Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 112
Devanagari script
दुःखितश्चिंतयन्प्राप्तो भृशमश्रूणि वर्तयन् । अहोऽहमीर्ष्ययाक्षिप्तो मग्नोऽहं दुःखसागरे
Transliteration
duḥkhitaściṃtayanprāpto bhṛśamaśrūṇi vartayan | aho'hamīrṣyayākṣipto magno'haṃ duḥkhasāgare
Translation
他忧苦沉思而至，泪如雨下。“唉！我为嫉妒所击倒，已沉没于忧苦之海。”
Word by Word
दुःखितःdistressed
दुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
चिन्तयन्thinking
चिन्तयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Present active participle, nominative singular masculine
प्राप्तःhaving reached/come
प्राप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formभूतकाले कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Past passive participle, nominative singular masculine
भृशम्excessively
भृशम्:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)
अश्रूणिtears
अश्रूणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअश्रु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; Neuter, accusative plural
वर्तयन्shedding/producing
वर्तयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Present active participle, nominative singular masculine
अहोalas!/oh!
अहो:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मयादि-निपातः (exclamation)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 1st person pronoun, nominative singular
ईर्ष्ययाby jealousy
ईर्ष्यया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootईर्ष्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; Feminine, instrumental singular
आक्षिप्तःimpelled/overcome
आक्षिप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-क्षिप् (धातु)
Formभूतकाले कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Past passive participle, nominative singular masculine
मग्नःsunk/immersed
मग्नः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमग्न (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 1st person pronoun, nominative singular
दुःख-सागरेin the ocean of sorrow
दुःख-सागरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; Locative singular masculine; (दुःखस्य सागरः)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating; the lament is spoken by the distressed character (contextually Gautama/Cirakārī episode)
Visual Art Cues
Scene: A man walks with bowed head toward the hermitage, tears streaming; the forest seems to echo his lament; the sky subdued, the path strewn with leaves.
FAQs
Īrṣyā (jealousy) is portrayed as a destructive force that drowns the mind in suffering and leads toward adharma.
No tīrtha is praised in this verse; it focuses on the character’s inner turmoil.
None.