo antiguo, dicha pura y perfecta.

Verse 248 (दोहा/सोरठा)

पुरुष प्रसिद्ध प्रकास निधि प्रगट परावर नाथ। रघुकुलमनि मम स्वामि सोइ कहि सिवँ नायउ माथ।।116।।

puruṣa prasiddha prakāsa nidhi pragaṭa parāvara nātha | raghukulamāni mama svāmi soi kahi sivaṁ nāyu mātha ||116||

Él es el célebre Purusha Supremo, tesoro de luz, Señor de la orilla cercana y de la lejana; ahora, manifiesto a plena vista. Diciendo: «Ese mismo es mi Dueño, la joya del linaje de Raghu», Shiva inclinó la cabeza. (116)

Verse 249 (चौपाई)

निज भ्रम नहिं समुझहिं अग्यानी। प्रभु पर मोह धरहिं जड़ प्रानी।। जथा गगन घन पटल निहारी। झाँपेउ मानु कहहिं कुबिचारी।। चितव जो लोचन अंगुलि लाएँ। प्रगट जुगल ससि तेहि के भाएँ।। उमा राम बिषइक अस मोहा। नभ तम धूम धूरि जिमि सोहा।। बिषय करन सुर जीव समेता। सकल एक तें एक सचेता।। सब कर परम प्रकासक जोई। राम अनादि अवधपति सोई।। जगत प्रकास्य प्रकासक रामू। मायाधीस ग्यान गुन धामू।। जासु सत्यता तें जड माया। भास सत्य इव मोह सहाया।।

nija bhrama nahiṃ samujhahiṃ agyānī | prabhu para moha dharahiṃ jaṛa prānī || jathā gagana ghana paṭala nihārī | jhā̃peu mānu kahahiṃ kubicārī || citava jo locana aṅguli lāeṃ | pragaṭa jugala sasi tehi ke bhāeṃ || umā rāma biṣaika asa mohā | nabha tama dhūma dhūri jimi sohā || biṣaya karana sura jīva sametā | sakala eka teṃ eka sacetā || saba kara parama prakāsaka joī | rāma anādi avadhapati soī || jagata prakāsya prakāsaka rāmū | māyādhīsa gyāna guna dhāmū || jāsu satyatā teṃ jaṛa māyā | bhāsa satya iva moha sahāyā ||

Los ignorantes no comprenden su propio engaño; las criaturas insensatas fijan su infatuación en el Señor. Así como, al ver una masa de nubes en el cielo, los hombres de juicio perverso declaran: 'El cielo está cubierto.' Pero si uno mira de cerca y lleva un dedo al ojo, las dos lunas se revelan claramente ante su vista. Del mismo modo, oh Uma, tal es el engaño nacido de los sentidos respecto a Rama, como la oscuridad, el humo y el polvo en el cielo. Los objetos de los sentidos, los órganos, los dioses y las almas encarnadas, todos son un solo principio consciente que aparece como muchos. Aquel que es el supremo Iluminador de todo, Él es Rama, el Señor sin principio de Ayodhya. Rama es tanto el mundo iluminado como su Iluminador; Señor de Maya, morada del conocimiento y las virtudes. Por Su verdad alone la Maya insensible parece verdadera, y así el engaño se hace soportable.

Verse 250 (दोहा/सोरठा)

रजत सीप महुँ मास जिमि जथा भानु कर बारि। जदपि मृषा तिहुँ काल सोइ भ्रम न सकइ कोउ टारि।।117।।

rajata sīpa mahũ māsa jimi jathā bhānu kara bāri | jadapi mṛṣā tihũ kāla soi bhrama na sakai kou ṭāri ||117||

Como la plata parece brillar dentro de una concha de ostra, como el agua se figura en los rayos del sol —aunque tales cosas sean falsas en todo tiempo—, así también nadie puede fácilmente apartar esa misma ilusión cuando llega a apoderarse del corazón.

Verse 251 (चौपाई)

एहि बिधि जग हरि आश्रित रहई। जदपि असत्य देत दुख अहई।। जौं सपनें सिर काटै कोई। बिनु जागें न दूरि दुख होई।। जासु कृपाँ अस भ्रम मिटि जाई। गिरिजा सोइ कृपाल रघुराई।। आदि अंत कोउ जासु न पावा। मति अनुमानि निगम अस गावा।। बिनु पद चलइ सुनइ बिनु काना। कर बिनु करम करइ बिधि नाना।। आनन रहित सकल रस भोगी। बिनु बानी बकता बड़ जोगी।। तनु बिनु परस नयन बिनु देखा। ग्रहइ घ्रान बिनु बास असेषा।। असि सब भाँति अलौकिक करनी। महिमा जासु जाइ नहिं बरनी।।

ehi bidhi jag hari āśrita rahaī | jadapi asatya deta dukha ahaī || jauṁ sapanẽ sir kāṭai koī | binu jāgẽ na dūri dukha hoī || jāsu kṛpā̃ asa bhrama miṭi jāī | girijā soi kṛpāla raghurāī || ādi anta kou jāsu na pāvā | mati anumāni nigama asa gāvā || binu pada calai sunai binu kānā | kara binu karama karai bidhi nānā || ānana rahita sakala rasa bhogī | binu bānī bakatā baṛa jogī || tanu binu parasa nayana binu dekhā | grahai ghrāna binu bāsa aśeṣā || asi saba bhā̃ti alaukika karanī | mahimā jāsu jāi nahiṁ baranī ||

Así el mundo permanece refugiado en el Señor, aunque lo que es irreal produce la experiencia del sufrimiento. Si en un sueño alguien es decapitado, la angustia no se aleja sin despertar. Por cuya gracia tal engaño se disipa, oh Girija, ese Señor compasivo es Raghurai. Nadie ha encontrado Su comienzo ni Su fin; los Vedas así lo cantan, más allá del alcance de la mera conjetura. Sin pies se mueve; sin oídos oye; sin manos realiza obras de muchas clases. Sin boca saborea todas las esencias; sin palabra es el gran Maestro, el supremo Yogui. Sin cuerpo toca; sin ojos ve; sin nariz percibe toda fragancia. En todos los sentidos Sus obras son maravillosas más allá del mundo; Su gloria no puede describirse adecuadamente.

Verse 252 (दोहा/सोरठा)

जेहि इमि गावहि बेद बुध जाहि धरहिं मुनि ध्यान। सोइ दसरथ सुत भगत हित कोसलपति भगवान।।118।।

jehi imi gāvahi beda budha jāhi dharahĩ muni dhyāna | soi dasaratha suta bhagata hita kosalapati bhagavāna ||118||

Aquel a quien los Vedas y los sabios cantan de tal manera, y a quien los rishis contemplan en meditación—ese mismo Señor ha aparecido como hijo de Dasharatha, Soberano de Kosala, para el bienestar de Sus devotos.

Verse 253 (चौपाई)

कासीं मरत जंतु अवलोकी। जासु नाम बल करउँ बिसोकी।। सोइ प्रभु मोर चराचर स्वामी। रघुबर सब उर अंतरजामी।। बिबसहुँ जासु नाम नर कहहीं। जनम अनेक रचित अघ दहहीं।। सादर सुमिरन जे नर करहीं। भव बारिधि गोपद इव तरहीं।। राम सो परमातमा भवानी। तहँ भ्रम अति अबिहित तव बानी।। अस संसय आनत उर माहीं। ग्यान बिराग सकल गुन जाहीं।। सुनि सिव के भ्रम भंजन बचना। मिटि गै सब कुतरक कै रचना।। भइ रघुपति पद प्रीति प्रतीती। दारुन असंभावना बीती।।

kāsīṁ marata jantu avalokī | jāsu nāma bala karauṁ bisokī || soi prabhu mora carācara svāmī | raghubara saba ura antarajāmī || bibasahuṁ jāsu nāma nara kahaḥīṁ | janama aneka racita agha dahahīṁ || sādara sumirana je nara karahīṁ | bhava bāridhi gopada iva tarahīṁ || rāma so paramātamā bhavānī | tahaṁ bhrama ati abihita tava bānī || asa saṁsaya ānata ura māhīṁ | gyāna birāga sakala guna jāhīṁ || suni siva ke bhrama-bhañjana bacanā | miṭi gai saba kutaraka kai racanā || bhai raghupati pada prīti pratītī | dāruna asaṁbhāvanā bītī ||

Al ver morir a una criatura en Kashi, por el poder de cuyo Nombre la hago libre de dolor, ese mismo Señor es mi Dueño de todo lo que se mueve y permanece quieto; Raghuvara, el conocedor de cada corazón. Incluso si un hombre pronuncia Su Nombre sin querer, quema los pecados cometidos en muchos nacimientos. Y aquellos que lo recuerdan con atención reverente cruzan el océano del devenir como si fuera una simple huella de vaca. Rama es ese Ser Supremo, oh Bhavani; por lo tanto, tu palabra aquí está muy engañada e impropia. Cuando tal duda entra en el corazón, el conocimiento, el desapego y toda virtud se alejan. Al escuchar las palabras de Shiva que destrozan el engaño, toda la artimaña del razonamiento sofístico se disolvió. Entonces surgieron el amor y la firme convicción a los pies de Raghuapati; la terrible sensación de imposibilidad desapareció.

Verse 254 (दोहा/सोरठा)

पुनि पुनि प्रभु पद कमल गहि जोरि पंकरुह पानि। बोली गिरिजा बचन बर मनहुँ प्रेम रस सानि।।119।।

puni puni prabhu pada kamala gahi jori paṅkaruha pāni | bolī girijā bacana bara manahũ prema rasa sāni ||119||

Una y otra vez, asiendo los pies de loto del Señor, con sus manos semejantes al loto unidas en súplica, habló Girijā—palabras excelentísimas, como empapadas y sazonadas con la misma esencia del amor.

Verse 255 (चौपाई)

ससि कर सम सुनि गिरा तुम्हारी। मिटा मोह सरदातप भारी।। तुम्ह कृपाल सबु संसउ हरेऊ। राम स्वरुप जानि मोहि परेऊ।। नाथ कृपाँ अब गयउ बिषादा। सुखी भयउँ प्रभु चरन प्रसादा।। अब मोहि आपनि किंकरि जानी। जदपि सहज जड नारि अयानी।। प्रथम जो मैं पूछा सोइ कहहू। जौं मो पर प्रसन्न प्रभु अहहू।। राम ब्रह्म चिनमय अबिनासी। सर्ब रहित सब उर पुर बासी।। नाथ धरेउ नरतनु केहि हेतू। मोहि समुझाइ कहहु बृषकेतू।। उमा बचन सुनि परम बिनीता। रामकथा पर प्रीति पुनीता।।

sasi-kara-sama suni girā tumhārī | miṭā moha sarad-ātapa bhārī || tumha kṛpāla sabu saṃsau hareū | rāma-svarūpa jāni mohi pareū || nātha kṛpā̃ aba gayau biṣādā | sukhī bhayauṁ prabhu carana prasādā || aba mohi āpani kiṃkarī jānī | jadapi sahaja jaḍa nāri ayānī || prathama jo maiṁ pūchā soi kahahū | jauṁ mo-para prasanna prabhu ahahū || rāma brahma cinamaya abināsī | sarba-rahita saba ura pura bāsī || nātha dhareu nara-tanu kehi hetū | mohi samujhāi kahahu bṛṣaketū || umā bacana suni parama binītā | rāma-kathā para prīti punītā ||

Al escuchar tus palabras, frescas como los rayos de la luna, el pesado engaño dentro de mí se disipó, como el intenso calor del otoño. Oh compasivo, has eliminado todas mis dudas; conociendo la verdadera naturaleza de Rama, he caído a tus pies. Por tu gracia, Señor, mi desánimo ha partido; por la bendición de los pies del Señor me he vuelto dichoso. Ahora considérame como tu propia servidora, aunque por naturaleza soy una mujer simple, torpe e ignorante. Primero, responde lo que pregunté, si en verdad el Señor está complacido conmigo. Rama es Brahman: conciencia pura, imperecedero; más allá de todos los atributos limitantes, pero morando en cada corazón. ¿Por qué, entonces, el Señor ha asumido un cuerpo humano? Explícame, oh Shiva, estandarte de rectitud. Al escuchar las palabras sumamente humildes de Uma, su santo amor por la historia de Rama se hizo cada vez más firme.

Verse 256 (दोहा/सोरठा)

हिंयँ हरषे कामारि तब संकर सहज सुजान। बहु बिधि उमहि प्रसंसि पुनि बोले कृपानिधान।।120(क)।। सुनु सुभ कथा भवानि रामचरितमानस बिमल। कहा भुसुंडि बखानि सुना बिहग नायक गरुड।।120(ख)।। सो संबाद उदार जेहि बिधि भा आगें कहब। सुनहु राम अवतार चरित परम सुंदर अनघ।।120(ग)।। हरि गुन नाम अपार कथा रूप अगनित अमित। मैं निज मति अनुसार कहउँ उमा सादर सुनहु।।120(घ)।।

hiṁyaṁ haraṣe kāmāri taba śaṅkara sahaja sujāna | bahu bidhi umahi prasaṁsi puni bole kṛpānidhāna ||120(ka)|| sunu subha kathā bhavāni rāmacaritamānasa bimala | kahā bhusuṇḍi bakhāni sunā bihaga-nāyaka garuḍa ||120(kha)|| so saṁbāda udāra jehi bidhi bhā āgẽ kahaba | sunahu rāma avatāra carita parama suṁdara anagha ||120(ga)|| hari guna nāma apāra kathā rūpa aganita amita | maiṁ nija mati anusāra kahauṁ umā sādara sunahu ||120(gha)||

Entonces el enemigo del Amor (Shiva) se regocijó en su corazón, y Shankara—sabio por naturaleza—alabó a Uma de muchas maneras y habló de nuevo, él, tesoro mismo de compasión. «Escucha, oh Bhavani, el relato auspicioso e inmaculado del Ramcharitmanas: cómo lo narró Bhushundi y cómo lo escuchó Garuda, señor de las aves. Ese noble diálogo, tal como aconteció, lo referiré más adelante. Oye las obras sin mancha, supremamente hermosas, de la encarnación de Rama. Las virtudes y el Nombre de Hari no tienen límite; el relato y sus formas son innumerables e inconmensurables. Según mi propio entendimiento hablo—oh Uma, escucha con reverente atención».

Verse 257 (चौपाई)

सुनु गिरिजा हरिचरित सुहाए। बिपुल बिसद निगमागम गाए।। हरि अवतार हेतु जेहि होई। इदमित्थं कहि जाइ न सोई।। राम अर्तक्य बुद्धि मन बानी। मत हमार अस सुनहि सयानी।। तदपि संत मुनि बेद पुराना। जस कछु कहहिं स्वमति अनुमाना।। तस मैं सुमुखि सुनावउँ तोही। समुझि परइ जस कारन मोही।। जब जब होइ धरम कै हानी। बाढहिं असुर अधम अभिमानी।। करहिं अनीति जाइ नहिं बरनी। सीदहिं बिप्र धेनु सुर धरनी।। तब तब प्रभु धरि बिबिध सरीरा। हरहि कृपानिधि सज्जन पीरा।।

sunu girijā haricarita suhāe | bipula bisada nigamāgama gāe || hari avatāra hetu jehi hoī | idam-itthaṃ kahi jāi na soī || rāma a-tarakya buddhi mana bānī | mata hamāra asa sunahi sayānī || tadapi santa muni beda purānā | jasa kachu kahahiṃ sva-mati anumānā || tasa maiṃ sumukhi sunāvuṁ tohī | samujhi parai jasu kārana mohī || jaba-jaba hoi dharama kai hānī | bāḍhahiṃ asura adhama abhimānī || karahiṃ anīti jāi nahiṃ baranī | sīdahiṃ bipra dhenu sura dharanī || taba-taba prabhu dhari bibidha sarīrā | harahiṃ kṛpānidhi sajjana pīrā ||

Escucha, oh Girija: hermosas son las obras de Hari, vastas y cristalinas, cantadas por los Vedas y los Agamas. La causa misma por la cual el Señor desciende no puede declararse plenamente como 'así es'. Rama está más allá del alcance del razonamiento, del intelecto, la mente y el habla; tal es mi visión, escúchalo, oh sabia. Sin embargo, los santos y sabios, los Vedas y los Puranas, hablan como pueden, según la medida de su propia comprensión e inferencia. Así, oh de rostro gracioso, te lo narraré de esa manera, hasta donde soy capaz de comprender la razón. Siempre que el dharma declina y los demonios viles y arrogantes aumentan, cometen injusticias indescriptibles; los brahmanes, las vacas, los dioses y la misma tierra son afligidos. Entonces, una y otra vez, el Señor asume diversas formas; el tesoro de compasión elimina el sufrimiento de los justos.