Adhyaya 10

Verse 1

नारद उवाच । गृध्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा दुःखविस्मयसंयुतः । इन्द्रद्युम्नस्तमा पृच्छय मरणायोपचक्रमे

Nārada nói: Nghe những lời của chim kền kền, vua Indradyumna bị nỗi sầu và sự kinh ngạc bao trùm, liền hỏi thêm nữa và bắt đầu tự chuẩn bị cho cái chết.

Verse 2

ततस्तमालोक्य तथा मुमूर्षुं कौशिकादिभिः । स संहितं विचिंत्याह दीर्घायुषमथात्मनः

Bấy giờ, thấy ngài ở trạng thái muốn chết như vậy, Kauśika và những người khác cùng suy xét rồi lên tiếng, mong cầu cho ngài được trường thọ và an lành.

Verse 3

मैवं कार्षीः श्रुणु गिरं भद्रक त्वं चिरंतनः । मत्तोऽप्यस्ति स्फुटं चैव ज्ञास्यति त्वदभीप्सितम्

Đừng làm như thế. Hãy nghe lời ta, hỡi bậc hiền thiện; ngài vốn là người trường thọ. Ngoài ta ra còn có một vị nữa sẽ nói rõ điều ngài khao khát muốn biết.

Verse 4

मानसे सरसि ख्यातः कूर्मोमंथरकाख्यया । तस्य नाविदितं किंचिदेहि तत्र व्रजामहे

Trong hồ Mānasa có một con rùa nổi danh tên Mantharaka. Không điều gì là không biết đối với nó; hãy đến, chúng ta cùng đi đến đó.

Verse 5

ततः प्रतीतास्ते भूपमुनिगृध्रबकास्तथा । उलूकसहिता जग्मुः सर्वे कूर्मदिदृक्षवः

Bấy giờ, đã tin phục, nhà vua, các bậc hiền triết, chim kền kền và chim hạc—cùng với chim cú—tất cả lên đường, mong được gặp con rùa ấy.

Verse 6

सरस्तीरे स्थितः कूर्मस्तान्निरीक्ष्य विदूरगान् । कांदिशीको विवेशासौ जलं शीघ्रतरं तदा

Con rùa đứng trên bờ hồ, thấy họ từ xa tiến lại, liền hoảng sợ và lập tức vội vàng lặn xuống nước.

Verse 7

कौशिकोऽथ तमाहेदं प्रहस्य वचनं स्वयम् । कस्मात्कूर्म प्रनष्टोद्य विमुखोऽभ्यागतेष्वपि

Bấy giờ Kauśika mỉm cười nói với nó: “Vì sao hỡi rùa, hôm nay ngươi lại lẩn mất và quay mặt đi, dù khách đã đến?”

Verse 8

अग्निर्द्विजानां विप्रश्च वर्णानां रमणः स्त्रियाम् । गुरुः पिता च पुत्राणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः

Lửa là sự hiện diện đáng tôn kính đối với người hai lần sinh; bà-la-môn là bậc dẫn đường cho các giai tầng; chồng là người thương yêu của phụ nữ; cha là bậc thầy của con trai—nhưng đối với mọi người, vị khách đến nhà phải được kính như một guru.

Verse 9

विहाय तमिमं धर्ममातिथ्यविमुखः कथम् । गृह्णासि पापं सर्वेषां ब्रूहि कूर्माधुनोत्तरम्

Đã bỏ chính pháp này, sao ngươi có thể ngoảnh mặt với việc tiếp đãi khách? Sao ngươi lại gánh lấy tội lỗi thuộc về mọi người? Hãy nói đi, hỡi rùa—nay hãy đáp lời.

Verse 10

कूर्म उवाच । चिरंतनो हि जानामि कर्त्तुमातिथ्यसत्क्रियाम् । अभ्यागतेष्वपचितिं धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

Rùa thưa: “Ta vốn xưa cũ, biết rõ cách kính đãi khách cho đúng phép. Sự tôn kính đối với người đến làm khách đã được xác định vững chắc trong các Dharma-śāstra.”

Verse 11

सुमहत्कारणं चात्र श्रूयतां तद्वदामि वः । नाहं पराङ्मुखो जात एतावंति दिनान्यपि

Ở đây có một nguyên do rất lớn—hãy lắng nghe, ta sẽ nói cho các ngươi. Suốt bao ngày ấy, ta chưa từng quay lưng với bổn phận theo chánh pháp.

Verse 12

अभ्यागतस्य कस्यापि सर्वसत्कारसद्व्रती । किं त्वेष पंचमो यो वो दृश्यते सरलाकृतिः

Ta giữ thiện nguyện: kính tiếp và tôn trọng trọn vẹn bất cứ vị khách nào đến. Nhưng người thứ năm trong các ngươi là ai, hiện ra ở đây với dáng vẻ giản dị, thẳng thắn như vậy?

Verse 13

इंद्रद्युम्नो महीपालो बिभोम्यस्मादलंतराम् । अमुना यजमानेन रौचकाख्ये पुरा पुरे

Vua Indradyumna—ta rất sợ người, bởi lẽ này: thuở trước, tại một thành gọi là Raucaka, chính người ấy, khi làm yajamāna (chủ tế của lễ tế), …

Verse 14

यज्ञपावकदग्धा मे पृष्ठिर्नाद्यापि निर्व्रणा । तन्मे भयं पुनर्जातं किमयं पुनरेव माम्

Lưng ta đã bị lửa tế lễ thiêu đốt, đến nay vẫn chưa lành vết thương ấy. Vì vậy nỗi sợ lại dấy lên trong ta: phải chăng người này sẽ lại làm hại ta nữa?

Verse 15

आसुतीवलमाधाय भुवि धक्ष्यति संप्रति । इति वाक्यावसाने तु कूर्मस्य कुरुसत्तम

Mang lấy sức mạnh của sự thúc bách mau lẹ, nay hắn sẽ thiêu đốt (ta) ngay trên mặt đất. Khi Rùa (Kūrma) nói dứt lời như vậy, hỡi bậc tối thắng trong dòng Kuru, …

Verse 16

पपात पुष्पवृष्टिः खाद्विमुक्ताप्सरसां गणैः । सस्वनुर्देववाद्यानि कीर्त्युद्धारे महीपतेः

Một trận mưa hoa rơi từ trời xuống, do đoàn Apsara thả xuống. Nhạc khí của chư thiên vang rền, loan báo sự tôn vinh danh tiếng của đức vua.

Verse 17

विस्मितास्ते च ददृशुर्विमानं पुरतः स्थितम् । इंद्रद्युम्नकृते देवदूतेनाधिष्ठितं तदा

Kinh ngạc, họ thấy một cỗ xe trời đứng ngay trước mặt. Khi ấy, cỗ xe được một sứ giả chư thiên ngự giữ, được sai đến vì Indradyumna.

Verse 18

अयातयामाः प्रददुराशिषोऽस्मै सुरद्विजाः । साधुवादो दिवि महानासीत्तस्य महीपतेः

Các vị Bà-la-môn chư thiên không hề mỏi mệt ban phúc lành cho ngài. Trên cõi trời dấy lên tiếng tán thán lớn lao—“Lành thay!”—dành cho đức vua ấy.

Verse 19

ततो विमानमालंब्य देवदूतस्तमुच्चकैः । इंद्रद्युम्नमुवाचेदं श्रृण्वतां नाकवासिनाम्

Rồi sứ giả chư thiên nắm lấy cỗ xe trời và cất tiếng lớn nói với Indradyumna, trong khi các cư dân cõi trời lắng nghe.

Verse 20

देवदूत उवाच । नवीकृताधुना कीर्तिस्तव भूपाल निर्मला । त्रिलोक्यामपि तच्छीघ्रं विमानमिदमारुह

Sứ giả chư thiên nói: “Muôn tâu đại vương, danh tiếng thanh khiết của ngài nay đã được làm mới. Nó sẽ mau chóng lan khắp cả tam giới—vì thế xin hãy lập tức lên cỗ xe trời này.”

Verse 21

गम्यतां ब्रह्मणो लोकमाकल्पं तपसोर्जितम् । प्रेषितोऽहमनेनैव तवानयनकारणात्

Hãy cùng đi đến cõi của Phạm Thiên, cõi được đắc bởi khổ hạnh và tồn tại cho đến tận cuối kiếp. Ta được chính Ngài sai đến, chỉ vì mục đích đưa ngươi đến đó.

Verse 22

यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पृथिव्यां प्रथिता भवेत् । तावानेव भवेत्स्वर्गी सति पुण्ये ह्यनंतके

Bao lâu danh tiếng của một người còn được truyền tụng trên mặt đất, bấy lâu người ấy còn ở cõi trời—khi được nâng đỡ bởi công đức vô tận, không cạn kiệt.

Verse 23

सुरालयसरोवापीकूपारामादिकल्पना । एतदर्थं हि पूर्ताख्या धर्मशास्त्रेषु निश्चिता

Việc dựng đền thờ chư thiên, đào ao hồ và giếng nước, xây giếng bậc, lập vườn tược và những công trình tương tự—chính vì mục đích ấy—được các Dharma-śāstra xác định là ‘pūrta’, tức công đức của các việc công ích.

Verse 24

इंद्रद्युम्न उवाच । अमी ममैव सुहृदो मार्कंडबककौशिकाः । गृध्रकूर्मौ प्रभावोऽयममीषां मम वृद्धये

Indradyumna nói: “Quả thật đây là những người bạn lành của ta—Mārkaṇḍa, Baka và Kauśika. Oai lực kỳ diệu của chim kền kền và con rùa này đã làm cho họ được tăng trưởng, và cũng nâng ta lên nữa.”

Verse 25

तच्चेदमी मया साकं ब्रह्मलोकं प्रयांत्युत । पुरःस्थितास्तदायास्ये ब्रह्मलोकं च नान्यथा

“Nếu những vị này cũng cùng ta đi đến Phạm Thiên giới, thì—vì họ đang đứng trước mặt ta—ta sẽ đi đến Phạm Thiên giới ngay lúc ấy, chứ không phải cách nào khác.”

Verse 26

परेषामनपेक्ष्यैव कृतप्रतिकृतं हि यः । प्रवर्तते हितायैव स सुहृत्प्रोच्यते बुधैः

Người nào không chờ đợi nơi kẻ khác, chỉ hành động vì lợi ích của người khác, lấy ân đáp ân—bậc hiền trí gọi đó là bạn chân thật.

Verse 27

स्वार्थोद्युक्तधियो ये स्युरन्वर्थास्तेप्यसुंधराः । मरणं प्रकृतिश्चैव जीवितं विकृतिर्यदा

Những kẻ chỉ chăm chăm lợi mình—dẫu mang danh “sống”—cũng chẳng thật là kẻ gìn giữ sự sống. Khi cái chết bị xem là “tự nhiên”, còn chính sự sống lại thành điều méo mó, thì mọi giá trị đã bị đảo lộn.

Verse 28

प्राणिनां परमो लाभः केवलं प्राणिसौहृदम् । दरिद्रा रागिणोऽसत्यप्रतिज्ञाता गुरुद्रुहः

Đối với muôn loài hữu tình, lợi lạc tối thượng chỉ là lòng thiện chí và tình thân đối với hữu tình. Nhưng kẻ nghèo nàn về đức hạnh, bị ái nhiễm chi phối, thì thất tín và phản bội cả bậc thầy của mình.

Verse 29

मित्रावसानिनः पापाः प्रायो नरकमंडनाः । परार्थनष्टास्तदमी पंच संप्रति साधवः

Kẻ tội lỗi làm tan vỡ tình bạn, phần nhiều chỉ là đồ trang sức của địa ngục. Còn năm người này—đã liều mình vì lợi ích của kẻ khác—nay mới thật là bậc hiền thiện.

Verse 30

मम कीर्तिसमुद्धारः स प्रभावो महात्मनाम् । अमीषां यदि ते स्वर्गं प्रयास्यन्ति मया सह । तदाहमपि यास्यामि देवदूतान्यथा न हि

Đó là uy đức của những bậc đại nhân: nhờ họ mà danh tiếng của ta được nâng cao. Nếu họ sẽ cùng ta lên cõi trời, hỡi sứ giả chư thiên, thì ta cũng sẽ đi; không thể khác được.

Verse 31

देवदूत उवाच । एते हरगणाः सर्वेशापभ्रष्टाः क्षितिं गताः

Sứ giả chư thiên thưa: “Những gaṇa (tù chúng) của Hara này, do mắc lời nguyền của Đấng Chúa Tể muôn loài, đã giáng xuống cõi đất.”

Verse 32

शापांते हरपार्श्वे तु यास्यंति पृथिवीपते । विहायेमानतो भूप त्वमागच्छ मया सह

“Khi lời nguyền mãn hạn, họ chắc chắn sẽ trở về bên Hara, hỡi chúa tể cõi đất. Vậy nên, tâu Đại vương, xin để họ lại đây và hãy cùng ta lên đường.”

Verse 33

न चैषां रोचते स्वर्गो हित्वा देवं महेश्वरम् । इंद्रद्युम्न उवाच । यद्येवं गच्छ तद्दूत नायास्येहं त्रिविष्टपम्

“Thiên giới cũng chẳng làm họ vui, nếu phải lìa bỏ Đức Maheśvara.” Indradyumna thưa: “Nếu vậy, hỡi sứ giả, xin cứ đi—ta sẽ không lên Triviṣṭapa (cõi trời).”

Verse 34

तथा तथा यति ष्यामि भविष्यामि यथा गणः । अविशुद्धिक्षयाधिक्यदूषणैरेष निंदितः

“Ta sẽ nỗ lực đúng như thế, và sẽ trở nên như một gaṇa (tù chúng của Śiva). Vì cõi trời này bị chê trách là ô nhiễm—mang dấu bất tịnh, công đức hao mòn và nhiều tì vết khác.”

Verse 35

स्वर्गः सदानुश्रविकस्तस्मादेनं न कामये । तत्रस्थास्य पुनः पातो भयं न व्येति मानसात्

“Cõi trời chỉ là điều truyền tụng trong cổ truyền, nên ta chẳng ham muốn. Nỗi sợ lại sa rơi khỏi cảnh giới ấy vẫn không rời khỏi tâm ta.”

Verse 36

पुनः पातो यतः पुंसस्तस्मात्स्वर्गं न कामये । सति पुण्ये स्वयं तेन पातितो निजलोकतः

Vì con người rồi cũng phải sa rơi trở lại, nên ta chẳng cầu thiên giới. Dẫu phước còn, khi phước tận thì tự bị rơi khỏi cõi của mình.

Verse 37

चतुर्मुखेन वैलक्ष्यं गतोऽस्मि कथमेमि तम् । इतीदमुक्त्वा दूतं तं श्रृण्वतोऽस्यैव विस्मयात्

Ta đã hổ thẹn trước Đấng Bốn Mặt (Phạm Thiên); làm sao ta có thể đến cõi trời ấy? Nói vậy xong, khi sứ giả đang lắng nghe, nhà vua vẫn sững sờ, trầm tư.

Verse 38

अप्राक्षीद्भूपतिः कूर्मं तदायुःकारणं तदा । इदमायुः कथं जातं कूर्म दीर्घतमं तव

Bấy giờ nhà vua hỏi rùa về nguyên nhân thọ mạng của nó: “Hỡi rùa, thọ mạng dài lâu đến tột bậc này của ngươi do đâu mà có?”

Verse 39

सुहृन्मित्रं गुरुस्त्वं मे येन कीर्तिर्ममोद्धृता

Ngươi là người thiện tâm với ta, là bạn, là thầy của ta; bởi nhờ ngươi mà danh tiếng của ta được nâng cao.

Verse 40

कूर्म उवाच । श्रृणु भूप कथां दिव्यां श्रवणात्पापनाशिनीम् । कथां सुमधुरामेतां शिवमाहात्म्यसंयुताम्

Rùa nói: Muôn tâu Đại vương, xin hãy lắng nghe câu chuyện thiêng liêng này; chỉ cần nghe thôi cũng diệt trừ tội lỗi. Lời kể này ngọt lành vô cùng, thấm đượm uy đức (māhātmya) của Thần Śiva.

Verse 41

श्रृण्वन्निमामपि कथां नृपते मनुष्यः सुश्रद्धया भवति पापविमुक्तदेहः । शंभोः प्रसादमभिगम्य यथायुरेवमासीत्प्रसादत इयं मम कूर्मता च

Tâu Đại vương, người nào lắng nghe chính câu chuyện này với lòng tín thành thì thân tâm được giải thoát khỏi tội lỗi. Nhờ đạt được ân sủng của Śambhu, đời sống được nâng đỡ đúng pháp và viên mãn—cũng bởi ân ấy mà trạng thái “Kūrma” của ta đã thành tựu.