Adhyaya 6
Mahesvara KhandaKaumarika KhandaAdhyaya 6

Adhyaya 6

本章以对话体展开:那罗陀(Nārada)遇见以沙塔塔帕(Śātātapa)为首的婆罗门众。彼此致敬问讯后,那罗陀说明来意:欲在大圣地(mahātīrtha)——大地与海洋交汇之处——附近建立吉祥的婆罗门住处/座所,并考察诸婆罗门是否相应。有人担忧当地有“盗贼”,经开示方知所谓盗贼乃内在怨敌,如欲(kāma)、嗔(krodha)等;若放逸懈怠,连苦行之财(tapas)亦会被“偷走”。 随后出现较为技术性的行旅指引:自计达罗(Kedāra)通往迦罗波/迦罗帕迦(Kalāpa/Kalāpaka)的路线,以及通过洞穴(bila)之法。行者礼敬古诃/斯甘达(Guha/Skanda),以梦中受命为契机,并以圣土与圣水作眼药与涂身之用,从而得见通道、得以穿越。叙事再回到汇合处:众人共浴,行tarpaṇa、诵japa并作观想,且描绘诸天会集之景。 继而有宾客因缘:迦毗罗(Kapila)为土地布施之安排而求请婆罗门,强调待客之法(atithi-dharma)及怠慢之报。由争执与对嗔怒、急躁的反省,引出“迟行者”Cira-kārī的譬喻:儿子延缓执行父亲仓促之命,遂免重罪;教义赞叹艰难之事当审慎思量。章末警示迦利时代(Kali-yuga)诅咒之力,叙述净化与安立之仪,并言诸神对所建立圣地予以印可。

Shlokas

Verse 1

श्रीनारद उवाच । इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं रोमांचपुलकीकृतः । स्वरूपं प्रकटीकृत्य ब्राह्मणानिदमब्रवम्

圣者那罗陀曰:闻此言,我——法尔古那——心生激越,遍体起粟。随即显现本来真形,对诸婆罗门说了如下之语。

Verse 2

अहो धन्यः पितास्माकं यस्य सृष्टस्य पालकाः । युष्मद्विधा ब्राह्मणेंद्राः सत्यमाह पुरा हरिः

啊!我等之父实为有福;因其所造之众生,由汝等这般婆罗门之尊守护。久远以前,哈利确曾宣说此真实。

Verse 3

मत्तोऽप्यनंतात्परतः परस्मात्समस्तभूताधिपतेर्न किंचित् । तेषां किमुस्यादितरेण येषां द्विजेश्वराणां मम मार्गवादिनाम्

在我之上——甚至在无尽者之上——在至上主、统御一切众生之主之上,实无丝毫他物可得。对于宣扬我之道路的婆罗门之尊,又何须别物?

Verse 4

तत्सर्वथाद्या धन्योऽस्मि संप्राप्तं जन्मनः फलम् । यद्भवन्तो मया दृष्टाः पापोपद्रववर्जिताः

因此,今日我在一切方面皆蒙福;我此生之果已得成就——因为我得以瞻仰诸位,远离罪垢与诸苦恼。

Verse 5

ततस्ते सहसोत्थाय शातातपपुरोगमाः । अर्घ्यपाद्यादिसत्कारैः पूजयामासुर्मां द्विजाः

随后,那些由沙塔塔帕(Śātātapa)领首的两次生者立刻起身,以恭敬供献礼敬我——奉上阿尔伽(arghya)、洗足水(pādya)等诸般礼仪。

Verse 6

प्रोक्तवन्तश्च मां पार्थ वचः साधुजनो चितम् । धन्या वयं हि देवर्षे त्वमस्मान्यदिहागतः

他们又对我说,哦帕尔塔(Pārtha),言辞悦人、合于善者之心:“我们确实有福啊,天圣仙(devarṣi)!因为你来到此处,亲临我们之间。”

Verse 7

कुतो वाऽगमनं तुभ्यं गन्तव्यं वा क्व सांप्रतम् । अत्राप्यागमने कार्यमुच्यतां मुनिसत्तम

你从何处而来,如今又将往何处而去?并且你来到此地究竟所为何事——请告知我们,哦最胜牟尼。

Verse 8

श्रुत्वा प्रीतिकरं वाक्यं द्विजानामिति पांडव । प्रत्यवोचं मुनीन्द्रांस्ताञ्छ्रूयतां द्विजसत्तमाः

哦般度婆(Pāṇḍava),听罢婆罗门们令人欢喜的话语,我便答复那些最胜的牟尼:“请听我说,哦最上之两次生者。”

Verse 9

अहं हि ब्रह्मणो वाक्याद्विप्राणां स्थानकं शुभम् । दातुकामो महातीर्थे महीसागरसंगमे

奉梵天(Brahmā)之命,我愿在大圣渡(mahātīrtha)——大地/摩醯(Mahī)与海洋交汇之处,赐予婆罗门们吉祥的居所。

Verse 10

परीक्षन्ब्राह्मणानत्र प्राप्तो यूयं परीक्षिताः । अहं वः स्थायिष्यामि चानुजानीत तद्द्विजाः

你们来此是为考验婆罗门,如今你们也已受了考验。我将为你们而住于此——请赐允吧,噢二生者(dvija)。

Verse 11

एवमुक्तो विलोक्यैव द्विजाञ्छातातपोऽब्रवीत् । देवानामपि दुष्प्राप्यं सत्यं नारद भारतम्

闻此言,沙塔塔帕(Śātātapa)环视诸婆罗门而说道:“真实(satya)连诸天也难得成就啊,噢那罗陀(Nārada);确乎如此,噢婆罗多(Bhārata)。”

Verse 12

किं पुनश्चापि तत्रैव मही सागरसंगमः । यत्र स्नातो महातीर्थफलं सर्वमुपाश्नुते

更何况那摩醯(Mahī)与大海的交汇之处!凡于彼处沐浴者,便能尽得一切大圣地(mahātīrtha)之果报。

Verse 13

पुनरेको महान्दोषो बिभीमो नितरां यतः । तत्र चौराः सुबहवो निर्घृणाः प्रियसाहसाः

然而尚有一大过患,实在可怖:彼处盗贼甚多——残忍无情,且嗜好鲁莽的冒险。

Verse 14

स्वर्शेषु षोडशं चैकविंशंगृह्णंति नो धनम् । धनेन तेन हीनानां कीदृशं जन्म नो भवेत्

就在我们自家之中,他们夺去我们财富的十六份——甚至二十一份。失却那财物之后,我们还会留下些什么样的生命,或怎样的再生呢?

Verse 15

वरं बुभुक्षया वासो मा चौरकरगा वयम् । अर्जुन उवाच । अद्भुतं वर्ण्यते विप्र के हि चौराः प्रकीर्तिताः

“宁可饥饿而住,也不要落入盗贼之手!”阿周那说道:“噢,婆罗门,这真是奇异——你所称的‘盗贼’,究竟是谁?”

Verse 16

किं धनं च हरंत्येते येभ्यो बिभ्यति ब्राह्मणाः । नारद उवाच । कामक्रोधादयश्चौरास्तप एव धनं तथा

“他们究竟偷走什么财富,竟使婆罗门也畏惧?”那罗陀答道:“欲望、嗔怒等便是盗贼;而他们所盗之财,正是人的 tapas——苦行与修持之力。”

Verse 17

तस्यापहाभीतास्ते मामूचुरिति ब्राह्मणाः । तानहं प्राब्रवं पश्चाद्वि जानीत द्विजोत्तमाः

因惧怕那灵性之财被夺,那些婆罗门便如此对我诉说。随后我对他们说道:“诸位最胜的二生者(dvija-uttama)啊,当明了此理。”

Verse 18

जाग्रतां तु मनुष्याणां चौराः कुर्वंति किं खलाः । भयभीतश्चालसश्च तथा चाशुचिरेव यः

即使众人清醒之时,邪恶的盗贼又有什么做不出来?而那畏惧、懈怠、身心不净之人,又怎能在此道上获得坚固与恒常?

Verse 19

तेन किं नाम संसाध्यं भूमिस्तं ग्रसते नरम्

以那样的生活方式,究竟成就了什么?终究,大地吞没那个人。

Verse 20

शातातप उवाच । वयं चौरभयाद्भीतास्ते हरंति धनं महत् । कर्तुं तदा कथं शक्यमंगजागरणं तथा

沙塔塔帕说:“我们惧怕盗贼;他们掠走巨财。在这种情形下,我们怎能实行警醒守夜与严谨的持戒修行?”

Verse 21

खलाश्चौरा गताः क्वापि ततो नत्वाऽगता वयम् । तस्मासर्वं संत्यजामो भयभीता वयं मुने

“那些恶盗已去往某处;而我们礼拜请教后归来。因此我们舍弃一切——因我们惶恐不安,噢,牟尼圣者。”

Verse 22

प्रतिग्रहश्च वै घोरः षष्ठांऽशफलदस्तथा । एवं ब्रुवति तस्मिंश्च हारीतोनाम चाब्रवीत्

“不加分别地受取施赠,确实可怖,其果报也仅得六分之一。”他正如此说时,一位名叫诃利多者答道。

Verse 23

मूढबुद्ध्या हि को नाम महीसागरसंगमम् । त्यजेच्च यत्र मोक्षश्च स्वर्गश्च करगोऽथ वा

若非彻底愚迷,谁会舍弃陆地与大海的交汇处?在那里,解脱与天界仿佛尽在掌中。

Verse 24

कलापादिषु ग्रामेषु को वसेत विचक्षणः । यदि वासः स्तम्भतीर्थे क्षणार्धमपि लभ्यते

若连在圣地“柱泉”Stambhatīrtha 住上半刹那都能得着,明智之人又怎会居于卡拉帕等寻常村落?

Verse 25

भयं च चौरजं सर्वं किं करिष्यति तत्र न । कुमारनाथं मनसि पालकं कुर्वतां दृढम्

在那里,盗贼所生的一切恐惧又能奈何?对那些在心中坚定奉持“童子主”Kumāranātha为护佑者的人而言。

Verse 26

साहसं च विना भूतिर्न कथंचन प्राप्यते । तस्मान्नारद तत्राहमा यास्ये तव वाक्यतः

没有勇毅,福祉与成就终不可得。因此,噢那罗陀(Nārada),我必依你之言,确然前往彼处。

Verse 27

षड्विंशतिसहस्राणि ब्राह्मणा मे परिग्रहे । षट्कर्मनिरताः शुद्धा लोभदम्भविवर्जिताः

“我所摄受的婆罗门有二万六千人——勤修六业,清净无染,远离贪欲与矫饰。”

Verse 28

तैः सार्धमागमिष्यामि ममेदं मतमुत्तमम् । इत्युक्ते वचने तांश्च कृत्वाहं दंडमूर्धनि

“我将与他们同往——此乃我最上之决断。”言毕,他以恭敬之心,将这些话顶戴于首(以示敬奉)。

Verse 29

निवृत्तः सहसा पार्थ खेचरोऽतिमुदान्वितः । शतयोजनमात्रं तु हिममार्गमतीत्य च

噢,帕尔塔啊,那位行于虚空的旅者立刻折返,心中充满大欢喜;并越过一段长达百由旬的雪路……

Verse 30

केदारं समुपायातो युक्तस्तैर्द्विजसत्तमैः । आकाशेन सुशक्यश्च बिलेनाथ स देशकः

他与那些最尊贵的再生者(婆罗门)同行,抵达了凯达拉。那片地域可由空中抵达,并且——据说——也可由洞穴通道进入。

Verse 31

अतिक्रांतुं नान्यथा च तथा स्कंदप्रसादतः

而除此之外别无他途可越——唯有如此,凭借斯坎达的恩典。

Verse 32

अर्जुन उवाच । क्व कलापं च द्ग्रामं कथं शक्यं बिलेन च । कथं स्कंदप्रसादः स्यादेतन्मे ब्रूहि नारद

阿周那说道:“卡拉帕村在何处?又如何能由洞穴抵达?并且,如何才能获得斯坎达的恩典?请告诉我这些,哦那罗陀。”

Verse 33

नारद उवाच । केदाराद्धिमसंयुक्तं योजनानां शतं स्मृतम् । तदंते योजनशतं विस्तृतं तत्कलापकम्

那罗陀说道:“从凯达拉起,有一段充满积雪、长达百由旬的路程被传述。其尽头之外,是卡拉帕迦,又延展百由旬。”

Verse 34

तदंते योजनशतं वासुकार्णव मुच्यते । शतयोजनमात्रः स भूमिस्वर्गस्ततः स्मृतः

越过其后,又有一百由旬,名为“婆苏吉之海”。自彼处起,又有一百由旬之地,被称念为“地上天界”。

Verse 35

बिलेन च यथा शक्यं गंतुं तत्र श्रृणुष्व तत् । निरन्नं वै निरुदकं देवमाराधयेद्गुहम्

且听如何能由洞穴前往彼处:当以断食绝水之行,礼敬供奉神圣的古诃。

Verse 36

दक्षिणायां दिशि ततो निष्पापं मन्यते यदा । तदा गुहोऽस्य स्वप्ने गच्छेति भारत

其后,当他自念罪垢已净之时,于南方,古诃在梦中显现,对他说:“去吧,噢婆罗多。”

Verse 37

ततो गुहात्पश्चिमतो बिलमस्ति बृहत्तरम् । तत्र प्रविश्य गंतव्यं क्रमाणां शतसप्तकम्

其后,在古诃之西有一更为宏大的洞穴。入其内,当循次前行七百步。

Verse 38

तत्र मारकतं लिंगमस्ति सूर्यसमप्रभम् । तदग्रे मृत्तिका चास्ति स्वर्णवर्णा सुनिर्मला

其处立有一尊绿宝色之林伽,光辉如日。其前有净土一撮,金色灿然,极其清净。

Verse 39

नमस्कृत्य च तल्लिंगं गृहीत्वा मृत्तिकां च ताम् । आगंतव्यं स्तंभतीर्थे समाराध्य कुमारकम्

礼敬彼灵伽,取其圣泥;当往柱圣渡(Stambha-tīrtha),以虔诚供奉童子神库玛罗迦(Skanda)。

Verse 40

कोलं वा कूपतो ग्राह्यं भूतायां निशि तज्जलम् । तेनोदकेन मृत्तिकया कृत्वा नेत्रद्वयाञ्जनम्

于午夜,当从池塘或井中汲水;以此水与圣泥调和,制成涂抹双目的眼药(añjana)。

Verse 41

उद्वर्तनं च देहस्य कदाचित्षष्टिमे पदे । नेत्रांजनप्रभावाच्च बिलं पश्यति शोभनम्

以其摩擦涂抹全身;于某一刻——至第六十步——凭此眼药之力,便见一处华美的洞口。

Verse 42

तन्मध्येन ततो याति गात्रोद्वर्त्तप्रभावतः । कारीषैर्नाम चात्युग्रैर्भक्ष्यते नैव कीटकैः

由其中央穿行而过,凭身涂之威力继续前进。纵有名为迦利沙(Kārīṣa)的凶猛之类,亦全然不为虫蚁所噬。

Verse 43

बिलमध्ये च संपश्यन्सिद्धान्भास्करसन्निभान् । यात्येवं यात्यसौ पार्थ कलापं ग्राममुत्तमम्

于洞中,他得见诸悉地者(Siddha),光辉灿然如日。于是——噢,帕尔塔——他继续前行,抵达名为迦罗帕(Kalāpa)的殊胜村落。

Verse 44

तत्र वर्षसहस्राणि चत्वार्यायुःप्रकीर्तितम् । फलानां भोजनं च स्यात्पुनः पुण्यं च नार्ज्जयेत्

在那里宣说寿命为四千年。以果实为食,不再如人间那样继续积累功德。

Verse 45

इत्येतत्कथितं तुभ्यमतश्चाभूच्छृणुष्व तत् । तपः सामर्थ्यतः सूक्ष्मान्दण्डस्याग्रे निधाय तान्

这些已对你说过;现在听听后来发生之事。凭借苦行之力,他把那些微细者安置在杖尖之上……

Verse 46

द्विजानहं समायातो महीसागरसंगमम्

我与诸婆罗门一同来到大地与海洋交汇之处。

Verse 47

तदोत्तार्य मया मुक्तास्तीरे पुण्यजलाशये । ततो मया कृतं स्नानं सह तैर्द्विजसत्तमैः

将他们渡过之后,我在那圣洁水池之滨放他们登岸。随后我与那些最上等的婆罗门一同行了圣浴之礼。

Verse 48

निःशेषदोषदावाग्नौ महीसागरसंगमे । पितॄणां देवतानां च कृत्वा तर्पणसत्क्रियाः

在大地与海洋的交汇处——如林火焚尽一切余罪——他们如法行作塔尔帕那(tarpaṇa)等满足之仪,并恭敬供献于祖灵(Pitṛ)与诸天。

Verse 49

जपमानाः परं जप्यं निविष्टाः संगमे वयम् । भास्करं समवेक्षंतश्चिंतयंतो हरिं हृदि

我们端坐于神圣的汇流处,持诵至上的真言;凝望日神,心中观想哈利(毗湿奴)住于心莲。

Verse 50

तस्मिंश्चैवांतरे पार्थ देवाः शक्रपुरोगमाः । आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे लोकपालाश्च संगताः

就在那时,哦帕尔塔,诸天由释迦罗(因陀罗)为首而集会;自阿底提耶(日神)起的一切行星,以及守护诸方的护世者,也都齐聚。

Verse 51

देवानां योनयो ह्यष्टौ गंधर्वाप्सरसां गणाः । महोत्सवे ततस्तस्मिन्गीतवादित्र उत्तमे

彼时有八类天众,又有乾闼婆与阿普萨拉的群队;在那盛大庆典中,妙歌与上乘乐器之音回荡不绝。

Verse 52

पादप्रक्षालनं कर्तुं विप्राणामुद्यतस्त्वहम् । तस्मिन्काले चाश्रृणवमहमातिथ्यवाक्यताम्

我正准备为婆罗门们洗足;就在那时,我听见了以礼敬宾客之仪所说的话语。

Verse 53

सामध्वनिसमायुक्तां तृतीयस्वरनादिताम् । अतीव मनसो रम्यां शिव भक्तिमिवोत्तमाम्

那声音充满《娑曼》圣歌的回响,于第三音阶上共鸣;悦心至极,宛如对湿婆的无上虔敬。

Verse 54

विप्रैरुत्थाय संपृष्टः कस्त्वं विप्र क्व चागतः । किं वा प्रार्थयसे ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते

婆罗门们起身问他:“你是谁,婆罗门啊?从何处而来?请说——你所求为何?你心中所喜者是什么?”

Verse 55

विप्र उवाच । मुनिः कपिलनामाहं नारदाय निवेद्यताम् । आगतः प्रार्थनायैव तच्छ्रुत्वाहमथाब्रवम्

那婆罗门说道:“我乃名为迦毗罗的牟尼;请将此事禀告那罗陀。我此来唯为陈请。”闻此,我便答言。

Verse 56

धन्योहं यदिहायातः कपिल त्वं महामुने । नास्त्यदेयं तवास्माभिः पात्रं नास्ति तवाधिकम्

“我真有福,因你来到此处,迦毗罗大牟尼。于你而言,我等无物不可施与;受施者中亦无有胜过你者。”

Verse 57

कपिला उवाच । ब्रह्मपुत्र त्वया देयं यदि मे त्वं श्रृणुष्व तत् । अष्टौ विप्रसहस्रामि मम देहीति नारद

迦毗罗说道:“婆罗门之子(梵天之子)啊,若你要施与我,请听:赐我八千婆罗门吧,那罗陀。”

Verse 58

भूमिदानं करिष्यामि कलापग्रामवासिनाम् । ब्राह्मणानामहं चैषां तदिदं क्रियतां विभो

“我将为居于迦罗帕村(Kalāpa-grāma)的这些婆罗门行土地布施。因此,主尊啊,愿此事得以成就。”

Verse 59

ततो मया प्रतिज्ञातमेव मस्तु महामुने । त्वयापि क्रियतां स्थानं कापिलं कपिलोत्तमम्

“那么,愿我所立之誓真实成就,噢大牟尼。也请你建立一处圣地——迦毗罗,至善之地,噢迦毗罗。”

Verse 60

श्राद्धे वा प्राप्तकाले वा ह्यतिथिर्विमुखीभवेत् । यस्याश्रममुपायातस्यस्य सर्वं हि निष्फलम्

“若在施行施罗达(Śrāddha)之时,或在应当之刻,来至精舍的宾客因未受礼敬而转身离去,则对那主人而言,一切功德尽皆无果。”

Verse 61

स गच्छेद्रौरवांल्लोकान्योऽतिथिं नाभिपूजयेत् । अतिथिः पूजितो येन स देवैरपि पूज्यते

“不敬宾客者,堕入罗柔罗婆诸界(Raurava)。而能礼敬宾客者,亦为诸天所礼敬。”

Verse 62

दानैर्यज्ञैस्त तस्तस्मिन्भोजितः कपिलो मुनिः । ततो महामुनिः श्रीमान्हारीतो ह्वयितस्तदा

“于是,在那里以布施与祭祀(yajña)款待了牟尼迦毗罗。其后,当时又邀请了光辉的大牟尼哈利多(Hārīta)。”

Verse 63

पादप्रक्षालनार्थाय सिद्धदेवसमागमे । हारीतश्च पुरस्कृत्य वामपादं तदा स्थितः

“为行洗足之礼,在悉达与诸天的会众之中,哈利多(Hārīta)被推至前列;当时他以前伸左足而立。”

Verse 64

ततो हासो महाञ्जज्ञे सिद्धाप्सरः सुपर्वणाम् । विचिंत्य बहुधा पृथ्वीं साधु साधुकृता द्विजाः

于是,盛大吉庆之会中的悉达与天女众间,爆发出洪然大笑。诸二生者多方省思大地,齐声赞叹:“善哉!善哉!”

Verse 65

ततो ममापि मनसि शोकवेगो महानभूत् । सत्यां चैव तथा मेने गाथां पूर्वबुधेरिताम्

于是,在我心中也涌起巨大的悲恸之潮;我遂明了,古贤所说的那首古偈确为真实。

Verse 66

सर्वेष्वपि च कार्येषु हेतिशब्दो विगर्हितः । कुर्वतामतिकार्याणि शिलापातो ध्रुवं भवेत्

凡诸事业之中,“heti”(如兵刃般尖刻的回击之语)皆为所讥。凡行事逾越分际者,必遭“落石”之灾——败亡无疑。

Verse 67

ततोहमब्रंवं विप्रान्यूयं मूर्खा भविष्यथ । धनधान्याल्पसंयुक्ता दारिद्र्यकलिलावृताः

于是我对婆罗门们说道:“你们将变得愚昧;财物与谷粮寡少,并被贫穷的泥淖所覆没。”

Verse 68

एवमुक्ते प्रहस्यैव हारीतः प्राब्रवीदिदम् । तवैवेयं मुने हानिर्यदस्माञ्छपते भवान्

闻此言,诃利多大笑而答:“噢,牟尼啊,此损失唯归于你一人——因为正是你在诅咒我们。”

Verse 69

कः शापो दीयते तुभ्यं शापोयमयमेव ते । ततो विमृश्य भूयोऽहब्रवं किमहंद्विज

“要赐给你什么‘诅咒’呢?这件事本身就是你自己的诅咒。随后我再三省思,说道:‘我做了什么啊,噢,二次生者(婆罗门)?’”

Verse 70

तथाविधस्य भवतो वामपादप्रदानतः

“因为你——本性如此——竟献出左足(象征轻慢/不祥)……”

Verse 71

हारीत उवाच । श्रृणु तत्कारणं धीमञ्छून्यता मे यतो भवेत्

哈利多说道:“请听吧,智者啊,我心中为何生起‘空寂’(内在的空落)的缘由。”

Verse 72

इति चिंतयतश्चित्ते हा दुःखोऽयं प्रतिग्रहः । प्रतिग्रहेण विप्राणां ब्राहयं तेजो हि शाम्यति

当我在心中思量:“唉,这受取施物实在是苦!”——因为婆罗门一旦受取赠礼,其婆罗门的神圣光辉(tejas)确会减退。

Verse 73

महादानं हि गृह्णानो ब्राह्मणः स्वं शुभं हि यत् । ददाति दातुर्दाता च अशुभं यच्छति स्वकम्

因为婆罗门一旦受取大施,便将自身的功德与吉祥让出;而施主反将自身的不祥转移给受者。

Verse 74

दाता प्रतिग्रहीता च वचनं हि परस्परम् । मन्यतेऽधःकरो यस्य सोऽल्पबुद्धिः प्रहीयते

施者与受者彼此言语,互相依存;但若有人视对方为“卑下”,便是心量狭小,终将远离正见。

Verse 75

इति चिंतयतो मह्यं शून्यताभूद्धि नारद । निद्रार्तश्च भयार्तश्च कामार्तः शोकपीडितः

当我如此思量之时,噢那罗陀,空寂之感笼罩了我。凡为睡意所困、为恐惧所逼、为欲望所扰、或为忧伤所折磨者——

Verse 76

हृतस्वश्चान्यचित्तश्च शून्याह्येते भवंति च । तदेषु मतिमान्कोपं न कुर्वीत यदि त्वया

——同样,财物被夺者,或心神系于他处者:此等之人确会变得“空”。因此,若你有智慧,切莫将嗔怒指向他们。

Verse 77

कृतः कोपस्ततस्तुभ्यमेवं हानिरियं मुने । ततस्तापान्वितश्चाहं तान्वि प्रानब्रवं पुनः

“因你心中起了嗔怒,噢牟尼,这损失便如此发生。随后我满怀悔恨,又再度对那些婆罗门说道。”

Verse 78

धिङ्मामस्तु च दुर्बुद्धिमविमृश्यार्थकारिणम् । कुर्वतामविमृश्यैव तत्किमस्ति न यद्भवेत्

惭愧于我——愚昧之人,行事不加思量。凡不经审虑而行者,还有什么祸患不会发生呢?

Verse 79

सहसा न क्रियां कुर्यात्पदमेतन्महापदाम् । विमृश्यकारिणं धीरं वृणते सर्वसंपदः

不可仓促行事;急躁乃通向大祸之一步。诸般福祉皆归于沉稳之人——先审思而后行者。

Verse 80

सत्यमाह महाबुद्धिश्चिरकारी पुरा हि सः । पुरा हि ब्राह्मणः कश्चित्प्रख्यातों गिरसां कुले

大慧者说道:“诚然如此。”因为在古时有名为迟作者(Cirakārī)者;又在久远以前,有一位婆罗门,出自吉罗萨(Girasa)族系而声名远播。

Verse 81

चिरकारि महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत्सुतः । चिरेण सर्वकार्याणि यो विमृश्य प्रपद्यते

迟作者(Cirakārī)大智无比,为瞿昙(Gautama)之子——凡事必经长久思量,方才承担而行。

Verse 82

चिरकार्याभिसंपतेश्चिरकारी तथोच्यते । अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावी तथोच्यते

因其行事必经久时方能成就,故名“迟作者”(Cirakārī,行事缓者)。但若只是陷于懒惰,则称为“愚钝之人”。

Verse 83

बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना । व्यभिचारेण कस्मिन्स व्यतिकम्या परान्सुतान्

心智敏捷而目光深远之人,又怎会因何等过失而迷失正道,逾越法(dharma),并伤害他人之子?

Verse 84

पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति । स तथेति चिरेणोक्तः स्वभावाच्चिरकारकः

随后,愤怒的父亲命令道:“杀了你的母亲!”他回答:“遵命。”但他过了许久才这样回答,因为他生性便是深思熟虑、行动迟缓之人。

Verse 85

विमृश्य चिरकारित्वाच्चिं तयामास वै चिरम् । पितुराज्ञां कथं कुर्यां न हन्यां मातरं कथम्

因他生性审慎,便沉思良久:“我该如何执行父亲的命令?我又怎能不杀害我的母亲呢?”

Verse 86

कथं धर्मच्छलेनास्मिन्निमज्जेयमसाधुवत् । पितुराज्ञा परो धर्मो ह्यधर्मो मातृरक्षणम्

我怎能在“法”(Dharma)的名义下陷入不义之中?顺从父亲虽被视为最高的法,但若因此无法保护母亲,那便是“非法”(Adharma)。

Verse 87

अस्वतंत्रं च पुत्रत्वं किं तु मां नात्र पीडयेत् । स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत्

为人子者虽无完全的自主权,但愿此事勿折磨我。毕竟,杀害了一名女子,且这女子还是自己的母亲,谁还能获得快乐呢?

Verse 88

पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्नुयात् । अनवज्ञा पितुर्युक्ता युक्तं मातुश्च रक्षणम्

若轻视父亲,谁能获得真正的声望与地位?不轻慢父亲是正当的,保护母亲也是正当的。

Verse 89

क्षमायोग्यावुभावेतौ नातिवर्तेत वै कथम् । पिता ह्यात्मानमाधत्ते जायायां जज्ञिवानिति

母与父二者皆堪忍受与敬奉,岂可越犯?盖父于妻中生子,犹如将自身之我安置于彼。

Verse 90

शीलचारित्रगोत्रस्य धारणार्थं कुलस्य च । सोऽहमात्मा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे परिकल्पितः

为护持善行、品德与族姓,并使家族相续,“彼之自我”由父亲亲自安立于为子之位。

Verse 91

जातकर्मणि यत्प्राह पिता यच्चोपकर्मणि । पर्याप्तः स दृढीकारः पितुर्गौरवलिप्सया

父于生礼(jātakarman)所宣示者,及于入学启蒙礼(upakarman)所训诲者:对欲求敬父之荣者,此已足为坚固之诫命。

Verse 92

शरीरादीनि देयानि पिता त्वेकः प्रयच्चति । तस्मात्पितुर्वचः कार्यं न विचार्यं कथंचन

乃至此身及其所随诸事,皆为所受之赐,而唯父独能施与。是故父之言当奉行,切莫以任何方式辩论。

Verse 93

पातकान्यपि चूर्यंते पितुर्वचनकारिणः । पिता स्वर्गः पिता धर्मः पिता परमकं तपः

奉行父命者,纵有罪业亦被摧碎。父即天界;父即法(dharma);父即至上苦行(tapas)。

Verse 94

पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वाः प्रीणंति देवताः । आशिषस्ता भजंत्येनं पुरुषं प्राह याः पिता

父亲欢喜,则诸天亦欢喜。父亲所说的祝福会前来护持并加被于此人。

Verse 95

निष्कृतिः सर्वपापानां पिता यदभिनंदति । मुच्यते बंधनात्पुष्पं फलं वृंतात्प्रमुच्यते

父亲认可之时,便成了消除诸罪的忏悔。正如花脱离束缚、果离开果梗,人亦从系缚中解脱。

Verse 96

क्लिश्यन्नपि सुतः स्नेहं पिता स्नेहं न मुंचति । एतद्विचिंत्यतं तावत्पुत्रस्य पितृगौरवम्

纵使儿子使父亲受苦,父亲也不舍其慈爱。故当思惟:为子之道,在于敬重父亲。

Verse 97

पिता नाल्पतरं स्थानं चिंतयिष्यामि मातरम् । यो ह्ययं मयि संघातो मर्त्यत्वे पांचभौतिकः

我当视母亲之位不下于父亲。因为我此身在凡世之中,是由五大元素和合而成。

Verse 98

अस्य मे जननी हेतुः पावकस्य यथारणिः । माता देहारणिः पुंसः सर्वस्यार्थस्य निर्वृतिः

于我而言,母亲正是我得以出生之因,如火由阿兰尼取火木而生。母亲乃男子之身的“阿兰尼”,一切人生所求皆由此得圆满与安宁。

Verse 99

मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये । न स शोचति नाप्येनं स्थावर्यमपि कर्षति

有母则有护佑;母若不在,便真成无依。母在之时,人不沉于哀伤,纵有厄运逆境,也难轻易将其拖坠。

Verse 100

श्रिया हीनोऽपि यो गेहे अंबेति प्रतिपद्यते । पुत्रपौत्रसमापन्नो जननीं यः समाश्रितः

纵使贫乏无财,若在家中仍能呼唤“母亲!”并转身依止于她——凡归依母亲者——便得家族相续之福,子孙绵延。

Verse 101

अपि वर्षशतस्यांते स द्विहायनवच्चरेत् । समर्थं वाऽसमर्थं वा कृशं वाप्यकृशं तथा

纵至百年之末,她仍待他如两岁幼儿。无论儿子能干与否、瘦弱或健壮,在母亲眼中皆同一慈爱。

Verse 102

रक्षयेच्च सुतं माता नान्यः पोष्यविधानतः । तदा स वृद्धो भवति तदा भवति दुःखितः

唯有母亲依养育之法护持其子,旁人无可比拟。母若不在,那时他才真成“老”,忧苦亦随之而至。

Verse 103

तदा शुन्यं जगत्तस्य यदा मात्रा वियुज्यते । नास्ति मातृसमा च्छाया नास्ति मातृसमा गतिः

与母分离之时,他的世界便成空寂。无有荫庇如母,无有归依与人生之路如母。

Verse 104

नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रपा । कुक्षिसंधारणाद्धात्री जननाज्जननी तथा

世间无有护佑胜过母亲;无有歇息依止胜过母亲。因她怀胎承载,故称为“Dhātrī”(护持养育者);因她分娩生子,故称为“Jananī”(生母)。

Verse 105

अंगानां वर्धनादंबा वीरसूत्वे च वीरसूः । शिशोः शुश्रूषणाच्छ्वश्रूर्माता स्यान्माननात्तथा

因她养育并令孩童肢体增长,故称“Ambā”;因她诞生勇士,故称“Vīrasū”。以侍奉照料幼儿之故,连婆母亦得称“母”;同样,若以恭敬礼敬一位女子,她亦在名分上成为母。

Verse 106

देवतानां समावापमेकत्वं पितरं विदुः । मर्त्यानां देवतानां च पूगो नात्येति मातरम्

智者知父为诸天同一之“共田”,为共同之源而使之合一;然而在凡人之间,乃至在诸天之中,也没有任何众多能在伟大上超越母亲。

Verse 107

पतिता गुरवस्त्याज्या माता च न कथंचन । गर्भधारणपोषाभ्यां तेन माता गरीयसी

纵使师长堕失正行,尚可舍离;唯有母亲,任何情形都不可弃舍。以怀胎承载与哺育滋养之功,故母亲尤为尊重、最为可敬。

Verse 108

एवं स कौशिकीतीरे बलिं राजानमीक्षतीम् । स्त्रीवृत्तिं चिरकालत्वाद्धन्तुं दिष्टः स्वमातरम्

于是,在考希姬河岸边,他望见了巴利王。又因久疑其母行止不端,他被一股阴沉而残酷的决意驱使,竟欲杀害自己的生母。

Verse 109

विमृश्य चिरकालं हि चिंतांतं नाभ्यपद्यत । एतस्मिन्नंतरे शक्रो रूपमास्थितः

他沉思良久,仍未得出定论。其间,释迦罗(因陀罗)化现为某种形相,前来介入。

Verse 110

गायन्गाखामुपायातः पितुस्तस्याश्रमांतिके । अनृना हि स्त्रियः सर्वाः सूत्रकारो यदब्रवीत्

他吟唱一偈,来到父亲的林居道场近旁,并诵道:“一切女子实皆无债”,正如制订《经则》(苏多罗)者所宣说。

Verse 111

अतस्ताभ्यः फलं ग्राह्यं न स्याद्दोषेक्षणः सुधीः । इति श्रुत्वा तमानर्च मेधातिथिरुदारधीः

因此,应当受取她们行为之善果,智者不应作挑剔过失之人。闻此言,心量高雅的梅陀提提便恭敬礼敬于他。

Verse 112

दुःखितश्चिंतयन्प्राप्तो भृशमश्रूणि वर्तयन् । अहोऽहमीर्ष्ययाक्षिप्तो मग्नोऽहं दुःखसागरे

他忧苦沉思而至,泪如雨下。“唉!我为嫉妒所击倒,已沉没于忧苦之海。”

Verse 113

हत्वा नारीं च साध्वीं च को नु मां तारयिष्यति । सत्वरेण मयाज्ञप्तश्चिरकारी ह्युदारधीः

“若我杀害一位女子——且是贞善之女——又有谁能救我?我在仓促之间竟命令了迟行者(奇罗迦利),他本是心地高贵之人。”

Verse 114

यद्ययं चिरकारी स्यात्स मां त्रायेत पातकात् । चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक

“若此人真是那‘迟而后行者’(Cirakārī),他仍能救我脱离罪业。噢,Cirakārika,愿福佑临汝——愿福佑临汝,噢,Cirakārika!”

Verse 115

यदद्य चिरकारी त्वं ततोऽसि चिरकारिकः । त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं मया

“若你今日确为Cirakārī——那迟而后行者——则你确是Cirakārika。请救我,也救我母亲,并护持我所积得的苦行功德(tapas)。”

Verse 116

आत्मानं पातके विष्टं शुभाह्व चिरकारिक । एवं स दुःखितः प्राप्तो गौतमोऽचिंतयत्तदा

“我见自身沉没于罪业之中,噢,名号吉祥的Cirakārika!”如此,忧苦而至的乔达摩当时沉思起来。

Verse 117

चिरकारिकं ददर्शाथ पुत्रं मातुरुपांतिके । चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः

随后他看见儿子Cirakārika在母亲身旁;而Cirakārī一见父亲,便极度悲恸。

Verse 118

शस्त्रं त्यक्त्वा स्थितो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे । मेधातिथिः सुतं दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि

他弃下兵刃,俯首而立,开始求取宽恕与恩宥。梅达提提见儿子低首伏地,便明了其恭顺归服之意。

Verse 119

पत्नीं चैव तु जीवंतीं परामभ्यगमन्मुदम् । हन्यादिति न सा वेद शस्त्रपाणौ स्थिते सुते

见到妻子仍然活着,他心中充满了极大的欢喜。她并不知道他曾起念“我要杀”,而儿子正站在那里,手中握着兵器。

Verse 120

बुद्धिरासीत्सुतं दृष्ट्वा पितुश्चरणयोर्नतम् । शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयादिति

见儿子俯伏在父亲足下,她便明白:‘因惧怕,他在掩藏自己贸然执起兵器的轻率。’

Verse 121

ततः पित्रा चिरं स्मृत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि । चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरंजीवेत्यु दाहृतः

于是父亲久久地思念着他,又久久地嗅闻他的头顶,双臂久久拥抱,并说道:“愿你长寿!”

Verse 122

चिरं मुदान्वितः पुत्रं मेधातिथिरथाब्रवीत् । चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी भवेच्चिरम्

随后,梅达提提久怀欢喜,对儿子说道:“噢,迟行者(Cirakārika),愿福佑临汝;愿汝长久为那经深思而后行之人。”

Verse 123

चिराय यत्कृतं सौम्य चिरमस्मिन् दुःखितः । गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः

“温和的孩子啊,因所行之事被延宕,我已久处忧苦。”如是,智者乔达摩——诸牟尼中最胜者——亦复宣说偈颂(gāthā)。

Verse 124

चिरेण मंत्रं संधीयाच्चिरेम च कृतं त्यजेत् । चिरेण विहतं मित्रं चिरं धारणमर्हति

真言唯当经久修持方得圆满;久拖而后为之之事,当舍弃。与己久相交而受伤之友,宜以长久忍耐与扶持相待。

Verse 125

रोगे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि । अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते

在疾病之时、傲慢之时、尊严受伤之时、遭背叛之时、行恶业之时,以及不得不做的厌恶之事上,能从容审慎而行者,最为称赞。

Verse 126

बंधूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च । अव्यक्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते

对亲族、挚友、仆从与家中妇女,当过失尚未明白显现之时,能审慎从容而行者,最为称许。

Verse 127

चिरं धर्मान्निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम् । चिरमन्वास्य विदुषश्चिरमिष्टानुपास्य च

当长久恒常地奉行达摩,亦当长久探求考察;当久侍贤智之士,亦当久修所择诸天之敬拜。

Verse 128

चिरं विनीय चात्मानं चिरं यात्यनवज्ञताम् । ब्रुवतश्च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम्

久以自律调伏其身,便得长久不受轻蔑与不敬之境;亦当听取他人之言,若其言与达摩相应。

Verse 129

चिरं पृच्छेच्च श्रृणुयाच्चिरं न परिभूयते । धर्मे शत्रौ शस्त्रहस्ते पात्रे च निकटस्थिते

当长久发问、长久聆听,便不易被压倒。然而在正法之事上、在敌前、手执兵刃之时,以及当应受供者近在身旁之际,切莫纵容迟延。

Verse 130

भये च साधुपूजायां चिरकारी न शस्यते । एवमुक्त्वा पुत्रभार्यासहितः प्राप्य चाश्रमम्

在危难之时,以及礼敬圣者之际,拖延之人不受称赞。说罢,他便与儿子和妻子一同抵达精舍。

Verse 131

ततश्चिरमुपास्याथ दिवं यातिश्चिरं मुनिः । वयं त्वेवं ब्रुवन्तोऽपि मोहेनैवं प्रतारिताः

其后,久修供奉之后,那位牟尼升往天界,并久住其间。唯独我们——纵然如此言说——仍被迷妄以此方式所欺。

Verse 132

कलौ च भवतां विप्रा मच्छापो निपतिष्यति । केचित्सदा भविष्यंति विप्राः सर्वगुणैर्युताः

在迦梨时代,噢婆罗门们,我的诅咒将降临于你们。然而仍将常有一些婆罗门存在——具足一切德行。

Verse 133

पादप्रक्षालनं कृत्वा ततोऽहं धर्मवर्मणः । समीपे साक्षिणो देवान्कृत्वा संकल्पमाचरम्

以恭敬之心洗足之后,我来到达摩伐尔曼近旁;以诸天为证,我行作庄严的誓愿(saṅkalpa)。

Verse 134

कांचनैरर्नोप्रदानैश्च गृहदानैर्धनादिभिः । भार्याभूषणवस्त्रैश्च कृतार्था ब्राह्मणाः कृताः

以黄金之施、种种供献、施舍宅第与财富等,又以珠宝与衣裳赠予其妻,诸婆罗门皆得圆满称心,心愿具足。

Verse 135

ततः करं समुद्यम्य प्राहेन्द्रो देवसंगमे । हरांगरुद्धवामार्द्ध यावद्देवी गिरेः सुता

于是因陀罗举手,在诸天会中宣言,面向那位山岳之女的女神——其左半身为诃罗之身所拥抱者。

Verse 136

गणाधीशो वयं यावद्यावत्त्रिभुवनं त्विदम् । तावन्नन्द्यादिदे स्थानं नारदस्थापितं सुराः

只要我们仍为湿婆之众伽那的主宰,只要此三界尚存,诸天啊,此处住处——以难提为首、由那罗陀所建立者——便将长久坚固不移。

Verse 137

ब्रह्मशापो रुद्रशापो विष्णुशापस्तथैव च । द्विजशापस्तथा भूयादिदं स्थानं विलुंपतः

愿梵天之诅咒、鲁陀罗之诅咒、以及毗湿奴之诅咒,同样也愿“二次生者”(婆罗门等)之诅咒,降临于任何胆敢掠夺此圣地之人。

Verse 138

ततस्तथेति तैः सर्वैर्हृष्टैस्तत्र तथोदितम् । एवं मया स्थापिते स्थानकेऽस्मिन्संस्थापयामास च कापिलं मुनिः । स्थाने उभे देवकृते प्रसन्नास्ततो ययुर्देवता देवसद्म

于是众神皆欢喜,在彼处齐声应诺:“如是。”我既如此建立此圣地,圣者亦依仪轨在此安置迦毗罗。诸神对两处神圣的建立皆感欣悦,遂离去返回天界宫殿。