Adhyaya 30

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्यमहाभाग स च राजा भगीरथः । आराध्य श्रीमहादेवमुद्दिधीर्षुः पितामहान्

Skanda nói: Hãy lắng nghe, hỡi Agastya cao quý. Vua Bhagīratha, mong cứu độ các bậc tổ tiên, đã chí thành thờ phụng và lễ bái Śrī Mahādeva rực sáng.

Verse 2

ब्रह्मशाप विनिर्दग्धान्सर्वान्राजर्षिसत्तमः । महता तपसा भूमिमानिनाय त्रिवर्त्मगाम्

Vì hết thảy những kẻ bị thiêu đốt bởi lời nguyền của Brahmā, vị rājarsi tối thượng ấy đã dùng đại khổ hạnh mà thỉnh Gaṅgā—dòng sông đi theo ba nẻo—giáng xuống cõi đất.

Verse 3

त्रयाणामपि लोकानां हिताय महते नृपः । समानैषीत्ततो गंगां यत्रासीन्मणिकर्णिका

Vì đại lợi ích của cả ba cõi, nhà vua bèn đưa Gaṅgā đến nơi Maṇikarṇikā tọa lạc.

Verse 4

आनंदकाननं शंभोश्चक्रपुष्करिणी हरेः । परब्रह्मैकसुक्षेत्रं लीलामोक्षसमर्पकम्

Đây là Ānandakānana của Śambhu; đây là Cakrapuṣkariṇī của Hari; đây là kṣetra tối thắng duy nhất của Parabrahman—ban giải thoát như một cuộc thần du hí.

Verse 5

प्रापयामास तां गंगां दैलीपिः पुरतश्चरन् । निर्वाणकाशनाद्यत्र काशीति प्रथिता पुरी

Đi trước dẫn đường, Dailīpi đã đưa Gaṅgā ấy vào thành—nơi được gọi là “Kāśī”, vì chiếu soi niết-bàn (nirvāṇa), thành phố ấy lừng danh.

Verse 6

अविमुक्तं महाक्षेत्रं न मुक्तं शंभुना क्वचित । प्रागेव हि मुनेऽनर्घ्यं जात्यं जांबूनदं स्वयम्

Hỡi bậc hiền triết, Avimukta là đại thánh địa mà Śambhu (Śiva) chưa từng rời bỏ trong bất cứ lúc nào. Nơi ấy tự thân vô giá—như vàng Jāmbūnada thuần khiết, nguyên sinh.

Verse 7

पुनर्वारितरेणापि हीरेणयदि संगतम् । चक्रपुष्करणीतीर्थं प्रागेव श्रेयसांपदम्

Dẫu vật gì có kết hợp với kim cương được tinh luyện hết lần này đến lần khác, thì Cakrapuṣkaraṇī Tīrtha vẫn từ thuở ban đầu là nơi cư ngụ của điềm lành và phúc thiện tối thượng.

Verse 8

ततः श्रेष्ठतरं शंभोर्मणिश्रवणभूषणात् । आनंदकानने तस्मिन्नविमुक्ते शिवालये

Còn ưu thắng hơn cả hoa tai nạm ngọc của Śambhu là thánh điện của Śiva ấy—Avimukta—nằm trong khu rừng hỷ lạc Ānandakānana.

Verse 9

प्रागेव मुक्तिः संसिद्धा गंगासंगात्ततोधिका । यदा प्रभृति सा गंगा मणिकर्ण्यां समागता

Tại đó, giải thoát vốn đã viên thành từ trước; nhưng lại càng thù thắng hơn nhờ sự hòa hiệp với Gaṅgā—kể từ khi Gaṅgā đến hội tụ nơi Māṇikarṇī.

Verse 10

तदाप्रभृति तत्क्षेत्रं दुष्प्रापं त्रिदशैरपि । कृत्वा कर्माण्यनेकानि कल्याणानीतराणि वा

Từ khi ấy trở đi, thánh địa ấy trở nên khó đạt đến ngay cả đối với chư thiên—dẫu chúng sinh có làm vô số nghiệp, thiện lành hay bất thiện.

Verse 11

तानि क्षणात्समुत्क्षिप्य काशीसंस्थोऽमृतोभवेत् । तस्यां वेदांतवेद्यस्य निदिध्यासनतो विना

Chỉ trong khoảnh khắc quăng bỏ (gánh nặng nghiệp) ấy, người an trú tại Kāśī liền thành bất tử. Nơi đó, dù không có nididhyāsana—sự quán niệm thâm sâu về Thực Thể được Vedānta chỉ bày—…

Verse 12

विना सांख्येन योगेन काश्यां संस्थोऽमृतो भवेत् । कर्मनिर्मूलनवता विना ज्ञानेन कुंभज

Dẫu không nương Sāṅkhya hay Yoga, người cư trú tại Kāśī vẫn thành bất tử. Hỡi Kumbhaja (Agastya), dẫu không có trí tuệ nhổ tận gốc nghiệp…

Verse 13

शशिमौलिप्रसादेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । यत्नतोऽयत्नतो वापि कालात्त्यक्त्वा कलेवरम्

Nhờ ân phúc của Đấng đội trăng (Śiva), người an trú tại Kāśī trở nên bất tử—dù xả thân đúng thời với nỗ lực hay không nỗ lực.

Verse 14

तारकस्योपदेशेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । अनेकजन्मसंसिद्धैर्बद्धोऽपि प्राकृतैर्गुणैः

Nhờ lời chỉ dạy của Tāraka (thần chú/giáo huấn), người an trú tại Kāśī trở nên bất tử—dẫu còn bị trói buộc bởi các guṇa tự nhiên đã hun đúc vững chắc qua nhiều đời.

Verse 16

देहत्यागोऽत्र वै योगः काश्यां निर्वाणसौख्यकृत् । प्राप्योत्तरवहां काश्यामतिदुष्कृतवानपि

Tại đây, quả thật ‘yoga’ chính là sự xả bỏ thân xác; ở Kāśī, điều ấy tạo nên an lạc của nirvāṇa. Ngay cả kẻ mang đầy ác nghiệp, khi đến Kāśī bên dòng Gaṅgā chảy về phương bắc…

Verse 17

यायात्स्वं हेलया त्यक्त्वा तद्विष्णोः परमं पदम् । यमेंद्राग्निमुखा देवा दृष्ट्वा मुक्तिपथोन्मुखान्

Họ coi chốn cư ngụ của mình như điều nhỏ nhặt mà buông bỏ, rồi vội vã hướng đến địa vị tối thượng của Viṣṇu. Thấy các hữu tình quay mặt về con đường giải thoát, các thần—Yama, Indra, Agni và những vị khác—liền cảnh giác.

Verse 18

सर्वान्सर्वे समालोक्य रक्षां चक्रुः पुरापुरः । असिं महासिरूपां च पाप्यसन्मतिखंडनीम्

Tất cả cùng quan sát khắp nơi rồi lập sự hộ trì, thành này nối tiếp thành kia. Và họ an lập một thanh kiếm mang hình lưỡi đại đao, có công năng chém đứt tội lỗi và tà kiến.

Verse 19

दुष्टप्रवेशं धुन्वानां धुनीं देवा विनिर्ममुः । वरणां च व्यधुस्तत्र क्षेत्रविघ्ननिवारिणीम्

Chư thiên tạo nên một dòng nước thiêng có sức rung chuyển, gạt bỏ sự xâm nhập của kẻ ác. Tại đó họ cũng an lập sông Varaṇā, đấng trừ chướng nạn cho thánh địa.

Verse 20

दुर्वृत्तसुप्रवृत्तेश्च निवृत्तिकरणीं सुराः । दक्षिणोत्तरदिग्भागे कृत्वाऽसिं वरणां सुराः

Chư thiên tạo lập những năng lực ấy để khiến kẻ hạnh xấu phải dừng lại và dẫn người thiện tâm theo chánh đạo. Ở phương Nam và phương Bắc, họ an lập Asi và Varaṇā.

Verse 21

क्षेत्रस्य मोक्षनिक्षेप रक्षां निर्वृतिमाप्नुयुः । क्षेत्रस्य पश्चाद्दिग्भागे तं देहलिविनायकम्

Nhờ hộ trì kṣetra—nơi ký thác của mokṣa—họ được an nhiên mãn nguyện. Và ở phía tây thánh địa ấy, họ an lập Dehalī-Vināyaka, tức Gaṇeśa nơi ngưỡng cửa.

Verse 22

स्वयं व्यापारयामास रक्षार्थं शशिशेखरः । अनुज्ञातप्रवेशानां विश्वेशेन कृपावता

Chính Śaśiśekhara—Đức Śiva đội vầng trăng—tự thân gánh lấy việc hộ trì, để những ai được Viśveśa đầy từ mẫn cho phép vào đều được che chở.

Verse 23

ते प्रवेशं प्रयच्छंति नान्येषां हि कदाचन । इत्यर्थे कथयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् । आश्चर्यकारिपरमं काशीभक्तिप्रवर्धनम्

Họ ban cho sự nhập môn, và chẳng bao giờ cho kẻ khác. Để nói rõ ý này, ta sẽ kể một tích xưa, kỳ diệu bậc nhất, làm tăng trưởng lòng bhakti đối với Kāśī.

Verse 24

स्कंद उवाच । दक्षिणाब्धितटे कश्चित्सेतुबंधसमीपतः । वणिग्धनंजयो नाम मातृभक्तिसमन्वितः

Skanda nói: Trên bờ biển phương Nam, gần Setubandha, có một thương nhân tên Dhanaṃjaya, trọn đầy lòng hiếu kính và bhakti đối với mẹ mình.

Verse 25

पुण्यमार्गार्जित धनो धनतोषितमार्गणः । मार्गणस्फारितयशा यशोदातनयार्चकः

Của cải của ông được tích lũy bằng con đường thiện pháp; dùng tài sản ấy ông làm thỏa lòng người cầu xin. Danh tiếng lan xa nhờ bố thí, và ông là người thờ phụng Con của Yaśodā (Kṛṣṇa).

Verse 26

समुन्नतोपि संपत्त्या विनयानतकंधरः । आकरोपि गुणानां हि गुणिष्वाकारगोपकः

Dẫu được nâng cao bởi phú quý, ông vẫn cúi cổ trong khiêm cung. Dẫu là kho mỏ của đức hạnh, ông vẫn giấu sự xuất chúng giữa những bậc hiền thiện.

Verse 27

रूपसंपदुदारोपि परदारपराङ्मुखः । ससंपूर्णकलोप्यासीन्निष्कलंकोदयः सदा

Dẫu được ban dung mạo tuấn tú và phú quý cao sang, ông vẫn luôn ngoảnh mặt trước vợ người. Dẫu tinh thông mọi nghệ thuật, hạnh kiểm của ông mãi thanh khiết, không vết nhơ.

Verse 28

ससत्यानृतवृत्तिश्च प्रायः सत्यप्रियो मुने । वर्णेतरोप्यभूल्लोके सुवर्णकृतवर्णनः

Hỡi bậc hiền triết, ông đi giữa thật và dối, nhưng phần nhiều vẫn yêu chuộng chân thật. Dẫu sinh ngoài các giai tầng được thừa nhận, trong đời ông vẫn nổi danh là ‘người làm ra vàng’—kẻ tạo nên tiếng thơm rực rỡ.

Verse 29

सदाचरणगोप्येष सुखयानचरः कृती । अदरिद्रोपि मेधावी सोभूत्पापदरिद्रधीः

Điều lỗi của ông ẩn dưới tấm áo của nếp sống tốt; ông đi lại thong dong, là người tài cán, thành đạt. Dẫu chẳng nghèo của cải và lại thông minh, vì tội lỗi ông trở nên ‘nghèo trong tâm trí’.

Verse 30

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात् । जननी निधनं प्राप्ता व्याधिताऽतिजरातुरा

Khi ông sống như thế, có lần do vòng xoay của thời gian, mẹ ông đã gặp tử vong—bị bệnh tật hành hạ và kiệt quệ vì tuổi già quá độ.

Verse 31

तया च यौवनं प्राप्य मेघच्छायातिचंचलम् । प्रावृण्नदीपूरसमं स्वपतिः परिवंचितः

Và người đàn bà ấy, khi đạt đến tuổi xuân—chao đảo như bóng mây, cuộn trào như dòng sông mùa mưa—đã dối lừa chính người chồng của mình.

Verse 32

दिन त्रिचतुरस्थायि या नारी प्राप्य यौवनम् । भर्तारं वंचयेन्मोहात्साऽक्षयं नरकं व्रजेत्

Người nữ sau khi đạt tuổi xuân—tựa như chỉ ba bốn ngày thoáng qua—mà vì mê muội dối lừa chồng, thì sẽ rơi vào địa ngục vô tận.

Verse 33

शीलभंगेन नारीणां भर्ताधर्मपरोपि हि । पतेद्दुःखार्जितात्स्वर्गाच्छीलं रक्ष्यं ततः स्त्रिया

Do sự phá vỡ tiết hạnh của người nữ, ngay cả người chồng—dẫu chuyên tâm theo dharma—cũng có thể rơi khỏi cõi trời mà mình khó nhọc tích lũy; vì vậy người nữ phải gìn giữ đức hạnh.

Verse 34

विष्ठागर्ते च निरये स्वयं पतति दुर्मतिः । आभूतसंप्लवं यावत्ततः स्याद्ग्रामसूकरी

Kẻ tâm ác ấy tự mình rơi vào địa ngục là hố phân nhơ; và cho đến kỳ pralaya (đại hủy diệt vũ trụ), về sau lại hóa làm heo nái nơi thôn xóm.

Verse 35

स्वविष्ठापायिनी चाथ वल्गुली वृक्षलंबिनी । उलूकी वा दिवांधा स्याद्वृक्षकोटरवासिनी

Rồi nàng hóa thành kẻ ăn chính đồ nhơ của mình; hoặc thành dơi treo mình trên cây; hoặc thành cú mèo mù ban ngày, trú trong hốc cây.

Verse 36

रक्षणीयं महायत्नादिदं सुकृतभाजनम् । वपुः परस्य दुःस्पर्शात्सुखाभासात्मकात्स्त्रिया

Thân này—một khí cụ để tạo công đức—phải được gìn giữ bằng nỗ lực lớn; hãy tránh sự đụng chạm nguy hại với vợ người khác, vì khoái lạc ấy chỉ là ảo ảnh của hạnh phúc.

Verse 37

अनेनैव शरीरेण भर्तृसाद्विहितेन हि । किं सती न च तस्तंभ भानुमुद्यंतमाज्ञया

Chính với thân này—đã suy nhược vì nỗi khổ của chồng—người phụ nữ trinh liệt (satī) chẳng phải đã dùng mệnh lệnh của mình mà ngăn cả Mặt Trời khi đang mọc sao?

Verse 38

अत्रिपत्न्यनसूया किं भर्तृभक्तिप्रभावतः । दधार न त्रयीं गर्भे पतिव्रत परायणा

Anasūyā, hiền thê của Atri, trọn lòng là bậc pativratā—chẳng phải nhờ uy lực của lòng sùng kính chồng mà bà đã nâng giữ ‘Tam Veda’ trong thai tạng sao?

Verse 39

इह कीर्तिश्च विपुला स्वर्गेवासस्तथाऽक्षयः । पातिव्रत्यात्स्त्रिया लभ्यं सखित्वं च श्रिया सह

Từ đức hạnh pativratā của người nữ phát sinh danh tiếng lớn ở đời này, chỗ ở bất hoại nơi thiên giới, và cả tình bạn đồng hành cùng Śrī (Lakṣmī) nữa.

Verse 40

सादुर्वृत्त्या परित्यज्य पतिधर्मं सनातनम् । स्वच्छंदचारिणी भूत्वामृतानिरयमुद्ययौ

Nhưng nàng vì hạnh kiểm xấu ác mà bỏ rơi bổn phận vĩnh cửu đối với chồng; trở thành kẻ hành động theo ý riêng, nàng chết và sa lên địa ngục.

Verse 41

धनंजयोपि च मुने केनचिच्छिवयोगिना । सार्धं तपोदयादित्थं सोऽभवद्धर्मतत्परः

Và Dhanaṃjaya nữa, hỡi bậc hiền triết—nhờ gần gũi một vị Śiva-yogin nào đó và do sự hưng khởi của khổ hạnh—đã trở nên chuyên tâm nơi dharma như vậy.

Verse 42

धनंजयोपि धर्मात्मा मातृभक्तिपरायणः । आदायास्थीन्यथो मातुर्गंगा मार्गस्थितोऽभवत्

Dhanaṃjaya cũng là người có tâm đạo, một lòng hiếu kính mẹ; chàng nâng lấy hài cốt của mẹ và lên đường theo lối dẫn đến sông Hằng (Gaṅgā).

Verse 43

पंचगव्येन संस्नाप्य ततः पंचामृतेन वै । यक्षकर्दमलेपेन लिप्त्वा पुष्पैः प्रपूज्य च

Chàng tắm rửa (di cốt) bằng pañcagavya, rồi quả thật bằng pañcāmṛta; lại xức lớp hồ yakṣa-kardama và cũng dâng hoa mà phụng thờ.

Verse 44

आवेष्ट्य नेत्रवस्त्रेण ततः पट्टांबरेण वै । ततः सुरसवस्त्रेण ततो मांजिष्ठवाससा

Rồi chàng bọc (di cốt) bằng vải mịn, kế đó quả thật bằng y phục lụa; tiếp theo bằng vải thơm, và sau nữa bằng vải nhuộm màu mañjiṣṭhā.

Verse 45

नेपालकंबलेनाथ मृदाचाऽथ विशुद्धया । ताम्रसंपुटके कृत्वा मातुरंगान्यहो वणिक्

Rồi với tấm chăn len xứ Nepal và cả đất sét đã được tịnh hóa, chàng đặt phần di hài của mẹ vào một hộp đồng—ôi, người thương nhân ấy!

Verse 46

अस्पृष्टहीनजातिः स शुचिष्मान्स्थंडिलेशयः । आनयञ्ज्वरितोप्यासीन्मध्ये मार्गं धनंजयः

Dẫu sinh ra trong thân phận thấp hèn bị coi là ‘không được chạm’, chàng vẫn thanh tịnh và nằm ngủ trên nền đất trống; dù đang sốt, Dhanaṃjaya vẫn mang (di cốt) đi dọc giữa đường.

Verse 47

भारवाहः कृतस्तेन कश्चिद्दत्त्वोचितां भृतिम् । किं बहूक्तेन घटज काशी प्राप्ताऽथ तेन वै

Ông ta thuê một người khuân vác và trả tiền công xứng đáng. Hỡi Đấng sinh ra từ chiếc bình, cần gì phải nói thêm nữa? Cuối cùng ông ta cũng đã đến được Kashi.

Verse 48

धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः । जगामापणमानेतुं किंचिद्वस्त्वशनादिकम्

Để bảo vệ hàng hóa của mình, Dhananjaya để người khuân vác ở lại trông coi, còn mình thì đi ra chợ mua thức ăn và các vật dụng khác.

Verse 49

भारवाह्यंतरं प्राप्य तस्य संभृतिमध्यतः । ताम्रसंपुटमादाय धनं ज्ञात्वा गृहं ययौ

Lợi dụng cơ hội, từ giữa đống hàng hóa đó, hắn lấy một chiếc hộp đồng; biết rằng bên trong có tiền, hắn liền bỏ trốn về nhà.

Verse 50

वासस्थानमथागत्य तमदृष्ट्वा धनंजयः । त्वरावान्संभृतिं वीक्ष्य ताम्रसंपुटवर्जिताम्

Khi Dhananjaya trở về chỗ trọ và không thấy hắn đâu, ông vội vã kiểm tra hàng hóa và thấy chiếc hộp đồng đã biến mất.

Verse 51

हाहेत्याताड्य हृदयं चक्रंद बहुशो भृशम् । इतस्ततस्तमालोक्य गतस्तदनुसारतः

Kêu lên "Than ôi!", đấm vào ngực mình, ông khóc lóc thảm thiết. Nhìn quanh quất khắp nơi, ông liền đuổi theo hắn.

Verse 52

अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम् । तस्य संवसथं प्राप्तो भारवोढुर्धनंजयः

Không tắm gội thiêng liêng nơi Jāhnavī (sông Hằng), cũng chẳng chiêm bái Đấng Chúa Tể của muôn loài, Dhanañjaya—kẻ gánh nặng—đã về tới chốn cư ngụ của mình.

Verse 53

भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः । दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ

Trong rừng, người khuân vác cũng mở chiếc hòm đồng; thấy bên trong là xương cốt. Thở dài thăm thẳm, hắn vứt bỏ chúng rồi quay về nhà.

Verse 54

वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः । दृष्ट्वाऽथ चैलशकलं तृणकुट्यंतरे तदा

Người thương nhân đến căn nhà ấy, cổ họng, môi và vòm miệng đều khô khốc; rồi ông thấy một mảnh vải nằm trong túp lều cỏ.

Verse 55

आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान् । सत्यं ब्रूहि न भेतव्यं दास्याम्यन्यदपि ध्रुवम्

Với chút hy vọng, ông khẽ an ủi nàng rồi hỏi vợ người ấy: “Hãy nói thật, đừng sợ; ta nhất định sẽ cho nàng thêm vật khác nữa.”

Verse 56

वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय । वयं कार्पटिका भद्रे भवामो न च दुःखदाः

“Chồng nàng mang của cải đi đâu? Hãy trao cho ta những xương cốt của mẹ nàng đây. Thưa phu nhân hiền, chúng ta chỉ là kẻ nghèo rách rưới—không phải người gieo khổ nạn.”

Verse 57

अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः । तस्यैष दोषो नो भद्रे मातुर्मे कर्म तादृशम्

Không biết chân tướng, vì bị lòng tham thúc đẩy, hắn đã mang đi chiếc hòm đựng hài cốt. Lỗi chỉ ở hắn thôi, hỡi hiền nương; không phải ở mẫu thân ta—việc làm của người không hề như thế.

Verse 58

अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः । सुतेनकृत्यं यत्कृत्यं तत्प्राप्तिर्नास्ति भिल्लि मे

Hoặc đúng hơn, mẫu thân hoàn toàn không có lỗi; ta—đứa con của người—mới là kẻ bạc phận. Bổn phận mà người con phải làm, sự thành tựu ấy chưa đến với ta, hỡi Bhillī.

Verse 59

उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः । आयातु सत्यवाक्यान्मे मा बिभेतु वनेचरः

Ta đã gắng sức, nhưng vì phận bạc nên chẳng thành. Nguyện nhờ uy lực lời nói chân thật của ta mà người ở rừng trở lại; xin chớ sợ ta.

Verse 60

अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः । इत्युक्ता तेन सा भिल्ली व्याजहार निजं पतिम्

“Hãy cho ta thấy hài cốt ngay; rồi ta sẽ ban cho ngươi của cải còn nhiều hơn nữa.” Được ông nói vậy, nàng Bhillī liền thưa với chính phu quân mình.

Verse 61

लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च । निनाय तामरण्यानीं शबरस्तं धनंजयम्

Bấy giờ người Śabara cúi đầu vì hổ thẹn, bẩm trình trọn sự tình, rồi dẫn Dhanaṃjaya vào chốn hoang lâm—đưa ông đi theo mình.

Verse 62

वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने । दिग्भ्रांतिं समवाप्याथ परिबभ्राम कानने

Bấy giờ người ở rừng ấy, hỡi bậc hiền triết, do số mệnh mà quên mất nơi chốn ấy. Lạc phương hướng, ông lang thang mãi trong chốn lâm tuyền.

Verse 63

इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत् । वनाद्वनांतरं भ्रांत्वा खिन्नः सोपि वनेचरः

Từ khu rừng này ông đi sang khu rừng kia; từ khu rừng kia lại quay về nơi này. Lang bạt từ rừng nọ sang rừng kia, ngay cả người ở rừng ấy cũng mệt mỏi rã rời.

Verse 64

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

Bỏ lại những khu rừng ở giữa đường, ông trở về nơi cư trú của chính mình. Sau khi bôn ba trong xao động suốt hai hoặc ba ngày, vị kārpaṭika ưu thắng ấy…

Verse 66

तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने । कृत्वा गयां प्रयागं च ततः स्वविषयं ययौ

Nghe dân chúng kể về vận rủi ấy, hỡi bậc hiền triết, vị kārpaṭika đã đến chiêm bái Gayā và Prayāga; rồi sau đó trở về quê xứ của mình.

Verse 67

काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव । विना वैश्वेश्वरीमाज्ञां बहिर्यातानि तत्क्षणात्

Dẫu đã được vào Kāśī, hỡi Ghaṭodbhava (Agastya), những di cốt ấy—không có mệnh lệnh của Vaiśveśvarī—liền bị tống xuất ra ngoài ngay khoảnh khắc ấy.

Verse 68

एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः । न क्षेत्रफलमाप्नोति बहिर्भवति तत्क्षणात्

Như vậy, dẫu kẻ tội lỗi có bước vào Kāśī, nếu vẫn vấy bẩn bởi sự bám víu hời hợt vào dharma, thì cũng không đạt được quả phúc của thánh địa; ngay trong khoảnh khắc ấy liền bị gạt ra ngoài ân sủng chân thật của Kṣetra.

Verse 69

तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम् । असिश्च वरणा यत्र क्षेत्ररक्षाकृतौ कृते

Vì thế, nguyên do khiến việc cư trú tại Kāśī nơi đây linh nghiệm chính là mệnh lệnh của Viśveśvara—nơi sông Asi và sông Varaṇā được thiết lập để hộ trì thánh địa.

Verse 70

वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने । असेश्च वरणायाश्च संगमं प्राप्य काशिका

Từ đó về sau, hỡi bậc đại hiền, Kāśikā, khi đã đến nơi hợp lưu của sông Asi và sông Varaṇā, liền được biết đến rộng rãi với danh xưng ‘Vārāṇasī’.

Verse 71

वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन । विश्वेशदृङ्महसि यत्सहसा प्रविश्य रूपेण तां वितनुतां पदवीं दधाति

Tại Vārāṇasī này, Hiện Thân thiêng liêng đầy lòng bi mẫn—nơi chúng hữu tình có thể xả bỏ thân xác một cách an nhiên—bỗng chốc đi vào quang huy của ánh nhìn Viśveśvara và, bằng (hình) tướng mới, đạt đến địa vị của trạng thái mở rộng, tôn quý ấy.

Verse 72

जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु रे त्वं जंतो न जातु तव शांतिरभून्निमज्य । वाराणसी निगदतीह मृतोऽमृतत्वं प्राप्याधुना मम बलात्स्मरशासनः स्याः

Hỡi chúng sinh, ngươi đã sinh rồi tử nhiều lần nơi bao thánh địa tối thắng; dẫu tắm gội cũng chưa từng được an tịnh. Nhưng Vārāṇasī nơi đây tuyên ngôn: ‘Ai chết tại đây sẽ đạt bất tử’; nay nhờ uy lực của ta, ngươi sẽ trở thành kẻ hàng phục Kāma (dục vọng).

Verse 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

Ở các tirtha khác, người “hai lần sinh” (dvija) nếu sa vào dòng nước thánh còn có thể vươn lên đến cảnh giới chư thiên; nhưng tại Kāśī thì không như vậy. Thật kỳ diệu: kẻ đã rơi nơi đây không còn được ‘trỗi dậy’ theo đường thế tục nữa; nếu ngay cả người sinh làm pulkasa cũng được giải thoát như thế, huống chi người có sinh phận cao hơn!

Verse 74

नैषा पुरी संसृतिरूपपारावारस्य पारं पुरहा पुरारिः । यस्यां परं पौरुषमर्थमिच्छन्सिद्धिं नयेत्पौरपरंपरांसः

Thành này chẳng phải chỉ là một đô thị; đó là bờ bên kia của đại dương luân hồi (saṃsāra)—được Mahādeva, Đấng diệt pháo đài Tripura, kẻ thù của ác ma Pura, hiển lộ. Tại đây, ai cầu mục đích tối thượng của đời người sẽ được dẫn đến viên mãn, thậm chí qua chính dòng dõi của cư dân trong thành.

Verse 75

तीर्थांतराणि मनुजः परितोऽवगाह्य हित्वा तनुं कलुषितां दिवि दैवतं स्यात् । वाराणसीपरिसरे तु विसृज्य देहं संदेहभाग्भवति देहदशाप्तयेपि

Con người có thể tắm ở nhiều tirtha khác, rồi bỏ thân ô uế mà sinh lên trời làm chư thiên. Nhưng nếu xả thân trong vùng Vārāṇasī, người ấy lại thuộc về ‘nghi hoặc’—thậm chí nghi về việc còn có được một trạng thái mang thân nữa hay không, vì đường tái sinh bị cắt đứt tại đây.

Verse 76

वाराणसी समरसीकरणादृतेपि योगादयोगिजनतां जनतापहंत्री । तत्तारकं श्रवणगोचरतां नयंती तद्बह्मदर्शयति येन पुनर्भवो न

Vārāṇasī—xua tan khổ não của muôn dân, dù là hành giả yoga hay không phải yoga, dẫu chẳng cần cưỡng ép ‘đồng nhất hóa’—đưa chân lý Tāraka vào tầm nghe biết, và hiển lộ Brahman, nhờ đó không còn trở lại vòng tái sinh.

Verse 77

वाराणसी परिसरे तनुमिष्टदात्रीं धर्मार्थकामनिलयामहहाविसृज्य । इष्टं पदं किमपि हृष्टतरोभिलष्य लाभोस्तुमूलमपि नो यदवाप शून्यम्

Than ôi—xả thân trong vùng Vārāṇasī, đấng ban điều ước, nơi nương tựa của dharma, artha và kāma—con người hân hoan khát vọng một cảnh giới tối thượng yêu dấu nào đó. Nguyện có được thành tựu; vì nơi đây, ngay đến gốc rễ của điều ấy cũng chẳng hư không—ắt hẳn đạt được.

Verse 78

आःकाशिवासिजनता ननु वंचिताभूद्भाले विलोचनवतावनितार्धभाजा । आदाय यत्सन्ध्यकृतभाजनमिष्टदेहं निर्वाणमात्रमपवर्जयतापुनर्भु

Than ôi! Dân cư trú tại Kāśī dường như đã bị thiệt thòi—bởi Đấng Tam Nhãn, Đấng mang Nữ Thần làm nửa thân mình; Ngài đã lấy đi thân thể yêu quý được tạo thành từ lễ bái sandhyā của họ, và chỉ ban Niết-bàn (mokṣa), ngăn lại sự tái sinh.

Verse 79

वाराणसी स्फुरदसीमगुणैकभूमिर्यत्र स्थितास्तनुभृतःशशिभृत्प्रभावात् । सर्वे गले गरलिनोऽक्षियुजो ललाटे वामार्धवामतनवोऽतनवस्ततोंऽते

Vārāṇasī là miền đất độc nhất nơi vô lượng công đức rực sáng. Nhờ uy lực của Đấng đội Trăng (Śiva), mọi hữu tình có thân ở đó đều trở nên—nơi cổ họng như kẻ mang độc, nơi trán như Đấng Tam Nhãn, và trong hình tướng như cùng chia phần nửa trái cát tường; rốt cuộc họ đạt đến trạng thái vô thân (giải thoát) của Ngài.

Verse 80

आनंदकाननमिदं सुखदं पुरैव तत्त्रापि चक्रसरसी मणिकर्णिकाऽथ । स्वः सिंधुसंगतिरथो परमास्पदं च विश्वेशितुः किमिह तन्न विमुक्तये यत्

Ānandakānana này từ thuở xưa đã là nơi ban lạc. Trong đó có Cakrasarasī—Maṇikarṇikā—và cả chỗ hội tụ của dòng sông thiên giới. Đây là thánh cư tối thượng của Viśveśvara (Śiva). Ở đây có điều gì mà không dẫn đến giải thoát?

Verse 81

वाराणसीह वरणासि सरिद्वरिष्ठा संभेदखेदजननी द्युनदी लसच्छ्रीः । विश्रामभूमिरचलाऽमलमोक्षलक्ष्म्याहैनां विहाय किमुसीदति मूढजंतुः

Hỡi Vārāṇasī—hỡi Varaṇā—dòng sông bậc nhất, thiên hà rực rỡ, nguồn làm tan mọi chia lìa và dứt mỏi mệt! Người là miền an nghỉ bất động, mang phúc lộc giải thoát thanh tịnh. Bỏ Người rồi, cớ sao kẻ mê lầm lại chìm vào suy vong thế tục?

Verse 82

किं विस्मृतं त्वहहगर्भजमामनस्यं कार्तांतदूतकृतबंधन ताडनं च । शंभोरनुग्रह परिग्रह लभ्य काशीं मूढो विहाय किमु याति करस्थ मुक्तिम्

Ngươi đã quên rồi sao—than ôi—nỗi khổ khởi từ trong thai, cùng xiềng trói và đòn roi do sứ giả Diêm Vương gây nên? Kāśī chỉ đạt được nhờ sự đoái thương và tiếp nhận ân sủng của Śambhu (Śiva). Kẻ ngu mà bỏ Kāśī, làm sao nắm được giải thoát như thể đã ở ngay trong tay?

Verse 83

तीर्थांतराणि कलुषाणि हरति सद्यः श्रेयो ददत्यपि बहु त्रिदिवं नयंति । पानावगाहनविधानतनुप्रहाणैर्वाराणसी तु कुरुते बत मूलनाशम्

Các thánh địa khác có thể lập tức trừ uế, ban nhiều điều lành và đưa người đến cõi trời. Nhưng Vārāṇasī—nhờ pháp môn uống nước thiêng, tắm/đắm mình theo nghi lễ, và cả việc xả thân tại đó—quả thật diệt tội từ tận gốc rễ một cách kỳ diệu.

Verse 84

काशीपुरी परिसरे मणिकर्णिकायां त्यक्त्वा तनुं तनुभृतस्तनुमाप्नुवंति । भाले विलोचनवतीं गलनीललक्ष्मीं वामार्धबंधुरवधूं विधुरावरोधाः

Những hữu tình bỏ thân tại Maṇikarṇikā, trong khu vực thành Kāśī, liền đạt được thân tướng thần linh. Không còn mọi chướng ngại, họ được gặp người Tân nương yêu dấu—trán đẹp, mắt sáng, cổ họng rạng ánh xanh cát tường—nàng duyên dáng như nửa bên trái của Đấng Tối Thượng (Śakti của Śiva).

Verse 85

ज्ञात्वा प्रभावमतुलं मणिकर्णिकायां यः पुद्गलं त्यजति चाशुचिपूयगंधि । स्वात्मावबोधमहसा सहसा मिलित्वा कल्पांतरेष्वपि स नैव पृथक्त्वमेति

Biết rõ uy lực vô song của Maṇikarṇikā, ai xả bỏ khối thân này—ô uế, hôi mùi mủ—liền tức khắc hòa nhập vào quang huy của tự chứng ngộ (Atman); và dẫu qua những kiếp (kalpa) khác, người ấy cũng không bao giờ rơi vào chia lìa nữa.

Verse 86

रागादिदोषपरिपूर मनो हृषीकाः काशीपुरीमतुलदिव्यमहाप्रभावाम् । ये कल्पयंत्यपरतीर्थसमां समंतात्ते पापिनो न सह तैः परिभाषणीयम्

Những kẻ tâm và căn đầy lỗi như tham ái, lại khắp nơi tưởng thành Kāśī—có đại uy lực thần thánh vô song—chỉ ngang bằng các thánh địa khác, đều là kẻ có tội; chớ nên even trò chuyện với họ.

Verse 87

वाराणसीं स्मरहरप्रियराजधानीं त्यक्त्वा कुतो व्रजसि मूढ दिगंतरेषु । प्राप्याप्यजाद्यसुलभांस्थिरमोक्षलक्ष्मीं लक्ष्मीं स्वभावचपलां किमु कामयेथाः

Rời bỏ Vārāṇasī—kinh đô yêu dấu của Smarahara (Śiva, đấng diệt Kāma)—cớ sao, hỡi kẻ mê lầm, ngươi còn lang thang về những phương xa? Đã đạt Lakṣmī của giải thoát, vững bền, khó được ngay cả với Brahmā và các bậc khác, sao còn ham Lakṣmī thế gian vốn chập chờn theo bản tính?

Verse 89

विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य

Tri thức, của cải, dinh thự, voi ngựa và tôi tớ, vòng hoa cùng trầm đàn, và những mỹ nữ tuyệt trần—thậm chí cả cõi trời—đối với người tinh cần nơi đây cũng chẳng khó đạt. Nhưng sự giải thoát (mokṣa) ở Vārāṇasī dễ như loài bướm đêm được thoát ra, thì ở nơi khác không dễ như vậy. Đấng Tạo Hóa đặt Vaikuṇṭha và các thế giới tối thượng khác, cùng cả Kāśikā, lên cán cân để thử trọng lượng; các cõi kia vì nhẹ mà bốc lên, còn Kāśī đứng vững bởi sức nặng của công đức—đây là thành thị kết tụ bốn mục đích đời người (dharma, artha, kāma, mokṣa).

Verse 90

काशी पुरीमधिवसन्द्रिनरोनरोपिह्मारोप्यमाणैहमान्यहवैकरुद्रः । नानोपसर्गजनिसर्गजदुःखभारैःकर्मापनुद्यसविशेत्परमेशधाम्नि

Bất cứ ai cư ngụ trong thành Kāśī—dẫu mang nhiều tai ương và gánh nặng khổ đau sinh từ muôn cảnh ngộ thế gian—đều gột bỏ nghiệp lực và bước vào cảnh giới tối thượng của Parameśvara, Đấng Rudra duy nhất đáng tôn kính.

Verse 91

स्थिरापायं कायं जननमरणक्लेशनिलयं विहायास्यां काश्यामहहपरिगृह्णीत न कुतः । वपुस्तेजोरूपं स्थिरतरपरानंदसदनं विमूढोऽसौ जंतुः स्फुटितमिवकांम्यं विनिमयन्

Than ôi, sao con người không rời bỏ thân này—vốn bấp bênh, hoại diệt, chỉ là chỗ trú của khổ não sinh tử—mà nương tựa nơi Kāśī? Bởi tại đây, hữu tình mang thân được thọ nhận một hình thể bằng quang minh thần thánh, một trú xứ an lạc tối thượng bền vững hơn; thế mà kẻ mê lầm, như đem đổi viên ngọc không tì vết lấy mảnh vỡ, lại đổi điều thiện vô giá ấy lấy những thứ chỉ đáng ham muốn.

Verse 92

अहो लोकः शोकं किमिह सहते हंतहतधीर्विपद्भारैः सारैर्नियतनिधनैर्ध्वसित धनैः । क्षितौ सत्यां काश्यां कथयति शिवो यत्र निधने श्रुतौ किंचिद्भूयः प्रविशति न येनोदरदरीम्

Than ôi, sao thế gian còn chịu sầu khổ nơi đây—trí hiểu bị đánh gục, bị nghiền nát bởi gánh nặng tai ương, và bởi của cải chỉ là “tinh chất” của hoại diệt, tất phải mất và chóng tan! Khi trên mặt đất có Kāśī chân thật—nơi vào lúc lâm chung, chính Śiva nói vào tai—nghe lời ấy rồi thì không còn bước vào khe hở của bào thai nữa (tức không trở lại luân hồi).

Verse 93

काशिवासिनिजने वनेचरेद्वित्रिभुज्यपि समीरभोजने । स्वैरचारिणि जितेंद्रियेप्यहो काशिवासिनि जने विशिष्टता

Dẫu người cư trú ở Kāśī sống như kẻ du hành rừng núi—ăn một lần, hai lần (hay ba lần), thậm chí như chỉ nương vào khí trời—dẫu tự tại đi lại và đã thắng phục các căn—thì than ôi, nơi người Kāśī vẫn có một sự thù thắng đặc biệt không đâu sánh được.

Verse 94

नास्तीह दुष्कृतकृतां सुकृतात्मनां वा काचिद्विशेषगतिरंतकृतां हि काश्याम् । बीजानि कर्मजनितानि यदूषरायां नांकूरंयति हरदृग्ज्वलितानितेषाम्

Tại Kāśī này, không có lộ trình hậu tử riêng biệt cho kẻ tạo ác hay người tánh thiện; bởi ở Kāśī, Đấng chấm dứt cả tử thần ban cùng một con đường tối thượng. Những hạt giống do nghiệp sinh, khi đã bị ánh nhìn rực lửa của Hara thiêu đốt, thì không còn nảy mầm—như hạt gieo trên đất cằn chẳng bao giờ mọc lên.

Verse 95

शशका मशका बकाः शुकाः कलविंकाश्च वृकाः सजंबुकाः । तुरगोरग वानरानरा गिरिजे काशिमृताः परामृतम्

Hỡi Girijā, dù là thỏ hay muỗi, cò hay vẹt, chim kalaviṃka, sói cùng chó rừng, ngựa, rắn, khỉ, hay cả loài người—ai chết tại Kāśī đều đạt cam lộ tối thượng của bất tử, tức giải thoát tối cao.

Verse 96

अरुद्ररुद्राक्षफणींद्रभूषणास्त्रिपुंड्रचंद्रार्धधराधरागताः । निरंतरं काशिनिवासिनोजना गिरींद्रजे पारिषदा मता मम

Hỡi ái nữ của Chúa Núi, những người không ngừng cư trú tại Kāśī—đeo chuỗi Rudrākṣa và trang sức của Vua Rắn, mang dấu tripuṇḍra bằng tro thiêng, đội vầng trăng lưỡi liềm—theo ý ta, đều đáng được xem là pāriṣada, tùy tùng của chính Śiva.

Verse 97

यावंत एव निवसंति च जंतवोऽत्र काश्यां जलस्थलचरा झषजंबुकाद्याः । तावंत एव मदनुग्रह रुद्रदेहा देहावसानमधिगम्य मयि प्रविष्टाः

Bao nhiêu hữu tình cư trú nơi Kāśī này—dù là loài dưới nước hay trên cạn, như cá, chó rừng và các loài khác—bấy nhiêu, khi thân mạng chấm dứt, đều nhập vào Ta; vì nhờ ân sủng của Ta, họ trở thành thân Rudra.

Verse 98

ये तु वर्षेषवोरुद्रा दिवि देवि प्रकीर्तिताः । वातेषवोंऽतरिक्षे ये ये भुव्यन्नेषवः प्रिये

Hỡi Nữ Thần, những Rudra được xưng tụng là chủ trì mưa ở cõi trời; những Rudra chủ trì gió trong trung giới (khí quyển); và những Rudra hiện diện trên đất trong lương thực ngũ cốc, hỡi người yêu dấu—tất cả đều là những hiển lộ của cùng một Thần hiện duy nhất.

Verse 99

रुद्रा दश दश प्राच्यवाची प्रत्यगुदक्स्थिताः । ऊर्ध्वदिक्स्थाश्च ये रुद्राः पठ्यंते वेदवादिभिः

Các Rudra được nói đến thành từng nhóm mười: những vị thuộc phương Đông, những vị an trụ ở phương Tây và phương Bắc, và những vị ngự nơi phương thượng; các bậc giảng giải Veda tụng đọc các Rudra ấy.

Verse 100

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतले । तत्सर्वेभ्योऽधिका काश्यां जंतवो रुद्ररूपिणः

Trên mặt đất có vô số ngàn Rudra; nhưng tại Kāśī, các hữu tình mang chính hình tướng Rudra lại được tôn là thù thắng hơn cả tất thảy.

Verse 110

दैनंदिनेऽथ प्रलये त्रिशूलकोटौ समुत्क्षिप्य पुरीं हरः स्वाम् । बिभर्ति संवर्त महास्थिभूषणस्ततो हि काशी कलिकालवर्जिता

Trong sự tiêu hoại hằng ngày và cả lúc đại pralaya, Hara (Śiva) nhấc chính thành của mình lên trên mũi đinh ba và nâng giữ—Ngài là Saṃvarta hùng vĩ, trang sức bằng những bộ xương lớn. Vì thế Kāśī thoát khỏi tai ách của thời Kali.

Verse 114

अतः परं कलशज किं शुश्रूषसि तद्वद । काशीकथा कथ्यमाना ममापि परितोषकृत्

Vậy nay, hỡi Kalaśaja (Agastya), ngươi còn muốn nghe điều gì nữa? Hãy nói ra. Vì khi câu chuyện thánh về Kāśī được kể, ngay cả ta cũng sinh hoan hỷ.

Verse 158

असिसंभेद योगेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । देहत्यागोऽत्र वै दानं देहत्यागोत्र वै तपः

Nhờ yoga mang tên Asisaṃbheda, người an trú tại Kāśī trở nên bất tử. Ở đây, xả bỏ thân này chính là bố thí; ở đây, xả bỏ thân này chính là khổ hạnh.

Verse 865

क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् । पुनः काशीपुरीं प्राप्तः परिम्लानमुखो वणिक्

Bị đói hành hạ đến tiều tụy, cổ họng và môi khô nứt, vừa than khóc “Than ôi, than ôi!”, người thương nhân lại đến thành thánh Kāśī—gương mặt héo úa rũ rượi.