Verse 3
Nirvana
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१-११॥
अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः-अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निः-संशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥
atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścimaliṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gaganasiddhāntaḥ amṛtakallolanadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkulapravṛttiḥ | niṣkevalajñānam ||1-11||
હવે અમે નિર્વાણ ઉપનિષદનું વ્યાખ્યાન કરીશું. વિષય પરમહંસ—‘સોઽહમ્’ (હું એ જ છું). સંન્યાસી પરિભ્રમણ કરનારા પરિવ્રાજક; બાહ્ય ચિહ્ન પશ્ચિમલિંગ. મન્મથ ક્ષેત્રપાલ છે. સિદ્ધાંત ગગન સમાન; નદી અમૃતની તરંગમાળા. તે અક્ષય, નિરંજન. નિઃસંશય ઋષિ દ્રષ્ટા છે. નિર્વાણ દેવતા છે. પ્રવૃત્તિ નિષ્કુલ—કુલબંધનથી પર. જ્ઞાન નિષ્કેવલ—અદ્વૈત પરમ જ્ઞાન.
Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. (Its) subject is the Paramahaṃsa—‘I am He’. (Its) renunciants are the wandering mendicants; (its) external mark is the western sign. Manmatha is the guardian of the field. The doctrine is the sky; the river is the nectar with its waves. (It is) imperishable, stainless. Niḥsaṃśaya is the seer. Nirvāṇa is the deity. (Its) activity is without lineage. (Its) knowledge is non-dual, absolute knowledge.