Adhyaya 4

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽर्णवात्समुत्तीर्य त्रिकूटशिखरे स्थितम् । महाकनकवर्णाभे नानावर्णशिलाचिते

Śrī Mārkaṇḍeya thưa rằng: Rồi sau khi vượt lên khỏi đại dương, ta thấy Ngài đứng vững trên đỉnh Trikūṭa—rực sáng như vàng ròng, trang nghiêm bởi những phiến đá muôn màu.

Verse 2

महाशृङ्गे समासीनं रुद्रकोटिसमन्वितम् । महादेवं महात्मानमीशानमजमव्ययम्

Ta thấy Mahādeva ngự trên đỉnh lớn, được muôn ức Rudra hầu cận—Mahādeva, bậc Đại Hồn, Chúa tể Īśāna, vô sinh và bất hoại.

Verse 3

सर्वभूतमयं तात मनुना सह सुव्रत । भूयो ववन्दे चरणौ सर्वदेवनमस्कृतौ

Hỡi người thân yêu, bậc giữ hạnh nguyện thanh cao! Cùng với Manu, ta lại cúi lạy đôi chân của Đấng thấm nhuần mọi loài—đôi chân được chư thiên đồng kính lễ.

Verse 4

। अध्याय

Adhyāya—dấu chỉ chương, nêu ranh giới của đoạn tụng đọc.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु मे तात परं कौतूहलं हृदि । जातं तत्कथयस्वेति शृण्वतः सह बान्धवैः

Yudhiṣṭhira thưa rằng: Kính bạch bậc tôn trưởng, nghe điều ấy lòng con khởi lên niềm hiếu kỳ lớn. Xin Ngài kể rõ câu chuyện ấy, khi chúng con đang lắng nghe—cùng với thân quyến của con.

Verse 6

का सा पद्मपलाशाक्षी तमोभूते महार्णवे । योगिवद्भ्रमते नित्यं रुद्रजां स्वां च याब्रवीत्

Thiếu nữ mắt như cánh sen kia là ai, khi đại hải đã hóa thành bóng tối mà vẫn luôn lang thang như một vị du-già—và nàng tự nói về nguồn gốc mình rằng: “Ta sinh từ Rudra”?

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतमेव मया प्रश्नं पुरा पृष्टो मनुः स्वयम् । तदेव तेऽद्य वक्ष्यामि अबलायाः समुद्भवम्

Thánh Mārkaṇḍeya nói: Chính câu hỏi ấy xưa kia ta đã hỏi đích thân Manu. Hôm nay ta sẽ nói lại cho ngươi—về nguồn gốc của thiếu nữ ấy.

Verse 8

व्यतीतायां निशायां तु ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । ततः प्रभाते विमले सृज्यमानेषु जन्तुषु

Khi đêm của Phạm Thiên, bậc Paramēṣṭhin—Đấng Tối Thượng của muôn loài—đã qua, thì vào buổi bình minh thanh tịnh không vết nhơ, lúc các hữu tình đang được khai sinh trong cuộc tạo hóa,

Verse 9

मनुं प्रणम्य शिरसा पृच्छाम्येतद्युधिष्ठिर । केयं पद्मपलाशाक्षी श्यामा चंद्रनिभानना

Cúi đầu đảnh lễ Manu, hỡi Yudhiṣṭhira, ta xin hỏi: Người nữ da sẫm ấy là ai, mắt như cánh sen và dung nhan tựa vầng trăng?

Verse 10

एकार्णवे भ्रमत्येका रुद्रजास्मीति वादिनी । सावित्री वेदमाता च ह्यथवा सा सरस्वती

Một mình nàng lang thang trong đại dương vũ trụ duy nhất, miệng nói: “Ta sinh từ Rudra.” Nàng có phải là Sāvitrī, Mẹ của các Veda—hay chính là Sarasvatī?

Verse 11

मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । कालरात्रिर्भवेत्साक्षात्प्रकृतिर्वा सुखोचिता

Nàng là Mandākinī—bậc tối thượng trong các dòng sông chăng? Hay là Lakṣmī, hay là Umā? Có phải chính Kālārātrī hiện thân, hay là Prakṛti—cội nguồn nguyên sơ thích hợp để khai sinh an lạc?

Verse 12

एतदाचक्ष्व भगवन्का सा ह्यमृतसंभवा । चरत्येकार्णवे घोरे प्रनष्टोरगराक्षसे

Bạch Đấng Thế Tôn, xin hãy nói cho con: nàng ấy là ai, sinh từ amṛta, mà du hành trong đại dương duy nhất đáng sợ—nơi rắn và rākṣasa đã tiêu vong?

Verse 13

मनुरुवाच । शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी

Manu nói: Hãy nghe đây, con yêu; theo đúng thứ lớp, ta sẽ nói về nguồn gốc của nàng—nàng phát sinh từ Rudra, vị nữ có dung sắc tuyệt mỹ này.

Verse 14

पुरा शिवः शान्ततनुश्चचार विपुलं तपः । हितार्थं सर्वलोकानामुमया सह शंकरः

Thuở xưa, Śiva với thân tướng an tịnh đã thực hành khổ hạnh rộng lớn; Śaṅkara cùng với Umā làm tapas ấy vì lợi ích của mọi thế giới.

Verse 15

ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी

Lên núi Ṛkṣaśaila, Ngài thực hành khổ hạnh vô cùng nghiêm khắc; vô hình trước mọi loài, nhưng là Ātman của mọi loài—bậc tự tại, đấng chủ tể.

Verse 16

तपतस्तस्य देवस्य स्वेदः समभवत्किल । तं गिरिं प्लावयामास स स्वेदो रुद्रसंभवः

Khi vị thần ấy chuyên tâm khổ hạnh, quả thật mồ hôi đã toát ra; và mồ hôi ấy—sinh từ Rudra—đã tràn ngập ngọn núi.

Verse 17

तस्मादासीत्समुद्भूता महापुण्या सरिद्वरा । या सा त्वयार्णवे दृष्टा पद्मपत्रायतेक्षणा

Từ đó phát sinh một dòng sông tối thượng, đầy đại phúc đức—chính là nàng mà ngươi đã thấy nơi biển cả, có đôi mắt dài như cánh lá sen.

Verse 18

स्त्रीरूपं समवस्थाय रुद्रमाराधयत्पुरा । आद्ये कृतयुगे तस्मिन्समानामयुतं नृप

Hỡi Đại vương, trong Kṛta Yuga thuở ban sơ ấy, nàng từng mang thân nữ và phụng thờ Rudra, giữ trọn hạnh nguyện ấy suốt mười ngàn năm.

Verse 19

ततस्तुष्टो महादेव उमया सह शंकरः । ब्रूहि त्वं तु महाभागे यत्ते मनसि वर्तते

Bấy giờ Mahādeva Śaṅkara, cùng với Umā, hoan hỷ phán rằng: “Hỡi bậc đại phúc, hãy nói—điều gì đang ngự trong tâm nàng?”

Verse 20

सरिदुवाच । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो

Dòng Sông thưa rằng: “Khi pralaya ập đến, muôn loài động và tĩnh đều tiêu vong, nhờ ân sủng của Ngài, hỡi Đấng Chúa tể chư thiên, xin cho con được bất hoại, hỡi Prabhu.”

Verse 21

सरित्सु सागरेष्वेव पर्वतेषु क्षयिष्वपि । तव प्रसादाद्देवेश पुण्या क्षय्या भवे प्रभो

Dẫu cho sông ngòi, biển cả và núi non cũng mòn tan, hỡi Đấng Chúa tể chư thiên; nhờ ân phúc của Ngài, bạch Thượng Chủ, xin cho con vẫn thanh tịnh và có thể làm tiêu giảm tội lỗi của muôn loài.

Verse 22

पापोपपातकैर्युक्ता महापातकिनोऽपि ये । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो भक्त्या स्नात्वा तु शंकर

Dẫu kẻ mang đầy tội lỗi và các lỗi phụ—thậm chí kẻ đại tội—hỡi Śaṅkara, khi tắm gội với lòng bhakti thì được giải thoát khỏi mọi tội.

Verse 23

उत्तरे जाह्नवीदेशे महापातकनाशिनी । भवामि दक्षिणे मार्गे यद्येवं सुरपूजिता

Ở miền bắc của Jāhnavī (Gaṅgā), nàng nổi danh là Đấng diệt trừ đại tội; cũng vậy, nếu chư thiên thờ phụng con như thế này, xin cho con trở nên như vậy trên con đường phương nam.

Verse 24

स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर

Như nàng từ cõi trời giáng xuống và trên mặt đất được tôn xưng là “Gaṅgā”, hỡi Đấng uy linh; cũng vậy, hỡi Chúa tể chư thiên, xin cho con được biết đến là “Gaṅgā phương Nam”.

Verse 25

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यल्लभते फलम् । तत्फलं लभते मर्त्यो भक्त्या स्नात्वा महेश्वर

Bất cứ quả phúc nào con người đạt được khi tắm gội ở mọi tīrtha trên cõi đất—chính những quả phúc ấy, hỡi Maheśvara, kẻ phàm nhân tắm tại đây với lòng bhakti cũng đạt được.

Verse 26

ब्रह्महत्यादिकं पापं यदास्ते संचितं क्वचित् । मासमात्रेण तद्देव क्षयं यात्ववगाहनात्

Hỡi Đấng Tối Thượng! Dù tội lỗi nào—khởi từ tội brahma-hatyā—có tích tụ ở bất cứ đâu, nhờ ngâm mình tắm gội (avaghāna) tại đây, chỉ trong một tháng liền tiêu diệt.

Verse 27

यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु शंकर । अवगाहेन तत्सर्वं भवत्विति मतिर्मम

Hỡi Śaṅkara, mọi quả phúc có trong tất cả các Veda và trong mọi lễ tế yajña, nguyện cho hết thảy đều được thành tựu nhờ sự ngâm mình (avaghāna) nơi đây; ấy là chí nguyện của con.

Verse 28

सर्वदानोपवासेषु सर्वतीर्थावगाहने । तत्फलं मम तोयेन जायतामिति शंकर

Hỡi Śaṅkara, nguyện cho chính quả phúc của mọi bố thí và mọi kỳ trai giới (upavāsa), cùng quả phúc tắm gội ở mọi thánh địa (tīrtha), được phát sinh nhờ dòng nước của con.

Verse 29

मम तीरे नरा ये तु अर्चयन्ति महेश्वरम् । ते गतास्तव लोकं स्युरेतदेव भवेच्छिव

Hỡi Śiva, những ai thờ phụng Maheśvara trên bờ của con, khi lìa bỏ thân này, nguyện họ được đến cõi của Ngài; xin cho điều ấy thành tựu.

Verse 30

मम कूले महेशान उमया सह दैवतैः । वस नित्यं जगन्नाथ एष एव वरो मम

Hỡi Maheśāna, xin Ngài ngự mãi trên bờ của con, cùng với Umā và chư thiên. Hỡi Jagannātha, đó chính là ân phúc duy nhất con cầu xin.

Verse 31

सुकर्मा वा विकर्मा वा शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः । मृतो जन्तुर्मम जले गच्छतादमरावतीम्

Dù người ấy làm thiện hay làm ác—dù an tịnh, tự chế và thắng phục các căn—hễ sinh linh nào chết trong dòng nước của Ta, nguyện cho được đi đến Amarāvatī.

Verse 32

त्रिषु लोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी । भवामि देवदेवेश प्रसन्नो यदि मन्यसे

Lạy Đấng Chúa tể của chư thiên, nếu Ngài cho là xứng đáng và hoan hỷ, xin cho con được vang danh trong ba cõi như bậc diệt trừ các đại tội.

Verse 33

एतांश्चान्यान्वरान्दिव्यान्प्रार्थितो नृपसत्तम । नर्मदया ततः प्राह प्रसन्नो वृषवाहनः

Hỡi bậc vua tối thượng, khi Narmadā cầu xin những ân phúc thiêng liêng này và các ân phúc khác, Vṛṣavāhana (Śiva) hoan hỷ liền cất lời.

Verse 34

श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे

Śrī Maheśa phán: “Hãy như vậy, hỡi bậc cát tường, đúng như lời nàng nói, hỡi người không tì vết. Trong ba cõi, ngoài nàng ra không ai xứng đáng nhận ân ban, hỡi người mắt như hoa sen.”

Verse 35

यदैव मम देहात्त्वं समुद्भूता वरानने । तदैव सर्वपापानां मोचिनी त्वं न संशयः

Ngay từ khoảnh khắc nàng phát sinh từ thân Ta, hỡi người dung nhan mỹ lệ, ngay từ khoảnh khắc ấy nàng là bậc giải thoát khỏi mọi tội lỗi—không chút nghi ngờ.

Verse 36

कल्पक्षयकरे काले काले घोरे विशेषतः । उत्तरं कूलमाश्रित्य निवसन्ति च ये नराः

Vào thời khắc đưa đến sự tận diệt của một kiếp (kalpa)—nhất là trong thời kỳ kinh hoàng—những người nương tựa bờ bắc và cư trú tại đó…

Verse 37

अपि कीटपतङ्गाश्च वृक्षगुल्मलतादयः । आ देहपतनाद्देवि तेऽपि यास्यन्ति सद्गतिम्

Ôi Nữ Thần, ngay cả côn trùng và chim muông, cùng cây cối, bụi rậm, dây leo và các loài tương tự—cho đến khi thân này rã rời—họ cũng sẽ đạt được thiện thú (sadgati).

Verse 38

दक्षिणं कूलमाश्रित्य ये द्विजा धर्मवत्सलाः । आ मृत्योर्निवसिष्यन्ति ते गताः पितृमन्दिरे

Những bậc dvija mộ đạo, nương tựa bờ nam, sẽ cư trú nơi ấy cho đến lúc chết; rồi sau đó họ đi về Pitṛloka, cõi của các Pitṛ (tổ tiên).

Verse 39

अहं हि तव वाक्येन कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । त्वत्तीरे निवसिष्यामि सदैव ह्युमया समम्

Quả thật, theo lời của nàng—và vì một duyên cớ thiêng liêng nào đó—ta sẽ ngự nơi bờ của nàng, mãi mãi cùng với Umā.

Verse 40

एवं देवि महादेवि एवमेव न संशयः । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवरुणैः साध्यैश्च सह विष्णुना

Đúng như vậy, ô Nữ Thần, ô Đại Nữ Thần—quả đúng như vậy, không chút nghi ngờ—cùng với Brahmā, Indra, Candra, Varuṇa, các Sādhya và cả Viṣṇu.

Verse 41

उत्तरे देवि ते कूले वसिष्यन्ति ममाज्ञया । दक्षिणे पितृभिः सार्द्धं तथान्ये सुरसुन्दरि

Hỡi Nữ Thần, nơi bờ bắc của Người, họ sẽ cư trú theo mệnh lệnh của Ta; nơi bờ nam, cùng với các Pitṛ, và những kẻ khác nữa, ô bậc mỹ lệ cõi trời.

Verse 42

वसिष्यन्ति मया सार्द्धमेष ते वर उत्तमः । गच्छ गच्छ महाभागे मर्त्यान्पापाद्विमोचय

Họ sẽ cư trú cùng Ta—đó là ân huệ tối thượng của Người. Hãy đi, hãy đi, hỡi bậc đại phúc, giải thoát chúng sinh phàm tục khỏi tội lỗi.

Verse 43

सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः

Được tháp tùng bởi các đoàn Ṛṣi, cùng các Siddha, chư Deva và Asura—khi được thưa như vậy—Đấng Mahādeva toàn năng ở cùng Umā.

Verse 44

वन्द्यमानोऽथ मनुना मया चादर्शनं गतः । तेन चैषा महापुण्या महापातकनाशिनी

Bấy giờ, được Manu và ta cung kính tán dương, Ngài liền ẩn mất khỏi tầm mắt. Nhờ vậy, dòng sông này trở nên đại thánh, có năng lực diệt trừ những trọng tội.

Verse 45

कथिता पृच्छ्यते या ते मा ते भवतु विस्मयः । एषा गंगा महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता

Dẫu đã được thuật lại, ngươi vẫn hỏi lại—chớ lấy làm lạ. Đây là Gaṅgā đại thánh, lừng danh khắp ba cõi.

Verse 46

दशाभिः पञ्चभिः स्रोतैः प्लावयन्ती दिशो दश । शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृता

Với mười lăm dòng chảy, nàng tràn ngập mười phương. Sông Śoṇa, Mahānadā và cả Narmadā đều được làm thành ‘Surasā’—được thánh hóa bởi uy lực thiêng liêng.

Verse 47

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । तमसा विदिशा चैव करभा यमुना तथा

Mandākinī, Daśārṇā và cũng vậy Citrakūṭā; cùng Tamasā, Vidiśā, Karabhā và cũng vậy Yamunā.

Verse 48

चित्रोत्पला विपाशा च रञ्जना वालुवाहिनी । ऋक्षपादप्रसूतास्ताः सर्वा वै रुद्रसंभवाः

Citrotpalā, Vipāśā, Raṅjanā và Vāluvāvāhinī—những dòng sông này sinh từ Ṛkṣapāda, và tất thảy quả thật là các hiển lộ phát sinh từ Rudra.

Verse 49

सर्वपापहराः पुण्याः सर्वमंगलदाः शिवाः । इत्येतैर्नामभिर्दिव्यैः स्तूयते वेदपारगैः

Các dòng sông ấy thánh thiện, diệt trừ mọi tội lỗi, ban mọi điều cát tường, và thật sự mang bản tính Śiva; với những danh xưng thiêng liêng ấy, các bậc tinh thông Veda ca ngợi nàng.

Verse 50

पुराणज्ञैर्महाभागैराज्यपैः सोमपैस्तथा । इत्येतत्सर्वमाख्यातं महाभाग्यं नरोत्तम

Hỡi bậc tối thượng trong loài người! Tất cả phúc lành tối thượng này đã được thuật lại như vậy—bởi các bậc cao quý am tường Purāṇa, bởi những người dâng bơ ghee làm lễ hiến, và cả bởi những vị uống Soma.

Verse 51

मनुनोक्तं पुरा मह्यममृतायाः समुद्भवम् । पुण्यं पवित्रमतुलं रुद्रोद्गीतमिदं शुभम्

Xưa kia Manu đã kể cho ta về sự phát sinh của nàng từ Amṛtā: một thiên truyện thánh thiện, tẩy tịnh, vô song và cát tường, do chính Rudra cất lên như khúc tụng ca.

Verse 52

ये नराः कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या शृण्वन्ति येऽपि च । प्रातरुत्थाय नामानि दश पञ्च च भारत

Những ai chí thành xưng tụng, và cả những ai chỉ lắng nghe—hỡi Bhārata—khi thức dậy lúc rạng đông, trì niệm mười lăm danh hiệu ấy,

Verse 53

ते नराः सकलं पुण्यं लभिष्यन्त्यवगाहजम् । विमानेनार्कवर्णेन घण्टाशतनिनादिना

Họ sẽ được trọn vẹn công đức phát sinh từ việc tắm gội thánh, và (ra đi) trên cỗ thiên xa rực sáng như mặt trời, vang dội tiếng trăm chuông.

Verse 54

त्यक्त्वा मानुष्यकं भावं यास्यन्ति परमां गतिम्

Rũ bỏ thân phận người phàm, họ sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng.