Nirvana Upanishad 3: Verse 3

Sanskrit (Devanagari)

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१-११॥

Padapatha (Word Split)

अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः-अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निः-संशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥

Sanskrit recitationNirvana Upanishad 3

IAST Transliteration

atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścimaliṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gaganasiddhāntaḥ amṛtakallolanadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkulapravṛttiḥ | niṣkevalajñānam ||1-11||

Translation

الآن نشرح أوبانيشاد النِّرفانا. موضوعها البرمَهَمْسَة: «أنا هو». زُهّادُها السُّيّاحُ المتجرّدون، وعلامتها الظاهرة السِّمةُ الغربية. مَنمَثا حارسُ الحقل. مبدؤها السَّماء، ونهرُها رحيقُ الخلودِ بأمواجه. هي غيرُ فانيةٍ، نقيّةٌ بلا دنس. نِهْسَنْشايا هو الرائي. النِّرفانا هي الإله. سلوكُها بلا نسب. ومعرفتُها معرفةٌ غيرُ ثنائية، مطلقة.

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. (Its) subject is the Paramahaṃsa—‘I am He’. (Its) renunciants are the wandering mendicants; (its) external mark is the western sign. Manmatha is the guardian of the field. The doctrine is the sky; the river is the nectar with its waves. (It is) imperishable, stainless. Niḥsaṃśaya is the seer. Nirvāṇa is the deity. (Its) activity is without lineage. (Its) knowledge is non-dual, absolute knowledge.

Verse Context

• Brahman as akṣaya (imperishable) and nirañjana (stainless); nirvāṇa as the goal realized by so’ham-knowledge
• Mahavakya: Implicitly operationalizes mahāvākya practice: identity-realization (so’ham) as a contemplative condensation of mahāvākya teaching.
• Atharva
• Chandas: Prose